Ξύλο λερωμένο με αίμα
Το εμπάργκο κατά της Ρωσίας συνήθως πιστεύουμε ότι παραβιάζεται όταν πρόκειται για ακριβά προϊόντα, όπως είναι το πετρέλαιο, τα διαμάντια ή ακόμα και τα προϊόντα καπνού. Όταν πριν από τρεις εβδομάδες η βρετανική Earthsight, μία ΜΚΟ με έδρα το Λονδίνο που ειδικεύεται στο ξύλο και τα δάση, μας ζήτησε να τη βοηθήσουμε για να αποτυπώσει την παραβίαση του εμπάργκο που αφορά τη μεταφορά ρωσικού ξύλου σημύδας μέσω Κίνας στην Ελλάδα, θεωρήσαμε το ζήτημα μικρό.
Δεν είναι τελικά μικρό, όπως διαπιστώσαμε. Όλο και περισσότερο ρωσικό ξύλο μπαίνει στην Ευρώπη μέσα από την Ελλάδα. Κι οι αρχές απλώς παρακολουθούν.
Χώρες χωρίς ξυλεία κάνουν εμπόριο ξύλου
Η Τάρα Γκάνες είναι εκπρόσωπος της οργάνωσης Earthsight. Πριν από τρεις εβδομάδες ζήτησε να τη βοηθήσουμε στην αναζήτηση ενός πλοίου που θα έφτανε στο λιμάνι του Πειραιά και θα ήταν φορτωμένο μεταξύ άλλων με φύλλα κόντρα πλακέ από ξύλο σημύδας, με προέλευση, σύμφωνα με τα έγγραφα της φόρτωσης, την Κίνα. Τους προηγούμενους μήνες συνάδελφοι της Γκάνες είχαν εμφανιστεί ως αγοραστές σε ρωσικές, καζακικές και κινεζικές εταιρείες, ζητώντας να αγοράσουν ξύλο και να επιβεβαιώσουν την υποψία τους ότι το ξύλο στην πραγματικότητα είναι ρωσικής προέλευσης.
«Κάποιες από τις χώρες από τις οποίες εισάγεται στην Ευρώπη η σημύδα, όπως η Κίνα και η Τουρκία, έχουν δική τους παραγωγή», λέει η Γκάνες, «αλλά μετά την έναρξη του ρωσοουκρανικού πολέμου παρουσίασαν απότομη άνοδο των εξαγωγών τους προς την Ευρώπη. Το Καζακστάν δε, δεν είχε καθόλου δική του παραγωγή και οι εξαγωγές ξύλου από εκεί έφτασαν στον ...ουρανό».
Η Earthsight δεν είναι πρώτη φορά που κάνει αυτή τη δουλειά, να ιχνηλατεί το παράνομο εμπόριο ξύλου. Tην άνοιξη η ΕΕ απαγόρευσε μετά από πρωτοβουλία της Earthsight εισαγωγές ξύλου για έπιπλα από τη Λευκορωσία, καθώς σε αυτή τη δραστηριότητα απασχολούνταν σύμφωνα με τη λευκορωσική αντιπολίτευση πολιτικοί κρατούμενοι του καθεστώτος Λουκασένκα. Μερικές από τις μεγαλύτερες εταιρείες, όπως η ΙΚΕΑ, ήταν οι αποδέκτες της εργασίας των πολιτικών κρατουμένων.
Πάνω κάτω την ίδια περίοδο οι γερμανικές αρχές σταμάτησαν στο Ρόστοκ της Ανατολικής Γερμανίας ένα καναδικό πλοίο προερχόμενο από το λιμάνι της Αγίας Πετρούπολης, που μετέφερε ρωσικό ξύλο. Αυτό ήταν το πρώτο φορτίο ξυλείας από τη Ρωσία που σταμάτησαν οι ευρωπαϊκές αρχές. Η Earthsight προηγουμένως παρακολουθούσε ταξίδια του ίδιου πλοίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου μετέφερε νόμιμα ρωσικό ξύλο. Τα κοντέινερ που σταμάτησαν οι Γερμανοί στο Ρόστοκ ανήκαν στον Ρώσο ολιγάρχη Αλεξέι Μορντασόφ, που είναι ιδιοκτήτης της εταιρείας παραγωγής ξύλου Sveza στη Ρωσία.
Μορντασόφ: Ένας παλιός γνώριμος
Ο Αλεξέι Μορντασόφ, που είναι μέτοχος του τουριστικού κολοσσού TUI, είχε απασχολήσει το inside story στην αρχή της επιβολής των κυρώσεων, αμέσως μετά την εκδήλωση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, όταν είχε επιχειρήσει να αποκρύψει περιουσιακά του στοιχεία. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι έκανε το ίδιο και στην Κύπρο, κάτι που προσέλκυσε το FBI στο νησί.
Κανένα πρόβλημα με τα ευρωπαϊκά τελωνεία
Οι συνεργάτες της Earthsight απευθύνθηκαν πριν από μερικές εβδομάδες σε εκπροσώπους των μεγάλων ρωσικών εταιρειών ξύλου, εμφανιζόμενοι ως υποψήφιοι πελάτες. Ένα βασικό τους ερώτημα ήταν πώς θα καταφέρουν να κάνουν εισαγωγή ρωσικού ξύλου στις χώρες της ΕΕ, αφού ισχύουν οι κυρώσεις, ειδικά για το ξύλο.
Η Εκατερίνα, εκπρόσωπος της ρωσικής εταιρείας Μουρασίνσκι, είπε στον εκπρόσωπο της Earthsight που εμφανίστηκε ως αγοραστής πως υπάρχει μία ολόκληρη παλέτα δυνατοτήτων για να παρακαμφθούν οι κυρώσεις: προς τη Βουλγαρία μέσω της Τουρκίας ή ακόμα προς την Εσθονία, «αλλά αυτήν την περίοδο η πλειοψηφία των πελατών προτιμάει την Κίνα».
Οι πελάτες αυτοί προέρχονται από τη Γερμανία, την Κύπρο, την Ελλάδα, την Ιταλία και την Πολωνία. Η κινεζική εταιρεία με την οποία συναλλάσσεται η Μουρασίνσκι θα μπορούσε, σύμφωνα με την εκπρόσωπό της, να εφοδιάσει τον πελάτη με πιστοποιητικά προέλευσης, φορτωτικές και τιμολόγια. Οι πληρωμές θα γίνονταν στους Κινέζους μεσάζοντες, αλλά η επαφή θα παρέμενε με τη ρωσική εταιρεία μέχρι το τέλος της συναλλαγής. Η κινέζικη εταιρεία θα έκανε τέλος την ανασυσκευασία των ρωσικών προϊόντων, δηλαδή θα έβγαζε από τη ρωσική συσκευασία τα κόντρα πλακέ και θα τα έβαζε σε κινεζική με τα αντίστοιχα αυτοκόλλητα. Η πωλήτρια της ρωσικής εταιρείας είπε στους δήθεν αγοραστές της Earthsight ότι ο κινέζικος δρόμος είναι «ακριβότερος και η μεταφορά διαρκεί λίγο περισσότερο χρόνο, αλλά το εμπόρευμα περνάει πάντα τα ευρωπαϊκά τελωνεία».
Το τουρκικό παζάρι και ο δρόμος του μεταξιού
Σύμφωνα με την έκθεση της Earthsight, η εταιρεία του Μορντασόφ Sveza έχει ξεχωρίσει τους «δρόμους» από τους οποίους μπορεί να φτάσει στην ευρωπαϊκή αγορά: είναι το «τουρκικό παζάρι» (μέσα από την Τουρκία) και ο «δρόμος του μεταξιού» (από την Κίνα). Εκεί «ξεπλένεται» από τη «στάμπα» των κυρώσεων το ρωσικό ξύλο. Όταν οι εκπρόσωποι της Earthsight επισκέφθηκαν το εργοστάσιο της τουρκικής εταιρείας Saabr στην πόλη Γκέμπζε, δεν βρήκαν το παραμικρό σημάδι παραγωγής, αλλά βρήκαν πολύ εισαγόμενο ξύλο σημύδας από τη Ρωσία και συγκεκριμένα από τη Sveza.
Η εκπρόσωπος μιας άλλης κινεζικής εταιρείας, της Τιάμα Λβιγιάν, επιβεβαίωσε –μιλώντας στους εμφανιζόμενους ως αγοραστές εκπροσώπους της Earthsight– ότι ανασυσκευάζουν ρωσικό ξύλο, αρνήθηκε όμως ότι το εξάγουν στην Ευρώπη και υποστήριξε ότι το πουλάνε στην Κίνα. Όμως στο ερώτημα του δήθεν πελάτη από την Earthsight για τον αν θα πρέπει να ανησυχεί για τους τελωνειακούς ελέγχους στην Ευρώπη, η εκπρόσωπος απάντησε: «Όλα τα προϊόντα περνούν με επιτυχία τον τελωνειακό έλεγχο. Δεν έχετε λόγο να ανησυχείτε γι΄ αυτό».
Άφιξη στην Ελλάδα
To καναδικής προέλευσης πλοίο εμπορευματοκιβωτίων Focus ONE ξεκίνησε με το εμπόρευμα της εταιρείας Τιάμα Λβιγιάν από την Σαγκάη για τον Πειραιά, όπου επρόκειτο να φτάσει στις 19 Ιανουαρίου 2025. Η Earthsight είχε «σταμπάρει» ήδη από την Κίνα, όπου προφανώς διαθέτει κάποιον πληροφοριοδότη, ένα κοντέινερ που ήταν παραγγελία εταιρείας στη Θεσσαλονίκη.
Σύμφωνα με τη στατιστική της Earthsight, λίγο αφότου ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία η Ελλάδα εισήγαγε κατά μέσο όρο 38 κυβικά ρωσικού ξύλου με ενδιάμεσο σταθμό την Κίνα κάθε μήνα, και έφτασε το καλοκαίρι του 2024 να εισάγει πάνω από 1.000 κυβικά ανά μήνα. Το 70% αυτών των εισαγωγών καταγράφηκαν από τον Οκτώβριο του 2023 ως τον Οκτώβριο του 2024. Η συνολική αξία του εμπορεύματος προσέγγισε τα 32 εκατομμύρια ευρώ. Σύμφωνα με πληροφορίες του inside story η εταιρεία της Θεσσαλονίκης άρχισε να δραστηριοποιείται σε αυτού του είδους το εμπόριο τον τελευταίο καιρό και υποστηρίζει ότι ο Κινέζος προμηθευτής της είναι εφοδιασμένος με όλα τα σχετικά πιστοποιητικά κι ότι το ξύλο είναι λετονικής και κινεζικής προέλευσης. Ο ισχυρισμός αυτός έρχεται σε αντίφαση με ένα μικρό βίντεο που έχει ανεβάσει στην ιστοσελίδα της έρευνάς της η Earthsight, που απεικονίζει την υπάλληλο του κινεζικού οίκου να δείχνει στους πελάτες το ρωσικό προϊόν που ανασυσκευάζεται από τα ρωσικά κιβώτια και μπαίνει σε κινεζικά με τις αντίστοιχες ετικέτες.
Η αντίδραση των αρχών
Το inside story είδε τα email τα οποία απεύθυνε η Earthsight στα ελληνικά τελωνεία και τις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ελληνικές αρχές ενημερώθηκαν από την οργάνωση για την άφιξη του πλοίου και την πραγματική προέλευση του εμπόρευματός του. Επειδή ελέγχουν συνήθως μόνο πιστοποιητικά, το άφησαν να περάσει, στη συνέχεια ωστόσο ανακοίνωσαν στον τελωνειακό εκπρόσωπο της εταιρείας της Θεσσαλονίκης ότι θα επιβληθεί επιπλέον δασμός – εκείνος που επιβαλλόταν πριν από την έναρξη του πολέμου σε ξύλο εισαγόμενο από χώρες διαφορετικής προέλευσης από τις δηλωμένες (τελωνειακή παράβαση). Δεν θα επιβληθούν ωστόσο κυρώσεις για παραβίαση του εμπάργκο κατά της Ρωσίας.
Πάντως η ίδια η Earthsight δεν είναι βέβαια ότι οι κινεζικές αρχές γνωρίζουν τι συμβαίνει. Η Ελλάδα είναι μέσα στους 10 μεγαλύτερους εισαγωγείς ρώσικου ξύλου που φτάνει στην ευρωπαϊκή αγορά, με την Πολωνία να κρατάει τα ηνία των εισαγωγών. Κάθε μέρα φτάνουν στην ευρωπαϊκή αγορά όγκοι ρώσικης σημύδας που αντιστοιχούν στο περιεχόμενο 20 φορτηγών αυτοκινήτων. «Δεν είναι εύκολο να το σταματήσουμε, παρά μόνο αν έχουμε μία συγκεκριμένη καταγγελία και μία απόδειξη, εκτός από τις ενδείξεις ότι το ξύλο είναι ρωσικό», μου είπε στέλεχος των ελληνικών τελωνείων που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του διότι δεν είχε εξουσιοδοτηθεί να μιλήσει δημόσια.
Το κείμενο είναι αποτέλεσμα συνεργασίας της Earthsight, που έκανε την έρευνα στη Ρωσία, την Κίνα και το Καζακστάν, με την Süddeutsche Zeitung, το inside story και την Ukrainska Pravda.
