Γιατί είναι τόσο βρώμικη η Αθήνα

Στην οδό Σοφοκλέους, έναν από τους πιο εμπορικούς δρόμους της Αθήνας, το απορριμματοφόρο του δήμου περνά καθημερινά στις 17:00. Δύο άνδρες πηδούν από το όχημα και μες τον καύσωνα ξεκινούν να αδειάζουν τους ξέχειλους κάδους μπροστά από το παλιό Χρηματιστήριο. Οι σακούλες που είναι συγκεντρωμένες τριγύρω προδίδουν ότι ο αριθμός των υπαλλήλων δεν είναι αρκετός. Σύντομα, πίσω από το απορριμματοφόρο δημιουργείται συμφόρηση, αγανακτισμένοι οδηγοί κορνάρουν κι η ουρά φτάνει μέχρι το ύψος της Σταδίου.

Δεν φορούν μάσκες, μόνο γάντια. Πιάνουν βιαστικά με τα χέρια τους και ρίχνουν μέσα στους κάδους όσα περισσότερα σκουπίδια μπορούν κι έπειτα τους κουμπώνουν στις λαβές του απορριμματοφόρου, που τους αναποδογυρίζει. Xρειάζονται τουλάχιστον δέκα λεπτά για να αδειάσουν τους επτά συμβατικούς κάδους. Όταν τελειώνουν, το όχημα απομακρύνεται βιαστικά. Πίσω τους –πάνω σε δρόμο και πεζοδρόμιο– έχουν ξεμείνει μπουκάλια, χαρτόνια και όσα άλλα δεν πρόλαβαν να μαζέψουν. Ο ζεστός αέρας σκορπίζει τα απομεινάρια κατά μήκος της οδού, μαζί με μια απωθητική μυρωδιά. Λίγα λεπτά αργότερα ένας άλλος εργαζόμενος της καθαριότητας θα περάσει, θα συγυρίσει το σημείο, θα βάλει τους κάδους στη σωστή τους θέση και με μια σκούπα θα μαζέψει ό,τι έμεινε. Οι κάδοι δεν θα πλυθούν και κανείς δεν θα ασχοληθεί με τον ασφαλισμένο με λουκέτο και εμφανώς αχρησιμοποίητο καφέ κάδο των οργανικών αποβλήτων.

Image

Αυτή ήταν η σκηνή από μια μάχη που έχει χαθεί: η Αθήνα δεν μπορεί να διαχειριστεί τα σκουπίδια της. Υπερχειλισμένοι κάδοι, βρώμικα πεζοδρόμια και δύσκολες μυρωδιές είναι συνώνυμα του καλοκαιριού στην ελληνική πρωτεύουσα, όμως οι Αθηναίοι δεν μπορούν να περιμένουν άλλο για μια πιο βιώσιμη πόλη. Στην ανεπαρκή από χρόνια διαχείριση των αποβλήτων, έχει προστεθεί η αύξηση του τουρισμού. Την ίδια ώρα, η χρήση των καφέ κάδων που θεωρητικά έχει ξεκινήσει εδώ και δύο χρόνια μοιάζει τουλάχιστον προβληματική.

Περπατήσαμε από το Παγκράτι μέχρι τα Εξάρχεια κι από την Ομόνοια μέχρι την Πλάκα και το Κουκάκι κατά τις δυσκολότερες ώρες της ημέρας, τραβήξαμε στιγμιότυπα και ρωτήσαμε όσα περισσότερα μπορέσαμε για να καταγράψουμε τι συμβαίνει τελικά με την καθαριότητα στην Αθήνα.

Έλλειψη συντονισμού

Η καθαριότητα και διαχείριση των αποβλήτων αποτελεί μία από τις βασικές και σημαντικότερες αρμοδιότητες του Δήμου. Μάλιστα υπάρχει αναλυτικός Κανονισμός Καθαριότητας, που θέτει κανόνες αλλά και στόχους, τέτοιους που διαβάζοντάς τους νιώθει κανείς ντροπή για την πραγματική εικόνα της πόλης και την αδιαφορία με την οποία την αντιμετωπίζουμε. 

Ο Κανονισμός επιχειρεί να προλάβει αυτήν την έλλειψη ευαισθητοποίησης από πλευράς των πολιτών, γι' αυτό αναθέτει στον Δήμο την έγκαιρη ενημέρωση και υποστήριξή τους, με στόχο να είναι συνεπείς ως προς τις υποχρεώσεις τους. Είναι λοιπόν απορίας άξιο γιατί δεν έχει βρεθεί ένας τρόπος να τηρούνται καθολικά κάποιοι ελάχιστοι πρώτοι κανόνες. Πιο συγκεκριμένα ούτε οι κάτοικοι, αλλά παραδόξως ούτε οι επιχειρήσεις της Αθήνας φαίνεται να γνωρίζουν ποιες ώρες πρέπει να βγάζουν τα σκουπίδια τους στους κάδους του δρόμου, προκειμένου να μην μαζεύονται περισσότερα από όσα πρέπει ανά σημεία, δημιουργώντας κινδύνους για τη δημόσια υγεία και φυσικά δυσφορία στους περαστικούς.

Image

Αυτή η αίσθηση είναι εξαιρετικά έντονη όταν περνά κανείς, για παράδειγμα, από την οδό Αθηνάς. Λίγα μέτρα μόλις από το Δημαρχείο, οι εικόνες φωνάζουν ότι δεν γίνεται σωστή διαχείριση των σκουπιδιών της Βαρβακείου και των τριγύρω μαγαζιών. Οι ιδιοκτήτες των καταστημάτων του δρόμου με κοιτούν με απορία όταν ρωτάω αν ξέρουν ποιες ώρες περνούν τα απορριμματοφόρα και άρα ποιες ώρες πρέπει να βγάζουν τα σκουπίδια τους. «Το μόνο που μας έχουν πει από τον Δήμο είναι να σπάμε τα χάρτινα απορρίμματα και να τα πετάμε στους υπογειοποιημένους κάδους λίγο παραπάνω», μου λέει ένας έμπορος της περιοχής.

Image

Ούτε στην περιοχή της Πλάκας, στην οδό Λυσίου ή στην Κυδαθηναίων –δύο δρόμους με έντονη δραστηριότητα– οι επιχειρηματίες έχει τύχει να ακούσουν για συγκεκριμένες ώρες αποκομιδής απορριμμάτων. Ο καθένας βγάζει τα σκουπίδια του όποτε τον βολεύει ή όποτε κλείνει το κατάστημα.

Η αντιδήμαρχος καθαριότητας του Δήμου, Ρωξάνη Μπέη, απορεί όταν της μεταφέρω τα σχόλια των επιχειρηματιών και μου επισημαίνει ότι «οι ώρες αποκομιδής των απορριμμάτων έχουν μοιραστεί σε όλους, πέρα από το ότι είναι αναρτημένες στην ιστοσελίδα του Δήμου. Ειδικά οι καταστηματάρχες έχουν ενημερωθεί. Άλλωστε τα απορρίμματα από τους μεγάλους δρόμους, όπως η Σταδίου, η Πανεπιστημίου αλλά και από ξενοδοχειακές μονάδες μέσα στο εμπορικό τρίγωνο μαζεύονται κατόπιν ραντεβού. Το να βγάζει όποτε θέλει ο καθένας τα σκουπίδια του, αυτό δεν γίνεται στις πολιτισμένες πρωτεύουσες».

Βέβαια αυτό «το κατόπιν ραντεβού» φαίνεται ότι καταλήγει να εφαρμόζεται κάπως ανορθόδοξα μερικές φορές. Έτσι υπάρχουν σημεία στην Πανεπιστημίου (κάτι αντίστοιχο είδαμε και στη Μακρυγιάννη) όπου παρατηρούνται σακούλες μέσα στα παρτέρια, που μάλλον περιμένουν να φανεί το ραντεβού τους. 

Image

Η αντιδήμαρχος από την πλευρά της μιλά για ασυνέπεια των πολιτών και ζητά να σεβόμαστε τον κόπο των εργαζομένων καθαριότητας του Δήμου. «Οι εργαζόμενοι μαζεύουν πολλά χύμα πράγματα γύρω από τους κάδους. Κάνουμε σακούλες των 50 κιλών και τις αφήνουμε έξω από τους κάδους, δεν μπορεί να λειτουργήσει έτσι. Όταν ένας κάδος είναι γεμάτος, πρέπει να πηγαίνουμε στον επόμενο» σχολιάζει και προσθέτει: «για καλύτερη διαχείριση έξω από τους βυθιζόμενους κάδους έχουμε φροντίσει να υπάρχουν άνθρωποι της εποπτείας του Δήμου που κάνουν βάρδιες και δίνουν οδηγίες».

Βέβαια οι εικόνες στο κέντρο της Αθήνας στη διάρκεια διαφορετικών στιγμών της ημέρας μαρτυρούν ότι όσα ήδη κάνει ο Δήμος ή όσα ήδη γνωρίζουν οι πολίτες δεν είναι αρκετά. Ήταν ο ίδιος ο Χάρης Δούκας που, από τις πρώτες μέρες ανάληψης των καθηκόντων του, σημείωνε πόση σημασία έχει η πόρτα-πόρτα ενημέρωση των πολιτών προκειμένου να αλλάξουν τα ήθη γύρω από τη διαχείριση αποβλήτων στην πόλη. Λίγες μέρες πριν έκανε έκκληση να μην βγάζουν οι πολίτες τα σκουπίδια στους δρόμους από τις 11:00 έως τις 17:00 κατά τις μέρες που έχει ιδιαίτερη ζέστη, για την προστασία της δημόσιας υγείας και των εργαζομένων της καθαριότητας.

Υπερτουρισμός

Στην πόλη λοιπόν που ποτέ δεν ασχολήθηκε σοβαρά με τα σκουπίδια της και ο καθένας κάνει ό,τι θέλει, τα τελευταία χρόνια έχει προστεθεί και η αύξηση του τουρισμού. Ολόκληρες γειτονιές έχουν αλλάξει άρδην τον οικιστικό τους χαρακτήρα και έχουν γεμίσει με καταστήματα εστίασης, ξενοδοχεία και Airbnb. Με μια βόλτα τόσο στην περιοχή κάτω από την Ακρόπολη, όσο και στο Παγκράτι διαπιστώνει κανείς ότι, όπου υπάρχουν πολλά τουριστικά καταστήματα, οι ξεχειλισμένοι κάδοι είναι συχνό φαινόμενο.

Image

Στην οδό Βεΐκου στο Κουκάκι, οι κάτοικοι καταγγέλλουν ότι οι κάδοι είναι πολύ συχνά γεμάτοι, στην Αθανασίου Διάκου τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα.

Για τον Δήμο αυτή η εκθετική αύξηση του τουρισμού είναι καταλυτική. «Τα σκουπίδια έχουν αυξηθεί περίπου κατά 30%, δεν το ξέρουμε με συγκεκριμένα στοιχεία αυτό, αλλά είναι μια πρώτη εκτίμηση που κάνουμε με τα δεδομένα που έχουμε» λέει η αντιδήμαρχος. «Αν κάποιος μετρήσει τις αυξήσεις των υγειονομικών καταστημάτων καταλαβαίνει την εκθετική αύξηση. Ο υπερτουρισμός είναι ένα κύμα που δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε. Μιλάω με καταστηματάρχες στο κέντρο και μου λένε ότι η κίνησή τους έχει αυξηθεί κατά 30% από τα τελευταία χρόνια. Η επιβάρυνση από αυτά τα μαγαζιά είναι μεγάλη. Ουσιαστικά κυνηγάμε ένα πρόβλημα από πίσω, αλλά πρέπει να γίνει πιο βιώσιμη η κατάσταση και προς το παρόν δεν είναι» αναγνωρίζει η ίδια.

Image

Δεν επιβαρύνουμε λοιπόν όλοι το ίδιο την Αθήνα, γι' αυτό στον Κανονισμό Καθαριότητας του Δήμου γίνεται λόγος για το πρόγραμμα «Πληρώνω όσο πετάω», που έχει ήδη εξαγγελθεί και έπρεπε να είχε τεθεί σε εφαρμογή, αλλά όλα δείχνουν ότι θα καθυστερήσει κι άλλο. Ωστόσο ούτε ο Δήμος φαίνεται να πιέζει γι' αυτό: «Είναι ένα νομοσχέδιο που περιμένουμε να έρθει κεντρικά. Σε κάθε περίπτωση, εξετάζουμε διάφορα σενάρια που θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε ως Δήμος, όπως συγκεκριμένες σακούλες με barcode για συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή κάδους που θα ανοίγουν με κάρτες» σχολιάζει η Μπέη. Σύμφωνα με τον Αχιλλέα Πληθάρα, υπεύθυνο αποτυπώματος της WWF Ελλάς, είναι ένα πρόγραμμα που εφαρμόζεται σε περισσότερες από δέκα χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είχε ιδιαίτερη επιτυχία στην Ιταλία, ενώ στην Αττική έχει ήδη ξεκινήσει να το εφαρμόζει ο δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης.

Καφέ κάδος

Κι αν τα σκουπίδια από τους συμβατικούς και τους μπλε κάδους δεν μαζεύονται όσο συχνά θα θέλαμε, υπάρχει κάτι ακόμα χειρότερο: η (μη) χρήση των καφέ κάδων. Αν μοιράζονται ένα πράγμα οι καταστηματάρχες του αθηναϊκού κέντρου, αυτό είναι η άγνοιά τους για το τι είναι ο καφέ κάδος και πού βρίσκεται το κλειδί που τον ξεκλειδώνει. Σημειώνεται ότι οι καφέ κάδοι της Αθήνας είναι κλειδωμένοι για να τους χρησιμοποιούν μόνον οι επιχειρήσεις που θεωρητικά πρέπει να πετούν εκεί τα βιοαπόβλητά τους. «Πριν από δύο χρόνια μας κάλεσαν για να μας εξηγήσουν πώς θα γίνεται η χρήση του καφέ κάδου, ήταν μια αδιάφορη ενημέρωση που κανείς δεν κατάλαβε τίποτα και για αυτό δεν είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα» μου λέει ιδιοκτήτης καταστήματος εστίασης στη Σοφοκλέους. Τις ίδιες απαντήσεις για το θέμα πήρα και από επιχειρηματίες στην Πλάκα και στο Παγκράτι. Κανείς δεν ήξερε πού είναι το κλειδί, ενώ όλοι επεσήμαναν ότι χρειάζεται μια διεξοδικότερη και πιο συστηματική ενημέρωση και ίσως κάποιο κίνητρο, όπως μείωση των τελών για τα καταστήματα.

Image

Πέρα από τους κλειδωμένους καφέ κάδους για τις επιχειρήσεις, στον Δήμο Αθηναίων τρέχει και ένα πρόγραμμα με καφέ κάδους για τα σπιτικά βιοαπόβλητα, το οποίο μέχρι στιγμής έχει εφαρμοστεί μόνο στο 5ο διαμέρισμα και αναμένεται να «απλωθεί και στα άλλα δημοτικά διαμερίσματα από Σεπτέμβριο», όπως λέει η Μπέη. «Προετοιμαζόμαστε για να μπούμε σε κάθε γειτονιά, αλλά αυτά τα πράγματα θέλουν χρόνο και θέλουμε να τα κάνουμε σωστά. Η συγκομιδή από τον καφέ κάδο είναι από μόνη της ένα δρομολόγιο» σχολιάζει η ίδια.

Βρώμικα πεζοδρόμια

Η συλλογή των σκουπιδιών δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα καθαριότητας της πόλης. Οι δρόμοι και τα πεζοδρόμια είναι καθρέφτισμα όλων των οικονομικών και κοινωνικών δυσκολιών που έχουν σημαδέψει την πρωτεύουσα· σηματοδοτούν την παρακμή και την εγκατάλειψή της. Ρωτάω τους καταστηματάρχες πως πλένονται τα πεζοδρόμια. «Μόνοι μας βγάζουμε λάστιχα και πλένουμε μια φορά την εβδομάδα, ο καθένας μπροστά από το δικό του κατάστημα», μου λέει ιδιοκτήτης καφετέριας. 

Τα βρώμικα πεζοδρόμια είναι σήμα κατατεθέν για περιοχές όπως τα Εξάρχεια.

Image

Στις διαμαρτυρίες που διατυπώνονται, η δημοτική αρχή έχει αποφασίσει το τελευταίο διάστημα να προτάξει τις δράσεις της για την καθαριότητα, ενημερώνοντας για τις πλύσεις που πραγματοποιεί σε διάφορα σημεία της πόλης.

Υποστελέχωση

Κι όσο οι Αθηναίοι αδημονούν για μια καλύτερη πόλη, ο Δήμος θεωρεί ότι δίνει μια μάχη με ξύλινο σπαθί. Η υποστελέχωση, οι διαφορετικές ταχύτητες των εργαζομένων –εξαιτίας των διαφορετικών συμβάσεων εργασίας– αλλά και οι συνεχείς συνταξιοδοτήσεις είναι καταλυτικές παράμετροι: «Συνολικά, οι εργαζόμενοι του μηχανολογικού και της καθαριότητας είναι 2.000 τουλάχιστον και το 50% αυτών είναι συμβασιούχοι» εξηγεί η Μπέη και προσθέτει: «Είναι αστείο γιατί οι συμβασιούχοι της καθαριότητας καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες. Την ίδια ώρα, ακριβώς επειδή είναι συμβασιούχοι δεν δουλεύουν Κυριακές και αργίες αλλά ούτε και τις νυχτερινές βάρδιες. Αυτές τις ανάγκες τις καλύπτουν αναγκαστικά  οι μόνιμοι –και μεγαλύτεροι συνήθως ηλικιακά– εργαζόμενοι καθαριότητας του δήμου».

Σε αυτά τα δεδομένα προστίθενται οι συνταξιοδοτήσεις. «Κάθε χρόνο μόνο έχουμε 150 συνταξιοδοτήσεις» λέει η αντιδήμαρχος, εξηγώντας ότι «ο Οργανισμός της Αθήνας έχει φτιαχτεί για έναν Δήμο με 700.000 δημότες και όχι τα 7,3 εκατ. τουριστών που δεχόμαστε πλέον. Για έξτρα δρομολόγια καθαριότητας σε δύσκολα σημεία, χρειαζόμαστε περισσότερους εργαζόμενους, δεν μπορούμε να ξεζουμίζουμε τον κόσμο. Οι άνθρωποι που καθαρίζουν τους δρόμους καταλήγουν να κάνουν 10 χιλιόμετρα τη μέρα με τη σκούπα». Αυτή τη στιγμή, ο Δήμος Αθηναίων περιμένει την επιλογή –μέσω ΑΣΕΠ– 370 συμβασιούχων για να ενισχύσει το δυναμικό του.

Δεδομένων των παραπάνω, γίνεται κατανοητό ότι η διαχείριση της καθαριότητας στην Αθήνα χαρακτηρίζεται από ένα εκρηκτικό κοκτέιλ πολλών παραγόντων, που αναδεικνύει για ακόμα μια φορά περίτρανα ότι η πόλη έχει να διανύσει πολλά χιλιόμετρα μέχρι τη βιωσιμότητα.