Κινδυνεύω από τον γυμναστή μου;

 Η κυρία που μου μιλάει από την άλλη άκρη του τηλεφώνου είναι πρόσχαρη και ευγενική. Έχω καλέσει τη σχολή όπου εργάζεται, με την πρόφαση ότι ενδιαφέρομαι να γίνω personal trainer όσο πιο σύντομα γίνεται. Της εξηγώ ότι δεν έχω προηγούμενη εμπειρία, αλλά δεν φαίνεται να την απασχολεί, μιας και «ξεκινάμε από το μηδέν». Μπορώ μάλιστα να κάνω μόνη μου την εγγραφή, online μέσα σε λίγα λεπτά· δεν θα χρειαστεί καν να με γνωρίσουν. Το πιο συμπυκνωμένο πρόγραμμα είναι αυτό των τριών μηνών (τα μαθήματα γίνονται μόνο Σαββατοκύριακο), αλλά αν ενδιαφέρομαι να εργαστώ σε γυμναστήριο θα ήταν καλύτερο να παρακολουθήσω το πεντάμηνο πρόγραμμα, όπου θα εκπαιδευτώ και για τα ομαδικά προγράμματα. Αποφεύγει να μου εγγυηθεί ότι θα βρω αμέσως δουλειά και αρκείται να μου πει ότι, αν κάποιος είναι συνεπής –ακόμα και μόνο με την online παρακολούθηση των μαθημάτων– «και τον γνωρίσουμε πραγματικά», όπως μου τονίζει, τον προωθούν στα γυμναστήρια με τα οποία συνεργάζονται, μιας και αυτά βγάζουν σχεδόν εβδομαδιαία αγγελίες εργασίας. Τι κι αν είναι παράνομο να δουλέψω ως γυμνάστρια απλά με μια πιστοποίηση; Δεν έχει σημασία.

Σημασία έχει ότι τα μαθήματα ξεκινούν σε δύο μέρες. Άρα θεωρητικά, αν ξεκινούσα τώρα, μέχρι το καλοκαίρι θα μπορούσα να διαδίδω περήφανα ότι είμαι personal trainer ή fitness trainer και να σας γυμνάσω λίγο πριν βγείτε στην παραλία. Και μάλλον πολλοί από αυτούς που θα σας γυμνάσουν στα μεγάλα γυμναστήρια με τις χαμηλές συνδρομές, κάνουν κάτι αντίστοιχο.

Από τα σεμινάρια στα ΤΕΦΑΑ

Όταν η Στέλλα ήταν 29 ετών, συνειδητοποίησε ότι η δουλειά γραφείου που είχε δεν την γέμιζε. Ήθελε κάτι με κίνηση και ζωντάνια. Αν και παρακολουθούσε πολλά χρόνια μαθήματα χορού, όπως λάτιν, δεν είχε τύχει να την απορροφήσει κάποιο άθλημα· μέχρι που το 2011 ξεκίνησε το τρέξιμο και κατάλαβε ότι ήθελε να ασχοληθεί με τον αθλητισμό. Της σύστησαν μια ιδιωτική σχολή, όπου μέσα σε 3-6 μήνες μπορούσες να γίνεις εκπαιδεύτρια για γιόγκα, πιλάτες, αερόμπικ κ.ά. «Σε αυτές τις σχολές, επειδή συνεργάζονται με γυμναστήρια, αν είσαι καλός μπορείς αμέσως μετά να ξεκινήσεις να δουλεύεις κανονικά», μου εξηγεί. Την εποχή εκείνη η Ελλάδα βρισκόταν μέσα στην κρίση, επομένως της φάνηκε και μια καλή επαγγελματική διέξοδος. Επέλεξε ένα σεμινάριο για αερόμπικ και μυϊκή ενδυνάμωση, που διάρκεσε δύο μήνες –με μαθήματα μόνο τα Σαββατοκύριακα– και πράγματι μόλις τελείωσε άρχισε να εργάζεται σε ένα γυμναστήριο.

Image

Όσο παρακολουθούσε το σεμινάριο, υπήρχε μια διάχυτη αίσθηση πως η κατάρτισή τους ήταν ολοκληρωμένη και μάλιστα άκουγαν πως όσα μάθαιναν δεν τα έδειχναν καν στα ΤΕΦΑΑ. Αλλά η μετέπειτα πραγματικότητα έδειξε ότι τα πράγματα δεν ήταν ακριβώς έτσι. «Όταν έκανα μαθήματα και ερχόταν κάποιος –γιατί πάντα ρωτούσα αν πονάνε– και μου έλεγε έχω μηνίσκο, δεν είχα ιδέα τι να του απαντήσω, πώς να τον προσέξω και αυτό άρχισε σιγά σιγά να με ζορίζει» θυμάται.

Στο μεταξύ η Στέλλα συνέχισε με επιπλέον σεμινάρια, όπως για πιλάτες, όμως ένιωθε πως οι γνώσεις της ήταν αποσπασματικές. «Επιπλέον έβλεπα ότι η κάθε σχολή έβγαζε κάθε χρόνο καινούρια άτομα, κι αυτό που είχα παρατηρήσει στο γυμναστήριο που δούλευα είναι ότι είχαν πάρει τα καινούρια παιδιά με λιγότερα χρήματα, οπότε από ένα σημείο και μετά ένιωσα αναλώσιμη». Έτσι, σύντομα πήρε την απόφαση ότι, εφόσον ήθελε να κάνει καλά την δουλειά της και να είναι ανταγωνιστική στον χώρο της, θα έπρεπε να το κάνει σωστά και να μπει στα ΤΕΦΑΑ. Όπως και έγινε.

Image

«Τώρα που μου μένουν δύο μαθήματα για να πάρω το πτυχίο, συνειδητοποιώ ότι το να κάνω αυτά τα σεμινάρια δεν ήταν σωστό. Επειδή κατά κύριο λόγο διδάσκω πιλάτες, που το προτείνουν κυρίως οι ορθοπεδικοί και οι φυσικοθεραπευτές, τώρα καταλαβαίνω πόσο σημαντικό είναι αυτός που διδάσκει να είναι από πανεπιστήμιο, να ξέρει το αντικείμενο και να καθοδηγεί σωστά. Στο μάθημα μπορεί να έρθει ένας υγιής αθλούμενος, αλλά κατά κύριο λόγο θα έρθουν άτομα που έχουν πόνους στη μέση, κήλες, μηνίσκο, ρήξη χιαστού στο γόνατο, αυτοάνοσα, κολπική μαρμαρυγή κ.ά. Αυτά δεν μπορεί να τα διαχειριστεί ένα άτομο που έχει τελειώσει απλώς ένα σεμινάριο. Υπάρχουν πολλοί που κάνουν πιλάτες για να φτιάξουν τη μέση τους και εν τέλει πονάνε περισσότερο, γιατί τα παιδιά που βγαίνουν από τα σεμινάρια δεν ξέρουν πώς να το διαχειριστούν, η οσφυϊκή μοίρα θέλει ειδικό χειρισμό. Επίσης πρέπει να ξέρεις τι ερωτήσεις θα κάνεις στον αθλούμενο για να σε καθοδηγήσει ώστε να καταλάβεις τι πρόβλημα έχει με τη μέση. Εγώ θα ρωτήσω αν έχει πάει σε φυσικοθεραπευτη ή σε γιατρό, θα ζητήσω διάγνωση για να καταλάβω τι ακριβώς χρειάζεται. Στο σεμινάριο μαθαίνεις πολύ βασικά πράγματα και σου λείπει η γνώση για να μπορέσεις να δώσεις εναλλακτικές ανάλογα με το τι ακριβώς έχει ο άλλος. Στη σχολή, εκτός από τις πολύ σημαντικές αυτές γνώσεις που πήρα, έμαθα πού να ψάχνω ακόμα κι αν δεν ξέρω κάτι».

Ο personal trainer σου θα μπορούσε να είναι παράνομος

Μακάρι να μπορούσαμε να πούμε ότι η περίπτωση της Στέλλας, που είχε την ευσυνειδησία να κάνει το σωστό, είναι κοινή· αλλά μάλλον δεν είναι. Όλοι όσοι έχουν δουλέψει σε γυμναστήρια γνωρίζουν πολύ καλά ότι, ειδικά στις μεγάλες αλυσίδες, η πλειοψηφία των εργαζόμενων δεν διαθέτει πτυχίο ΤΕΦΑΑ/ΣΕΦΑΑ. Κάτι το οποίο εξαρχής είναι παράνομο.

Με προεδρικό διάταγμα του 2006 ορίζεται ότι όλοι όσοι δουλεύουν στα γυμναστήρια ως γυμναστές, διδάσκοντες ή εκπαιδευτές πρέπει να είναι πτυχιούχοι ΤΕΦΑΑ/ΣΕΦΑΑ, ελληνικού ή ισότιμου αλλοδαπού ΑΕΙ ή να έχουν άδεια άσκησης επαγγέλματος που έχει χορηγηθεί από αρμόδιο κρατικό φορέα. Επίσης «εάν οι υπηρεσίες που παρέχει το γυμναστήριο ή η αθλητική σχολή απαιτούν ιδιαίτερη εξειδίκευση, το προσωπικό απαιτείται να διαθέτει σχετική βεβαίωση, πιστοποίηση ή δίπλωμα του αρμόδιου κρατικού φορέα». 

Είναι εύλογο να αναρωτιέται κανείς αν γίνονται έλεγχοι για να διαπιστωθούν τέτοιου είδους παραβάσεις. Υπεύθυνες γι' αυτό είναι οι διευθύνσεις Αθλητισμού των Περιφερειών, όπου μπορούν να γίνουν και οι σχετικές καταγγελίες. Σύμφωνα με τον νόμο, ειδική επιτροπή της Περιφέρειας (που απαρτίζεται από πέντε μέλη: τον Προϊστάμενο του Γραφείου Φυσικής Αγωγής της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, έναν καθηγητή Φυσικής Αγωγής που υπηρετεί σε σχολείο, τον Διευθυντή Υγειονομικής Υπηρεσίας, τον Διευθυντή Τεχνικών Υπηρεσιών και έναν εκπρόσωπο του Πανελληνίου Συνδέσμου Γυμναστηρίων) «ελέγχει τακτικά μία φορά κατ’ έτος τα γυμναστήρια και τις αθλητικές σχολές που ανήκουν στον τομέα ευθύνης της» αλλά μπορεί να κάνει και αυτεπάγγελτους έκτακτους ελέγχους, μόνη ή κατόπιν καταγγελίας. Οι επαγγελματίες με τους οποίους μιλήσαμε στο πλαίσιο αυτού του ρεπορτάζ μάς διαβεβαίωσαν ότι ποτέ δεν έχουν δει τακτικό έλεγχο στα γυμναστήρια που εργάζονται/εργάζονταν. Θελήσαμε να μάθουμε από την Περιφέρεια Αττικής πόσους ελέγχους διεξήγαγε το τελευταίο έτος και αν έχει κλείσει κάποια γυμναστήρια, όπως προβλέπει ο νόμος, αλλά προς το παρόν δεν μας έχουν απαντήσει.

Image

Αν πάντως διαπιστωθεί παράβαση όσον αφορά τις προδιαγραφές του γυμναστηρίου, επιβάλλεται προσωρινή ή οριστική ανάκληση της άδειας του (εφόσον υπάρχει) ή σφράγιση του καταστήματος, εφόσον δεν υπάρχει άδεια. Όπως μου εξηγεί ο Κωνσταντίνος Παπούλιας, καθηγητής φυσικής αγωγής και μέλος του Πανελληνίου Συλλόγου Επαγγελματιών Αθλητισμού και Άσκησης, «κάποιος ανοίγει ένα παράνομο γυμναστήριο, γίνεται καταγγελία, γίνεται έλεγχος, το κλείνουν, και πάει πιο πέρα και ανοίγει άλλο. Δεν χάνει κάτι, ρισκάρει μόνο να αλλάξει χώρο. Είχαμε κάνει έξι καταγγελίες πριν δύο χρόνια και από αυτές τρεις χώροι έκλεισαν, αλλά μάθαμε ότι λίγο αργότερα άνοιξαν ξανά αλλού. Πριν έναν μήνα κάναμε στην Περιφέρεια Αττικής πέντε καταγγελίες και περιμένουμε την έκβασή τους. Αυτό που ζητάμε είναι να μπει μια αυστηρή ποινή που θα λειτουργήσει αποτρεπτικά».

Αφήνοντας την παράμετρο της νομιμότητας στην άκρη, τίθενται και ζητήματα ασφαλείας. Το να έχει βέβαια κάποιος ένα πτυχίο ΤΕΦΑΑ/ΣΕΦΑΑ δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι τέλειος. Όμως, σύμφωνα με τους γυμναστές που μας μίλησαν, η εμπειρία λέει πως είναι πιθανότερο να κάνει ζημιά κάποιος που δεν έχει την κατάλληλη πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Η εξήγηση είναι ότι ένας πιστοποιημένος γυμναστής θα διαχειριστεί το ασκησιολόγιο με βάση πληθώρα δεδομένων, όπως για παράδειγμα τις παθήσεις κάποιου ανθρώπου, την ηλικία, τα σωματικά χαρακτηριστικά του κ.λπ., μια ικανότητα που δεν προλαβαίνει να αναπτύξει κάποιος σε βάθος μέσα σε μερικούς μόνο μήνες σεμιναρίων ή άλλης εκπαίδευσης. 

Η Ένωση Πτυχιούχων Γυμναστών Αττικής, της οποίας προεδρεύει ο Παπούλιας, προσπαθεί τα τελευταία χρόνια να επικοινωνήσει στο ευρύ κοινό τη σημασία που έχει να είναι σωστά εκπαιδευμένοι οι γυμναστές. Δεν πρόκειται απλώς για ένα θέμα προστασίας του επαγγέλματός τους, αλλά κατά βάση για θέμα υγείας.

Όταν κάνεις κακό αντί για καλό

Όλα τα άτομα με τα οποία μιλήσαμε θυμούνται ιστορίες με συναδέλφους –ορισμένες φορές και αφεντικά– που αν και άπειροι αναλάμβαναν προπονήσεις, προκαλώντας ακόμα και τραυματισμούς.

«Κάποια στιγμή, στο γυμναστήριο που δούλευα πριν κάποια χρόνια, ήρθε μια κυρία που μόλις είχε κάνει αρθροσκόπηση γονάτου. Ενημέρωσε και ζήτησε να της βγάλουμε ένα πρόγραμμα» μου εξιστορεί η Μαρία-Πατρικία Κλειώση, καθηγήτρια φυσικής αγωγής. «Έτυχε να την αναλάβει ένα παιδί που δεν ήταν γυμναστής, είχε τελειώσει ένα σεμινάριο, και την ξεκίνησε με πρόγραμμα κανονικά σαν έναν αρχάριο υγιή πελάτη, χωρίς προβλήματα. Δεν έλαβε υπόψη του τίποτα. Έκαναν κανονικά ασκήσεις όπως καθίσματα και το πιο τραγικό που είδα ήταν οι προβολές με κίνηση. Η κυρία προφανώς δεν ήξερε τι συνέβαινε, ήρθε στο γυμναστήριο νομίζοντας ότι θα την αναλάμβαναν ειδικοί, αλλά το αποτέλεσμα ήταν ότι μετά από 1,5 εβδομάδα επέστρεψε με πατερίτσες. Ο γιατρός της, που κατάλαβε τι είχε συμβεί, της έδωσε τελικά την οδηγία να κάνει μόνο συγκεκριμένες ασκήσεις. Κάποια στιγμή τη γνώρισα, την ανέλαβα και σταδιακά επανήλθε μέσα σε δύο μήνες. Υπάρχει πρωτόκολλο για το τι κάνουμε μετά από ένα χειρουργείο και αυτό το μαθαίνουμε στην σχολή, αλλά ο συνάδελφος δεν είχε ιδέα» μου λέει.

Image

Οι φυσικοθεραπευτές με τους οποίους μιλήσαμε τόνισαν ότι, ειδικά για θεραπευτική άσκηση μετά από τραυματισμό, οι ασθενείς θα πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί σε ποιον θα απευθυνθούν, αφού πρώτα συμβουλευτούν τον γιατρό ή φυσικοθεραπευτή τους. «Και είναι φυσικά προϋπόθεση να έχει τελειώσει κάποιος Γυμναστική Ακαδημία (σ.σ. όπως λεγονταν παλιά τα ΤΕΦΑΑ/ΣΕΦΑΑ) και να καταλαβαίνει κάποια πράγματα» λέει ο φυσικοθεραπευτής Σωκράτης Ηλιάδης.

«Στα γυμναστήρια υπάρχει θέμα επίσης με τα βάρη» σημειώνει στην κουβέντα μας η Κλειώση. «Οι σεμιναριακοί ενθαρρύνουν τα βάρη, επειδή παίζει ρόλο η εμφάνιση, η δύναμη και γενικά το προωθούν πολύ. Ακόμα και σε πελάτες που δεν μπορούν να σηκώσουν πολλά, τους λένε “βάλε, φόρτωσε” και τον φορτώνουν κιλά σε ασκήσεις που δεν έχει δυνατότητα το σώμα του. Για παράδειγμα θυμάμαι ότι είχαμε έναν πελάτη που ήταν λίγα κιλά, γύρω στα 70 και ο σεμιναριακός συνάδελφος τον είχε φορτώσει με πάρα πολλά κιλά και του έλεγε ότι μπορούσε να κάνει πιέσεις στο στήθος ξαπλωμένος με αυτά. Του το είπε και έφυγε, χωρίς να τον επιβλέπει. Ξαφνικά άκουσα έναν θόρυβο και είδα ότι του είχε πέσει η μπάρα και παραλίγο να τον πνίξει στην κλείδα. Έτρεξα να βοηθήσω σηκώνοντας την μπάρα με αποτέλεσμα να τραυματιστώ εγώ και να μείνω εκτός για μεγάλο διάστημα. Το να βάζεις παραπάνω κιλά σε έναν άνθρωπο που δεν μπορεί να τα σηκώσει είναι έλλειψη γνώσης».

«Εκεί που δούλευα παλιά, ένας συνάδελφός μου που είχε τελειώσει ένα σεμινάριο έξι μηνών, έβαλε έναν αρχάριο ασκούμενο να κάνει άλμα σε ένα κουτί και αμέσως έπαθε ρήξη χιαστού. Δεν λέω ότι και εμείς που είμαστε πτυχιούχοι δεν μπορεί να μας συμβεί κάτι τέτοιο, αλλά πρέπει να ξέρεις να κάνεις παραλλαγές, να βλέπεις μέχρι πού πάει ο καθένας» μου λέει η Έλενα Πετροπουλάκου, πτυχιούχος ΤΕΦΑΑ που κάνει personal training και πιλάτες. «Έχει τύχει άτομο, που έχει τελειώσει ένα ολιγόμηνο σεμινάριο, να μου δώσει ασκησιολόγιο και να μου λέει να κάνω μια συγκεκριμένη προπόνηση στους ασκούμενούς μου. Όταν τον ρώτησα πώς ένας αρχάριος θα έβγαζε αυτήν την προπόνηση, μου απάντησε “ναι, μωρέ δεν παθαίνουν τίποτα”» εξιστορεί η ίδια. Λαμβάνοντας υπόψη ότι σε κάποιες περιπτώσεις, όπως μας είπαν, τέτοια άτομα μπορεί να είναι ακόμα και αφεντικά ή ιδιοκτήτες γυμναστηρίων, είναι εύκολο να φανταστεί κανείς τι συμβαίνει όταν ο υπάλληλος δεν έχει τις γνώσεις ή δεν είναι σε θέση να αντιπαρατεθεί μαζί τους.

Τι λένε οι φυσικοθεραπευτές;

«Ο κόσμος θα πρέπει να πηγαίνει σε ανθρώπους που έχουν τα εχέγγυα από την ελληνική πολιτεία» τονίζει ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, Πέτρος Λυμπερίδης. «Ακόμα και για έναν υγιή άνθρωπο, ο κίνδυνος μπορεί να είναι μικρότερος, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Ένας υγιής που θα πάει σε έναν personal trainer που δεν ξέρει καλά την δουλειά, μπορεί να μην κάνει καλή προθέρμανση και να του δημιουργήσει έτσι προβλήματα στους μύες. Έχω δει ρήξεις τετρακεφάλου που θέλουν ακόμα και χειρουργείο. Μπορεί να πάθει κάποιος ρήξη σε έναν τένοντα. Φυσικά ακόμα χειρότερο είναι όταν έχεις ήδη μια παθολογία, μια σκολίωση, μια δισκοκήλη, ένα αυχενικό... Αυτοί που βγαίνουν από τα σεμινάρια δεν αντιλαμβάνονται τι έχει ο άλλος. Επειδή οι ίδιοι νιώθουν Σούπερμαν και είναι γυμνασμένοι νομίζουν ότι και οι υπόλοιποι είναι. Υπάρχει κόσμος όμως που δεν μπορεί να κάνει τρεις κάμψεις».

Image

Για το θέμα συζητήσαμε εκτενέστερα με τον Σωκράτη Ηλιάδη, ο οποίος υπογραμμίζει ότι κάποιες φορές οι ασκούμενοι θεωρούν ότι  πόνεσαν επειδή έκαναν π.χ. βαθιά καθίσματα στο γυμναστήριο. Όμως το ζήτημα δεν βρίσκεται εκεί. «Πόνεσαν, γιατί είχαν έναν εκφυλισμό εξαιτίας του οποίου μπορεί να πονούσαν αργότερα, αλλά βγήκε στο προσκήνιο επειδή δεν συμπεριφέρθηκαν καλά. Οι έρευνες λένε ότι όποιος έχει μια κήλη κάποτε θα πονέσει. Κι αυτό θα γίνει όταν θα φορτίσει υπέρμετρα –για τη δική του σωματοδομή– την άρθρωσή του ή τον τένοντά του. Έτσι βγαίνει μία τενοντίτιδα ή μια κήλη στο προσκήνιο. Το να σε καταστρέψουν όμως είναι λίγο δύσκολο να συμβεί σε χώρους που δουλεύουν άτομα που έχουν τελειώσει τουλάχιστον ΤΕΦΑΑ. Το λάθος δεν βρίσκεται στην άσκηση κινησιολογικά, το λάθος συμπεριλαμβάνει ίσως τη λάθος εκτέλεση, ίσως τη λάθος εξέλιξη (progression), ίσως και την επιλογή της ίδιας της άσκησης για τον συγκεκριμένο άνθρωπο». Τονίζει ότι ο γυμναστής των ΤΕΦΑΑ μπορεί να μην έχει εκπαιδευτεί στην παθολογία όπως ένας φυσικοθεραπευτής, όμως «υπάρχει ένας μπούσουλας και γενικά τα παιδιά πλέον αρχίζουν και ασχολούνται με έρευνες. Υπάρχουν εργοφυσιολόγοι με τους οποίους μιλάνε και αυτοί μιλάνε μαζί μας και έτσι υπάρχει συνεννόηση ακόμα και με τους γιατρούς. Βλέπουμε ότι αρχίζει και αναβαθμίζεται όλη η κοινότητα».

Ξεκινήσαμε αυτό το ρεπορτάζ με την εξής απορία: μήπως τα παράπονα που ακούγαμε για το θέμα είχαν ως αιτία την επιθυμία των γυμναστών να προστατεύσουν τα επαγγελματικά τους δικαιώματα και να κρατήσουν το επάγγελμα «κλειστό»; Τελειώνοντας την έρευνα, είχαμε βεβαιωθεί ότι η πιστοποίηση που απαιτείται από τον νόμο για αυτούς που ασχολούνται με το σώμα μας, δεν είναι εκεί για να μας περιορίσει, αλλά για να μας προστατεύσει.

Σε κάθε περίπτωση, δεν πρέπει τα προβλήματα που περιγράψαμε και οι κακές εμπειρίες να μας απομακρύνουν από την γυμναστική. «Πρέπει να αθλούμαστε, δεν πρέπει όμως να υπερβάλουμε», όπως καταλήγει ο Ηλιάδης. «Πρέπει να είμαστε υπό την οδηγία κάποιου ο οποίος είναι γυμναστής, για να ελέγχει τα ασκησιολόγια και αν έχουμε κάποιο πρόβλημα να μας έχει δει γιατρός και φυσικοθεραπευτής που θα έχει συνεννοηθεί με τον γυμναστή που πηγαίνουμε και να του έχει βάλει όρια. Έτσι όλα θα πάνε καλά».