Άλις Βάιντελ: Η βιτρίνα της ριζοσπαστικής ακροδεξιάς στη Γερμανία

Όρθια στη σκηνή του συνεδρίου της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), χαλαρή και χαμογελαστή, η Άλις Βάιντελ ανοίγει τα χέρια της σαν να αγκαλιάζει τους άντρες και τις γυναίκες που τη χειροκροτούν, κάποιοι ανάμεσά τους κραδαίνοντας μικρές γερμανικές σημαίες. Η 45χρονη ξέρει ότι είναι η αδιαμφισβήτητη ηγέτης τους. Μερικές ώρες αργότερα, θα το επιβεβαιώσουν δια βοής, εκλέγοντάς την ως την υποψήφια του κόμματος για την καγκελαρία.

Image

Το συνέδριο του AfD στη Ρίζα της Σαξωνίας, στην ανατολική Γερμανία, το περασμένο Σάββατο ξεκίνησε με δυο ώρες καθυστέρηση. Αιτία ήταν οι περίπου 8.000 διαδηλωτές που είχαν συρρεύσει στην πόλη, φωνάζοντας συνθήματα κατά της ακροδεξιάς και προσπαθώντας να εμποδίσουν την πρόσβαση στο συνέδριο. Μετά τα χαμόγελα της εισαγωγής, η Βάιντελ εξέφρασε ευγνωμοσύνη προς τους συντρόφους της που, όπως είπε, αψήφησαν τον «αριστερό όχλο» και τους «κόκκινα βαμμένους ναζί». Αμέσως μετά πέρασε στο θέμα της: Το εκλογικό πρόγραμμα του AfD, το οποίο επρόκειτο να εγκριθεί στη διάρκεια του συνεδρίου.

Δεύτερο στις δημοσκοπήσεις το AfD με 22%

Οι πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις για τις ομοσπονδιακές εκλογές της 23ης Φεβρουαρίου φέρνουν το AfD δεύτερο στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων, ακριβώς πίσω από τους Χριστιανοδημοκράτες (CDU), με ποσοστό 22% – λίγες ημέρες νωρίτερα ήταν στο 20%. Το κόμμα, που βρίσκεται στη Μπούντεσταγκ από το 2017, έχει σημειώσει τον τελευταίο χρόνο σημαντικές επιτυχίες: Ήρθε δεύτερο στις ευρωεκλογές του περασμένου Ιουνίου, ενώ σημείωσε μεγάλη άνοδο στις κρατιδιακές εκλογές του περασμένου φθινοπώρου – ειδικά στη Θουριγγία, ήρθε πρώτο με ποσοστό 33%. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία της μεταπολεμικής Γερμανίας που ακροδεξιό κόμμα σημείωσε νίκη στις κρατιδιακές εκλογές.

Image

Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία του Συντάγματος έχει χαρακτηρίσει το AfD ύποπτο για ακροδεξιά εξτρεμιστική δράση. Ορισμένες τοπικές οργανώσεις του κόμματος έχουν χαρακτηριστεί εξτρεμιστικές και είναι υπό παρακολούθηση από τις αρχές ασφαλείας – αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για την οργάνωση της Νεολαίας (Junge Alternative), που έχει σχέσεις με το ακροδεξιό, εξτρεμιστικό κίνημα των ταυτοτικών. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, οι σύνεδροι του AfD αποφάσισαν τη διάλυση της οργάνωσης Junge Alternative και την ίδρυση μιας νέας οργάνωσης νεολαίας.

Στο συνέδριο του AfD

Πριν ακόμη αρχίσει να παρουσιάζει το πρόγραμμα του AfD για την χώρα, η Άλις Βάιντελ ευχαριστεί από τη σκηνή τον Έλον Μασκ, που φρόντισε για τη ζωντανή μετάδοση του συνεδρίου στην πλατφόρμα του Χ. Έχουν μεσολαβήσει μόνο λίγες ημέρες από την συνομιλία των δυο τους στην ίδια πλατφόρμα (τον Μασκ ακολουθούν περισσότεροι από 200 εκατ. χρήστες). «Freedom of speech», λέει η Βάιντελ στα αγγλικά, προσθέτοντας ότι το AfD υπερασπίζεται την ελευθερία του λόγου στη Γερμανία.

Κι έπειτα μπαίνει στο θέμα της – πρώτη προτεραιότητα του AfD είναι το ζήτημα της μετανάστευσης. Το σχέδιο του κόμματος είναι να κλείσει εντελώς τα σύνορα, να απελάσει όσους δεν έχουν χαρτιά, να βγάλει τη Γερμανία από το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου και να επιβάλει «επαναπατρισμούς σε μεγάλη κλίμακα». Σε αυτό το σημείο, προσθέτει μια διευκρίνιση: «Σας λέω εντελώς ειλικρινά, ότι αν αυτό πρέπει να το ονομάσουμε επαναμετανάστευση, τότε ας το πούμε επαναμετανάστευση», λέει τονίζοντας μια-μια τις συλλαβές μιας λέξης, που πριν από έναν χρόνο είχε προκαλέσει τεράστιο σκάνδαλο.

Συγκεκριμένα, τον περασμένο Ιανουάριο είχε αποκαλυφθεί ότι στελέχη του AfD είχαν πάρει μέρος σε μια μυστική συνάντηση στο Πότσνταμ, όπου ο ιδρυτής του αυστριακού κινήματος των Ταυτοτικών, Μάρτιν Ζέλνερ, είχε παρουσιάσει ένα σχέδιο για την «επαναμετανάστευση» εκατομμυρίων ανθρώπων από τη Γερμανία. Αυτό που πραγματικά συζητήθηκε, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, και κατ’ ευφημισμό βαφτίστηκε επαναμετανάστευση, ήταν η μαζική απέλαση όχι μόνο των ξένων πολιτών χωρίς άσυλο ή άδειες παραμονής, αλλά και Γερμανών πολιτών με μεταναστευτικό υπόβαθρο. Η είδηση είχε προκαλέσει μεγάλο θόρυβο και ογκώδεις διαδηλώσεις σε πολλές γερμανικές πόλεις.

Η Βάιντελ είχε τότε πάρει αποστάσεις από τα στελέχη του AfD που συμμετείχαν στη συνάντηση και είχε αρνηθεί ότι υπήρχε οποιαδήποτε σκέψη για τέτοιο πρόγραμμα «επαναμετανάστευσης». Έναν χρόνο αργότερα, πλέον ως υποψήφια καγκελάριος του κόμματος, υιοθετεί επισήμως τον όρο. Όταν μετά το συνέδριο ρωτήθηκε τι άλλαξε, ισχυρίστηκε ότι δεν υιοθετεί τις ερμηνείες του όρου «από έξω», δηλαδή από όσους δεν ανήκουν στο AfD. Αυτοί που δεν ανήκουν στο AfD, όμως, είναι πολλά εκατομμύρια άνθρωποι. Εάν την ενδιέφερε να μην τους αποξενώσει, δεν θα διάλεγε να υιοθετήσει έναν τόσο φορτισμένο όρο. Με την επιλογή της μοιάζει να ευθυγραμμίζεται με το πιο ριζοσπαστικό κομμάτι του κόμματος – το οποίο είναι ίσως και το ισχυρότερο.

Η Άλις Βάιντελ τάχθηκε κατά της ενεργειακής μετάβασης και καταχειροκροτήθηκε όταν είπε πως «Όταν θα είμαστε στο τιμόνι, θα γκρεμίσουμε όλες τις ανεμογεννήτριες. Κάτω αυτοί οι ανεμόμυλοι της ντροπής». Το AfD τάσσεται υπέρ της επιστροφής στην πυρηνική ενέργεια και υπέρ της επαναλειτουργίας του αγωγού Nordstream (το AfD, άλλωστε, απαιτεί την άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας). Πάντως, πέρσι, σχεδόν το 60% της γερμανικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προήλθε από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το 30% πρoήλθε από αιολική ενέργεια, πράγμα που καθιστά τουλάχιστον προβληματικά τα σχέδια του AfD.

Σε ό,τι αφορά την Ευρώπη, το AfD έχει ταχθεί μεν υπέρ του «dexit», δηλαδή της εξόδου της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά στο συνέδριο του Σαββατοκύριακου η Βάιντελ δεν χρησιμοποίησε την κακιά λέξη, επειδή ξέρει πως οι Γερμανοί οικονομολόγοι θεωρούν την προοπτική καταστροφική για τη χώρα. Αρκέστηκε να πει ότι πρέπει να ιδρυθεί μια «ευρωπαϊκή οικονομική κοινότητα και κοινότητα συμφερόντων», στην οποία τα κράτη μέλη θα συνεργάζονται μόνο όταν υπάρχουν πραγματικά κοινά συμφέροντα.

Η υποψήφια καγκελάριος αναφέρθηκε, όπως περίμεναν όλοι, και στα θέματα φύλου (gender). «Θα καταργήσουμε τις σπουδές για το φύλο [gender studies] και θα πετάξουμε έξω τους καθηγητές» είπε, «ώστε οι νέοι μας, στα πανεπιστήμια και στα σχολεία, να μάθουν πάλι λογικά πράγματα». Το ίδιο είχε πει μιλώντας λίγες ημέρες νωρίτερα στον Έλον Μασκ. Όμως δεν υπάρχει ξεχωριστό μάθημα για θέματα φύλου, που να διδάσκεται όπως τα Μαθηματικά ή η Χημεία στα γερμανικά σχολεία. Επιπλέον, μοιάζει παράξενο να ανακοινώνει μια πολιτικός ότι θα απαγορεύσει ένα γνωστικό αντικείμενο από τα πανεπιστήμια ή ότι θα απολύσει καθηγητές – δεν είναι κάτι που εμπίπτει στην αρμοδιότητά της.

Ποια είναι η Άλις Βάιντελ;

Η Άλις Βάιντελ ξέρει, όπως ξέρουν όλα τα στελέχη του κόμματός της, πως είναι μια εντελώς απρόσμενη επιλογή για να εκπροσωπεί την Εναλλακτική για τη Γερμανία. Μια γυναίκα σε ένα κόμμα ανδροκρατούμενο, μια μειονότητα από την αρχή. Και μία ομοφυλόφιλη, παντρεμένη με μια γυναίκα που κατάγεται από τη Σρι Λάνκα. Οι δυο τους μεγαλώνουν μαζί δυο γιους. Το σπίτι τους είναι στην Ελβετία. Η Βάιντελ μοιράζει τον χρόνο της ανάμεσα στις δυο χώρες.

Image

Η οικογένεια-ουράνιο τόξο της Βάιντελ δεν υπάρχει ούτε ως σκέψη στο εκλογικό πρόγραμμα του κόμματός της. Εκεί αναφέρεται με σαφήνεια ότι το AfD «είναι προσηλωμένο στο κλασικό μοντέλο της οικογένειας, στο οποίο ο πατέρας και η μητέρα αναλαμβάνουν μόνιμα από κοινού την ευθύνη για τα παιδιά τους» και ότι το κόμμα αγωνίζεται μεν για ίσες ευκαιρίες για τις γυναίκες και τους άνδρες, αλλά «υποστηρίζουμε τους ανθρώπους που ζουν τους παραδοσιακούς ρόλους των δύο φύλων».

Στο συνέδριο, μάλιστα, η Βίμπκε Μούζαλ, στέλεχος του AfD στην Θουριγγία, είπε ότι «Τα παιδιά δεν προέρχονται από πουθενά, αλλά οικογένεια είναι εκεί όπου ένας άνδρας και μια γυναίκα κάνουν παιδιά μαζί». Το 2017 η Βάιντελ είχε πει ότι βλέπει το θέμα «πιο φιλελεύθερα» από το κόμμα της και ότι «οικογένεια υπάρχει εκεί όπου υπάρχουν παιδιά». Εκείνη τη χρονιά, το AfD είχε ταχθεί κατά της νομιμοποίησης του γάμου μεταξύ προσώπων ίδιου φύλου και της κοινής υιοθεσίας για τα ομόφυλα ζευγάρια.

Το γεγονός ότι η υποψήφια καγκελάριος του AfD έχει επιλέξει ένα μοντέλο ζωής το οποίο απορρίπτεται από το κόμμα της, έχει ενδιαφέρον για όσους επιχειρούν να κατανοήσουν ποια είναι η πραγματική Άλις Βάιντελ – εάν αυτό που την κινεί είναι η ιδεολογία, ο οπορτουνισμός ή ένα μείγμα των δυο. 

Η εντυπωσιακή ευελιξία της Άλις Βάιντελ

Γεννημένη στη Δυτική Γερμανία το 1979, σε μια ευκατάστατη οικογένεια, η Βάιντελ σπούδασε Οικονομικά και Διοίκηση Επιχειρήσεων στο πανεπιστήμιο του Μπάιροϊτ. Στη συνέχεια εργάστηκε για την Goldman Sachs στην Φρανκφούρτη και στη συνέχεια μετανάστευσε στην Κίνα, όπου έμεινε έξι χρόνια εργαζόμενη στην Bank of China.

Όταν η Βάιντελ μπήκε στο AfD, το 2013, αυτό ήταν ένα κόμμα διαμαρτυρίας κατά του ευρώ. Δυο χρόνια αργότερα, το προφίλ του άλλαξε για να εξελιχθεί σε κόμμα πρωτίστως εναντίον των μεταναστών, που πολύ σύντομα υιοθέτησε θέσεις καθαρά ξενοφοβικές και ακροδεξιές. Η ίδια επιμένει πως το AfD δεν είναι ακροδεξιό, αλλά «ελευθεριακό και συντηρητικό». Αυτό επανέλαβε μιλώντας πρόσφατα με τον Έλον Μασκ. Όμως η αλήθεια είναι πως οργανώσεις του έχουν χαρακτηριστεί εξτρεμιστικές, επικίνδυνες για το δημοκρατικό πολίτευμα. Εάν το κόμμα ήταν «συντηρητικό», δεν θα ήταν υπό παρακολούθηση από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος.

Θα μπορούσε κανείς να πει με βεβαιότητα ότι η Άλις Βάιντελ έχει την ικανότητα να βλέπει εγκαίρως προς τα πού πάει το ρεύμα και να κινείται με ευελιξία προς τα εκεί. Αυτό έκανε το 2015, για παράδειγμα. Και αυτό έκανε προ ημερών, υιοθετώντας με αυτοπεποίθηση την «επαναμετανάστευση», αυτό το πρότζεκτ της ριζοσπαστικής ακροδεξιάς των ταυτοτικών.

Ένα άλλο, κραυγαλέο παράδειγμα είναι η εξέλιξη που παρουσιάζει στο πέρασμα του χρόνου η σχέση της με τον επικεφαλής του AfD στη Θουριγγία, Μπιερν Χέκε, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί ακροδεξιός εξτρεμιστής, που είχε –ή έχει ακόμη– σχέσεις με τον χώρο των νεοναζί. Τον Ιανουάριο του 2017 στη διάρκεια μιας ομιλίας του στη Δρέσδη, ο Χέκε είχε προκαλέσει σκάνδαλο όταν είπε ότι οι Γερμανοί είναι «ο μοναδικός λαός που έχει στήσει ένα μνημείο ντροπής στην καρδιά της πρωτεύουσάς του». Αναφερόταν στο Μνημείο του Ολοκαυτώματος στο Βερολίνο. Και συνέχισε λέγοντας ότι η Γερμανία έπρεπε να κάνει στροφή 180 μοιρών στην πολιτική της σε θέματα ιστορικής μνήμης. Τότε είχε παραπεμφθεί για διαγραφή από το κόμμα του, κίνηση που είχε υποστηρίξει και η Άλις Βάιντελ. Τελικά δεν τον διέγραψαν.

Ο Χέκε δεν άλλαξε τακτική – πριν από μερικούς μήνες καταδικάστηκε, γιατί είχε σκοπίμως χρησιμοποιήσει το απαγορευμένο ναζιστικό σύνθημα «Όλα για τη Γερμανία» [Alles fur Deutschland], το οποίο χρησιμοποιούσαν τα SA. Στο μεταξύ, όμως, ο Χέκε οδήγησε το AfD της Θουριγγίας στο πρωτόγνωρο για την μεταπολεμική ακροδεξιά 33% – αν και ο ίδιος δεν κατάφερε να εξασφαλίσει έδρα.

Η Βάιντελ, η οποία είχε ταχθεί υπέρ της διαγραφής του, στην πορεία άλλαξε γνώμη και τάχθηκε υπέρ της παραμονής του στο κόμμα – ο Χέκε δεν έχει εκφράσει μεταμέλεια, ούτε άλλαξε. Έχει παραμείνει σταθερός στις θέσεις του. Αλλά στο μεταξύ έγινε αισθητή η επιρροή που ασκεί στην ακροδεξιά βάση του κόμματος, αλλά και η θέση του ανάμεσα στα ισχυρά ακροδεξιά στελέχη – δηλαδή όλους αυτούς που η Βάιντελ έχει ανάγκη για να βρίσκεται στην ηγεσία, ως μια ευγενική, συντηρητική βιτρίνα του κόμματος. 

Image

Γι’ αυτό από τη μία ανέχεται να μπαίνουν σε εκλόγιμη θέση υποψήφιοι όπως ο Ματίας Χέλφεριχ –ο οποίος ανήκει στο κίνημα των ταυτοτικών και έχει περιγράψει τον εαυτό του ως «το φιλικό πρόσωπο του εθνικοσοσιαλισμού»– ή ξεχνάει τον δηλωμένο αντισημιτισμό του Χέκε και από την άλλη ισχυρίζεται, μιλώντας με τον Έλον Μασκ, ότι το AfD «είναι το μόνο κόμμα που προστατεύει τους Εβραίους στη Γερμανία».

Ο πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου των Εβραίων της Γερμανίας, Γιόζεφ Σούστερ, έχει αντίθετη άποψη. «Το AfD είναι ένα κόμμα στο οποίο οι αντισημίτες νιώθουν σαν στο σπίτι τους», έχει πει. «Το κόμμα έχει αποδεδειγμένες διασυνδέσεις με ακροδεξιά εξτρεμιστικά δίκτυα – είναι ο πολιτικός τους βραχίονας», δήλωσε πρόσφατα, προσθέτοντας πως ένα κόμμα που διαφοροποιεί τους ανθρώπους με βάση την καταγωγή ή την εμφάνιση «είναι πάντα ένας κίνδυνος και για τους Εβραίους».

Το ευρωπαϊκό εκκρεμές κινείται προς την ακροδεξιά

Όλα αυτά, όμως, είναι ίσως λεπτομέρειες για λίγους. Πολλοί θα ακούσουν τους ισχυρισμούς της Βάιντελ, λίγοι θα μάθουν τι ισχύει πραγματικά. Στο μεταξύ, η υποψήφια καγκελάριος με το AfD έχει καβαλήσει το κύμα της ακροδεξιάς, που φουσκώνει σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Η Αυστρία μπορεί πολύ σύντομα να έχει έναν καγκελάριο που χαρακτηρίζει τον εαυτό του «Καγκελάριο του λαού» – όπως αποκαλούσαν τον Χίτλερ οι ναζί. Ο Χέρμπερτ Κικλ, μάλιστα, έχει ανοιχτά και προ πολλού ταχθεί υπέρ της «επαναμετανάστευσης».

Η Άλις Βάιντελ ξέρει ότι δεν υπάρχει καμιά περίπτωση να βρεθεί να συμμετέχει σε κυβέρνηση συνασπισμού. Τα κόμματα του δημοκρατικού τόξου στη Γερμανία έχουν υψώσει ένα «τείχος προστασίας» απέναντι στο AfD, με το οποίο δηλώνουν ότι δεν υπάρχει ενδεχόμενο να συνεργαστούν. Όμως η υποψήφια της γερμανικής ακροδεξιάς μοιάζει να ποντάρει στην αργή και σταθερή κανονικοποίηση της ιδεολογίας του κόμματός της. Δείχνει σίγουρη ότι ο χρόνος μετράει υπέρ της και το 2029, όταν θα γίνουν οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές, είναι κοντά.

Το περασμένο Σάββατο, η υποψήφια του AfD στεκόταν στη σκηνή μέσα στο συντηρητικό σκούρο μπλε ταγέρ της, με το λευκό πουκάμισο και τις πέρλες, το μαντηλάκι στο τσεπάκι του μπλέιζερ, τα χαμηλά τακούνια, τον σεμνό κότσο. Είχε μόλις ολοκληρώσει την ομιλία της. Από κάτω οι σύνεδροι την επευφημούσαν, με το σύνθημα «Η Άλις για τη Γερμανία» – Alice für Deutschland.