Γραφεία εκπόνησης εργασιών: Πάντα «δίπλα στο φοιτητή»
«Η διαδικασία είχε ως εξής: όσο τους έβαζα χρήματα, προχωρούσε και η εργασία. Αρχικά, έβαλα την προκαταβολή που είχαμε συμφωνήσει κι εκείνοι μου έστειλαν το πρώτο μέρος. Όταν έβαλα την επόμενη δόση, μου έστειλαν το δεύτερο. Και συνεχίσαμε έτσι, ώσπου μου παρέδωσαν την εργασία ολοκληρωμένη, μαζί με τις αλλαγές που είχα ζητήσει».
Η θετική εμπειρία της Ντιάνας
Το 2011 η Ντιάνα ήταν τελειόφοιτη φοιτήτρια στο Τμήμα Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου. Φτάνοντας στο τελευταίο εξάμηνο, στο οποίο προβλεπόταν η συγγραφή της πτυχιακής εργασίας από τους φοιτητές, έκρινε πως δεν είχε τη διάθεση να εκπονήσει η ίδια τη δική της. Η σκέψη της πήγε σε μία φίλη, απόφοιτη του ιδίου Τμήματος, που ευρισκόμενη στην ίδια κατάσταση έναν χρόνο νωρίτερα, είχε αναθέσει την πραγματοποίηση της εργασίας της σε ένα «Γραφείο Υποστήριξης Φοιτητών».
«Δεν θυμάμαι αν τους βρήκε η ίδια ή αν εκείνοι ήταν που την βρήκαν», σημειώνει η Ντιάνα. «Νομίζω πως είχαν ένα προφίλ στο Facebook και από αυτό έκαναν μια κοινοποίηση, είτε στην ομάδα του Τμήματός μας, είτε στη σελίδα της βιβλιοθήκης. Έλεγαν πως αναλαμβάνουν φοιτητικές εργασίες, με πολύ καλά αποτελέσματα και σε πολύ χαμηλές τιμές».
Όταν επικοινώνησε με το προφίλ στο οποίο είχε απευθυνθεί και η φίλη της, η Ντιάνα παραπέμφθηκε σε έναν λογαριασμό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το όνομα χρήστη έμοιαζε περισσότερο με ψευδώνυμο, φτιαχτό. Ο άνδρας που της απάντησε ήταν –κατά τα λεγόμενά του– κάτοχος διδακτορικού τίτλου από αγγλικό πανεπιστήμιο και «υπεύθυνος του Γραφείου».
«Όλη μου η επαφή μαζί τους ήταν μέσω του συγκεκριμένου email», θυμάται η Ντιάνα. «Στα πρώτα μηνύματα κάναμε παζάρια για την τιμή: εκείνος έκανε μια πρώτη κοστολόγηση της εργασίας μου όταν του έστειλα το θέμα, την ημερομηνία παράδοσης και το μέγεθός της, κι εγώ την αντιπρότεινα περίπου στα 2/3, αναφέροντας πως έχω κι άλλες εναλλακτικές». Η φίλη της ήταν εκείνη που την είχε συμβουλεύσει να παζαρέψει την τιμή.
«Τελικά συμφωνήσαμε, και η όλη εργασία μου κόστισε γύρω στα 500 ευρώ. Καθόλου άσχημα για πτυχιακή, γενικά οι τιμές είναι υψηλότερες».
Αμέσως μετά τη συμφωνία, κι ενώ τα χρήματα της προκαταβολής είχαν ήδη αλλάξει λογαριασμό, ευθύνη της Ντιάνας ήταν να στείλει τη σχετική βιβλιογραφία που θα μπορούσε να φανεί χρήσιμη στον εκπονητή της εργασίας. Έστειλε ακόμη, ενισχυτικά, κάποια ακαδημαϊκά άρθρα, μονογραφίες και κεφάλαια βιβλίων που είχε στη διάθεσή της, καθώς και τις διπλωματικές εργασίες δύο φίλων της σε παρεμφερές θέμα, για να λειτουργήσουν ως υπόδειγμα. Όσον αφορά το ερευνητικό τμήμα της δικής της εργασίας, υπήρξε μοίρασμα αρμοδιοτήτων: το “Γραφείο” ανέλαβε να συντάξει τα ερωτηματολόγια κι εκείνη να τα μοιράσει. Τους τα επέστρεψε συμπληρωμένα, για να τα επεξεργαστούν εκείνοι και να προχωρήσουν την εργασία.
Δεν υπήρξε καμία καθυστέρηση στην παράδοση της εργασίας και η ίδια έμεινε πολύ ευχαριστημένη. «Ένιωσα ανακούφιση», λέει, «γιατί κατά το διάστημα που γινόταν η συγγραφή της εργασίας άκουγα διάφορες ιστορίες. Σε κάποια παιδιά είχαν στείλει τελείως τσαπατσούλικη δουλειά, π.χ. στο ερευνητικό κομμάτι, σε σημείο να έχουν θέμα με τους καθηγητές τους, ακόμη και να κοπούν».
«Ανέλαβαν μέχρι και να μου φτιάξουν την παρουσίαση στο powerpoint, ενώ μου έστειλαν και διάφορες σημειώσεις και συμβουλές για να τα πάω καλά», καταλήγει η Ντιάνα. «Ευτυχώς, όλα πήγαν όπως έπρεπε».
Η αρνητική εμπειρία της Νίκης
Μπορεί η πτυχιακή της Ντιάνας να βαθμολογήθηκε με άριστα, χαρίζοντας χαμόγελα και στιγμές υπερηφάνειας στην οικογένειά της την ημέρα της αποφοίτησης, όμως η εμπειρία της Νίκης ήταν πολύ διαφορετική.
Φοιτήτρια στο Παιδαγωγικό της Πάτρας το ίδιο ακαδημαϊκό έτος με τη Ντιάνα, η Νίκη θέλησε να αναθέσει σε κάποιον μια εργασία εξαμήνου σε υποχρεωτικό μάθημα. Ακολούθησε λίγο-πολύ την ίδια διαδικασία: εντοπίζοντας κάποια προφίλ στο Facebook, επικοινώνησε μαζί τους και διαπραγματεύτηκε την τιμή, με λιγότερη όμως επιτυχία από την Ντιάνα. Για μία εργασία περίπου 25 σελίδων, η τιμή ορίστηκε στα 80 ευρώ.
«Τους είχα βάλει τα χρήματα από την αρχή, σε έναν λογαριασμό τραπέζης που μου έδωσαν» θυμάται η Νίκη. «Όταν μου έστειλαν την εργασία τελευταία στιγμή, λιγότερο από δύο μέρες πριν την ημερομηνία παράδοσης, όταν την άνοιξα μου βγήκαν τα μάτια! Είχε άπειρα ορθογραφικά και συντακτικά λάθη –είχε έως και ρήματα α’ ενικού με κατάληξη -ο, ενώ σε πολλά σημεία δεν έβγαινε νόημα. Ήταν λάθη που δεν μπορούσες να πεις “δεν το ήξερε” ή “έτυχε”, ήταν λάθη που δεν κάνει ούτε παιδί Δημοτικού».
Μετά την πρώτη απελπισία, η Νίκη έστειλε ένα μήνυμα στο email με το οποίο είχε γίνει η επαφή. «Τους είπα πως αυτό ήταν ανεπίτρεπτο, πως είχαμε κάνει μια συμφωνία και έπρεπε ή να μου επιστρέψουν τα χρήματα ή να μου στείλουν μια σωστή εργασία έως την επομένη».
Ταυτόχρονα ξεκίνησε να δουλεύει η ίδια πάνω στην εργασία. Με μια αναζήτηση στο Διαδίκτυο αντιλήφθηκε πως ολόκληρα κομμάτια από το κείμενο που είχε παραλάβει ήταν κλεμμένα αυτούσια από διάφορες πηγές. «Σε κάποιο σημείο, ψάχνοντας για εικόνες, βρήκα και το καραβάκι που είχαν βάλει στο εξώφυλλο της εργασίας μου. Κάνω, λοιπόν, κλικ πάνω στο καραβάκι και ανακαλύπτω πως η φωτογραφία δεν ήταν από την Κέρκυρα, που ήταν και το αντικείμενο της εργασίας, αλλά από τον Πειραιά».
Τελικά, η απάντηση της ήρθε την επομένη, πρακτικά λίγες ώρες πριν από την ώρα που θα έπρεπε να παραδώσει την εργασία στον καθηγητή της. «Μου έστειλαν ένα μήνυμα του τύπου “μας συγχωρείτε πολύ, ορίστε η νέα εργασία σας”. Ούτε λέξη γι’ αυτά που είχα πει για τα χρήματα, σαν να μην τρέχει τίποτα».
Τα λάθη από τη νέα εργασία δεν έλειπαν· τουλάχιστον, όμως, είχαν μειωθεί. «Ήταν κάπως πιο μαζεμένη, την έστρωσαν λιγάκι, την έφτιαξα κι εγώ όσο μπορούσα στον χρόνο που είχα», λέει η Νίκη. Τελικά για τη συγκεκριμένη εργασία, κάποιοι συμφοιτητές της που ασχολήθηκαν κυριολεκτικά το τελευταίο βράδυ με το θέμα βαθμολογήθηκαν με 10. Εκείνη πήρε 7. «Και πολύ μου ήταν με τα χάλια που είχε η εργασία. Όπως και να’ χει, δεν ασχολήθηκα ποτέ ξανά με τέτοια γραφεία».
Οι υπηρεσίες που προσφέρονται
Η Ντιάνα και η Νίκη είναι δύο από τους –πιθανότατα χιλιάδες– φοιτητές και φοιτήτριες, που έχουν αναθέσει κάποιο κομμάτι των ακαδημαϊκών τους υποχρεώσεων στους “ειδικούς”, επί αμοιβή. Οι εργασίες εξαμήνου και πτυχιακές δεν είναι οι μόνες που προσφέρονται. Οι δεκάδες ανάλογες “επιχειρήσεις” καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ακαδημαϊκών πεδίων, όλων των επιπέδων σπουδών, που εκτείνεται από τις Κοινωνικές Επιστήμες έως τις σχολές του Πολυτεχνείου και της Ιατρικής, και περιλαμβάνει το σύνολο των τμημάτων ΑΕΙ και ΤΕΙ, το Ανοικτό Πανεπιστήμιο και την ΑΣΠΑΙΤΕ, καθώς και ιδιωτικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα και πανεπιστήμια στο εξωτερικό.
Τι μπορεί να “παραγγείλει” κανείς; Ο κατάλογος είναι μακρύς: πέραν των πτυχιακών, ολοκληρωμένες διπλωματικές εργασίες, ακόμη και διδακτορικές διατριβές, κατάρτιση και συμπλήρωση ερωτηματολογίων, επιμέλεια, διορθώσεις και προσθήκη βιβλιογραφίας σε ήδη ολοκληρωμένες εργασίες φοιτητών, μεταφράσεις, απομαγνητοφωνήσεις, δακτυλογραφήσεις, μορφοποίηση κειμένου, προετοιμασία παρουσιάσεων, χρήση εξειδικευμένων προγραμμάτων όπως το SPSS, το LISREL και το Minitab για στατιστικές μετρήσεις ή το Matlab και το Autocad για τις ειδικότητες του Πολυτεχνείου, εκπόνηση εργασιών σε διάφορες γλώσσες προγραμματισμού, δημιουργία Βιογραφικού Σημειώματος και προετοιμασία για συνεντεύξεις εργασίας ή για ένταξη σε κύκλο σπουδών. Εσχάτως, και ακολουθώντας τις τάσεις της εποχής, προσφέρεται ακόμα και η δημιουργία εφαρμογών για έξυπνα κινητά.
Μάλιστα, προκειμένου να μην υπάρξουν δυσάρεστες εκπλήξεις προς τους πελάτες τους, αλλά και για να ισχυροποιήσουν τη θέση τους έναντι των ανταγωνιστών, ορισμένες επιχειρήσεις διαφημίζουν την παροχή μιας ακόμη πολύ σημαντικής υπηρεσίας: τον έλεγχο λογοκλοπής στην εργασία που παραδίδεται, μέσω ειδικού λογισμικού ανίχνευσης. Στην ουσία, δηλαδή, χρησιμοποιείται το εργαλείο που θα χρησιμοποιήσουν στη συνέχεια και οι καθηγητές, για να ελέγξουν την γνησιότητα μιας εργασίας και να τη βαθμολογήσουν.
Από τις επαγγελματικές κάρτες στο Facebook
Aν κάνετε μια βόλτα στα φωτοτυπάδικα και τα βιβλιοπωλεία γύρω από κάποιο ακαδημαϊκό ίδρυμα της χώρας, θα βρείτε δεκάδες επαγγελματικές κάρτες που διαφημίζουν την παροχή υποστήριξης σε φοιτητές. Σε κάποιες περιπτώσεις ίσως δείτε ακόμη και αφίσες στους τοίχους των πανεπιστημίων και πέριξ, εάν βεβαίως έχουν επιβιώσει από τον σκληρό ανταγωνισμό των φοιτητικών παρατάξεων, των νυχτερινών μαγαζιών και των τουριστικών πρακτορείων. Συχνά, η γνωστοποίηση των υπηρεσιών γίνεται με μια μορφή κάλυψης: δεν γίνεται λόγος π.χ. για «ανάθεση συγγραφής» της εργασίας, αλλά για «βοήθεια» ή «υποστήριξη» κατά την εκπόνησή της. Άλλες φορές το πραγματικό είδος των υπηρεσιών που προσφέρονται αναφέρεται πιο ανοικτά.
Τα διάφορα “γραφεία” δείχνουν να συμβαδίζουν με την τεχνολογική πραγματικότητα της εποχής τους, με τρόπο που πολλές επιχειρήσεις θα ζήλευαν. Επενδύουν στην προβολή των υπηρεσιών τους στο Διαδίκτυο, αξιοποιούν εξαιρετικά τις δυνατότητες που προσφέρει η εξ αποστάσεως επικοινωνία και, φυσικά, δίνουν μεγάλο βάρος της προσοχής τους εκεί που πλέον όλοι οι φοιτητές συχνάζουν: στο Facebook.
Διάφορα προφίλ στο Facebook αναλαμβάνουν να βομβαρδίσουν διαδοχικά με κοινοποιήσεις τις σελίδες που μπορεί να παρακολουθούν οι υποψήφιοι πελάτες τους: από αυτές των πανεπιστημίων, των διαφόρων Τμημάτων και των Βιβλιοθηκών, έως τις ομάδες νεανικών οργανώσεων και κοινοτήτων, ακόμη και τις σελίδες νυχτερινών κέντρων που τυγχάνουν της νεανικής εκτίμησης, τουριστικών πρακτορείων που εξειδικεύονται σε φοιτητικές εκδρομές, αλλά και άσχετες σελίδες.
Το συνηθέστερο είναι ότι ο λογαριασμός από τον οποίο γίνονται οι κοινοποιήσεις είναι κάποιο ψευδώνυμο ή ένας συνδυασμό ονόματος κι επιθέτου που είναι εμφανώς ψεύτικος. Πρόκειται για προφίλ που έχουν δημιουργηθεί ακριβώς για τη γνωστοποίηση των υπηρεσιών σε όσο το δυνατόν περισσότερα άτομα, και στα οποία σπανίως υπάρχει φωτογραφία όπου απεικονίζεται κάποιο πρόσωπο, συχνά δε είναι μια φωτογραφία εξώφθαλμα ψευτική, όπως συμβαίνει γενικά με τα προφίλ που φτιάχνονται με σκοπό να κοινοποιούν επαναλαμβανόμενα μηνύματα (spam). Συνηθέστερα, όμως, η φωτογραφία προφίλ είναι κάποιο τοπίο, κάποιο απόφθεγμα ή μια στοίβα από βιβλία και σημειώσεις. Προσωπικές πληροφορίες, βεβαίως, δεν περιλαμβάνονται και πέραν των επαναλαμβανόμενων μηνυμάτων σχετικά με την «υποστήριξη φοιτητών» και την «εγγύηση επιτυχίας», δραστηριότητα όπως το ανέβασμα άλλων κοινοποιήσεων ή η διάδραση με τρίτους χρήστες είναι ανύπαρκτη.
Υπάρχουν βέβαια και άτομα και γραφεία που διατηρούν λογαριασμό ή σελίδα στο Facebook με πραγματικά στοιχεία. Μπορεί να υπάρχουν υπό την επωνυμία ενός «εκπαιδευτικού ομίλου» όπως η Ανάβασις, «πρότυπου φοιτητικού φροντιστηρίου» όπως η Desknet, «πανεπιστημιακού φροντιστηρίου ολοκληρωμένης υποστήριξης φοιτητών» όπως η SBS-studies ή και χωρίς κάποιο προσδιορισμό, όπως η Πένα. Στις περιπτώσεις αυτές παρέχονται στοιχεία επικοινωνίας πέραν του e-mail, όπως η διεύθυνση, και γίνεται μια γενικότερη προσπάθεια για τη δημιουργία μιας κοινότητας γύρω από τη σελίδα, με την παράλληλη κοινοποίηση ειδήσεων που μπορεί να ενδιαφέρουν τους φοιτητές ακόμα κι αν δεν αφορούν τις προσφερόμενες υπηρεσίες, όπως π.χ. υποτροφίες και θέσεις πρακτικής άσκησης, νέα προγράμματα σπουδών, ειδήσεις που αφορούν τη νεανική επιχειρηματικότητα ή 10 συμβουλές για μια επιτυχημένη εργασία ή παρουσίαση.
Ο τζάμπας ζει και έχει What’s App
Οι πρακτικές του μάρκετινγκ που συναντώνται σε άλλους κλάδους της αγοράς εντοπίζονται κι εδώ, καθώς οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους για το ποια θα εξασφαλίσει το μεγαλύτερο μερίδιο από τα χρήματα των φοιτητών. Έτσι, μπορεί κανείς να απολαύσει τις εκπτώσεις που ισχύουν κατά τη διάρκεια εορταστικών περιόδων, όπως τα Χριστούγεννα, ή να εκμεταλλευτεί τις χαμηλότερες τιμές για εργασίες που παραγγέλνονται αρκετά πριν από την ημερομηνία παράδοσης. Συχνά γίνονται και προσφορές «1+1 εργασία δώρο», όπως δηλαδή κάνουν οι πιτσαρίες. Ορισμένα γραφεία προσφέρουν ευκολία και στους τρόπους πληρωμής, με δυνατότητα χρήσης πιστωτικών/χρεωστικών καρτών.
Στις ιστοσελίδες αυτές παρέχεται συχνά η δυνατότητα για άμεση –και δωρεάν, όπως τονίζεται– κοστολόγηση της εργασίας που θέλει να υποβάλει ο υποψήφιος πελάτης μέσα από τη συμπλήρωση ειδικών φορμών. Σε πολλούς ιστοτόπους υπάρχει σελίδα με FAQ και η δυνατότητα για online chat μέσω Skype ή άλλων εφαρμογών που χρησιμοποιούν οι φοιτητές (π.χ. CU ή Whats Up), ενώ τονίζεται η ανά πάση στιγμή διαθεσιμότητα για επικοινωνία, καθώς «είμαστε ανοιχτά και τις Κυριακές».
Οι σχετικές ιστοσελίδες που εμφανίζει μια αναζήτηση στο Διαδίκτυο είναι δεκάδες. Ορισμένες μάλιστα διαφημίζονται μέσω της υπηρεσίας GoogleAds. Όλες ανεξαιρέτως έχουν κάποιο εμφατικό κείμενο σχετικά με τις αρχές που διέπουν τις υπηρεσίες που προσφέρουν. Πομπώδεις εκφράσεις για τη «δέσμευση στην υπηρεσία των φοιτητών», την «εγγύηση αποτελέσματος, τιμής και ποιότητας», την «αξιοπιστία», την «πρωτοτυπία» και την «εγκυρότητα» επαναλαμβάνονται με αξιοθαύμαστη συχνότητα. Και αυτό για το οποίο όλες οι επιχειρήσεις διαβεβαιώνουν τους πελάτες τους, είναι «το ευρύ δίκτυο εξειδικευμένων συνεργατών» που διαθέτουν.
Το ευρύ δίκτυο εξαιρετικών εκπονητών είναι αυτό που θεωρείται ότι διασφαλίζει την επιτυχή πραγματοποίηση μιας εργασίας, κι εκείνο που θα πείσει τον πελάτη πως η εργασία του βρίσκεται σε καλά χέρια. Οι επιχειρήσεις διατείνονται ότι στο δυναμικό τους διαθέτουν καθηγητές πανεπιστημίων, κατόχους διδακτορικών τίτλων και «συγγραφείς υψηλού συγγραφικού επιπέδου». Όλοι αυτοί, με βάση τους ισχυρισμούς των γραφείων, βρίσκονται στις συγκεκριμένες θέσεις ύστερα από ιδιαίτερα αυστηρή επιλογή, ώστε να είναι «επαγγελματίες» και «επιστήμονες». Ανταποκρίνονται οι ισχυρισμοί αυτοί στην πραγματικότητα; Δεν βρισκόμαστε σε θέση να το γνωρίζουμε καθώς, παρά τις διαβεβαιώσεις περί «αξιοπιστίας», είναι αδύνατο να βρεθεί έστω και ένα ονοματεπώνυμο σε κάποια από τις ιστοσελίδες. Η εμπειρία της Νίκης, πάντως, μάλλον διαψεύδει τις υποσχέσεις.
Υπάρχει μία ακόμη εμπειρία που ίσως φανεί χρήσιμη σε όσους φοιτητές σκέφτονται να αναθέσουν την εργασία τους σε κάποιο «γραφείο»: η δική μου.
Η εμπειρία μου ως πρωτοετής εκπονητής
Όντας προπτυχιακός φοιτητής στο δεύτερο έτος στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου, με τα μαθήματα που είχα προλάβει να παρακολουθήσω μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού, ανέλαβα, μεταξύ άλλων, να εκπονήσω εργασίες για φοιτητές του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΑΣΟΕΕ), του Ιστορικού και της Αγγλικής Φιλολογίας. Το ότι επιλέχθηκα από ένα τέτοιο γραφείο προκάλεσε έκπληξη ακόμη και σε εμένα. Το πόσο έντιμο είναι να υπόσχεται κανείς σε έναν φοιτητή πως την εργασία του θα εκπονήσει κάποιος, εν πάση περιπτώσει, περισσότερο έμπειρος, και τελικά να την υλοποιεί ένας φοιτητής ασχέτου αντικειμένου, ακόμη κι αν το αποτέλεσμα είναι καλό, αφήνω να το απαντήσει ο αναγνώστης.
Η διαδικασία μέσα από την οποία μου ανατίθετο μια εργασία από τον υπεύθυνο του γραφείου είχε ως εξής: καθημερινά, αρκετές φορές μέσα στη μέρα, λαμβάναμε όλοι οι εκπονητές στο mail μας τις προς ανάθεση εργασίες. Οι ενδιαφερόμενοι έπρεπε να εκδηλώσουμε άμεσα το ενδιαφέρον μας και να αιτιολογήσουμε γιατί ήμασταν κατάλληλοι οι ίδιοι για τη συγκεκριμένη εργασία, αναφέροντας το πεδίο σπουδών μας και τη σχετική μας εμπειρία. Ακολουθούσε μια μικρή διαπραγμάτευση, συνήθως μέσω email και σπανίως μέσω τηλεφώνου, και ο συντονιστής έκανε την επιλογή του.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει, ίσως, αναφορικά με τα πραγματικά κριτήρια με τα οποία εν τέλει επιλέγονται οι εκπονητές, το γεγονός πως στους μήνες που συνεργάστηκα με το συγκεκριμένο γραφείο, πρόλαβα να δω την εξής αλλαγή: αρχικά, μαζί με την περιγραφή της εργασίας προς ανάθεση, ανακοινωνόταν και η προσφερόμενη αμοιβή του εκπονητή. Σύντομα αυτό άλλαξε. Οι υποψήφιοι εκπονητές ενημερωθήκαμε ότι θα προτιμούνταν η χαμηλότερη προσφορά και οι –πραγματικές ή μη, ποιος ξέρει– κοστολογήσεις των άλλων εκπονητών συχνά χρησιμοποιούνταν για άσκηση πίεσης για ακόμη χαμηλότερη αμοιβή. Αρκετές φορές έλαβα κάποιο μήνυμα που με πολύ οικείο και φιλικό ύφος, σε τόνο συμβουλευτικό, με παρότρυνε να κατεβάσω λίγο ακόμα την αμοιβή που ζητούσα, προκειμένου να αναλάβω εγώ την εργασία.
Παραφράζοντας την Ρόζαλιντ Τζιλ, που αναφερόμενη στο χώρο των Νέων Μέσων σημειώνει πως «είσαι τόσο καλός, όσο η τελευταία σου δουλειά», θα μπορούσαμε να πούμε μάλλον πως «είσαι τόσο καλός, όσο λιγότερα τα λεφτά που θα ζητήσεις». Μέσα σε λίγες ημέρες, οι αμοιβές μας είχαν μειωθεί δραματικά· κάπου τότε σταμάτησα.
«Γίνε και συ εκπονητής!»
Σήμερα, αρκετά χρόνια μετά την εμπειρία μου στο χώρο, ακόμα δεν έχω την παραμικρή ιδέα για ποιο “γραφείο” εργάστηκα. Δεν γνωρίζω, επίσης, εάν τα στοιχεία που μου έδωσαν οι συντονιστές για τον εαυτό τους ήταν αληθινά. Το μόνο που γνώριζα ήταν το ονοματεπώνυμο που κατέθετε τα χρήματα της αμοιβής στο λογαριασμό μου, το οποίο κάθε φορά ήταν διαφορετικό.
Οι ελάχιστοι εκπονητές με τους οποίους είχα μια μικρή επικοινωνία, με δική μου πρωτοβουλία κι από περιέργεια, ήταν ίδιας ηλικίας. Επομένως, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαν να είναι κάτοχοι διδακτορικών τίτλων· το πιθανότερο, ούτε καν μεταπτυχιακών. Αναφορικά με τις αμοιβές μας, παρακολουθώντας το χώρο για κάποια χρόνια, εκτιμώ πως βρίσκονταν ακόμη και στο μισό του ποσού που κατέβαλε ο φοιτητής-πελάτης στο γραφείο (έχω δει να προσφέρονται ακόμα και αμοιβές 15 ευρώ για εργασία 10 σελίδων, στα αγγλικά μάλιστα).
Στη δική μου εμπειρία τουλάχιστον, δεν ήταν δυνατή η επικοινωνία με τον τελικό αποδέκτη της εργασίας για τον οποίον εργαζόμουν: στις περιπτώσεις που η μία εκ των δύο πλευρών χρειαζόταν κάποια διευκρίνιση, ήταν πάντοτε ο «υπεύθυνος» ή ο «συντονιστής» που ενεργούσε ως μεσάζων. Σε εκείνον έστελνε ο πελάτης τα διάφορα αρχεία· σε εκείνον έστελνα τα τμήματα της εργασίας που ολοκλήρωνα και τις πιθανές επεξηγήσεις.
Ίσως το χαμηλό όφελος για τους εκπονητές και η αδιαφάνεια στη σχέση με τους εργοδότες να εξηγούν γιατί σχεδόν στο σύνολό τους τα γραφεία, ενώ διαφημίζουν το «εξαιρετικό δίκτυο εκπονητών» που διαθέτουν, έχουν διαρκώς στις ιστοσελίδες τους ανοικτό κάλεσμα για την ένταξη νέων συνεργατών στην ομάδα.
Αξίζει να σταματήσουμε για ένα λεπτό για να αναλογιστούμε τον όγκο του επιστημονικού υλικού που μπορεί να συγκεντρώσει κάποιος που βρίσκεται στον ρόλο του συντονιστή για πολύ καιρό. Σημειώσεις, άρθρα, μονογραφίες, παρουσιάσεις, στατιστικά στοιχεία, ολοκληρωμένες εργασίες που στέλνουν οι εκπονητές, ολοκληρωμένες εργασίες άλλων που στέλνουν οι πελάτες: κάθε γραφείο έχει την ευχέρεια να δημιουργήσει μια τεράστια ψηφιακή βιβλιοθήκη –προϊόν όχι δικής της δουλειάς. Έτυχε και σε εμένα ορισμένες φορές να λάβω κάποιο μήνυμα για την ανάθεση μιας εργασίας, στο οποίο διευκρινιζόταν πως «υπάρχει μια παρόμοια ολοκληρωμένη». Μια φορά, μάλιστα, μου στάλθηκε ως «ολοκληρωμένη εργασία που θα με βοηθήσει» μια εργασία που είχα εκπονήσει ο ίδιος! Εννοείται πως οι τιμές που προσφέρονταν, τότε, ήταν κατά πολύ χαμηλότερες.
Γιατί παραγγέλνονται εργασίες;
Τον καιρό που έγραφα αυτό το άρθρο, η Ντιάνα βρισκόταν στο εξωτερικό, δουλεύοντας η ίδια πλέον πάνω στη διπλωματική εργασία του μεταπτυχιακού της και η Νίκη εργαζόταν σε θέση γραμματειακής υποστήριξης στην Αθήνα, έχοντας κατά νου να συνεχίσει τις σπουδές της μετά από κάποια χρόνια εργασίας. Η ανάμνηση που έχουν από την εμπειρία τους με αυτά τα γραφεία είναι ισχνή. Όταν τις ρωτώ εάν οι γονείς τους γνώριζαν για την ανάθεση των εργασιών που είχαν κάνει, η απάντηση δίδεται άμεσα: «Πώς αλλιώς βρίσκει κανείς τόσα χρήματα στα 22 του;».
Πριν από ακριβώς σαράντα χρόνια, ο Βρετανός κοινωνιολόγος της εκπαίδευσης Ρόναλντ Ντορ εισήγαγε την έννοια της «ασθένειας του διπλώματος», διευκρινίζοντας πως είναι κάτι που αφορά κοινωνίες στο σύνολό τους, και όχι απλώς άτομα. Εν συντομία, η έννοια θα μπορούσε να εξηγηθεί ως εξής:
Κάποιος δίχως ακαδημαϊκό υπόβαθρο εργάζεται π.χ. ως οδηγός. Μερικά χρόνια αργότερα, ένας απόφοιτος τεχνικής σχολής αποφασίζει να εργαστεί στην ίδια θέση, αφού δεν βρίσκει κάτι στον τομέα του. Δέκα χρόνια μετά, και άλλοι απόφοιτοι απασχολούνται στην ίδια θέση. Είκοσι χρόνια μετά, το να έχει κανείς τα εφόδιά τους θεωρείται απαραίτητο για να προσληφθεί στην ίδια ακριβώς θέση για την οποία πριν δεν απαιτείτο ουδεμία κατάρτιση. Με λίγα λόγια, όλο αποκτούμε νέα πτυχία, και όλο τα πτυχία υποβαθμίζονται.
Ο Ντορ προτείνει ακόμα τρεις λόγους που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον στην αναζήτηση της μάθησης: μάθηση για την ίδια τη μάθηση (για την ευχαρίστηση, την ικανοποίηση), μάθηση για να μπορεί κανείς να εκτελέσει μιαν εργασία και μάθηση για να μπορεί να εξασφαλίσει μια θέση εργασίας. Ο τρίτος λόγος προοδευτικά τείνει να υπερκαλύπτει τους δύο πρώτους.
Δεν μπορεί να κακολογήσει κανείς τους γονείς που θέλουν να προσφέρουν βοήθεια στα παιδιά τους. Εφόσον οι διαδικασίες πρόσληψης ολοένα και “γραφειοκρατικοποιούνται”, όπως θα έλεγε ο Ντορ, προσπαθούν να προσφέρουν αυτό που θεωρούν πως θα τα βοηθήσει: το πτυχίο, που θα δυναμώσει κάπως το βιογραφικό τους. Δεν μπορεί επίσης κάποιος να κακολογήσει τα παιδιά που μια μέρα βρίσκουν τους εαυτούς τους φοιτητές, έχοντας προέλθει από ένα περιβάλλον που επιβάλλει οι πάντες ανεξαιρέτως να σπουδάζουν, έχοντας μεγαλώσει με το «μπες σε μια σχολή και βλέπουμε». Ούτε τους εκπονητές, που προκειμένου να εξασφαλίσουν κάποια πρόσκαιρα χρήματα, δέχονται να προσφέρουν υπηρεσίες που ουσιαστικά μεσοπρόθεσμα ίσως τους βλάπτουν περισσότερο από ό,τι τους ωφελούν.
Θα ήταν σκόπιμο, όμως, να αναζητήσει κανείς τους λόγους για τους οποίους φτάσαμε να θεωρείται πως όλα επιτρέπονται στην προσπάθεια κάποιου να πορευτεί στην αγορά εργασίας. Πώς κατέληξε να είναι αποδεκτό ότι η επιτυχία κάποιου δεν πρέπει να είναι απαραίτητα και αποτέλεσμα του δικού του κόπου; Και πώς γίνεται η εμπειρία των σπουδών να γίνεται προϊόν διαπραγμάτευσης, να πωλείται και να αγοράζεται με προσφορά «1+1 δώρο», όπως μια πίτσα;
Προς το παρόν εκείνοι που βγαίνουν περισσότερο κερδισμένοι είναι οι άνθρωποι πίσω από τις κάθε λογής “επιχειρήσεις”. Εκείνοι που αποκομίζουν σημαντικά (και αφορολόγητα) χρηματικά οφέλη, πατώντας πάνω στις ανάγκες των δύο πλευρών. Εκείνοι που βρίσκονται, όπως δεν αμελούν ποτέ να διαβεβαιώνουν, «πάντα δίπλα στον φοιτητή».
![Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ παρακολουθεί τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου που διοργάνωσε ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στην Αίθουσα του Υπουργικού Συμβουλίου του Λευκού Οίκου στην Ουάσιγκτον, στις 2 Δεκεμβρίου 2025. [ANDREW CABALLERO-REYNOLDS / AFP]](/sites/default/files/styles/article_featured_xxl/public/2026-05/ceafp-20251202-86vq6lb-v2-highres-presidentdonaldtrumpparticipatesinacabinetmeeti.jpg.webp?itok=S7D8Dv5R)
