Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν

Ο Πάβελ Ταλάνκιν δεν ξέρει εάν και πότε θα μπορέσει να επιστρέψει στο σπίτι του. Ο 34χρονος Ρώσος έφυγε από την πατρίδα του τον Ιούνιο του 2024. Στις αποσκευές του είχε επτά σκληρούς δίσκους με υλικό που κινηματογραφούσε επί πάνω από δυο χρόνια σε ένα σχολείο στο Καραμπάς, μια μικρή βιομηχανική πόλη στα Ουράλια.

Μερικούς μήνες αργότερα, από αυτό το υλικό είχε δημιουργηθεί το ντοκιμαντέρ με τίτλο Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν, που έκανε πρεμιέρα τον Ιανουάριο του 2025 στο φεστιβάλ Sundance, όπου και απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής. Φέτος είναι υποψήφιο για Όσκαρ. Τη σκηνοθεσία υπογράφουν μαζί ο Ταλάνκιν και ο Αμερικανός σκηνοθέτης Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν, ο οποίος ζει στην Κοπεγχάγη.

Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν είναι ένα πολύτιμο ντοκουμέντο και ταυτόχρονα μια ασυνήθιστη ιστορία αντίστασης. Ο πρωταγωνιστής και δημιουργός της, ένας νέος άντρας με παιδικό πρόσωπο, δεν είχε ποτέ πολιτική δράση. Σε μια σκηνή λέει ότι ζηλεύει τη γενναιότητα εκείνων των λίγων συμπατριωτών του που, τις πρώτες μέρες μετά την εισβολή στην Ουκρανία, είχαν βγει να διαδηλώσουν, γνωρίζοντας ότι θα φάνε ξύλο και θα συλληφθούν από τις αρχές. «Εγώ δεν θα μπορούσα να το κάνω», ομολογεί.

Λίγο καιρό αργότερα, όμως, θα έμπαινε με δική του απόφαση σε μια πολύ πιο επικίνδυνη περιπέτεια, που θα μπορούσε να τον οδηγήσει στη φυλακή για πολλά χρόνια. Σήμερα ζει στην Πράγα, από όπου ανταλλάσσαμε επί αρκετές ημέρες γραπτά μηνύματα, προκειμένου να κάνουμε αυτήν τη συνέντευξη. Αλλά ας πάρουμε την ιστορία από την αρχή, όπως κάνει και ο ίδιος ο Ταλάνκιν στο ντοκιμαντέρ, σαν να κάνει στους θεατές ένα ευχάριστο, εύληπτο μάθημα.

Καλωσήρθατε στο Καραμπάς

Βρισκόμαστε στο Καραμπάς, ένα από τα πιο μολυσμένα μέρη στον κόσμο. Γι’ αυτό φταίει το εργοστάσιο τήξης χαλκού που ξεκίνησε να λειτουργεί στις αρχές του 20ου αιώνα, προκαλώντας τεράστια ρύπανση και σοβαρά προβλήματα υγείας στους κατοίκους, οι οποίοι μέσα στα χρόνια άρχισαν να το εγκαταλείπουν. Από τα υπολείμματα επεξεργασίας χαλκού έχει δημιουργηθεί ένα βουνό, από το οποίο κάθε φορά που φυσάει σηκώνεται απειλητική μαύρη σκόνη. Στο Καραμπάς κατοικούν σήμερα περίπου 10.000 άνθρωποι.

Image

Οι μόνοι τουρίστες που φτάνουν ως εκεί, το κάνουν από περιέργεια για αυτήν την περιβαλλοντική κόλαση – το τοπίο είναι αληθινά πολύ καταθλιπτικό. Αλλά ο Πάσα, όπως αποκαλούν όλοι τον πρωταγωνιστή μας, αγαπάει την πόλη του μέσα σε όλη την αδιαμφισβήτητη ασχήμια της. Κι είναι ευχαριστημένος με την καθημερινότητά του.

Ο Πάσα δεν είναι δάσκαλος, αλλά ο υπεύθυνος για όλες τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στον χώρο του σχολείου. Μέσα στα καθήκοντα της θέσης του –που υπάρχει μόνο στα μεγαλύτερα σχολεία κάθε περιφέρειας– είναι η διοργάνωση και η βιντεοσκόπηση. Επιπλέον διευθύνει ένα εργαστήριο κινηματογράφησης. Ο νεαρός παιδαγωγός δίνει στη ζωή του νόημα: Θέλει να προσφέρει στους μαθητές έναν χώρο δημιουργίας, πειραματισμού κι ελευθερίας. Το γραφείο του είναι ανοιχτό πάντα σε όλους.

Image

«Ακόμη και κάποιος σαν εμένα πρέπει να έχει κάποιες αρχές»

Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή του ρωσικού στρατού στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η ατμόσφαιρα στο σχολείο αρχίσει να αλλάζει. Όλοι έγιναν ξαφνικά πολύ λιγότερο ομιλητικοί. «Κανείς δεν ήξερε πώς να αντιδράσει, κανείς δεν έλεγε ανοιχτά τις σκέψεις του, είτε υπέρ, είτε κατά του πολέμου», λέει ο Ταλάνκιν. «Αλλά πολύ σύντομα άρχισαν να έρχονται τα μηνύματα ως προς το πώς θα έπρεπε να εκφραστεί η κοινωνία. Και ήδη από τις 14 Μαρτίου, τα σχολεία άρχισαν να παίρνουν εντολές από το υπουργείο Παιδείας και υλικό με έτοιμες διαλέξεις, παρουσιάσεις και καμπάνιες».

Image

Ο Ταλάνκιν αναφέρεται στο εβδομαδιαίο μάθημα πολεμικής προπαγάνδας που προστέθηκε στο ρωσικό σχολικό πρόγραμμα και πήρε τον τίτλο «Συζήτηση για σημαντικά πράγματα». Το μάθημα μπήκε σε όλες τις τάξεις του σχολείου, ξεκινώντας από το νηπιαγωγείο. Τα αποκαλούν «πατριωτικά μαθήματα» και όπως μας λέει ο Ταλάνκιν, παρόλο που επισήμως συγκαταλέγονται στις εξωσχολικές δραστηριότητες, «ούτε οι μαθητές έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν να συμμετάσχουν, ούτε οι γονείς έχουν δικαίωμα να ζητήσουν να εξαιρεθούν τα παιδιά τους».

Η εισαγωγή του νέου αυτού μαθήματος σημαίνει ότι πληθαίνουν οι υποχρεώσεις του Ταλάνκιν. «Η διεύθυνση του σχολείου με ενημέρωσε ότι θα έπρεπε να βιντεοσκοπώ τα μαθήματα και τις σχετικές πατριωτικές εκδηλώσεις για να στέλνουμε τα αρχεία στο υπουργείο», λέει. Έπρεπε, με άλλα λόγια, να αποδεικνύουν ότι ακολουθούσαν τις εντολές που είχαν λάβει. Ο όγκος της δουλειάς που έχει τώρα ο Ταλάνκιν αυξάνεται δραματικά: πλήθος από παραδόσεις σε όλες τις τάξεις, παρελάσεις μέσα στον χώρο του σχολείου, απαγγελίες πατριωτικών ποιημάτων, διαλέξεις από βετεράνους της διαβόητης Ομάδας Βάγκνερ που δείχνουν σε μικρά παιδιά πώς να ξεχωρίζουν τα όπλα.

Image

Ο νεαρός παιδαγωγός πνίγεται από θυμό για αυτό που ζει. Ξαφνικά είναι υποχρεωμένος να γίνει μέρος της ρωσικής πολεμικής μηχανής, συμμετέχοντας στην πλύση εγκεφάλου των παιδιών που τον εμπιστεύονται. «Ακόμη και κάποιος σαν εμένα πρέπει να έχει κάποιες αρχές», λέει στην κάμερα, εξηγώντας την απόφασή του να παραιτηθεί από τη θέση του.

«Αγαπητέ Πάσα, ζω στην Ευρώπη και γυρίζω ντοκιμαντέρ»

Μια μέρα βλέπει στο Instagram μια ανάρτηση ενός ανεξάρτητου ρωσικού μέσου: «Έχει επηρεαστεί η δουλειά σας από τον πόλεμο; Θέλετε να μας μιλήσετε για αυτό;» Εντελώς παρορμητικά, ο Ταλάνκιν απαντάει στην αγγελία με μια μακροσκελή ηλεκτρονική επιστολή. Λίγο καιρό αργότερα, θα πάρει μήνυμα από έναν άγνωστο.

Image

«Αγαπητέ Πάσα, ζω στην Ευρώπη και γυρίζω ντοκιμαντέρ. Μου έδωσε τα στοιχεία σου ένας φίλος μου στη Ρωσία. Θα ήθελα να συζητήσουμε την ιδέα που είχες να γυρίσεις ένα βίντεο γύρω από το πώς ο πόλεμος έχει επηρεάσει το σχολείο σου». Όταν έστελνε εκείνο το μήνυμα, ο Ταλάνκιν ήξερε πως κανένας δεν μπορούσε να καλύψει ελεύθερα αυτό το θέμα. Η ανεξάρτητη δημοσιογραφία είχε προ πολλού ποινικοποιηθεί στη Ρωσία. Τα λίγα ανεξάρτητα ρωσικά μέσα ενημέρωσης είτε είχαν αναγκαστεί να κλείσουν, είτε είχαν μεταφέρει την έδρα τους στο εξωτερικό.

Ρωτάω τον Ταλάνκιν πότε συνειδητοποίησε ότι η δουλειά του αποτελούσε την ιδανική θέση για να καταγράψει την εκστρατεία πλύσης εγκεφάλου στα ρωσικά σχολεία. «Ήδη από το πρώτο μάθημα που χρειάστηκε να βιντεοσκοπήσω, κατάλαβα ότι αυτό που είχα μέσα στο κάδρο μου ήταν μια σημαντική μαρτυρία για τους καιρούς μας. Και τα κατέγραφα όλα από μέσα», απαντά. Στο πρώτο μάθημα, τα παιδιά του δημοτικού στο Καραμπάς διδάσκονταν, για παράδειγμα, ότι ο ρωσικός στρατός θα έσωζε τους Ουκρανούς από τον ναζισμό.

Image

Η πρόταση του άγνωστου άντρα από την Ευρώπη έκανε τον Ταλάνκιν να αναθεωρήσει την παραίτησή του. Αντί να εγκαταλείψει τη θέση του, θα την αξιοποιούσε ώστε να συγκεντρώσει, κρυφά, τα τεκμήρια της προπαγάνδας. Το ρίσκο που έπαιρνε, ωστόσο, ήταν τεράστιο – ο άγνωστος θα μπορούσε να είναι οποιοσδήποτε, θα μπορούσε να του έχει στήσει παγίδα.

«Γνώριζα ότι παίρνω μεγάλο ρίσκο, αλλά για να είμαι ειλικρινής όταν πήρα την απόφασή μου, με κινητοποιούσε η οργή που ένιωθα, η απόγνωση και η επιθυμία μου να δείξω στον υπόλοιπο κόσμο αυτά που συμβαίνουν στα σχολεία της Ρωσίας», σχολιάζει. Ο Ταλάνκιν θα διαλέξει να εμπιστευθεί τον άγνωστο και να στηρίξει πάνω του την ελπίδα ότι μπορεί από τον ζόφο της νέας σχολικής καθημερινότητας να καταφέρει να αποσπάσει κάτι θετικό για το κοινό καλό, να δώσει νόημα σε αυτό που αναγκάζεται να ζει.

«Και όπως σας έλεγα, μπορούμε να καταστρέψουμε την Ουκρανία σε δυο μέρες»

Κι έτσι αρχίζει η συνεργασία του με τον Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν. Οι δυο τους επικοινωνούν τακτικά μέσω κρυπτογραφημένων μηνυμάτων. Ο Αμερικανός σκηνοθέτης δίνει οδηγίες στον Ταλάνκιν – του ζητάει να κάνει γυρίσματα και στον δρόμο, στο σπίτι του, να βάζει την κάμερα απέναντί του και να μιλάει. Το γεγονός, επίσης, ότι έχει μια μικρή ομάδα από μαθητές με τους οποίους κάνουν μαζί γυρίσματα, του προσφέρει την τέλεια κάλυψη ώστε να τους βάζει να τραβάνε και τον ίδιο μέσα στους χώρους του σχολείου, χωρίς να χρειάζεται να δώσει εξηγήσεις.

Image

Κανένας δεν πρέπει να μάθει τι κάνει και τι σχέδια έχει. «Θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο να πω σε οποιονδήποτε ότι συνεργάζομαι με έναν Αμερικανό σκηνοθέτη».

Η κάμερα του Ταλάνκιν μας εισάγει σε έναν ασφυκτικό σχολικό μικρόκοσμο με ανυπεράσπιστα παιδιά κι αβοήθητους εφήβους – αυτή είναι η αίσθηση που αποκομίζει κανείς παρακολουθώντας τους δασκάλους να παπαγαλίζουν την πολεμική προπαγάνδα, να τους λένε χονδροειδή ψέματα και να ενσταλάζουν μέσα τους το μίσος. Ωστόσο η ταινία που έφτιαξαν ο Ταλάνκιν κι ο Μπόρενσταϊν, δεν έχει ούτε μια στάλα διδακτισμού.

Την σώζει το χιούμορ του νεαρού παιδαγωγού που εντοπίζει κι αναδεικνύει την πικρά κωμική όψη ακόμη και του πιο φανατικού πιστού του καθεστώτος. Αυτός είναι ο δάσκαλος της Ιστορίας, ο ψηλός, ξερακιανός Πάβελ Αμπντουλμάνοφ που διδάσκει στα παιδιά ότι οι Ευρωπαίοι υποφέρουν από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας – να, οι Γάλλοι, ας πούμε σύντομα θα αναγκαστούν να χρησιμοποιούν άλογα αντί για αυτοκίνητα. Ότι οι Άγγλοι σκότωναν τους δικούς τους στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κι ότι οι Αμερικανοί διαδηλώνουν υπέρ της Ρωσίας. «Και όπως σας έλεγα, μπορούμε να καταστρέψουμε την Ουκρανία σε δυο μέρες».

Image

Ο Ταλάνκιν στήνει απέναντι από την κάμερά του τον Αμπντουλμάνοφ και τον ρωτάει ποιες προσωπικότητες της ρωσικής ιστορίας θαυμάζει – για να του ονομάσει ο άλλος, περήφανα, τον Λαβρέντι Μπέρια, τον Βίκτορ Αμπακούμοφ «κι οπωσδήποτε τον Πάβελ Σουντοπλάτοφ». Πρόκειται για τρεις από τους πιο αιμοσταγείς φονιάδες στην υπηρεσία του Στάλιν. Γιατί τους θαυμάζει; «Είχαν ενδιαφέρουσες δουλειές», λέει ο δάσκαλος.

«Αν δείχναμε όλα όσα ήθελα, η ταινία θα ξεπερνούσε τις δέκα ώρες»

Αλλά τίποτε δεν είναι αστείo· ρωτάω τον Ταλάνκιν αν, σύμφωνα με την εμπειρία του, η προπαγάνδα στο σχολείο του Καραμπάς πετυχαίνει τον στόχο της. «Ναι, με κάθε μάθημα τα παιδιά την εμπεδώνουν», απαντά. Πολλές σκηνές, αναπόφευκτα, κόπηκαν στο μοντάζ που έγινε το καλοκαίρι του 2024 στην Πράγα. «Κάθε τόσο έλεγα στον Ντέιβιντ ας το δείξουμε αυτό, ας δείξουμε κι εκείνο, ας δείξουμε και το άλλο. Αλλά μου απαντούσε πως αν δείχναμε όλα όσα ήθελα, η ταινία θα ξεπερνούσε τις δέκα ώρες».

Image

Ανάμεσα στις σκηνές που δεν έφτασαν στην τελική εκδοχή, ποια θα διέσωζε αν ήταν στο χέρι του; Τι θα ήθελε ακόμη να δείξει στον κόσμο; «Είναι μια σκηνή που δείχνει τους δασκάλους όταν υποχρεώνονται να δώσουν χρήματα για να υποστηρίξουν οικονομικά τον πόλεμο. Αργότερα, κυκλοφόρησε ένας κατάλογος με συγκεκριμένο ιατρικό εξοπλισμό και διάφορα άλλα πράγματα που έπρεπε να αγοράσουν από την τσέπη τους οι δάσκαλοι. Και το έκαναν».

Τα γυρίσματα συνεχίζονταν επί δυο χρόνια. Αρχικά, ο Ταλάνκιν δεν είχε συνειδητοποιήσει, λέει, ότι θα έφτανε η μέρα που θα έπρεπε να το σκάσει από τη Ρωσία. Φανταζόταν, ή είχε πείσει τον εαυτό του, πως θα ήταν αρκετό να φύγει από το Καραμπάς για να εγκατασταθεί σε κάποια άλλη περιοχή της χώρας. «Αλλά η καταστολή γινόταν όλο και εντονότερη, ψηφίστηκαν νέοι πολύ αυστηρότεροι νόμοι και μια μέρα η Έλεν, η παραγωγός της ταινίας, με ειδοποίησε ότι θα έπρεπε να βγω από τη χώρα. Μου είπε ότι αν δεν έφευγα, η ταινία δεν θα μπορούσε να προβληθεί».

Ακόμη και τεχνικά θα ήταν αδύνατο να φτιαχτεί – δεν υπήρχε τρόπος να στείλει όλο το υλικό που είχε, διότι λόγω των κυρώσεων δεν είχε πρόσβαση στις απαραίτητες υπηρεσίες που θα του το επέτρεπαν. Οπότε κάποιος θα έπρεπε να μεταφέρει τους σκληρούς δίσκους στην Ευρώπη. Ποιος άλλος θα το έκανε; Το βασικότερο, όμως, ήταν πως μετά την προβολή της ταινίας, ο ίδιος δεν θα ήταν φυσικά ασφαλής.

Image

«Ήταν πολύ οδυνηρό να πρέπει να τα αφήσω όλα πίσω μου. Αλλά η επιλογή που είχα ήταν είτε να μείνω εκεί που ήμουν και να συνεχίσω να σιωπώ ή να δείξω τι κάνει ο Πούτιν στα ρωσικά σχολεία», λέει. Τον ρωτάω πώς ένιωθε φτάνοντας στο αεροδρόμιο. Ξέρω ότι είχε βγάλει εισιτήριο για την Τουρκία. «Ήταν η πιο τρομακτική στιγμή, στο αεροδρόμιο ένιωθα μεγάλο φόβο. Είχα εισιτήριο μετ’ επιστροφής, είχα πει ότι πηγαίνω διακοπές. Φοβόμουν ότι θα έβλεπαν τους σκληρούς δίσκους και θα μου ζητούσαν να δουν το περιεχόμενο, αλλά ευτυχώς δεν συνέβη τίποτε. Αργότερα έμαθα ότι στάθηκα πολύ τυχερός».

«Μερικοί είπαν ότι είμαι προδότης και ότι μου αξίζει να καώ στην κόλαση»

Όταν έφτασε με τη βοήθεια των παραγωγών στην Πράγα, που ήταν ο τελικός του προορισμός, γνώρισε για πρώτη φορά από κοντά τους ανθρώπους στους οποίους είχε εμπιστευθεί την αποστολή και τη ζωή του. Η παραγωγή, στο μεταξύ, είχε ήδη εξασφαλίσει τη βοήθεια του BBC, που έχει μεγάλη εμπειρία σε γυρίσματα σε αυταρχικά καθεστώτα και τους εξήγησε πώς θα εφάρμοζαν τα απαραίτητα πρωτόκολλα ασφαλείας.

Τώρα είχαν να αντιμετωπίσουν το θέμα της δεοντολογίας και της ασφάλειας των προσώπων που είχαν γίνει μέρος του ντοκιμαντέρ χωρίς να το γνωρίζουν. Ο Ταλάνκιν λέει ότι «φτιάχτηκε μια μεγάλη επιτροπή από νομικούς, ειδικούς στη Ρωσία και μια ομάδα από το BBC. Είδαν όλο το υλικό της ταινίας, καρέ-καρέ, μελέτησαν όλες τις εκφράσεις των παιδιών κι έκοψαν οτιδήποτε θα μπορούσε με οποιοδήποτε τρόπο να βλάψει τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν».

Image

Στην πρεμιέρα της ταινίας στο Sundance, ο Ταλάνκιν δεν μπορούσε να είναι παρών καθώς δεν είχε ακόμη λάβει άσυλο. Έγινε, ωστόσο, δέκτης πολλών αντιδράσεων. Πώς υποδέχτηκε το κοινό τον «κ. Κανένα» που τα έβαλε με τον Πούτιν; «Οι αντιδράσεις ποικίλλουν. Μερικοί είπαν ότι είμαι προδότης και μου αξίζει να καώ στην κόλαση. Άλλοι με αποκαλούν ήρωα και λένε ότι έκανα το σωστό. Αλλά και μέσα από τη Ρωσία παίρνω διάφορα μηνύματα. Υπάρχουν αυτοί που μου γράφουν πως έδειξα μόνο την κορυφή του παγόβουνου, ότι έπρεπε να πω πολύ περισσότερα. Κι άλλοι που ισχυρίζονται ότι έδειξα μόνο τη σκοτεινή όψη της πραγματικότητας», απαντά ο Ταλάνκιν.

«Αυτή η ταινία δεν υπάρχει, δεν υπήρξε ποτέ»

Την ταινία πάντως όποιος θέλει πραγματικά να τη δει, μέσα στη Ρωσία, μπορεί να βρει τον τρόπο να το κάνει. Μετά την προβολή στο Sundance κάποιος ανέβασε σκηνές στο Telegram. «Αλλά ξέρω ότι κυκλοφορούν πειρατικές κόπιες και ο κόσμος βλέπει την ταινία. Θέλω να τη δουν όσο περισσότεροι γίνεται, αυτούς αφορά άλλωστε». Πρώτους απ’ όλους αφορά τους μαθητές του – τον ρωτάω αν μετά τον θόρυβο που έχει δημιουργηθεί γύρω από το ντοκιμαντέρ διατηρεί επικοινωνία μαζί τους.

Image

Απαντά ότι υπάρχει ακόμη ένα ενεργό group chat με μερικούς από τους μαθητές του. «Μου γράφουν, διατηρούν την επικοινωνία ζωντανή. Ορισμένοι λένε ότι είναι περήφανοι που εμφανίζονται έστω και λίγο στην ταινία». Πέρσι πάντως, αμέσως μετά την πρεμιέρα, επισκέφθηκε το σχολείο ομάδα από πράκτορες της FSB, της μυστικής υπηρεσίας της Ρωσίας.

«Όπως έμαθα, μάζεψαν όλους τους διευθυντές των τμημάτων και τους είπαν “Να το θυμάστε και να το πείτε και στους συναδέλφους σας: Αυτό το πρόσωπο δεν υπάρχει, δεν υπήρξε ποτέ. Αυτή η ταινία δεν υπάρχει, δεν υπήρξε ποτέ. Κανείς δεν θα επικοινωνήσει μαζί του, κανείς δεν θα του τηλεφωνήσει, κανείς δεν θα του γράψει”. Αλλά καμιά φορά, εάν κάποιος συνάδελφος, ας πούμε έχει γενέθλια, τους γράφω εγώ», λέει ο Ταλάνκιν.

Πώς είναι τώρα η καθημερινότητα για αυτόν τον συνεσταλμένο νεαρό άντρα που δεν είχε ποτέ φανταστεί ότι θα άφηνε την ασφάλεια και την ρουτίνα της μικρής πόλης του; Ο Ταλάνκιν απαντά ότι δεν του αρέσει όταν το κοινό στις προβολές κι οι δημοσιογράφοι του κάνουν αυτήν την ερώτηση. «Από τη μια έχουν αλλάξει για μένα τόσα πράγματα. Από την άλλη, δεν έχει αλλάξει τίποτε: Από την εσωτερική εξορία πήγα στην πραγματική εξορία. Υπάρχουν μέρες χαρούμενες και μέρες που σκέφτεσαι ότι θα ήθελες όλο αυτό να τελειώσει. Αλλά έτσι είναι για όλους».

Image

Σε μια σκηνή της ταινίας, η κάμερα δείχνει τον Πούτιν, στην τηλεόραση, να διαβεβαιώνει πως «τους πολέμους δεν τους κερδίζουν οι στρατηγοί – τους κερδίζουν οι δάσκαλοι». Αλλά δεν είναι όλοι δάσκαλοι ίδιοι. Ο κ. Κανένας από το Καραμπάς ύψωσε το μοναχικό του ανάστημα κι έστρεψε την προπαγάνδα του Πούτιν ενάντια στον εαυτό της.

*Η ταινία προβάλλεται στην πλατφόρμα της Apple TV+. Στην Ελλάδα προβλήθηκε πέρσι στο πλαίσιο του 27ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Θα προβληθεί ξανά στην τελετή λήξης του 28oυ Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, στις 15 Μαρτίου 2026.