Ιστορία

«Μακάρι να είχαμε στην εξουσία σήμερα Φαναριώτες», λέει μία Ρουμάνα διανοούμενη, αλλά πολλοί συμπολίτες της έχουν άλλη γνώμη για τις 11 ελληνικές οικογένειες που κυβέρνησαν τη Βλαχία και τη Μολδαβία επί έναν αιώνα. Τι ήταν στην πραγματικότητα οι Φαναριώτες; Ανήθικοι και ραδιούργοι εγωιστές ή φορείς πολιτισμού και εκσυγχρονισμού;

Όλοι έχουμε αποθηκεύσει κάπου στους διαδρόμους της μνήμης από τα μαθητικά μας χρόνια τις λέξεις Βλαχία, Μολδαβία, Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, Φαναριώτες· έστω κι αν μοιάζουν πια ασυνάρτητες. Κι όμως, ο μέσος Έλληνας δεν γνωρίζει περισσότερα για τη Ρουμανία, μία από τις πιο λησμονημένες χώρες της Ευρώπης, από τον μέσο Ευρωπαίο.

Από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έως την Αναγέννηση, Ρωμαίοι αυτοκράτορες, Γερμανοί πολέμαρχοι και ευγενείς σταυροφόροι ταυτίστηκαν όχι με τους Έλληνες νικητές του πολέμου, αλλά με τους ηττημένους.

Στο περσινό Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης προβλήθηκαν 64 νέα ελληνικά ντοκιμαντέρ, αποδεικνύοντας ότι το είδος περνά μια δημιουργική «έκρηξη». Όμως με το ζόρι βγάζουν τα έξοδά τους. Και μετά την προβολή στο φεστιβάλ ή το σινεμά, συνήθως «εξαφανίζονται». Ένας από τους πιο γνωστούς Έλληνες δημιουργούς μιλά για τη δουλειά του, τα προβλήματα και αυτό που τον κάνει να συνεχίζει.

Ορυχεία του Κολοράντο, 1914. Ο μετανάστης από την Κρήτη Ηλίας Σπαντιδάκης ηγείται των Ελλήνων που συμμετέχουν στη μεγάλη απεργία των ανθρακωρύχων. Όταν ζητά να δει τον επικεφαλής της εθνοφρουράς, αυτός τον εκτελεί επί τόπου. Το όνομά του γίνεται θρύλος. Ήταν ένας μόνο από τους πολλούς Έλληνες μετανάστες που έβαλαν το λιθαράκι τους στη βελτίωση των εργασιακών δικαιωμάτων στις ΗΠΑ.

Πριν από 37 αιώνες, σε μια εποχή που άγριοι σεισμοί σάρωναν την Κρήτη, ένας μινωίτης ιερέας προσπάθησε να εξορκίσει την καταστροφή με μία ανθρωποθυσία. Ο αρχαιολόγος που το αποκάλυψε στις αρχές του ’80, τιμωρήθηκε από τους συναδέλφους του για «προσβολή» των αρχαίων. Πόσο «αποστειρωμένη» είναι η εικόνα που έχουμε για την αρχαιότητα;

Οι τριήρεις εξασφάλισαν την κυριαρχία του αθηναϊκού στόλου για αιώνες και κατατρόπωσαν τους Πέρσες στη Σαλαμίνα, λειτουργώντας ως “ξύλινα τείχη”. Ανεβήκαμε στην επιβλητική Ολυμπία, την πιο αυθεντική της εποχής μας, για μια πλεύση με προορισμό αιώνες ιστορίας.

Πέρασε μισός αιώνας από το μυθικό καλοκαίρι του 1967, όταν 100.000 παιδιά από όλη την Αμερική κατέφτασαν στο Χάιτ Άσμπουρι του Σαν Φρανσίσκο αναζητώντας αγάπη, μουσική και ουτοπίες.

Αυτό υποστηρίζει η Johanna Hanink, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Brown, που λέει πως η ιδέα ότι η Ελλάδα «απλά δεν είναι αυτό που ήταν κάποτε» δεν είναι καινούργια. Ήδη στον Χρυσό Αιώνα του Περικλή, οι Αθηναίοι ζητούσαν να γίνει η πόλη τους σπουδαία ξανά.

Όλα όσα δεν φαίνονται με γυμνό μάτι. Αυτά θέλουν να μάθουν οι βιοαρχαιολόγοι, που “διαβάζουν” το χώμα από τις ανασκαφές, τα κόκαλα ανθρώπων και ζώων, τις τροφές και ό,τι άλλο μπορεί να μπει κάτω από ένα μικροσκόπιο και να τους δώσει πληροφορίες γι' αυτούς που έζησαν πριν από εμάς. Γιατί το κέντρο της αρχαιολογίας δεν είναι πια τα μεγάλα μνημεία, αλλά ο άνθρωπος.