Ευάλωτοι σε επιθέσεις οι ασύρματοι της Ελληνικής Αστυνομίας

Εδώ και 20 χρόνια οι αστυνομικές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη και αλλού χρησιμοποιούν για τις επικοινωνίες τους ασυρμάτους TETRA – συσκευές που θεωρούνται απαραβίαστες. Η πεποίθηση αυτή διαλύθηκε στα τέλη του 2021, όταν μία τριμελής ομάδα Ολλανδών ερευνητών γνωστοποίησε εμπιστευτικά τα αποτελέσματα της μελέτης τους στο Εθνικό Κέντρο Κυβερνοασφαλείας (NCSC) του ολλανδικού υπουργείου Δικαιοσύνης και Ασφαλείας. To NCSC ανέλαβε να ενημερώσει, μέσω των επίσημων καναλιών επικοινωνίας, όλες τις ευρωπαϊκές αρχές που χρησιμοποιούν αυτούς τους ασυρμάτους, ώστε να λάβουν τα μέτρα τους. Τα αποτελέσματα της έρευνας που αποκάλυψε τα τρωτά σημεία του TETRA δημοσιοποιήθηκαν στο ευρύ κοινό μετά από εύλογο χρονικό διάστημα, 1,5 χρόνο μετά, τον Ιούλιο του 2023.

Στην Ελλάδα το TETRA χρησιμοποιείται από την Ελληνική Αστυνομία (ΕΛΑΣ). Το σύστημα και οι ασύρματοι ανήκουν στην ΕΛΑΣ, με την εταιρεία Krikel –συμφερόντων Γιάννη Λαβράνου, επιχειρηματία με κεντρικό ρόλο στην υπόθεση των υποκλοπών– να παρέχει από το 2018 υπηρεσίες συντήρησης και τεχνικής υποστήριξης, αξίας αρκετών εκατομμυρίων ευρώ. To 2022 –όταν δηλαδή είχε γίνει ήδη γνωστή η ευαλωτότητα του συστήματος– υλοποιήθηκε η νέα σύμβαση της Krikel με την Ελληνική Αστυνομία, για τον Έβρο και τις Ανατολικές Νήσους, αξίας άνω των 7 εκατ. ευρώ, όπως προκύπτει από τις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας.

Image

Εκτός από την Αστυνομία, οι ασύρματοι TETRA χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια σε διάφορες κρίσιμες υποδομές στην Ελλάδα, όπως τα τρένα, τα τραμ, το μετρό και το Λιμάνι του Πειραιά. Το σύστημα είχε εγκατασταθεί το 2001 και στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος. Υπηρεσίες TETRA στην Ελλάδα προσφέρει και ο ΟΤΕ. Σύμφωνα με τις γενικόλογες απαντήσεις που λάβαμε, «το δίκτυο του Ομίλου εξυπηρετεί πελάτες σε διάφορους κλάδους (μεταφορές, βιομηχανία, οργανισμούς, κ.ά). Στους πελάτες δεν συγκαταλέγονται η αστυνομία, η πυροσβεστική και ο στρατός».

Τα τρωτά σημεία

Οι ασύρματοι TETRA χρησιμοποιούν διάφορους αλγορίθμους κρυπτογράφησης (γνωστούς ως TEA) ανάλογα με το ποιος είναι ο τελικός χρήστης. Το inside story συνομίλησε με τον Γιος Βέτσελς, τον Βάουτερ Μπόκσλαγκ και τον Κάρλο Μεϊχέρ από την Midnightblue, την ολλανδική συμβουλευτική εταιρεία που ειδικεύεται σε θέματα ασφάλειας, η οποία κατάφερε να αναλύσει τους αλγορίθμους κρυπτογράφησης του TETRA και να εντοπίσει σημαντικά κενά ασφαλείας. Οι τρεις ερευνητές μας εξήγησαν με απλά λόγια ποια είναι τα ευρήματά τους και τι σημαίνουν για την ασφάλεια των ασύρματων επικοινωνιών των αστυνομικών αρχών και των κρίσιμων υποδομών που χρησιμοποιούν αυτήν την τεχνολογία.

«Στη Midnightblue», μας λέει ο Γιος Βέτσελς, «εστιάζουμε στα συστήματα που βρίσκονται σε υποδομές ζωτικής σημασίας, στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και στις τηλεπικοινωνίες. Εξετάζουμε τα τρωτά σημεία, μερικές φορές για (ιδιωτικούς) πελάτες και σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στην περίπτωση του TETRA, μέσω δημόσιου χρήματος. H έρευνά μας για το TETRA χρηματοδοτήθηκε από ένα μη κερδοσκοπικό ίδρυμα, που ονομάζεται NLNet. Το NLNet αντλεί τη χρηματοδότησή του από δωρητές και την Ευρωπαϊκή Ένωση και υποστηρίζει έργα ανοικτού κώδικα και την έρευνα σε προηγουμένως κλειστά πρότυπα. Το πρόβλημα με το TETRA ήταν πως η κρυπτογράφησή του είχε κρατηθεί μυστική για περισσότερα από 20 χρόνια. Επομένως κανείς δεν μπορούσε να ελέγξει αν κάτι πήγαινε στραβά, αν ήταν πραγματικά θωρακισμένο. Θέλαμε λοιπόν να ρίξουμε μια ματιά σε αυτό γιατί δαπανώνται πολλά δημόσια κονδύλια για την απόκτηση αυτών των συστημάτων, έτσι, ο κόσμος θα πρέπει τουλάχιστον να γνωρίζει εάν αγοράζουν κάτι ασφαλές».

• Λίγα λόγια για τους αλγόριθμους κρυπτογράφησης του TETRA

«Υπάρχουν αρκετοί αλγόριθμοι κρυπτογράφησης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν με το TETRA (TEA1 - TEA4), το ποιον αλγόριθμο θα έχει μια χώρα, εξαρτάται πρωτίστως από τη σχέση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Έτσι, για παράδειγμα, η Ολλανδία και η Γερμανία, παίρνουν TEA2, που είναι, από ό,τι είδαμε, ένας συγκριτικά δυνατός αλγόριθμος. Αλλά για παράδειγμα, μια χώρα όπως το Ιράν ή το Καζακστάν, παίρνουν TEA1. Και αυτό που ανακαλύψαμε είναι ότι στο TEA1 υπάρχει (σκοπίμως) μία πίσω πόρτα (backdoor). Υπάρχει λοιπόν μια κερκόπορτα που επιτρέπει σε κάποιον να σπάει τα κλειδιά (κρυπτογράφησης) σε λιγότερο από ένα λεπτό χρησιμοποιώντας έναν κανονικό φορητό υπολογιστή. Άρα είναι πολύ επισφαλές. Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι αυτός ο αλγόριθμος εξήχθη και σε χώρες που αποτελούν πλέον μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι, για παράδειγμα, στην Πολωνία, κάποιοι αστυνομικοί το χρησιμοποιούν. Στη Βουλγαρία εξήχθη στο υπουργείο Άμυνας. Χρησιμοποιείται από την αστυνομία του Μαυροβουνίου. Χρησιμοποιείται από την αστυνομία της Μολδαβίας. Υπάρχουν και μερικές άλλες περιπτώσεις όπου οι αστυνομικές και οι στρατιωτικές δυνάμεις ευρωπαϊκών χωρών ή υποψηφίων προς ένταξη στην ΕΕ χωρών χρησιμοποιούν τον αλγόριθμο που έχει αυτή την κερκόπορτα. Ο ΤΕΑ1, χρησιμοποιείται επίσης σε υποδομές ζωτικής σημασίας σε όλη την Ευρώπη. Έτσι, για παράδειγμα, το ηλεκτρικό δίκτυο υψηλής τάσης στην Πολωνία, ο πάροχος ύδρευσης στην Ισπανία, τα τραμ, για παράδειγμα, στη Βαρκελώνη, αλλά και στην Ελλάδα, όλα λειτουργούν πάνω από αυτά τα δίκτυα TETRA και χρησιμοποιούν τον αλγόριθμο με την κερκόπορτα επειδή ο (αλγόριθμος κρυπτογράφησης) ΤΕΑ1 είναι ο μόνος που μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει εάν δεν είναι αστυνομικός οργανισμός, ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται στην Ευρώπη. Αυτό είναι λοιπόν είναι το πρώτο εύρημά μας. Στην Ελλάδα, αυτό ισχύει για το δίκτυο που ονομάζεται OTELink, το οποίο διαχειρίζεται ο ΟΤΕ».

• Τι σημαίνει στην πράξη η ύπαρξη κερκόπορτας στον TEA1;

«Όλοι οι χρήστες αυτού του δικτύου είναι εκτεθειμένοι στην υποκλοπή των μηνυμάτων τους αλλά και στην παρεμβολή ψευδών μηνυμάτων σε πραγματικό χρόνο. Έτσι, όχι μόνο μπορώ να ακούσω τι λένε στους ασυρμάτους, αλλά επίσης μπορώ να εισαγάγω ψευδή μηνύματα και να επηρεάσω π.χ την πορεία των τρένων και των τραμ, να απορυθμίσω τη λειτουργία των υποσταθμών ηλεκτρικού ρεύματος κ.ά.», λέει ο Γιος Βέτσελς.

• Τι γίνεται με το ΤΕΑ2 που χρησιμοποιούν κατά κύριο λόγο οι αστυνομικές δυνάμεις στην ΕΕ;

Τα προβλήματα δεν σταματάνε στον ΤΕΑ1. «Βρήκαμε και άλλο ένα τρωτό σημείο που έχει εφαρμογή σε όλα τα δίκτυα TETRA παγκοσμίως» και αφορά όλους τους προμηθευτές (Motorola, Seputa κ.λπ.), όπως λέει ο Γιος Βέτσελς, επομένως αφορά και τους ασυρμάτους που χρησιμοποιεί η ελληνική αστυνομία. Το ονομάζουν «keystream recovery attack» και μπορεί να στραφεί κατά οποιοδήποτε αλγορίθμου κρυπτογράφησης (ΤΕΑ1 - ΤΕΑ2). 

«Μπορώ να σταθώ δίπλα σε ένα αστυνομικό τμήμα ή ίσως στο κτίριο της υπηρεσίας πληροφοριών και να συλλέξω την κίνησή τους σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Κάθομαι σε ένα βαν, μαζεύω το traffic τους και σε μεταγενέστερο χρόνο μπορώ να οδηγήσω σε οποιαδήποτε άλλη τοποθεσία όπου υπάρχει ασύρματος της Αστυνομίας, π.χ. κοντά στον ασύρματο ενός αστυνομικού και μπορώ να επιτεθώ σε αυτόν το ασύρματο, να εξάγω κρίσιμο υλικό και να αποκρυπτογραφήσω αργότερα το περιεχόμενο που συνέλεξα νωρίτερα κατά τη διάρκεια της ημέρας».

Αυτό επιτρέπει σε κάποιον όχι μόνο να συλλέξει πληροφορίες από ασυρμάτους TETRA και να τις αποκρυπτογραφήσει σε δεύτερο χρόνο αλλά και να εισαγάγει εκ των προτέρων κατασκευασμένα ψευδή ηχητικά μηνύματα ή δεδομένα στο δίκτυο.

Για το πρώτο τρωτό σημείο, που αφορά αποκλειστικά τον ΤΕΑ1, δεν μπορεί να γίνει κάτι, καθώς ο συγκεκριμένος αλγόριθμος «είναι δομικά χαλασμένος», λέει το NCSC στο inside story. «Θα ήταν καλύτερο οι κρίσιμες υποδομές να μεταφερθούν στο TEA2 σε συντονισμό με την κυβέρνηση (οι άδειες για το TEA2 μπορούν να ληφθούν μόνο μέσω μιας κυβέρνησης από όσο γνωρίζουμε). Η κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την προστασία των υποκείμενων επικοινωνιών μέσω του TEA1».

Στον ΤΕΑ2 το τρωτό σημείο μπορεί να «μπαλωθεί» (patch), όμως για να γίνει αυτό σωστά, μας εξηγεί ο Γιος, πρέπει να μπαλωθεί η τρύπα σε όλες τις συσκευές του δικτύου, όχι μόνο στην κεντρική υποδομή του δικτύου, τους σταθμούς βάσης. «Αν μείνει έστω και μια συσκευή χωρίς patch, τότε όλο το δίκτυο είναι ευάλωτο. Πρέπει να κάνεις αναβάθμιση σε όλους ασυρμάτους και κάτι άλλο εξίσου σημαντικό είναι ότι πρέπει να ελέγξεις πως η αναβάθμιση όντως λειτουργεί σωστά σε όλες τις συσκευές». Και όπως έχουν δει, «οι αστυνομικές αρχές στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες να το εφαρμόσουν όλο αυτό». Κάτι άλλο που μπορεί να γίνει είναι η προμήθεια επιπλέον κρυπτογράφησης από άκρη σε άκρη (end-to-end) που θα λειτουργεί παράλληλα με την κρυπτογράφηση που παρέχουν οι ασύρματοι TETRA. «Είναι πολύ ακριβή λύση αλλά προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο ασφαλείας και παρέχει προστασία απέναντι στην επίθεση που βρήκαμε». 

Σύμφωνα με τους ίδιους, η εντύπωση που αποκόμισαν από την έρευνα που έχουν κάνει σε διάφορους ασυρμάτους TETRA διαφόρων προμηθευτών, είναι ότι η ασφάλεια που προσφέρουν είναι πολύ χειρότερη από αυτή ενός κινητού τηλεφώνου Android.

Η ομάδα των Ολλανδών ερευνητών σήμανε συναγερμό στο Εθνικό Κέντρο Κυβερνοασφαλείας της Ολλανδίας στα τέλη του 2021. Το NCSC, απαντώντας σε ερώτηση του inside story για το πότε ενημέρωσε την Ελληνική Αστυνομία, αναφέρει:

«Δεν είχαμε απευθείας επικοινωνία με τις ελληνικές αρχές. Χρησιμοποιήσαμε τα ευρωπαϊκά/παγκόσμια κανάλια επικοινωνίας EGC (European Government CERTs), CSIRT-Network, και IWWN (Διεθνές Δίκτυο Παρακολούθησης και Προειδοποίησης) για να επικοινωνήσουμε τις πληροφορίες σχετικά με τα τρωτά σημεία του TETRA. Το πρώτο μήνυμα που μοιραστήκαμε μέσω αυτών των καναλιών ήταν την 1η Απριλίου 2022, ακολούθησαν μερικές ενημερώσεις από τότε μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης τον Αύγουστο».

Με βάση την απάντηση του NCSC, η ΕΛΑΣ γνώριζε για το πρόβλημα στις κρυπτογράφηση των ασυρμάτων της από τον Απρίλιο του 2022.

Ερωτήσεις σε ΟΤΕ, ΕΛΑΣ και Krikel

Απευθύναμε ερωτήσεις στην Ελληνική Αστυνομία, τον ΟΤΕ και την Krikel, ρωτώντας τους μεταξύ άλλων σε ποιες ενέργειες έχουν προβεί για τη θωράκιση των επικοινωνιών μέσω των ασυρμάτων TETRA από τότε που ενημερώθηκαν για τα τρωτά σημεία του συστήματος.

Image

Ο ΟΤΕ, που μας ξεκαθάρισε ότι δεν παρέχει υπηρεσίες TETRA σε αστυνομία, πυροσβεστική και στρατό, αλλά δεν απάντησε ποιοι οργανισμοί και επιχειρήσεις (δημόσιες και ιδιωτικές) συγκαταλέγονται στους πελάτες του (που χρησιμοποιούν τον ΤΕΑ1 αλγόριθμο με την κερκόπορτα), απάντησε γραπτώς το εξής: «Ο Όμιλος ΟΤΕ συμμορφώνεται με όλα τα πρότυπα επικοινωνίας, μετάδοσης και ασφάλειας που υποστηρίζονται από την παγκόσμια κοινότητα των κατασκευαστών TETRA και των διεθνών οργανισμών που την υποστηρίζουν, ETSI (European Telecommunications Standards Institute) και TCCA (The Critical Communications Association).

Στο πλαίσιο αυτό, όπως και οι άλλοι πάροχοι παγκοσμίως, αναμένει να διατεθούν από τον προμηθευτή νεότερες εκδόσεις λογισμικού ενώ, έχοντας την ασφάλεια των πελατών του ως κύριο μέλημα, ο Όμιλος ΟΤΕ φρόντισε να προβεί σε μια σημαντική επένδυση για την αναβάθμιση όλης της υποδομής του κέντρου του δικτύου TETRA για να μπορεί να υποστηρίξει τις νεότερες εκδόσεις λογισμικού, καθώς και σε συχνές ανανεώσεις των κρυπτοκλειδιών επικοινωνίας».

Από το γραφείο της Εκπροσώπου Τύπου της Αστυνομίας μας είπαν ότι η φυσική ηγεσία της ΕΛΑΣ αρνήθηκε να απαντήσει σε οποιοδήποτε από τα ερωτήματά μας. Ερωτήματα απευθύναμε και στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, χωρίς απόκριση.

Από την Krikel δεν λάβαμε επίσημες απαντήσεις, ωστόσο πηγή της εταιρείας ανέφερε στο inside story πως οι ασύρματοι που έχει η Ελληνική Αστυνομία δεν διατρέχουν κίνδυνο διότι έχουν κρυπτογράφηση ΤΕΑ2 και «χρησιμοποιούν το ύψιστο επίπεδο ασφαλείας που είναι το Security Class 3». Από την Midnightblue μας εξήγησαν ότι και πάλι οι ασύρματοι της ΕΛΑΣ είναι ευάλωτοι στη λεγόμενη keystream recovery attack, που επιτρέπει ουσιαστικά την υποκλοπή των επικοινωνιών των αστυνομικών (σε δεύτερο χρόνο) και στη χαρτογράφηση των κινήσεων των δυνάμεων ασφαλείας που χρησιμοποιούν ασυρμάτους TETRA εντός ελληνικής επικράτειας. 

Θα υπέθετε κανείς ότι η Krikel, ως η εταιρεία που έχει την ευθύνη να παρέχει υπηρεσίες υποστήριξης και συντήρησης του συστήματος TETRA στην ΕΛΑΣ, θα ήταν ήταν από τους πρώτους που θα γνώριζαν για το πρόβλημα στους ασυρμάτους και θα είχε ήδη προχωρήσει στις απαραίτητες ενέργειες θωράκισης της ασφάλειας των επικοινωνιών της ελληνικής αστυνομίας. Ωστόσο, η πηγή από την Krikel αναφέρει στο inside story ότι πληροφορήθηκε από πρόσφατο δημοσίευμα για τα τρωτά σημεία που έχει εντοπίσει η Midnightblue στο σύστημα TETRA και υποβάθμισε την κρισιμότητά τους για το δίκτυο της Ελληνικής Αστυνομίας. Προς επίρρωση αυτού, επικαλέστηκε την τοποθέτηση των δυο διεθνών οργανισμών ETSI και TCCA αμέσως μετά τη ευρεία δημοσιοποίηση των τρωτών σημείων στις 24 Ιουλίου 2023. Βέβαια στην ανακοίνωσή τους οι δύο οργανισμοί δεν διαψεύδουν τα ευρήματα της Midnightblue, αντιθέτως τα επιβεβαιώνουν έμμεσα. Όπως μας λέει ο Γιος Βέτσελς, έχουν παρουσιάσει την έρευνά τους σε επιστημονικά συνέδρια και έχει αξιολογηθεί από ομότιμους ακαδημαϊκούς, «επομένως είναι επικυρωμένη». Σύμφωνα με τον ίδιο, ο (οργανισμός) ETSI –τον οποίον η Midnightblue ενημέρωσε απευθείας– παίζει με τις λέξεις. 

Σε δεύτερη επικοινωνία που είχαμε με την ίδια πηγή από την Krikel, μας ανέφερε ότι μετά το πρώτο μας τηλεφώνημα η εταιρεία απευθύνθηκε για οδηγίες στον κατασκευαστή των ασυρμάτων, ενώ ως προς την τρωτότητα των επικοινωνιών της ΕΛΑΣ απέναντι σε μία επίθεση keystream recovery, παραδέχτηκε ότι είναι εφικτή μεν, αλλά υποστήριξε ότι πρέπει να επικρατούν εργαστηριακές συνθήκες «που είναι πρακτικά αδύνατον να αναπαραχθούν στην πραγματική ζωή». Για την άρση της ανωνυμοποίησης των χρηστών των ασυρμάτων ανέφερε ότι «δεν έχει κάποια ουσία». Πρόσθεσε βέβαια ότι «σε κάθε περίπτωση τα λέω όλα αυτά με μια επιφύλαξη γιατί είναι κάτι που θέλει ψάξιμο».