Κανένα τρόφιμο στα σκουπίδια

Τα “άσχημα” τρόφιμα, τα χάπενινγκ Disco Soup, τα μέτρα των γαλλικών σουπερμάρκετ. Στο πρώτο μέρος του αφιερώματός μας στην τόσο σημαντική για τη ζωή μας σπατάλη τροφίμων, μαθαίνουμε τι γίνεται παγκοσμίως. Όπως π.χ. ότι το 8% της μόλυνσης συνδέεται με το food waste. O πλανήτης αλλάζει. Πρέπει κι εμείς να αλλάξουμε τις συνήθειές μας.
Χρόνος ανάγνωσης: 
9
'
Τα πανέμορφα αυτά φρούτα και λαχανικά θεωρούνται από τους περισσότερους από εμάς ανεπιθύμητα και καταλήγουν στα σκουπίδια. [imperfectproduce.com]

Δεν ήταν ό,τι πιο συνηθισμένο τις προάλλες όταν φεύγοντας από το μπαρ ζήτησα να μου δώσουν σε πακέτο το φαγητό που είχε περισσέψει από την ποικιλία που συνόδευε τα ποτά μας. Οι άνθρωποι πίσω από την μπάρα ενθουσιάστηκαν, όπως και οι γάτες μου που έφαγαν τα λουκανικάκια αλλά και εγώ που κατανάλωσα το υπόλοιπο τυρί για πρωινό. Θυμάμαι. Θυμάμαι παλιά πώς ζητούσαμε χωρίς να ερυθριούμε τα περισσεύματα από τα γεύματα στα εστιατόρια που επισκεπτόμασταν. Θυμάμαι επίσης τη Μικρασιάτισσα γιαγιά μου πώς, όπως και όλη η γενιά της, καθάριζε στο τέλος του γεύματος τα πιάτα ένα ένα με το ψωμί που περίσσευε, το έκανε μπουκιές και το έδινε στα αδέσποτα. Όπως θυμάμαι και τα προ κρίσης αστειάκια όλων μας για τους Γερμανούς που ψωνίζουν τρία μήλα ή μισό καρπούζι στο μανάβικο. Η κουλτούρα των Cayenne και των Cohiba δεν επέτρεπε doggy bags ή ψώνια βάσει λίστας.

Κι αν ήταν τελικά η κρίση που πυροδότησε την ανάγκη μιας κάποιας οικονομίας στα τρόφιμα, η σπατάλη του φαγητού είναι πρωτίστως μια ηθική ευθύνη προς τους ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη, τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους που μοχθούν για να φτάσουν τα προϊόντα στο τραπέζι μας, την ίδια τη Γη και το περιβάλλον καθώς το 8% της μόλυνσης παγκοσμίως συνδέεται με το food waste. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, αν το food waste ήταν κράτος, θα ήταν το τρίτο πιο ρυπογόνο σε αέρια του θερμοκηπίου, πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Ούτε ένας καρπός δεν θα έπρεπε να πετιέται στα σκουπίδια, πόσο μάλλον όταν το 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής οδηγείται στις χωματερές, απώλεια που αντιστοιχεί σε 3 τρις δολάρια την στιγμή που 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι πεινούν.

Τα νούμερα σοκάρουν: στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κάνουν λόγο για 88.000 τόνους φαγητού που οδηγούνται ετησίως στα σκουπίδια μόνο στην Ευρώπη (2012), με κόστος 143 δισ. ευρώ ετησίως. Υπολογίζεται ότι κάθε κάτοικος της Γηραιάς Αλβιώνας πετά 67-71 κιλά τρόφιμα ετησίως. Συνολικά στην Αγγλία το 2012 πετάχτηκαν 7 εκατ. τόνοι τροφίμων, που θα μπορούσαν να γεμίσουν 9 φορές το γήπεδο Γουέμπλεϊ. Στις ΗΠΑ το 50% της αγροτικής παραγωγής της χώρας πετιέται, κάτι που σε αριθμούς μεταφράζεται σε 60.000 τόνους τροφίμων και 160 δισ. δολάρια, σπατάλη 1.600 δολαρίων ετησίως ανά οικογένεια.

Καλλιστεία φρούτων

Στο Δυτικό κόσμο το φαινόμενο οξύνεται καθώς ο κόσμος παθιάζεται με την εμφάνιση των τροφίμων. Σε περίπτωση που κάποιο φρούτο ή λαχανικό είναι ελαφρώς χτυπημένο, δεν έχει ακριβώς το σχήμα που έχουμε συνηθίσει ή είναι ελαφρώς μαυρισμένο (π.χ. οι μπανάνες), δεν πρόκειται να αγοραστεί. Είναι τόσο σίγουρο αυτό, που πολλοί αγρότες δεν συλλέγουν καν αυτούς τους καρπούς, προτιμούν να τους αφήσουν να σαπίσουν στο χωράφι, καθώς γνωρίζουν ότι δεν θα βρουν θέση στο ράφι.

Στο Instagram υπάρχουν αυτή τη στιγμή περίπου 193 εκατ. εικόνες κάτω από το hashtag #food και 103 εκατ. υπό το #foodporn. Η μανία να αποθανατίζονται αψεγάδιαστα τρόφιμα και πιάτα δημιουργεί μια νοοτροπία που δεν σταματά στο uploading. Σατιρίζοντας την τάση, η ομάδα Millennials of New York γύρισε ένα φιλμάκι στο οποίο μια σεφ ανοίγει στη Νέα Υόρκη ένα εστιατόριο στο οποίο μαγειρεύει με στόχο όχι τη γεύση, αλλά την όραση προκειμένου να ανεβάζουν οι θαμώνες ωραίες φωτογραφίες στο instagram.

Στον αντίποδα βρίσκονται οργανώσεις και πρωτοβουλίες που μάχονται υπέρ της κατανάλωσης των “άσχημων” φρούτων και λαχανικών. H Intermarché, η τρίτη μεγαλύτερη αλυσίδα σουπερμάρκετ στη Γαλλία, δημιούργησε το 2014 την καμπάνια υπέρ των περίεργων λαχανικών και φρούτων «Inglorious food and vegetables», ενώ πωλούσε ξεχωριστά αυτά τα τρόφιμα με 30% χαμηλότερη τιμή. Παράλληλα τα χρησιμοποίησε για χυμούς και σούπες που μπορούσε κανείς να δοκιμάσει επί τόπου και να αγοράσει προκειμένου να αποδείξει στο καταναλωτικό κοινό πως η γεύση και η ποιότητα δεν είναι θέμα εμφάνισης.

Στην ίδια λογική, σουπερμάρκετ στην Βρετανία όπως τα Asda και Tesco προμοτάρουν τα Wonky veg boxes, που περιέχουν ποικιλία από “δύσμορφα” λαχανικά και πωλούνται σε χαμηλότερη τιμή. Προϊόντα από άσχημα λαχανικά και φρούτα παράγει η ισπανική ΜΚΟ Εspigoladors, η οποία έρχεται σε συνεννόηση με τους παραγωγούς, συλλέγει από το χωράφι με τη βοήθεια εθελοντών τα άσχημα λαχανικά και παράγει μαρμελάδες και άλλα προϊόντα υπό το σήμα Es Im-perfect. Πολλοί από τους εθελοντές της είναι άνεργοι και μπορούν να κρατούν μέρος των καρπών για δική τους κατανάλωση, ενώ λαχανικά και φρούτα δωρίζονται και σε άλλες ΜΚΟ.

Στο Σαν Φρανσίσκο η Imperfect Produce φέρνει απευθείας από το χωράφι στο σπίτι τέτοια λαχανικά και φρούτα σε τιμές χαμηλότερες κατά 30-50%. Οι πρωτότυπες πρωτοβουλίες πληθαίνουν. Το 2012 η Nadja Flohr-Spence από το κίνημα Slow Food Youth Network της Γερμανίας σκαρφίστηκε τα «Disco soup events», μαγειρέματα σε δημόσιους χώρους με ζωντανή μουσική, όπου όλοι μαζί ετοιμάζουν ζεστές σούπες από δύσμορφα λαχανικά και τα οποία εξαπλώθηκαν και στην Βρετανία και τη Γαλλία.

Το χρέος του καθενός μας

Κι ενώ μάλλον είμαστε όλοι έτοιμοι να κουνήσουμε το δάχτυλο στη βιομηχανία, τα σουπερμάρκετ και τα εστιατόρια, άλλο ένα σοκαριστικό στοιχείο έρχεται στην επιφάνεια: το 53% του food waste προέρχεται από τα νοικοκυριά, είμαστε εμείς οι ίδιοι που πετάμε τα περισσότερα τρόφιμα. Οι εξοντωτικοί ρυθμοί της ζωής, η έλλειψη οργάνωσης και ο κακός προγραμματισμός οδηγούν τα τρόφιμα στον κάδο απορριμάτων. Δηλώνω ένοχη κι εγώ. Η φίλη μου η Ελίνα γυρνάει από τη λαϊκή και την επόμενη ώρα την αφιερώνει στην κουζίνα. Μεριδοποιεί τα λαχανικά, βάζει στην κατάψυξη ό,τι δεν πρόκειται να χρησιμοποιήσει άμεσα, στύβει και κάνει παγάκια τα λεμόνια ώστε να τα έχει έτοιμα όποτε χρειαστεί, μαγειρεύει ζωμούς, πλένει όσα φρούτα πρέπει και όχι όσα δεν πρέπει. Έτσι, όχι μόνο δεν πετάει τίποτα, αλλά έχει ολόφρεσκο ό,τι χρειαστεί μέσα στην εβδομάδα.

Δεν είναι τόσο ζήτημα χρόνου, όσο παιδείας και νοοτροπίας. Ψυγεία νέας τεχνολογίας ενσωματώνουν στο εσωτερικό τους κάμερες ώστε να βλέπεις ακριβώς τι έχεις στο ψυγείο σου όταν πας για ψώνια (και μια απλή φωτογραφία με το κινητό το πρωί θα αρκούσε), ενώ στο Διαδίκτυο υπάρχουν πολλά sites που προτείνουν συνταγές με ό,τι τρόφιμα έχουν απομείνει στο τέλος της εβδομάδας. Επιπλέον, τα νέας τεχνολογίας στίκερ που κολλάς πάνω στα σακουλάκια με τα περισσεύματα αλλάζουν χρώμα υπενθυμίζοντας τι πρέπει να καταναλωθεί άμεσα, ενώ τα apps σχετικά με το food waste κάνουν θραύση. Το Olio, που ήδη μετρά 80.000 μέλη, συνδέει ανθρώπους που μένουν κοντά για να αλληλοενημερώνονται σε ποιον έχει περισσέψει τι.

Τα γαλλικά σουπερμάρκετ πρωτοπορούν

Η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα που από τον Φεβρουάριο του 2016 απαγόρευσε δια νόμου στα σουπερμάρκετ να πετάνε τρόφιμα. Είναι πλέον υποχρεωμένα να υπογράφουν συμβόλαια με ΜΚΟ και Τράπεζες Τροφίμων, οι οποίες παραλαμβάνουν τα τρόφιμα που περισσεύουν και τα διαθέτουν σε όσους έχουν ανάγκη. Στο εξωτερικό, τα τρόφιμα αναγράφουν δύο ενδείξεις στη συσκευασία: «best before» (μετά την ημερομηνία αυτή μπορούν να καταναλωθούν ακόμη, αλλά ίσως έχει αλλοιωθεί η υφή και η ένταση της γεύσης τους) και «use by» (δεν πρέπει να καταναλώνονται μετά τη συγκεκριμένη ημερομηνία). Έτσι, αντί τα σουπερμάρκετ να πετάνε τα τρόφιμα αμέσως μετά τη «best before» ημέρα, τα διαθέτουν σε Τράπεζες Τροφίμων, οι οποίες με τη σειρά τους –και σύμφωνα με τον γαλλικό νόμο– τα διανέμουν με αξιοπρέπεια σε όσους τα έχουν ανάγκη (μέχρι πρότινος τα καταστήματα έριχναν χλωρίνη πάνω στα τρόφιμα που πετούσαν στους κάδους ώστε να τα αχρηστεύσουν και να αποφύγουν κάποιο περιστατικό δηλητηρίασης και να συνδεθεί έτσι το όνομά τους με ένα σκάνδαλο). Ο νόμος δεν αφήνει πια τη δωρεά των τροφίμων για τα σουπερμάρκετ στην προαίρεση, αλλά την κάνει υποχρεωτική. Αν κάποιο κατάστημα δεν συμμορφωθεί, το πρόστιμο είναι 3.750 ευρώ.

Στη Γαλλία το food waste ανέρχεται σε 7.100 τόνους ετησίως, με το 67% του φαγητού να πετιέται από ιδιώτες, το 15% από εστιατόρια και το 11% από καταστήματα. Οι Τράπεζες Τροφίμων δηλώνουν ότι πριν ακόμα από την εφαρμογή του νόμου, από τους 100.000 τόνους τροφίμων που λάμβαναν ως δωρεές, οι 35.000 ήδη προέρχοντα από σουπερμάρκετ. Με τα νέα δεδομένα, αν αυξηθεί το ποσοστό αυτό κατά 15%, θα μπορούν να παρέχουν 10 εκατ. περισσότερα γεύματα ετησίως. Επιπλέον, ο νόμος διευκολύνει τη διαδικασία των δωρεών και για τη βιομηχανία, καθώς πριν υπήρχαν κάποια νομικά εμπόδια. Η φιλοδοξία των Γάλλων είναι να πείσουν τώρα τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ να επιβάλλει τον νόμο σε όλη την Ευρώπη.

Στην Βρετανία

Στην Βρετανία δεν έχει θεσπιστεί νόμος, ωστόσο υπάρχει μια οικειοθελής δέσμευση των επιχειρήσεων να συμβάλλουν στην καταπολέμηση του φαινομένου, υπογράφοντας το Σύμφωνο Courtauld που εφαρμόζεται υπό την αιγίδα του κρατικού φορέα Defra. Όλα τα καταστήματα που υπογράφουν το σύμφωνο καταβάλλουν προσπάθεια να μειώσουν τη σπατάλη τροφίμων και αναφέρουν κάθε χρόνο την πρόοδό τους στο πρόγραμμα WRAP. Ήδη από το 2009 έχει σημειωθεί μείωση 8,8% του food waste, ενώ τα ίδια τα σουπερμάρκετ (για λόγους μάρκετινγκ ή μη) συμμετέχουν ενεργά.

Για παράδειγμα, το Sainsburry’s έχει ξεκινήσει τη δική του καμπάνια «Waste less, save more», ενώ επέλεξε ανάμεσα σε 200 αιτήσεις πόλεων το Σουάντλινκοτ στο Ντέρμπισαϊρ για να βοηθήσει τους πολίτες του να εφαρμόσουν μια σειρά μέτρων (έξυπνα ψυγεία, χρήση apps, μια πλατφόρμα όπου γράφεις τα τρόφιμα που σου έχουν περισσέψει και σου προτείνει συνταγές) και να διαπιστωθεί κατά πόσο μπορεί μέσω αυτών να επιτευχθεί πρόοδος. Πρόσφατα ανακοίνωσε πως θα επενδύσει επιπλέον 1 εκατ. λίρες για να επεκτείνει το πρόγραμμα και σε άλλες πόλεις.

Η ιταλική cucina povera

Διάσημη για την cucina povera, την φτωχική της κουζίνα που φρόντιζε να μην πηγαίνει τίποτα χαμένο, η Ιταλία ξέρει τι σημαίνει πείνα κι ανέχεια. Τον περασμένο Σεπτέμβριο πέρασε τον νέο νόμο Gadda, που διευκολύνει τη διαδικασία της δωρεάς τροφίμων σε Τράπεζες Τροφίμων και ΜΚΟ.

Το 2015 ο Δήμος του Μιλάνου έθεσε μια σειρά από στόχους για να μειώσει το food waste και να προωθήσει ένα υγιεινό μοντέλο διατροφής στους πολίτες του. Η αρχή έγινε στο Expo 2015, όταν τέθηκε ως κεντρικό μότο το «Ταΐζουμε τον πλανήτη, Ενέργεια για τη Ζωή». Ο κορυφαίος παγκοσμίως σεφ Massimo Bottura (το εστιατόριό του Osteria Francescana στη Μόντενα έχει διακριθεί με 3 αστέρια Michelin και βρίσκεται φέτος στο Νο 1 των The World's 50 Best Restaurants) σήκωσε τα μανίκια και μαζί με άλλους διάσημους σεφ και εθελοντές αξιοποίησαν 15 τόνους τροφίμων που θα κατέληγαν στα σκουπίδια, μαγειρεύοντας για αστέγους. O Bottura ίδρυσε τη ΜΚΟ Food for Soul που συνεχίζει έκτοτε να προσφέρει έργο. Στους φετινούς Ολυμπιακούς μαγείρεψε στο Refettorio Gastromotiva μαζί με τον Βραζιλιάνο σεφ David Hertz του Gastromotiva για τους αστέγους του Ρίο με τα περισσεύματα από τα ολυμπιακά γεύματα.

Το Μιλάνο προσπαθεί παράλληλα να θέσει το θέμα του φαγητού ψηλά στην ατζέντα της συνόδου Habit III των Ηνωμένων Εθνών για τις πόλεις και τον σύγχρονο τρόπο ζωής, ενώ διαμόρφωσε τη συμφωνία Milan Urban Food Policy, την οποία υπέγραψαν 130 πόλεις σε όλον τον κόσμο.

Μία από τις μεγαλύτερες ΜΚΟ για την αντιμετώπιση του food waste είναι εξάλλου η ιταλική Banco Alimentare που από το 1989 οργανώνει τη διανομή των τροφίμων που περισσεύουν, τροφοδοτώντας 8.669 οργανώσεις που με τη σειρά τους προσφέρουν γεύματα σε 1.909.986 ανθρώπους (45.000 εκ των οποίων στο Μιλάνο). Επιπλέον, ιταλικά apps όπως τα MyFoody και Last Minute Sotto Casa ενημερώνουν τον κόσμο για τα περισσεύματα σε καταστήματα τροφίμων.

Η “πάντα μπροστά” Δανία

Eντυπωσιακότερη όλων είναι η πρόοδος που έχει σημειώσει η Δανία. Το δανέζικο Συμβούλιο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων ανακοίνωσε πως έχει επιτευχθεί μείωση της τάξης του 25% στην σπατάλη τροφίμων. Η χώρα έχει πάρει πληθώρα μέτρων: όλες οι αλυσίδες σουπερμάρκετ εφαρμόζουν πολιτική μείωσης του food waste, περισσότερα από 300 εστιατόρια δίνουν σακούλες για να πάρει μαζί του ο κόσμος τα περισσεύματα των γευμάτων, ενώ μέτρα έχουν πάρει τα νοσοκομεία, τα φεστιβάλ και οι εταιρείες catering. Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι πως η ευαισθητοποίηση ξεκίνησε από ένα και μόνο άτομο, τη μετανάστρια από τη Ρωσία Selina Juul και τις απλές συμβουλές που αναρτούσε στη σελίδα της στο facebook. Το 2008 η Selina ίδρυσε την οργάνωση Stop Wasting Food καθώς, όπως η ίδια δηλώνει, θυμάται καλά τα άδεια ντουλάπια του σπιτιού της στην παιδική της ηλικία.

Αλυσίδες σουπερμάρκετ (REMA 1000, Coop, LIDL) έχουν σταματήσει τις υπεροπροσφορές που οδηγούν σε περιττές αγορές, ενώ apps όπως το Too Good to Go ενημερώνει για τα προϊόντα που μπορεί κανείς να αγοράσει σε πολύ χαμηλή τιμή κατά το κλείσιμο των καταστημάτων. Το πρότζεκτ Bo Welfare δημιουργεί μεταξύ άλλων pop up καταστήματα με προϊόντα για πέταμα, που είναι όμως ακόμα σε καλή κατάσταση. Εθελοντές τα συλλέγουν από τα σουπερμάρκετ και δύο φορές την εβδομάδα κάποιος μπορεί να γεμίσει μια μεγάλη σακούλα με ό,τι χρειάζεται για 2 ευρώ. H οργάνωση Horsens’ Visionary Kitchen δουλεύει επίσης με εθελοντές που μαγειρεύουν και προσφέρουν δωρεάν γεύματα με υλικά που βρίσκονται κοντά στην ημερομηνία λήξης τους.

10 απλά πράγματα που μπορείς να κάνεις:
  1. Φτιάξε μια σωστή λίστα για ψώνια αφού τσεκάρεις τα ράφια και το ψυγείο σου.
  2. Έλεγξε καλά τις αναγραφόμενες ημερομηνίες πάνω στα τρόφιμα. Μην αγοράσεις κάτι αν δεν πρόκειται να το καταναλώσεις άμεσα.
  3. Σκέψου πόσα χρήματα θα εξοικονομήσεις αν δεν αγοράσεις τρόφιμα που θα πετάξεις.
  4. Τσέκαρε τη θερμοκρασία του ψυγείου (η ιδανική είναι ανάμεσα στους 1-5 βαθμούς Κελσίου).
  5. Διάβασε τις οδηγίες για τη σωστή αποθήκευση των τροφίμων.
  6. Φέρε μπροστά όλα τα παλιότερα τρόφιμα που πρέπει να καταναλωθούν άμεσα.
  7. Σέρβιρε μικρές μερίδες στα πιάτα. Είναι προτιμότερο να ξαναγεμίσει κανείς το πιάτο του, παρά να πετάξει φαγητό.
  8. Αξιοποίησε τα περισσεύματα την επόμενη μέρα (τα λαχανικά γίνονται σούπα, μπαίνουν σε σάντουιτς ή ομελέτα, τα φρούτα γίνονται smoothies ή γλυκές πίτες).
  9. Χώρισε το μαγειρεμένο φαγητό που περίσσεψε σε μερίδες και βάλτες στην κατάψυξη.
  10. Αν δεν θέλεις να κρατήσεις το φαγητό, δώστο στα αδέσποτα (δεν χρειάζεται να τρώνε από τα σκουπίδια, χρειάζονται καθαρό φαγητό) ή φτιάξε κομπόστ για να δυναμώσεις τα φυτά σου.

Aυτό είναι το πρώτο άρθρο του αφιερώματός μας στην σπατάλη τροφίμων. Σύντομα θα ακολουθήσουν ρεπορτάζ για το τι γίνεται στην Ελλάδα, αναλυτικότερα πώς μπορεί ο καθένας μας να συμβάλλει στο σημαντικό αυτό θέμα και πρωτοβουλίες για τις οποίες θα ζητήσουμε τη βοήθειά σου.

Συνεργάζεται με περιοδικά γράφοντας κυρίως για πολιτιστικά, γαστρονομία και ταξίδια. Διδάσκει δημοσιογραφία στο ANT1 Media Lab και στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.