Πόσο καλά έχουμε σκεφτεί τον αποκλεισμό των ανηλίκων από τα social media;

Στις 8 Απριλίου οι υπουργοί Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου και Επικρατείας Άκης Σκέρτσος παρουσίασαν σε κοινή συνέντευξη Τύπου το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media, προαναγγέλλοντας ουσιαστικά των αποκλεισμό όσων δεν έχουν συμπληρώσει το 15 έτος της ηλικίας τους από την 1η Ιανουαρίου 2027. 

Image

Το μέτρο ανακοινώθηκε σε μια συγκυρία κατά την οποία πληθαίνουν οι φωνές που κάνουν λόγο για μια προσέγγιση που θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από αυτά που επιχειρεί να λύσει. Το παράδειγμα της Αυστραλίας, που από τα τέλη του 2025 υποχρέωσε τις πλατφόρμες σε αποκλεισμό ανηλίκων κάτω των 16 ετών, απέχει ακόμα πολύ από το να φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, ενώ πολλοί επικριτές του μέτρου, οι οποίοι σαφώς αναγνωρίζουν την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από τους κινδύνους στους οποίους εκτίθενται όταν χρησιμοποιούν αλόγιστα τα social media, τονίζουν ότι αυτή η προσέγγιση, της απαγόρευσης πρόσβασης, εξυπηρετεί κατά κύριο λόγο τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες δεν θα αναγκαστούν να επαναπρογραμματίσουν τον εθιστικό τους αλγόριθμό ή να φιλτράρουν καλύτερα το περιεχόμενό τους. 

Την ίδια στιγμή υπάρχουν ήδη πολλοί τρόποι με τους οποίους οι ανήλικοι μπορούν να παρακάμψουν με σχετική ευκολία την απαγόρευση και έτσι εν τέλει οι πλατφόρμες να μην χάσουν καν όλη την ανήλικη (και επικερδή) πελατεία τους. 

Στην πλευρά όσων έχουν δεύτερες σκέψεις για τις καθολικές απαγορεύσεις προστέθηκε πρόσφατα και το Συμβούλιο της Ευρώπης, με τις συστάσεις που υιοθέτησε στις 8 Απριλίου. Όπως διαβάζουμε στο euronews, οι συστάσεις περιλαμβάνουν εκκλήσεις για ενίσχυση των υφιστάμενων υποχρεώσεων ή για θέσπιση νέων υποχρεώσεων για τις πλατφόρμες. Ωστόσο, το Συμβούλιο της Ευρώπης καλεί επίσης τους Ευρωπαίους νομοθέτες να διασφαλίσουν ότι τα μέτρα για την προστασία των πολιτών στο διαδίκτυο –παιδιών και ενηλίκων– δεν θα περιορίζουν το δικαίωμά τους στην ελευθερία της έκφρασης, δεν θα υπονομεύουν άλλες ευρωπαϊκές συνθήκες και δεν θα οδηγούν σε υπερβολικές ρυθμίσεις. Τονίζουν ότι οποιαδήποτε δράση πρέπει να βασίζεται σε αποδείξεις, ενώ το ιδιαίτερα επίμαχο ζήτημα της επαλήθευσης ηλικίας θα πρέπει να αφορά κατά κύριο λόγο πλατφόρμες που εστιάζουν σε προϊόντα, υπηρεσίες και περιεχόμενο τα οποία είναι ήδη παράνομα για τα παιδιά εκτός διαδικτύου.

Παρακάτω επιχειρούμε να συνοψίσουμε τους βασικούς προβληματισμούς και ορισμένες προτάσεις για εναλλακτικές προσεγγίσεις και να δούμε τι διαθέσιμες (επιστημονικές) αποδείξεις υπάρχουν για τη ζημιά που προκαλούν τα social media, τη στιγμή που το υπουργείο Υγείας φαίνεται να αγνόησε επιστημονική εισήγηση που το ίδιο ζήτησε. 

Πώς θα εφαρμοστεί το μέτρο 

Ας ξεκινήσουμε πρώτα από τα πρακτικά. Στην Ελλάδα, η εφαρμογή του μέτρου θα γίνει με την (υποχρεωτική) χρήση της κυβερνητικής εφαρμογής Kids Wallet (ή Gov Gr Wallet) στην οποία έχει ήδη ενσωματωθεί η λειτουργία επιβεβαίωσης ηλικίας που προτείνει η Κομισιόν και ουσιαστικά θα πιστοποιεί αν ο χρήστης είναι άνω των 15 ετών. Ο χρήστης θα ανοίγει την εφαρμογή στο κινητό του και θα πρέπει να σκανάρει το QR code που θα εμφανίζεται στη σελίδα της πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης στην οποία θέλει να συνδεθεί ή να δημιουργήσει νέο λογαριασμό. Αν η είσοδος στην πλατφόρμα γίνεται μέσω κινητού ή tablet, οι δύο εφαρμογές (Kids wallet και εφαρμογή πλατφόρμας) θα επικοινωνούν μεταξύ τους αυτόματα και θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας. Σε πρώτη φάση o αποκλεισμός θα αφορά τις πλατφόρμες facebook, instagram, tik tok και snapchat. Από τη λίστα δηλαδή λείπουν το X (πρώην twitter) και το youtube, το οποίο σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε χθες η ίδια η πλατφόρμα, η συντριπτική πλειοψηφία των γονέων στην Ελλάδα με παιδιά ηλικίας 11-17 ετών θεωρεί «ακρογωνιαίο λίθο της μαθησιακής πορείας των παιδιών τους».

Την άποψη αυτή συμμερίζεται και ο υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής, αφού στις 8 Απριλίου δήλωσε ότι «την ώρα αυτή τη θεωρούμε και εμείς ως μία εκπαιδευτική πλατφόρμα και δεν έχει το endless scrolling εκτός από κάποιες πολύ συγκεκριμένες ενότητες [σ.σ.: αναφέρεται στα shorts που η πλατφόρμα ανακοίνωσε χθες ότι από μόνη της προσφέρει στους γονείς λύση για τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων]. Δεν είναι την ώρα αυτή το μείζον θέμα και δεν είναι νομίζω και η πλατφόρμα που τα πιτσιρίκια κολλάνε». Σε κάθε περίπτωση, όπως είπε, η λίστα των social media στα οποία μπορεί να απαγορευθεί η πρόσβαση είναι δυναμική. 

«Η Ελλάδα έχει δημιουργήσει μία συμμαχία προθύμων σε ευρωπαϊκό επίπεδο μαζί με άλλες χώρες όπως είναι η Ισπανία, η Ιταλία, η Κύπρος, η Δανία, η Γαλλία και βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή των παρεμβάσεων που γίνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για να γίνει πιο ολοκληρωμένο, πιο συνεκτικό, πιο ολιστικό το πλαίσιο που διέπει την χρήση των πλατφορμών», ανέφερε ο Άκης Σκέρτσος κατά την παρουσίαση και επικαλέστηκε την επιστολή που είχε στείλει την ίδια ημέρα ο Έλληνας πρωθυπουργός στην πρόεδρο της Κομισιόν Φον ντερ Λάιεν προς αυτή την κατεύθυνση. Μεταξύ άλλων, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει: «Την υποχρέωση επαναληπτικής επαλήθευσης ηλικίας ανά εξάμηνο από τις πλατφόρμες, ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής συμμόρφωση και να αποτρέπεται η καταστρατήγηση των περιορισμών». 

Image

Όλα τα παραπάνω, όπως μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτό, δεν θα αφορούν μόνο τους ανηλίκους που θα κληθούν να επιβεβαιώσουν αν είναι πάνω από τα 15 έτη αλλά εν δυνάμει όλους τους χρήστες των social media. «[...] Κάποια στιγμή και για τους υφιστάμενους χρήστες αλλά και για νέους χρήστες θα ζητηθεί η επιβεβαίωση της ηλικίας και τότε ένας ανήλικος με το δικό του Kids wallet δεν θα μπορεί να το κάνει», εξήγησε ο Δημήτρης Παπαστεργίου, ενώ σε άλλο σημείο της παρουσίασης είπε ότι «[...] φαίνεται ξεκάθαρα στο DSA [Digital Services Act] στο περιβόητο άρθρο 28 για την προστασία των ανηλίκων ότι θα πρέπει πλέον [οι πλατφόρμες] να βρουν τον τρόπο να το κάνουν και δεν πάμε όπως η Αυστραλία, η οποία είπε ότι αγαπητές πλατφόρμες βρείτε εσείς τον τρόπο. Εμείς ερχόμαστε και κάνουμε ένα βήμα ευθύνης παραπάνω και λέμε ότι μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και τον πλέον κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας, ο οποίος στην χώρα μας έχει ενσωματωθεί και στο Kids Wallet και στο gov gr Wallet [...] Διευκρινίζω ότι την ώρα αυτή με την κείμενη νομοθεσία δεν μπορούμε να υποχρεώσουμε τις πλατφόρμες να χρησιμοποιήσουν το Kids wallet. Μπορούμε να τις υποχρεώσουμε να ελέγχουν την ηλικία και εφόσον δεν είναι βέβαιες να το χρησιμοποιήσουν. Προτείνουμε στην Ευρώπη αυτός ο μηχανισμός να γίνει υποχρεωτικός». 

Πάντως σε διάφορα σημεία της τοποθέτησής του ο υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής τόνισε ότι «οι πλατφόρμες ούσες υπεύθυνες μπορούν να ελέγξουν με χρήση αλγορίθμων την πραγματική ηλικία από το περιεχόμενο το οποίο τα παιδιά μας βλέπουνε».

Ποιες είναι οι ανησυχίες  

Όσο η Ελλάδα και άλλες χώρες διεθνώς ετοιμάζονται να προχωρήσουν σε απαγόρευση των social media για τους ανηλίκους, μια πολυπληθής ομάδα επιστημόνων από 30 χώρες με κοινή τους δήλωση που έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 400 υπογραφές από όλο τον κόσμο (και την Ελλάδα), επισημαίνει τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις τέτοιων αποφάσεων. Οι υπογράφοντες ζητούν να υπάρξει ένα μορατόριουμ σε παρόμοια μέτρα μέχρι να οριστικοποιηθεί η επιστημονική συναίνεση ως προς τα υπέρ και τα κατά των τεχνολογιών επιβεβαίωσης ηλικίας. 

Ένας από τους συντάκτες αυτής της ανακοίνωσης είναι ο Βέλγος Μπαρτ Πρενίλ, καθηγητής στο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Λέβεν, το παλαιότερο πανεπιστήμιο του Βελγίου. Ο Πρενίλ, ο οποίος θεωρείται ένας από τους κορυφαίους κρυπτογράφους παγκοσμίως και ασχολείται επίσης ερευνητικά με την κυβερνοασφάλεια και την ιδιωτικότητα, παρέχει συμβουλές σε κυβερνήσεις και start-ups.

Μιλώντας στο inside story, αναφέρει: 

Image

Εν γένει αναγνωρίζουμε φυσικά ότι υπάρχει πρόβλημα με τα social media· είναι τοξικά και εθιστικά και πιστεύω ότι η Ευρώπη έχει ένα πολύ ισχυρό νομικό πλαίσιο συμπεριλαμβανομένου του Digital Markets Act, του Digital Services Act και του GDPR για να το αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και φυσικά στην παρούσα μορφή τους είναι τοξικά και εθιστικά και για τους ενήλικες. Επομένως είναι καλύτερο να λυθεί το πρόβλημα στη ρίζα. Όμως για κάποιο λόγο [οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής] δεν φαίνονται διατεθειμένοι να το κάνουν αυτό. Έτσι εστιάζουν στα παιδιά, τα οποία φυσικά χρήζουν περισσότερης προστασίας όπως και στον πραγματικό κόσμο όπου υπάρχει απαγόρευση κατανάλωσης καπνικών προϊόντων και αλκοόλ και προσπαθούν να κατασκευάσουν μια αναλογία και να φτιάξουν κάτι παρόμοιο [στον ψηφιακό κόσμο]. Πιστεύω ότι αντιλαμβάνονται ότι αυτό δεν λειτουργεί πολύ καλά, έχουμε το παράδειγμα της Αυστραλίας όπου [η απαγόρευση στα social media] δεν λειτουργεί καλά, αλλά είναι μια απλοϊκή πολιτική προσέγγιση ώστε να δείξουν ότι αναλαμβάνουν δράση τη στιγμή που στις ΗΠΑ γίνονται ομαδικές αγωγές κατά των social media. Δεν έχουμε αυτό το μοντέλο στην Ευρώπη, εδώ έχουμε μόνο τις ενέργειες της Κομισιόν και των κρατών-μελών αλλά αυτή είναι μια αργή διαδικασία και το να απευθυνθούν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θα χρειαστεί μια πενταετία και πιστεύω ότι η Κομισιόν αντιλαμβάνεται ότι το [να επιλυθεί το] πραγματικό πρόβλημα είναι δύσκολο και θα πάρει χρόνο».

Ως προς τις εφαρμογές όπως το ελληνικό Kids Wallet που προωθούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Πρενίλ αναφέρει ότι υπάρχουν προβλέψεις για την προστασία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων των χρηστών και φυσικα είναι προτιμότερο τα στοιχεία ταυτοποίησης να αποθηκεύονται σε μια τέτοια εφαρμογή, παρά π.χ. να σκανάρουν και να αποθηκεύουν ταυτότητες οι ίδιες οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ή να ζητάνε φωτογραφίες και βίντεο για την επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών τους. Όμως το γεγονός ότι η οδός που ακολουθείται από την ΕΕ  είναι προτιμότερη δεν σημαίνει ότι είναι και σωστή. Επίσης μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για σημαντικότερα προβλήματα στο μέλλον.

«Προοδευτικά όλες οι υπηρεσίες στο internet σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα αποκτήσουν ένα εμπόδιο εισόδου, επομένως οι συνέπειες θα είναι τεράστιες για όλους. [...] Αν θες να ξεφορτωθείς την ανωνυμία στο διαδίκτυο πρώτα πρέπει να βάλεις μια “πόρτα” σε κάθε υπηρεσία, διότι το διαδίκτυο τώρα δεν έχει “πόρτες”. Ξεκινάς λοιπόν με μια “πόρτα” και με μια κρατικά ελεγχόμενη εφαρμογή και στο μέλλον δεν είναι δύσκολο να ενημερωθεί αυτή η εφαρμογή με τρόπο που μπορεί να αποκαλυφθεί η ταυτότητα [του χρήστη]». 

Στην ερώτηση τι μπορεί να γίνει εναλλακτικά, αφού όλοι συμφωνούν ότι πρέπει να προστατευθούν κυρίως οι ανήλικοι από τις επιβλαβείς συνέπειες που έχουν γι αυτούς τα social media, o Μπαρτ Πρενίλ απαντά: 

Οι κυβερνήσεις πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα social media δεν είναι τοξικά και εθιστικά, σε αυτό το κομμάτι πρέπει να πιέσουν τις πλατφόρμες να συνεργαστούν. Ως προς τους ανήλικους χρήστες ειδικά, [να διασφαλίσουν] ότι το σχετικό περιεχόμενο που θα εμφανίζεται θα είναι κατάλληλο. Οι πλατφόρμες social media γνωρίζουν την ηλικία σου, από τη συμπεριφορά σου, το περιεχόμενο που βλέπεις, από το ποιοι είναι οι φίλοι σου, αλλά δεν θέλουν να έχουν την ευθύνη, γι' αυτό προτιμούν μια κυβερνητική λύση [σαν αυτές που προκρίνονται με τα Wallet]. 

Επίσης, θα πρέπει να υπάρξουν καλύτερα εργαλεία ώστε οι γονείς να ελέγχουν τι κάνουν τα παιδιά τους online με έναν φιλικό για την ιδιωτικότητά τους τρόπο». Όπως εξηγεί κάποιες τέτοιες εφαρμογές που υπάρχουν τώρα διαθέτουν παραθυράκια για να ξεγλιστράνε τα παιδιά. «Αυτές οι εφαρμογές λοιπόν» που δίνουν τη δυνατότητα στους γονείς να ελέγξουν σε ποιες εφαρμογές και για πόση ώρα θα έχουν πρόσβαση τα παιδιά τους «πρέπει να ρυθμιστούν καλύτερα» και «φυσικά θα πρέπει να εκπαιδευτούν οι γονείς».  

Η επιστημονική εισήγηση που αγνοήθηκε

Για να γυρίσουμε στα της Ελλάδας, μιλήσαμε με τον Αργύρη Στριγγάρη, καθηγητή Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων του ΕΚΠΑ και του University College London, ο οποίος με δημόσια ανάρτησή του στο facebook τόνισε ότι μια γενικευμένη απαγόρευση πρόσβασης των κάτω των 15 ετών στα social media δεν φαίνεται πρόσφορη και ενδέχεται να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες συνέπειες. 

Ο Αργύρης Στριγγάρης δεν έκανε αυτή την ανάρτηση τυχαία. Ήταν ο πρόεδρος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων που συγκροτήθηκε στο Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕΣΥ) και η οποία κατόπιν αιτήματος από το υπουργείο Υγείας (τον τότε υφυπουργό Ψυχικής Υγείας) κλήθηκε να γνωμοδοτήσει σχετικά με την απαγόρευση ή μη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά στην χώρα μας. 

Η εισήγηση που συνυπογράφουν όλα τα μέλη της επιτροπής εμπειρογνωμόνων του ΚΕΣΥ παραδόθηκε στις 20 Μαρτίου. Όπως φαίνεται από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και τους άλλους δύο Έλληνες υπουργούς στις 8 Απριλίου, τα συμπεράσματα της επιτροπής εμπειρογνωμόνων του ΚΕΣΥ φαίνεται εν πολλοίς να αγνοήθηκαν. Η γνωμοδότηση δεν είναι δεσμευτική για την κυβέρνηση, ωστόσο εδώ φαίνεται να μην ελήφθη καν υπόψιν. 

Image

«Την εισήγηση έπρεπε να την παραδώσουμε πάρα πολύ γρήγορα και χωρίς καθόλου πόρους ως συνήθως. Ήθελαν να την κάνουμε αν γίνεται εντός εβδομάδας αφού μας το ζήτησαν. Είπαμε ότι θα την έχουν εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, τουλάχιστον τρεις μήνες. Το κάναμε τελικά πιο γρήγορα γιατί ξέραμε ότι υπήρχε και η περίπτωση να θέλουν να αποφασίσουν να απαγορεύσουν κάτι χωρίς να έχουν την επιστημονική γνώμη, οπότε τα επισπεύσαμε όλα». Όπως εξηγεί η εισήγηση κατατέθηκε στην Επιτροπή Ψυχικής Υγείας του ΚΕΣΥ, η οποία την ενέκρινε ομόφωνα.  «Μετά από λίγες ημέρες ανακοινώθηκε η απαγόρευση, οπότε εικάζουμε ότι δεν την έλαβαν υπόψιν τους, δεν είχαμε καμία ένδειξη αν την διάβασαν». Όπως αναφέρει ο Αργύρης Στριγγάρης, οι παρουσιάσεις που έγιναν στα αποκαλυπτήρια της απαγόρευσης από τους τρεις υπουργούς ήταν «επιστημονικά ενδεείς». 

Image

Image

Τι έκανε η επιτροπή εμπειρογνωμόνων και πού κατέληξε; 

Όπως αναφέρει ο Αργύρης Στριγγάρης στο inside story, «αυτό που έπρεπε να κάνουμε ήταν μια ανασκόπηση των υπαρχόντων δεδομένων δηλαδή τις βιβλιογραφίας, δεν είχαμε πρωτογενή ελληνικά δεδομένα πάνω στα οποια μπορούμε να βασιστούμε. Το πρώτο και μείζον ερώτημα για εμάς είναι αν προκύπτει από τα μέχρι τώρα δεδομένα αιτιώδης συνάφεια [social media και ψυχικών προβλημάτων]. Εν συνόψει επισκοπώντας τη βιβλιογραφία και όλη την μεθοδολογία η οποία υπάρχει, κοιτάξαμε δύο πράγματα – το ένα είναι οι διαμήκεις μελέτες που είναι αυτές που λένε ότι αν σήμερα το παιδί είναι καλά αλλά εκτίθεται σε social media, ποια είναι η πιθανότητα το παιδί αυτό να έχει σε ένα χρόνο προβλήματα ψυχικής υγείας σε σχέση με ένα παιδί που εκτίθεται πολύ λιγότερες ώρες; Αυτές οι μελέτες δείχνουν ότι υπάρχει μια συσχέτιση, δηλαδή παιδιά που βλέπουν περισσότερες ώρες social media έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν ψυχική διαταραχή. Το θέμα όμως είναι αν αυτό είναι αιτιώδες. Για να μπορέσει να το ελέγξει κανείς αυτό λέει “πρέπει να λάβω υπόψιν μου αν το παιδί αυτό ήταν καλά ή όχι στην αρχή (at base line)”. Και αν το κοιτάξεις με αυτόν τον τρόπο η ισχύς της συνδέσεως είναι σχετικά χαμηλή. Να το πω τεχνικά, ο συντελεστής της συνάφειας μεταξύ χρόνου στα ΜΚΔ και εκβάσεως (ψυχική υγεία) είναι στατιστικά σημαντικός αλλά είναι μικρός (γύρω στο 0,1 στον γενικό πληθυσμό, όπου το 1 είναι το μέγιστο). Δεν σημαίνει ότι δεν είναι σημαντικό αυτό, γιατί αν έχεις έναν μεγάλο πληθυσμό και όλοι από λίγο σπρώχνονται προς μία κατεύθυνση, δεν είναι καλό. Αλλά η σύνδεση δεν είναι τόσο ισχυρή όσο νομίζει ο κόσμος. Ακους σε συζητήσεις ότι “είναι η καταστροφή των παιδιών” και νομίζουν όλοι ότι το να είσαι στα social media είναι σαν να είσαι σε μια λαιμητόμο, δεν είναι όμως αυτό το effect size, είναι πολύ μικρότερο».

Image

«Το δεύτερο είναι ότι σε ένα μεγάλο ποσοστό την ισχύ αυτών των συντελεστών εξηγούν γενετικοί παράγοντες. Δηλαδή ο λόγος για τον οποίον εσύ έχεις μια ψυχική διαταραχή και ο λόγος για τον οποίον περνάς χρόνο στα social media είναι ο ίδιος, έχει να κάνει με γενετικές καταβολές ή με άλλους παράγοντες που σε οδηγούν σε αυτά τα δύο πράγματα».      

«Άρα αυτό που λέμε εμείς είναι ότι υπάρχει μια σειρά από συγχυτικούς παράγοντες (confounding factors) οι οποίοι μειώνουν κατά πολύ αυτή τη συσχέτιση (social media και ψυχική υγεία) και την κάνουν να είναι ερωτητέα και αυτή είναι και η συναίνεση στην διεθνή βιβλιογραφία αυτή τη στιγμή, ότι στον γενικό πληθυσμό παιδιών και εφήβων δεν έχει καταδειχθεί επαρκώς η αιτιώδης συνάφεια και ότι όποια συνάφεια υπάρχει αν υπάρχει και είναι αιτιώδης είναι σχετικά μικρή».

«Αυτό που λέμε και στην εισήγησή μας είναι ότι δεν χρειάζεται να αποδείξεις την αιτιώδη συνάφεια για να απαγορεύσεις κάτι ή να πάρεις μέτρα εναντίον του. Μπορείς να μπεις ότι υπάρχει εύλογη ανησυχία και αυτό λέγεται “αρχή της προφύλαξης”, δηλαδή δεν θα περιμένουμε άλλα 10 χρόνια μέχρι να έχουμε καλύτερες μελέτες, αλλά εκεί μπαίνει και το θέμα της αναλογικότητας, δηλαδή όπως το είδαμε και τώρα με την πικροδάφνη, οκ υπάρχει ένας κίνδυνος αλλά θα πάω να την ξεριζώσω; Και η αναλογικότητα είναι σημαντική εδώ διότι πρώτον, ζούμε σε μια ψηφιακή εποχή στην οποία τα παιδιά πρέπει να συνηθίζουν να βρίσκονται σε έναν ψηφιακό κόσμο, η δημόσια σφαίρα είναι ψηφιακή, άρα λοιπόν το να το απαγορεύσεις μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα που δεν έχεις προβλέψει, πχ. να μείνουν τα παιδιά ψηφιακά αγράμματα μέχρι τα 15 έτη. Δεύτερον, οι απαγορεύσεις δεν φαίνεται να λειτουργούν και στην Αυστραλία τώρα είδαμε ότι ⅔ των παιδιών έχουν πρόσβαση στα ΜΚΔ παρά την απαγόρευση». 

«Το πρώτο πράγμα που γράφουμε στην εισήγησή μας είναι ότι πρέπει να μάθουμε από τα λάθη των άλλων, δεν χρειάζεται να σπεύσουμε διότι ακόμη και αν υποθέσουμε ότι είναι καταπληκτική ιδέα η απαγόρευση, θα πρέπει να δούμε τα πράγματα τα οποία γίνονται στην Αυστραλία, να περιμένουμε λίγο να δούμε τα δεδομένα».  

«Τέλος –και αυτό δεν το γράψαμε στην εισήγηση, το λέω σε εσάς– υπάρχουν άλλοι παράγοντες οι οποίοι έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι συνδεδεμένοι με αρνητικές εκβάσεις στα παιδιά όπως φτώχεια, ανισότητα, συστήματα εκπαιδεύσεως. Δηλαδή υπάρχουν άλλα πράγματα πολύ πιο σημαντικά τα οποία θα πρέπει να κοιτάξει κανείς».  

Η ευθύνη των πλατφορμών

Ο Αργύρης Στριγγάρης φαίνεται να συμμερίζεται την άποψη του Μπαρτ Πρενίλ, που μας μίλησε πιο πάνω και εκατοντάδων άλλων ερευνητών και ακαδημαϊκών ότι το πρόβλημα πρέπει να αντιμετωπιστεί στη ρίζα. Όπως τόνισε και στην ανάρτησή του στο facebook: «Το σημαντικο είναι να ρυθμιστεί το περιεχομενο των ΜΚΔ, ιδίως σε ό,τι αφορά αλγόριθμούς και διαφημίσεις προς παιδιά, λαμβάνοντας υπόψη το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. [...]». Όπως επισημαίνει: «Είναι σημαντικός ο συντονισμός με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, ώστε να διασφαλίζεται η ανταλλαγή γνώσης και η συνεκτική χάραξη πολιτικής. Η Ελλάδα προέτρεξε, [την ώρα που] η Ευρωπαϊκή επιτροπή συνεδριάζει (που στην Ευρώπη, εκτός Ελλάδος, έχει και νόημα γιατί η επιστημονική γνώμη που έχει επισήμως ζητηθεί θα ληφθεί υπόψιν και θα συζητηθεί με σοβαρότητα)».

To inside story υλοποιεί τη δράση «Inside the story: Youth Perspectives», που υποστηρίζεται από από το Open Society Institute – Sofia και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για το πρόγραμμα Media Resilience. Οι θέσεις και οι απόψεις που διατυπώνονται ανήκουν στους συγγραφείς και δεν αντιπροσωπεύουν κατ’ ανάγκην αυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Εκτελεστικού Οργανισμού «Εκπαίδευσης, Οπτικοακουστικών Θεμάτων και Πολιτισμού» (EACEA) ή του Open Society Institute – Sofia (OSIS). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε ο EACEA ούτε το OSIS μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνα γι’ αυτές.

Image