Οι μπουλντόζες επιστρέφουν στις παραλίες παρότι απαγορεύονται

Η εικόνα επαναλαμβάνεται σχεδόν τελετουργικά κάθε άνοιξη. Βαριά μηχανήματα οργώνουν την άμμο, απομακρύνουν φύκια, ξύλα και οργανικό υλικό που ξεβράζει η θάλασσα, σε κάποιες περιπτώσεις ισοπεδώνουν αμμοθίνες και μετατρέπουν τη φυσική μορφολογία της ακτής σε μια επίπεδη, ομοιόμορφη επιφάνεια, έτοιμη να υποδεχθεί την τουριστική περίοδο.

Οι παρεμβάσεις αυτές παρουσιάζονται συστηματικά ως «καθαρισμοί». Στην πραγματικότητα όμως, όπως υποστηρίζουν επιστήμονες, περιβαλλοντικοί φορείς αλλά και στελέχη δημόσιων υπηρεσιών, συχνά πρόκειται για εργασίες που αλλοιώνουν το παράκτιο οικοσύστημα και έρχονται σε σύγκρουση με την ίδια την περιβαλλοντική νομοθεσία.

Image

Από τη Γλυφάδα και τη Χαλκιδική μέχρι τη Ζαχάρω, το Ρίο, τη Μυτιλήνη και τις Κυκλάδες, εικόνες με βαριά μηχανήματα πάνω στην άμμο κυκλοφορούν ήδη από τις πρώτες εβδομάδες του Μαΐου.

Image

Το ερώτημα είναι απλό. Επιτρέπονται αυτές οι παρεμβάσεις;

Η πιο ξεκάθαρη δημόσια σύγκρουση γύρω από το ζήτημα αναδείχθηκε μέσα από την περίπτωση της Νάξου. Εκεί, οι επαναλαμβανόμενες επεμβάσεις με βαριά μηχανήματα σε παραλίες Natura και σε προστατευμένες ακτές προκάλεσαν επίμονες καταγγελίες κατοίκων, αυτοψίες του ΟΦΥΠΕΚΑ, παρεμβάσεις επιστημονικών φορέων και, τελικά, διαμεσολάβηση ακόμη και του Συνήγορου του Πολίτη.

Η περίπτωση της Νάξου

Το καλοκαίρι του 2024, το κίνημα πολιτών «Σώστε τις παραλίες της Νάξου» κατήγγειλε τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων για επαναλαμβανόμενες ισοπεδωτικές εργασίες σε δεκάδες παραλίες του νησιού. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, βαριά μηχανήματα πραγματοποιούσαν αναμόχλευση της άμμου, απομάκρυνση φύλλων ποσειδωνίας, ισοπέδωση αμμοθινών και διαμόρφωση της ακτογραμμής. Μάλιστα στις ίδιες τις τεχνικές προδιαγραφές της σύμβασης περιλαμβάνονταν ενέργειες όπως «ισοπέδωση παραλιών, διαμόρφωση της ακτογραμμής, απομάκρυνση φυκιών», ενώ στον απαιτούμενο εξοπλισμό του διαγωνισμού προβλεπόταν ακόμη και «ισοπεδωτής εδάφους 2m και ειδικό εξάρτημα 3m για την απομάκρυνση-απορρόφηση των φυκιών από τις ακτές».

Επεμβάσεις έγιναν τότε σε πολυσύχναστες παραλίες, αλλά και λιγότερο τουριστικές, Natura 2000, ακόμη και περιοχές χαρακτηρισμένες ως «απάτητες παραλίες».

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ, μετά από αυτοψία, χαρακτήρισε τις εργασίες παράνομες, απαγόρευσε την επανάληψή τους και κάλεσε τον δήμο να συμμορφωθεί με την περιβαλλοντική νομοθεσία. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάστηκε ακόμη και παρέμβαση της αστυνομίας για να σταματήσουν οι εργασίες.

Image

Image

Και η υπόθεση δεν σταμάτησε εκεί. Στις αρχές του 2025, ο Συνήγορος του Πολίτη απέστειλε επίσημο έγγραφο προς τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, διατυπώνοντας μία από τις πιο ξεκάθαρες θεσμικές τοποθετήσεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα για τους μηχανικούς καθαρισμούς παραλιών: «Σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 4 του Ν.3937/2011 δεν επιτρέπεται η κίνηση μηχανοκίνητων οχημάτων εκτός οδικού δικτύου σε οικολογικά ευαίσθητες εκτάσεις, όπως ο αιγιαλός, οι αμμοθίνες κ.λπ.», αναφέρει το έγγραφο. «Συνεπώς κάθε χρήση μηχανοκίνητου μέσου εντός ζώνης αιγιαλού για τον καθαρισμό αυτής απαγορεύεται, ανεξαρτήτως αν η συγκεκριμένη παραλία είναι εντός δικτύου Natura ή όχι» συνεχίζει.

Η τοποθέτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία γιατί για χρόνια πολλοί δήμοι υποστήριζαν ότι οι περιορισμοί αφορούν αποκλειστικά προστατευόμενες περιοχές Natura. Ο Συνήγορος του Πολίτη ξεκαθάρισε ότι η απαγόρευση αφορά συνολικά τον αιγιαλό.

Image

Όπως επισήμανε «απαγορεύεται οποιαδήποτε επέμβαση που αλλοιώνει τη φυσική μορφολογία και τα βιοτικά στοιχεία των χώρων αιγιαλού, παραλίας, όχθης και παρόχθιας ζώνης, μεγάλων λιμνών και πλεύσιμων ποταμών καθώς και τον κοινόχρηστο χαρακτήρα αυτών».

Image

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ και ο νέος οδηγός «καλών πρακτικών»

«Παρά το σαφές και αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο που απαγορεύει ρητά τη χρήση μηχανοκίνητων οχημάτων σε οικολογικά ευαίσθητες ζώνες, όπως ο αιγιαλός, οι αμμοθίνες και οι οικότοποι προτεραιότητας, στην πράξη εξακολουθούν να εφαρμόζονται πρακτικές καθαρισμού με βαρέα μηχανικά μέσα. Οι μέθοδοι αυτές, πέραν του ότι είναι παράνομες, προκαλούν σοβαρές και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τόσο στη βιοποικιλότητα όσο και στη φυσική δυναμική και σταθερότητα της παράκτιας ζώνης, υπονομεύοντας τελικά τη λειτουργικότητα και την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων της» αναφέρει ο νέος Οδηγός Καλών Πρακτικών Καθαρισμού Τμημάτων Αιγιαλού και Παραλίας που εξέδωσε φέτος ο ΟΦΥΠΕΚΑ, αρμόδιος για τις προστατευόμενες περιοχές.

Ο οδηγός αναγνωρίζει ρητά ότι οι συχνοί μηχανικοί καθαρισμοί με γεωργικά εργαλεία (π.χ. τσάπες ή ραβδιστικά οχήματα) επηρεάζουν αρνητικά το ανώτερο τμήμα της παραλίας, καθώς οδηγούν στην αφαίρεση του οργανικού υλικού, καταστροφή της μικροπανίδας, συμπίεση της άμμου, επιτάχυνση της διάβρωσης των ακτών και την ερημοποίηση του οικοσυστήματος.

Σύμφωνα με την Αγγελική Γιαννακουλοπούλου, από τη Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Κυκλάδων του ΟΦΥΠΕΚΑ, η οποία συμμετείχε και στην ομάδα έργου, «όταν μια αμμοθίνη έχει διαμορφωθεί με τη φυσική αναγέννηση και τη ροή του αέρα και του νερού μέσα στη διάρκεια του χρόνου και μετά έρθει μια μπουλντόζα και την ισοπεδώσει, δεν χρειάζεται να κάνουμε μαθηματικούς τύπους για να αποδείξουμε ότι αυτό το πράγμα αλλοιώνει τη μορφολογία μιας παραλίας».

Ο οδηγός δίνει ξεκάθαρη προτεραιότητα στον χειρωνακτικό και επιλεκτικό καθαρισμό για την απομάκρυνση απορριμμάτων, ενώ τονίζει ότι φυσικά υλικά όπως οι θημώνες ποσειδωνίας, τα φύκια ή η οργανική ύλη δεν αποτελούν «σκουπίδια», αλλά βασικά στοιχεία της οικολογικής λειτουργίας της παραλίας. Ως εκ τούτου, η χρήση βαρέων μηχανημάτων, όπως μπουλντόζες, τρακτέρ, φορτωτές, εκσκαφείς, καθώς και ερπυστριοφόρων ή αλυσιδοφόρων οχημάτων, θεωρείται ιδιαίτερα επιβαρυντική.

Σύμφωνα με τον ΟΦΥΠΕΚΑ, μόνο κατ’ εξαίρεση, σε μεγάλες και ιδιαίτερα πολυσύχναστες παραλίες που δεν εμπίπτουν σε ευαίσθητες ή προστατευόμενες ζώνες, μπορεί να εξεταστεί η χρήση ελαφρού καθοδηγούμενου εξοπλισμού επιφανειακού καθαρισμού, υπό αυστηρούς όρους, αλλά και πάλι «όχι μηχανοκίνητων οχημάτων». Συγκεκριμένα, ο εξοπλισμός αυτός για τις προστατευόμενες περιοχές πρέπει να είναι χειροδηγούμενος, χαμηλού βάρους (έως περίπου 300 κιλά), ελαστικοφόρος και να πραγματοποιεί μόνο επιφανειακό καθαρισμό, με μέγιστο βάθος έως 6 εκατοστά, ώστε να αποφεύγεται η αλλοίωση της φυσικής μορφολογίας της ακτής και η απομάκρυνση άμμου ή φυσικής βιομάζας.

Ως βασική κατεύθυνση, ο ΟΦΥΠΕΚΑ προτείνει μια μετάβαση από την αισθητική αντίληψη της «καθαρής» παραλίας προς μια οικολογική προσέγγιση διαχείρισης, όπου στόχος δεν είναι η πλήρης απομάκρυνση κάθε φυσικού στοιχείου, αλλά η προστασία της φυσικής λειτουργίας της ακτής και η συνύπαρξη ανθρώπινης χρήσης και οικοσυστημικής ισορροπίας.

«Αυτό το υλικό είναι η ίδια η παραλία»

Στην καρδιά της συζήτησης για τον καθαρισμό των ακτών βρίσκεται η ποσειδωνία (Posidonia oceanica), ένα θεμελιώδες ενδημικό θαλάσσιο φυτό της Μεσογείου που σχηματίζει τα πολυτιμα υποθαλάσσια λιβάδια. Όταν τα φύλλα της ξεβράζονται στις ακτές, δημιουργούν τους λεγόμενους «θημώνες ποσειδωνίας», τις χαρακτηριστικές συσσωρεύσεις φυτικού υλικού που πολλοί λανθασμένα αντιμετωπίζουν ως «βρωμιά».

Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για έναν κρίσιμο φυσικό μηχανισμό προστασίας της ακτής. Οι θημώνες συγκρατούν την άμμο, απορροφούν την ενέργεια των κυμάτων και μειώνουν τη διάβρωση, λειτουργώντας σαν φυσικά αναχώματα απέναντι στην υποχώρηση των ακτών. Σύμφωνα με τον Οδηγό, ακόμη και ήπιες ή επαναλαμβανόμενες επεμβάσεις μπορούν να διαταράξουν τη φυσική δυναμική της παραλίας και να αποδυναμώσουν την ανθεκτικότητα των παράκτιων οικοσυστημάτων.

«Το να αφαιρείς την ποσειδωνία από τις ακτές είναι σαν να πηγαίνεις στο δάσος και να καθαρίζεις την πευκοβελόνα», λέει στο inside story η βιολόγος-ωκεανογράφος Δρ. Μαρία Σαλωμίδη, ερευνήτρια του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ, το οποίο συμμετέχει ενεργά, μαζί με το Cyclades Preservation Fund και άλλες οργανώσεις, στην πρωτοβουλία Ελληνική Συμμαχία για τα Θαλάσσια Λιβάδια Greek Islands Seagrass Alliance (GISA), την πρώτη συντονισμένη πανελλαδική προσπάθεια με επίκεντρο την ενεργό συμμετοχή και την εκπαίδευση για τη διαφύλαξη πολύτιμων ειδών θαλάσσιας βλάστησης, όπως η ποσειδωνία. Τα φύλλα αυτά, δεν είναι απλά κάτι που ξέβρασε η παραλία, «είναι η ίδια η παραλία», τονίζει προσθέτοντας ότι, «το πρώτο και κύριο πρόβλημα είναι η έλλειψη ενημέρωσης και κατανόησης του κόσμου για το τι είναι αυτό που “λερώνει” την παραλία». Μέσα από έρευνα που πραγματοποίησε το ΕΛΚΕΘΕ την περίοδο 2018-2020, καταγράφηκε ότι το 41% των ερωτηθέντων σε μεσογειακό επίπεδο δήλωνε πως θα άλλαζε παραλία αν έβλεπε ξεβρασμένα φύλλα ποσειδωνίας. Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτό έφτανε το 67%. «Οι περισσότεροι άνθρωποι στο τέλος του ερωτηματολογίου αντιδρούσαν λέγοντας, “γιατί δεν τα ξέρουμε αυτά τα πράγματα; Γιατί κανένας δεν μας έχει ενημερώσει;”», σημειώνει.

«Δεν είναι δυνατόν να μπαίνεις με τροχοφόρα στην ακτή, να φορτώνεις την ποσειδωνία μαζί με την άμμο και να την πετάς στα σκουπίδια», λέει η Σαλωμίδη. Όπως εξηγεί, το επιχείρημα ότι «οι θημώνες περιέχουν απορρίμματα» δεν δικαιολογεί την απομάκρυνση ολόκληρου του φυσικού υλικού. «Μας λένε “ναι, αλλά αυτά έχουν σκουπίδια μέσα και πώς θα τα καθαρίσουμε;”. Πάρε τα σκουπίδια. Δεν θα πάρεις όλη την παραλία επειδή έχει σκουπίδια μέσα. Διάλεξε και απομάκρυνε ό,τι πραγματικά χρειάζεται να φύγει. Δεν γίνεται να λέμε ότι απαγορεύονται τα αυτοκίνητα στις παραλίες και να αφήνουμε τις μπουλντόζες να κατεβαίνουν στον αιγιαλό».

«Οι άνθρωποι νομίζουν ότι η παραλία πρέπει να είναι με λευκή κοραλλένια άμμο σαν την Καραϊβική. Έρχεσαι στο αεροδρόμιο και βλέπεις μια αφίσα με μια κάτασπρη τροπική παραλία και έναν αστερία που γράφει “Welcome to Greece”. Αν αντί γι’ αυτό έδειχνες μια πραγματική μεσογειακή παραλία με μια όμορφη θημωνιά ποσειδωνίας και τα αλμυρίκια, ο τουρίστας θα καταλάβαινε ότι αυτό είναι το φυσικό τοπίο που ήρθε να δει. Όταν όμως δημιουργείς προσδοκίες Καραϊβικής, ποιος φταίει μετά;».

Οι απαντήσεις των δήμων

Παρά τις προειδοποιήσεις επιστημόνων, τις γνωμοδοτήσεις δημόσιων φορέων και τη σαφή θέση του Συνηγόρου του Πολίτη, οι μηχανικοί καθαρισμοί συνεχίζονται σχεδόν παντού.

Ήρθαμε σε επικοινωνία με διάφορους δήμους ανά την Ελλάδα για να καταγράψουμε το σκεπτικό των επεμβάσεων. Οι περισσότεροι επικαλούνται άγνοια, αλλά και πρακτικές δυσκολίες και πίεση από δημότες και επιχειρηματίες.

Στον Πειραιά, ο αντιδήμαρχος καθαριότητας Γιάννης Ρέπας εξηγεί ότι «οι δύο οργανωμένες ακτές του δήμου επηρεάζονται έντονα από τους νοτιάδες, που φέρνουν πέτρες και απορρίμματα στην ακτή, με αποτέλεσμα κάθε χρόνο να πραγματοποιείται ένας πιο εκτενής καθαρισμός». Όπως λέει, «στην πλάζ Φρεαττύδας θα γίνουν και εργασίες πέραν του ετήσιου καθαρισμού που κάνουμε. Θα βάλουμε γκαζόν και θα κάνουμε κι άλλες εργασίες, θα βάλουμε δωρεάν ομπρέλες». Στην ερώτηση τι εξοπλισμός χρησιμοποιείται για τους καθαρισμούς, απαντά «μπουλντόζες και μηχανήματα έργου τύπου JCB», χωρίς να υπάρχει κάποια ειδική περιβαλλοντική αδειοδότηση για τις παρεμβάσεις. Ο ίδιος δεν φάνηκε να γνωρίζει το πλαίσιο των σχετικών συμβάσεων έργου, ούτε τις κατευθύνσεις του νέου Οδηγού Καλών Πρακτικών, ενώ απέφυγε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο εγκρίνονται ή υλοποιούνται οι εργασίες αυτές.

Ανάλογη εικόνα σύγχυσης και έλλειψης σαφούς ενημέρωσης προκύπτει και από τη Ρόδο. Ο Δημήτρης Καρατζάς, αντιδήμαρχος με 27 χρόνια στην αυτοδιοίκηση, δηλώνει πως δεν γνώριζε τον νέο Οδηγό Καλών Πρακτικών και πως δεν είχε υπάρξει σχετική ενημέρωση προς τον δήμο. «Πρώτη φορά το ακούω από εσάς». Περιγράφοντας τις πρακτικές που εφαρμόζονταν επί χρόνια στις παραλίες του νησιού, λέει «παλιά εμείς βάζαμε μια μπουλντόζα κάτω, έστρωνε, και με άδεια από την Κτηματική μαζεύαμε άμμο μέσα από τη θάλασσα και στρώναμε την παραλία». Όπως εξηγεί, γύρω στο 2006-2007 μια βιολόγος παρενέβη και άλλαξε η διαδικασία, επειδή τα μηχανήματα, μαζί με τα απορρίμματα και τα φύκια, απομάκρυναν και χαλίκια ή άμμο από την παραλία. «Τότε έβαζα 4-5 άτομα από την καθαριότητα, έριχναν στη θάλασσα τα χαλίκια και μάζευαν τα σκουπίδια με το χέρι». Σήμερα σε μια ακτογραμμή 25-30 χιλιομέτρων, χρησιμοποιούν τρακτέρ με το ειδικό εξάρτημα από πίσω.

«Εμείς δεν μπορούμε να αφήσουμε τα φύκια να σαπίζουν στην παραλία», λέει στο inside story ο Διαμαντής Δημήτρης, επόπτης καθαρισμού παραλιών του Δήμου Καλαμαριάς. «Όλοι έχουμε συνηθίσει τα φύκια στις παραλίες, στον αστικό ιστό όμως αυτό δεν μπορεί να είναι αποδεκτό». Και δυστυχώς, η τοποθέτησή του αποτυπώνει τη λογική με την οποία πολλοί δήμοι συνεχίζουν τους μηχανικούς καθαρισμούς, παρά τις σαφείς προειδοποιήσεις επιστημόνων και περιβαλλοντικών φορέων. Και ο ίδιος παραδέχεται ότι δεν γνώριζε την ύπαρξη του Οδηγού Καλών Πρακτικών.

Όπως εξηγεί, ο δήμος προχωρά σε διαγωνισμούς με εργολάβους που «διαθέτουν άδειες και πιστοποιημένα μηχανήματα», θεωρώντας ότι κινείται εντός της ισχύουσας νομοθεσίας. «Δεν είχαμε στα χέρια μας κάτι που να μας λέει ότι απαγορεύεται το μηχάνημα και οι άδειες που έχει προσκομίσει η εταιρεία που πήρε τον διαγωνισμό είναι σε ισχύ, άρα εγώ δεν μπορώ να πω κάτι άλλο». Και εδώ αναδεικνύεται και μια ακόμη βασική αντίφαση: παρότι η νομοθεσία το απαγορεύει, οι εργολάβοι επικαλούνται αδειοδοτημένο εξοπλισμό και ειδικά μηχανήματα. «Δεν ξέρω αν θα πρέπει να τους κάνουμε χειρωνακτικά, αλλά είμαι 37 χρόνια υπάλληλος και πιστεύω ότι δεν υπάρχει περίπτωση να γίνει αυτό μόνο με ανθρώπινη δύναμη. Πιεζόμαστε πάρα πολύ από τους δημότες. Τα φύκια να φεύγουν πριν να αρχίσουν να σαπίζουν».

Τουλάχιστον στην περίπτωση της Καλαμαριάς, μέρος της ποσειδωνίας δεν καταλήγει απευθείας στα απορρίμματα. «Τα φύκια μετά τα δίνουμε συνήθως για κομπόστ σε μονάδες που τα χρησιμοποιούν ως εδαφοβελτιωτικά». (Η διαδικασία γίνεται άτυπα, χωρίς κάποιο οργανωμένο σύστημα διαχείρισης)

Πολύ διαφορετική στάση εκφράζει ο αντιδήμαρχος Σερίφου, Δημήτρης Ρώτας, ο οποίος εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στους μηχανικούς καθαρισμούς, παρότι και ο δήμος προχωρά σε παρεμβάσεις σε ορισμένες παραλίες. «Προσωπική μου άποψη είναι ότι στις παραλίες δεν θα έπρεπε να μπαίνει κανένα μηχάνημα», λέει χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας ότι αυτό «το λέει και η νομοθεσία». Ο ίδιος δεν θεωρεί σκουπίδια τα φύκια, τα ξύλα ή τα φυσικά υλικά που ξεβράζει η θάλασσα.

Παράλληλα, περιγράφει τη συνεχή πίεση που δέχεται από κατοίκους και επαγγελματίες για «διορθώσεις» στις παραλίες μετά τις χειμερινές κακοκαιρίες. «Μου λένε “να φέρετε καΐκι να πετάξει άμμο γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε μπάνιο”», λέει για παραλία όπου οι νοτιάδες είχαν απομακρύνει την άμμο και είχαν αφήσει βότσαλο.

Ο ίδιος παραδέχεται οι εκτεταμένοι μηχανικοί καθαρισμοί είναι «περιττό έξοδο» που «πιο πολλή ζημιά κάνει παρά δουλειά». Από τις περίπου 60 παραλίες του νησιού, μηχανήματα θα μπουν τελικά μόνο σε οκτώ. «Εγώ προσωπικά θα το περιόριζα σε 2-3» λέει.

Από την άλλη, ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας Πάρου, Χριστόδουλος Μαούνης, μας λέει ότι «η βιομηχανία της Ελλάδας είναι ο τουρισμός, όλοι από τον τουρισμό ζούμε, αν δεν καθαριστεί η παραλία πώς θα έρθει ο τουρίστας; Εσείς θα πηγαίνατε σε μια παραλία γεμάτη φύκια;» ρωτά. «Τόσα χρόνια που καθαρίζονται με αυτού του τύπου τα μηχανήματα, τι έπαθαν οι παραλίες; Να βγάζουμε τις αμμοθίνες είναι απαράδεκτο, τα κρινάκια είναι προστατευόμενα, υπάρχουν όρια, αλλά πρέπει να δουλέψει το κάθε νησί. Κοιτάμε τι θα πει ο ΟΦΥΠΕΚΑ για δέκα φύκια και δεν κοιτάμε πώς θα δουλέψει ο επιχειρηματίας», λέει, αποτυπώνοντας με τον καλύτερο τρόπο τη σύγκρουση ανάμεσα στην περιβαλλοντική προστασία και την πίεση του τουριστικού μοντέλου.

«Ο ΟΦΥΠΕΚΑ δεν εχει καμία σχέση με τις παραλίες εκτος Natura» επισημαίνει με τη σειρά του ο αντιδήμαρχος Σύρου, Γιάννης Βούτσινος. Όπως λέει, όταν άλλαξε η δημοτική αρχή το 2020 διαμορφώθηκε μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία οι παραλίες δεν θα έπρεπε να καθαρίζονται με βαρέα μηχανήματα. «Αυτό μπορώ να το καταλάβω απόλυτα για τις Natura», σημειώνει, «αλλά εδώ μιλάμε για μη προστατευόμενες παραλίες».

«Όταν αναλάβαμε εμείς ως δημοτική αρχή ξεκινήσαμε να φέρνουμε μηχανήματα», λέει ο αντιδήμαρχος Σύρου, εξηγώντας ότι η προσπάθεια αυτή συνάντησε αντιδράσεις. «Περιβαλλοντικές οργανώσεις και συλλογικότητες έλεγαν ότι το μηχάνημα είναι βαρέος τύπου –παρότι είναι αδιευκρίνιστο τι θεωρείται βαρύ μηχάνημα– και μας σταμάτησαν».

Όπως επισημαίνει, το μηχάνημα αυτό είχε ένα παλλόμενο κόσκινο, μπαίνει 20 πόντους στην άμμο και παίρνει όλα τα φερτά υλικά και τα ξένα προς την παραλία σώματα. «Κοσκινίζει την άμμο και γίνεται πούδρα», λέει.

Image

Image

Μικρότερο μηχάνημα που δοκιμάστηκε πέρυσι, ένα επικαθήμενο μηχάνημα σε μικρό τρακτέρ, όπως λέει, δεν άντεξε τη χρήση και έσπασε. «Αυτά τα μηχανήματα είναι για συντήρηση, όχι για τον κύριο καθαρισμό», αναφέρει. Αναφορικά με το κόστος, ο καθαρισμός δέκα παραλιών με το μικρό μηχάνημα κόστιζε περίπου 10.000 ευρώ + ΦΠΑ, ενώ επισημαίνει ότι η χρήση μεγαλύτερου μηχανήματος θα ήταν φθηνότερη, καθώς η εργασία θα ολοκληρωνόταν σε λιγότερες ώρες.

«Δεν ζητάμε κάτι υπερβολικό», επιμένει, «να κοσκινιστεί η άμμος και να απομακρυνθούν τα φερτά υλικά ώστε οι παραλίες να είναι καθαρές». Ωστόσο, πλέον τέτοιου είδους παρεμβάσεις έχουν σταματήσει στο νησί. «Δεν φέρνουμε πια μηχανήματα, οι υπηρεσίες του Δήμου δεν υπογράφουν σύμβαση γιατί φοβούνται ότι είναι παράνομο». Αναφερόμενος στις θέσεις του Συνήγορου του Πολίτη, σχολιάζει ότι ο θεσμός «λειτουργεί συστατικά, δεν νομοθετεί».

Επισημαίνει ακόμη ότι, «ο ίδιος ο νόμος έχει ασάφεια. Ενώ η ΚΥΑ των παραλιών είναι ξεκάθαρη και απαγορεύει οποιαδήποτε διαμόρφωση πέραν του καθαρισμού και του κοσκινίσματος της άμμου, δεν διατυπώνει με σαφήνεια τι μηχάνημα πρέπει να είναι αυτό, αν πρέπει να είναι ερπυστριοφόρο, με ρόδες, πόσους τόνους, μήκος, πλάτος, πόσο βάθος πρέπει να έχει».

Και αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που οι Δήμοι επικαλούνται την Κοινή Υπουργική Απόφαση του 2024 για την παραχώρηση απλής χρήσης αιγιαλού. Ειδικότερα στο Παράρτημα 4 παρ. 2 «ΕΠΙΤΡΕΠΟΜΕΝΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ», αναφέρεται ότι «σε κάθε περίπτωση παραχώρησης απλής χρήσης του κοινόχρηστου χώρου αιγιαλού-παραλίας εφαρμόζονται οι ελάχιστες δυνατές διαμορφώσεις ώστε να διατηρείται η μορφολογία των ακτών και η ακεραιότητα της ακτογραμμής. Δεν επιτρέπονται επιχωματώσεις ή άλλες διαμορφώσεις με τη χρήση μηχανημάτων πέραν του κοσκινίσματος με στόχο τον καθαρισμό της άμμου».

Περιβαλλοντικές υπηρεσίες και επιστήμονες, ωστόσο, επιμένουν ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν αναιρεί τη βασική απαγόρευση κυκλοφορίας μηχανοκίνητων οχημάτων στον αιγιαλό.

Το θέμα τέθηκε και στην τελευταία συνεδρίαση της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Νοτίου Αιγαίου, όπου συζητήθηκε η ανάγκη τροποποίησης του άρθρου. Σύμφωνα με τα πρακτικά της συζήτησης, οι δήμαρχοι χαρακτήρισαν την ισχύουσα απαγόρευση ανεφάρμοστη, επικαλούμενοι τις αυξημένες υποχρεώσεις συντήρησης των παραλιών.

Στην προσπάθεια του inside story να αποσαφηνίσει τι τελικά ισχύει, χρειάστηκαν αρκετά επίμονα τηλεφωνήματα στις αρμόδιες υπηρεσίες. «Η νομοθεσία είναι σαφής. Όλα τα μηχανοκίνητα οχήματα μέσα στον αιγιαλό δεν επιτρέπονται, εμείς βάσει αυτού πορευόμαστε, δεν υπάρχει κάποια ασάφεια στο νομοθετικο πλαισιο», επισημαίνει η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, Αθηνά Σαντοριναίου. «Το κοσκινισμα επιτρεπεται αλλα οχι με μηχανοκινητο οχημα, υπάρχουν και χειροκινητα κοσκινισματα, τροχοφορο μπορεί να είναι, μηχανοκινητο να μην ειναι».

 

 

 

 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Στέλιος Βαλιάνος (@stelios_valianos)

Η ίδια απορρίπτει επίσης την άποψη ότι οι περιορισμοί αφορούν αποκλειστικά περιοχές Natura. «Δεν έχει να κάνει μόνο με τις προστατευόμενες περιοχές ως προς τη διέλευση», σημειώνει. «Δεν μπορεί να γίνεται επίστρωση, θα μπορούσε μόνο χειρωνακτικά να γίνει ο καθαρισμός, με συγκεκριμένα εργαλεία τα οποία δεν έχουν να κάνουν όμως με τροχοφόρα οχήματα». Εκτός αυτού, όπως επισημαίνει, για να μπορέσουν να επέμβουν πρέπει να έχουν έγκριση αν είναι κάποια ιδιαίτερη περίπτωση και από την κτηματική υπηρεσία, που έχει αρμοδιότητα. Αναφορικα με τις καταγγελίες, σημειώνει ότι «πηγαίνουμε και βλέπουμε και αν δούμε ότι υπάρχει υποβάθμιση περιβάλλοντος προχωράμε στην δέουσα διαδικασία». Τέλος, αναγνωρίζει ότι για χρόνια υπήρχε διοικητική σύγχυση γύρω από το ζήτημα. «Το πλαίσιο γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο και δεν νομίζω ότι πλέον υπάρχει δικαιολογία από κανέναν δήμο», λέει.

Image

Αρμόδιοι διαφορετικών τμημάτων των Κτηματικών Υπηρεσιών, με τους οποίους το inside story επικοινώνησε, μας διευκρίνισαν ότι η χρήση μηχανοκίνητων μέσων στον αιγιαλό θα μπορούσε να επιτραπεί μόνο σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης ή θεομηνίας, κατόπιν σχετικής τεκμηρίωσης και μόνο σε συνεννόηση με τις αρμόδιες υπηρεσίες. Οποιαδήποτε άλλη επέμβαση με βαρέα οχήματα στον αιγιαλό θεωρείται παράνομη.

«Κανείς δεν μπορεί να επικαλείται άγνοια νόμου. Η απαγόρευση μηχανοκίνητων και οποιουδήποτε είδους παρεμβάσεων στον αιγιαλό και στα ρέματα υπάρχει από τη δεκαετία του ‘80 και είναι αυτονόητο ότι δε γίνεται να διαμορφώνουν τις ακτές για ομπρελοξαπλώστρες», σχολιάζει η Ελένη Ανδριανοπούλου, μέλος της Κίνησης Πολιτών «Σώστε τις παραλίες Νάξου».

Πόσο όμως κοστίζει η εικόνα της «τέλειας παραλίας»;

Η οικονομία της «τέλειας παραλίας»

Δήμοι σε όλη τη χώρα εγκρίνουν κάθε χρόνο εργολαβίες για καθαρισμούς παραλιών, μισθώσεις μηχανημάτων έργου και παρεμβάσεις σε τουριστικές περιοχές, δαπανώντας δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ για να διατηρείται η εικόνα της «τέλειας παραλίας».

Στη Ρόδο, δημοσιεύματα αναφέρουν δαπάνες άνω των 200.000 ευρώ για τους φετινούς καθαρισμούς. Στην Κέρκυρα, ο Δήμος ενέκρινε εργολαβία ύψους άνω των 40.000 ευρώ για εργασίες καθαρισμού παραλιών από εξωτερικούς αναδόχους. Στον Δήμο Άργους-Μυκηνών αντίστοιχη σύμβαση φτάνει περίπου τις 37.000 ευρώ, ενώ στη Μύκονο οι σχετικές δαπάνες κινούνται πάνω από τις 33.000 ευρώ. Στον Δήμο Ήλιδας εγκρίθηκε «μίσθωση μηχανημάτων για καθαρισμό και επίστρωση παραλιών», ύψους σχεδόν 10.000 ευρώ. Στα Σπάτα-Αρτέμιδα, δημοτικές αποφάσεις μιλούν για απομάκρυνση «φυκιών και άλλων θαλάσσιας προέλευσης αποβλήτων» Στο Δήμο Λάμπης, οι «Καθαρισμοί παραλιών από φύκια» κοστίζουν 2.500 €.

@dimosdytikisachaias 🌊 Καθαρές και ασφαλείς παραλίες! Όπως είχαμε δεσμευτεί τη Δευτέρα 4 Μαΐου και νωρίτερα από κάθε άλλη χρονιά, ξεκινήσαμε την πρώτη φάση του καθαρισμού των παραλιών του δήμου μας, η οποία είναι πλέον σε πλήρη εξέλιξη, με στόχο να υποδεχτούμε το καλοκαίρι με καθαρές και ασφαλείς ακτές για όλους. Η πρώτη φάση αφορά τον καθαρισμό από καλάμια, ξύλα, σκουπίδια κι άλλα υλικά που είχε ξεβράσει η θάλασσα, ενώ στη δεύτερη φάση θα γίνει ισοπέδωση και ειδική διαμόρφωση της άμμου. 🚜 Συγκεκριμένα με κατάλληλο εξοπλισμό: • απομακρύνουμε φερτά υλικά • εξομαλύνουμε την επιφάνεια της άμμου • βελτιώνουμε την προσβασιμότητα. #Δήμος_Δυτικής_Αχαΐας #Παραλίες #Καθαρισμός @ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ ♬ πρωτότυπος ήχος - Δήμος Δυτικής Αχαΐας

Η Πάρος είναι ένας από τους ελάχιστους δήμους που φέτος επιχείρησαν να προσαρμόσουν τις τεχνικές προδιαγραφές των καθαρισμών στις κατευθύνσεις του νέου Οδηγού Καλών Πρακτικών του ΟΦΥΠΕΚΑ, περιορίζοντας τη χρήση βαρέων μηχανημάτων και προβλέποντας πιο ήπιες παρεμβάσεις. Παρ’ όλα αυτά, το οικονομικό μοντέλο παραμένει σχεδόν ακριβώς το ίδιο. «Όλα τα χρόνια υπήρχε απευθείας ανάθεση περίπου 30.000 ευρώ και με αυτό το ποσό συμβαδίσαμε και τώρα», λέει ο αντιδήμαρχος. Η φετινή μελέτη προβλέπει δαπάνη περίπου 28.000 ευρώ για καθαρισμούς σε 115 στρέμματα παραλίας, δηλαδή περίπου 243 ευρώ ανά στρέμμα. «Πιστεύω ότι δεν θα είμαστε ευχαριστημένοι με μηχανήματα ελαφρού τύπου, δεν θα είναι τόσο αποδοτικά και τελικά θα μας βγει πιο ακριβά γιατί είμαι σίγουρος ότι θα χρειαστεί να ξαναδώσουμε χρήματα, αυτό σημαίνει ότι θα επιβαρυνθεί ο δήμος δύο και τρεις φορές».

Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η περίπτωση της Νάξου. Στο έγγραφό του το 2025 ο Συνήγορος του Πολίτη κατέγραψε τη σταθερή αύξηση των ποσών που δαπανούσε ο δήμος για καθαρισμούς παραλιών, παρότι η έκταση των ακτών που καθαρίζονταν παρέμενε σχεδόν σταθερή στα 180 στρέμματα. Οι σχετικές αναθέσεις ανέρχονταν σε 30.000 το 2018, 57.000 ευρώ το 2020, 59.000 ευρώ το 2021, σχεδόν 60.000 ευρώ το 2022, πάνω από 80.000 ευρώ το 2023 και περισσότερα από 92.000 ευρώ το 2024.

Ερώτημα προτεραιοτήτων

Τη στιγμή που υπάρχουν άλλες πιο επείγουσες ανάγκες, όπως π.χ. αυτές που προκύπτουν από τις απώλειες νερού από διαρροές στα δημοτικά δίκτυα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, που φτάνουν το 30% έως και το 50%, ιδιαίτερα σε νησιωτικούς και τουριστικούς δήμους με παλιά δίκτυα ύδρευσης, πόσο λογικό είναι να δαπανώνται κάθε χρόνο δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ για τον «εξωραϊσμό» των παραλιών;

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ερώτημα δεν αφορά μόνο το περιβαλλοντικό κόστος των καθαρισμών, αλλά και το πού κατευθύνονται τελικά οι δημοτικοί πόροι, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανταποδοτικά τέλη που πληρώνουν οι ίδιοι οι δημότες. Γιατί, αν οι παραλίες μετατρέπονται κάθε χρόνο σε εργοτάξια αισθητικής συντήρησης, την ώρα που το νερό χάνεται από τους αγωγούς και οι υποδομές πιέζονται στα όριά τους, ίσως αξίζει να αναρωτηθεί κανείς ποιες είναι τελικά οι πραγματικές προτεραιότητες.

Τα ίδια και φέτος

Φέτος η εικόνα στη Νάξο μοιάζει ξανά γνώριμη. Αρχές Μαΐου, βαρύ μηχανοκίνητο όχημα εμφανίστηκε και πάλι στην παραλία της Αγίας Άννας, απομακρύνοντας φύλλα ποσειδωνίας και οργώνοντας την άμμο. Σύμφωνα με καταγγελίες κατοίκων, το μηχάνημα σταμάτησε προσωρινά τις εργασίες όταν εμφανίστηκε περιπολικό. Το παράδοξο είναι ότι την ίδια στιγμή ο διαγωνισμός του δήμου για τον καθαρισμό των ακτών του 2026 παραμένει ακόμη ανοιχτός. Ποιος πραγματοποίησε τις εργασίες; Ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας υποστήριξε στο inside story ότι «υπήρξε εισαγγελική έγκριση για τις παρεμβάσεις». Ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως το πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες.

Αντίστοιχες καταγγελίες υπήρξαν και στην Πάρο την περασμένη εβδομάδα. Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο, «εφόσον δεν θα μπει τρακτέρ φέτος να καθαρίσει, οι ιδιώτες αποφάσισαν να το βάλουν μόνοι τους, γιατί θέλουν να ανοίξουν τις επιχειρήσεις τους. Σε όλη την Ελλάδα γίνεται αυτό».

Image

Image

Και κάπως έτσι, παρά τη νομοθεσία, τις επιστημονικές προειδοποιήσεις και τις ίδιες τις επίσημες οδηγίες του κράτους, οι μπουλντόζες συνεχίζουν να κατεβαίνουν στις ελληνικές παραλίες.