Ισραήλ: Αυτές οι εκλογές θα είναι οι πιο σημαντικές των τελευταίων ετών

Οι Ισραηλινοί έχουν μπροστά τους τις πιο κρίσιμες εκλογές που έχει ζήσει η χώρα εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Το βασικό ερώτημα που θα κληθούν να απαντήσουν, το αργότερο στις 27 Οκτωβρίου, είναι αν θέλουν ή όχι να παραμείνει ο Νετανιάχου στο τιμόνι της χώρας. Στην πραγματικότητα, το ερώτημα δεν αφορά μόνο το ίδιο το πρόσωπο του σημερινού πρωθυπουργού, αλλά κυρίως τα πλήγματα που έχει υποστεί η χώρα στον πυκνό χρόνο που έχει μεσολαβήσει από τις προηγούμενες εκλογές, του Νοεμβρίου 2022, καθώς και όσα ο Νετανιάχου και η κυβέρνησή του εκπροσωπούν.

«Οι επόμενες εκλογές θα είναι σε μεγάλο βαθμό γύρω από τον Νετανιάχου, ναι, αλλά θα είναι σε μεγάλο βαθμό γύρω από τα γεγονότα, τα λάθη και τις παραλείψεις που μας οδήγησαν στην κατάσταση που επέτρεψε την 7η Οκτωβρίου. Και θα είναι, επίσης, σε μεγάλο βαθμό γύρω από τη δημοκρατικότητα των θεσμών», λέει η πολιτική αναλύτρια Ντάλια Σάιντλιν.

Ο Νετανιάχου είναι επικεφαλής μιας κυβέρνησης συνασπισμού που εκτός από το κόμμα του, το Λικούντ, περιλαμβάνει δυο ακροδεξιά, υπερεθνικιστικά και δυο υπερορθόδοξα κόμματα: το Otzma Yehudit του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, το κόμμα Θρησκευτικού Σιωνισμού του υπουργού Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, το υπερορθόδοξο Shas και τον συνασπισμό Yahadut HaTorah. Τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού κατέχουν μαζί 64 από τις 120 έδρες της Κνέσετ, της ισραηλινής βουλής.

Image

«Το Ισραήλ αντιμετώπισε τη χειρότερη επίθεση στην ιστορία του, κι όμως ο Νετανιάχου παραμένει στην εξουσία. Αλλά η κυβέρνησή του βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε μια πολύ δύσκολη θέση λόγω των εξελίξεων στον πόλεμο του Ιράν και των σχέσεων με τις ΗΠΑ», σχολιάζει η πολιτική αναλύτρια Μεράβ Ζάνσαϊν. Ο συνδυασμός της αστάθειας και της αβεβαιότητας στον τομέα της ασφάλειας, μαζί με την ήδη υπάρχουσα δυσαρέσκεια απέναντι στον Νετανιάχου και την κυβέρνησή του, «που έχει πάρει όλες τις πολιτικές του Ισραήλ και τις έχει σπρώξει στο ακροδεξιό άκρο», δημιουργεί μεγάλη ανησυχία στον μέσο Ισραηλινό, εκτιμά η Ζάνσαϊν, προσθέτοντας ότι η σημερινή κυβέρνηση ευθύνεται για μερικά από τα πιο αντιδημοκρατικά μέτρα που έχει δει ποτέ το Ισραήλ.

Πόσο σημαντικό θα είναι το αποτέλεσμα των εκλογών για το σύνολο της ισραηλινής κοινωνίας; Τι θα κριθεί στις κάλπες; «Η μεγάλη πλειοψηφία των Εβραίων Ισραηλινών είναι φιλελεύθεροι, κοσμικοί και μορφωμένοι. Το κύριο μέλημά τους είναι η δυνατότητά τους να ζουν εδώ και να έχουν μια δημοκρατική χώρα. Το Παλαιστινιακό και η σχέση με το Ιράν είναι κατά κάποιον τρόπο δευτερεύοντα», λέει η Ζάνσαϊν.

«Ταυτόχρονα, αν κοιτάξουμε το 20% των πολιτών του Ισραήλ, οι οποίοι είναι Παλαιστίνιοι, πρέπει να πούμε ότι για αυτούς οι εκλογές αυτές είναι πραγματικά υπαρξιακό ζήτημα», εξηγεί. Διότι από τότε που ανήλθε στην εξουσία αυτή η κυβέρνηση, τα ποσοστά εγκληματικότητας, τα επίπεδα φτώχειας και οι συνεχιζόμενες ανισότητες σε βάρος τους έχουν φτάσει σε ακραία επίπεδα. Γι' αυτούς λοιπόν είναι υπαρξιακό με την κυριολεκτική έννοια».

Τι λένε οι δημοσκοπήσεις

Αυτή τη φορά ο Νετανιάχου θα έχει απέναντί του δυο βασικούς αντιπάλους: ο ένας είναι ο δεξιός πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ, ο οποίος συνασπίστηκε με τον κεντρώο Γιαϊρ Λαπίντ και ίδρυσαν το κόμμα «Μαζί» και ο άλλος ο πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων Γκάντι Άιζενκοτ, με το κόμμα Γιασάρ. Ο Μπένετ και ο Λαπίντ είχαν επιχειρήσει να πείσουν τον Άιζενκοτ να συνασπιστούν, αλλά ο στρατιωτικός προτίμησε να κατέβει ανεξάρτητος, χωρίς τα βαρίδια –ενδεχομένως– δυο βετεράνων της πολιτικής.

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έγκυρη δημοσκόπηση, που διεξήγαγε το Κανάλι 12 της ισραηλινής τηλεόρασης, το Λικούντ του Νετανιάχου κερδίζει 23 έδρες, με δεύτερο το Γιασάρ του Γκάντι Άιζενκοτ, που συγκεντρώνει 21 έδρες. Το κόμμα «Μαζί» των Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ παίρνει 18 έδρες. Επιπλέον, στην ερώτηση ποιος είναι πιο ικανός να ασκήσει τα καθήκοντα του πρωθυπουργού, το 38% ονόμασε τον Άιζενκοτ και το 36% τον Νετανιάχου, τάση που έχει γίνει εμφανής και σε άλλες δημοσκοπήσεις. Η συγκεκριμένη δημοσκόπηση, στο μεταξύ, δίνει μια ελπίδα εισόδου στη βουλή και στο κόμμα του πρώην πρωθυπουργού Μπένι Γκαντς, καθώς φαίνεται ότι εξασφαλίζει το απαραίτητο 3,25% που απαιτείται.

«Οι δημοσκοπήσεις είναι αυτό που είναι, υπό την έννοια ότι δεν είναι πάντα αξιόπιστες, αλλά ο Γκάντι Άιζενκοτ σίγουρα τα πηγαίνει πολύ καλά, σε αντίθεση με τον Λαπίντ και τον Μπένετ. Αλλά πολλά μπορούν ακόμα να συμβούν μέχρι τις εκλογές», παρατηρεί η Ζάνσαϊν. Αυτό που διαφοροποιεί τον Άιζενκοτ, εξηγεί, είναι ότι είναι πρώην αρχηγός του ΓΕΣ, αλλά και ότι είναι πιο νέος στην πολιτική. Οι Ισραηλινοί εμπιστεύονται τον στρατό περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο θεσμό, πράγμα που τον ευνοεί.

Image

Το γεγονός, επίσης, ότι ο πόλεμος είχε βαρύ προσωπικό κόστος για αυτόν –κόστος για το οποίο δεν μιλάει, με την έννοια ότι δεν επιχειρεί να το εξαργυρώσει– κάνει τους Ισραηλινούς να μπορούν να ταυτιστούν μαζί του. «Ο Άιζενκοτ έχει πραγματικά υποφέρει σε αυτόν τον πόλεμο. Έχασε τον γιο του, έχασε δυο ανιψιούς του. Επίσης έχει πολύ διαφορετικό χαρακτήρα από τον Νετανιάχου, είναι πολύ ήπιος, έχει μιλήσει για την ανάγκη να υπάρξει ενότητα. Εκπροσωπεί κάτι λίγο διαφορετικό και νέο για τους Ισραηλινούς».

Γιατί δυσαρεστήθηκαν οι ψηφοφόροι του Νετανιάχου

Η αυξανόμενη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων του Λικούντ απέναντι στον Νετανιάχου αποτυπώνεται καθαρά στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Τα τελευταία δύο χρόνια η εικόνα ήταν σχετικά σταθερή, με το κόμμα του σημερινού πρωθυπουργού να παραμένει πρώτο στις προτιμήσεις. Εδώ και περίπου έναν μήνα, αυτό έχει αλλάξει.

«Στις δημοσκοπήσεις τείνουμε να κοιτάμε πρώτα απ' όλα τη δύναμη του συνασπισμού του, δηλαδή πόσο καλά τα πάνε τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού», εξηγεί η Ντάλια Σάιντλιν. Τα τελευταία περίπου δύο χρόνια, στις αξιόπιστες, αμερόληπτες δημοσκοπήσεις, τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού εμφανίζονταν αρκετά σταθερά, σε μια κλίμακα μεταξύ 49 και 55 κοινοβουλευτικών εδρών. Και ανάμεσά τους το Λικούντ ήταν στην κορυφή. Αυτό που έχουμε δει τις τελευταίες εβδομάδες, συνεχίζει η Σάιντλιν, είναι ότι στις περισσότερες δημοσκοπήσεις ο συνασπισμός είναι ακόμα αρκετά σταθερός, εντός αυτού του εύρους, αλλά το Λικούντ αυτό καθαυτό φθίνει.

Πού οφείλεται, όμως; Σίγουρα στον Τραμπ, είναι η απάντηση. «Γιατί το λέω; Όλα όσα συνέβησαν το προηγούμενο διάστημα δεν ήταν ακριβώς ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να συμβεί, σωστά; Κι όμως δεν επηρέασαν τα ποσοστά του. Δεν τον ευνόησε π.χ. η κλιμάκωση των επιθέσεων κατά της Χεζμπολάχ στα μέσα του 2024. Ούτε έπεσαν ιδιαίτερα τα ποσοστά του –όπως θα μπορούσε να γίνει– όταν αρνιόταν να κάνει συμφωνία για τους ομήρους, αποφεύγοντας την κατάπαυση του πυρός με τη Γάζα. Οι δημοσκοπήσεις παρέμεναν πάντα εντός του εύρους των 49 έως 55 ή ίσως 56 εδρών».

Τώρα για πρώτη φορά το Λικούντ φθίνει. Αυτό είναι αξιοσημείωτο. Και το μόνο που συνέβη πρόσφατα ήταν το Μνημόνιο Συνεννόησης (MoU) ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, που κατέστησε σαφές ότι το Ισραήλ θα έπρεπε να περιορίσει τη στρατιωτική του δράση στον Λίβανο.

«Φυσικά, οι Ισραηλινοί πιστεύουν ότι μόνο η στρατιωτική ισχύς θα αποδώσει. Και έτσι οι απογοητεύσεις για τον τρόπο που τελείωσε ο πόλεμος με το Ιράν, η απογοήτευση για το αμερικανικό MoU και η συνακόλουθη συνειδητοποίηση ότι οι ΗΠΑ επιβάλλουν στρατιωτικούς περιορισμούς και αναγκάζουν το Ισραήλ σε διαπραγματεύσεις που οι Ισραηλινοί δεν πιστεύουν πραγματικά ότι θα επιτύχουν, όλα αυτά μαζί με τις δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ κατά του Νετανιάχου, αντιμετωπίζονται από τους ψηφοφόρους του ως ταπείνωση. Και συμβάλλουν στην αίσθηση ότι ο πρωθυπουργός παρέδωσε την ελευθερία δράσης του Ισραήλ στον Αμερικανό πρόεδρο».

Ποιοι είναι οι πολιτικοί αντίπαλοι του Νετανιάχου;

Σύμφωνα με την Ντάλια Σάιντλιν, τόσο ο Άιζενκοτ όσο και ο Ναφτάλι Μπένετ, ποντάρουν στην πραγματικότητα στην ίδια πάνω-κάτω δεξαμενή ψηφοφόρων. «Είναι το ίδιο πολιτικό στρατόπεδο που ψηφίζει κεντροδεξιά ή δεξιά, αλλά εναντίον του Νετανιάχου». Και ποιες είναι τελικά οι διαφορές ανάμεσα στα δυο κόμματα; «Νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που προσπαθεί να καταλάβει η ισραηλινή κοινωνία. Είναι αλήθεια ότι υπάρχει μεγάλη επικάλυψη μεταξύ τους. Αλλά ξέρετε, ο Μπένετ και ο Λαπίντ έχουν δύο πολύ διαφορετικά κόμματα που στην πραγματικότητα δεν έχουν την ίδια πολιτική – παρόλο που ο Λαπίντ έχει μετακινηθεί πιο δεξιά», απαντά η Σάιντλιν.

Ο Μπένετ προέρχεται από μια πολύ σκληρή δεξιά των υποστηρικτών των εποίκων, ενώ ο Λαπίντ προέρχεται από το κέντρο. «Σκέφτηκαν ότι αν ενώνονταν θα καταφέρναν κάπως να ενώσουν και τους ψηφοφόρους τους, αλλά νομίζω ότι τελικά αλληλοακυρώνονται», σχολιάζει. Όσον αφορά την εσωτερική πολιτική, συνεχίζει η Σάιντλιν, οι θέσεις ανάμεσα στα δυο κόμματα της αντιπολίτευσης είναι παρόμοιες: Πιστεύουν ότι όλοι οι πολίτες πρέπει να πάνε στον στρατό, είναι δηλαδή εναντίον της εξαίρεσης από την υποχρεωτική θητεία που απολαμβάνουν οι υπερορθόδοξοι Εβραίοι. «Πιστεύουν, επίσης, ότι ο Νετανιάχου έχει κάνει τα πάντα λάθος σε αυτόν τον πόλεμο, τέτοια πράγματα. Έχουν όμως πραγματικά διαφορετικό όραμα για το Παλαιστινιακό; Δεν είμαι και τόσο σίγουρη».

Image

Η Σάιντλιν έχει πολλές φορές ακούσει να γίνεται λόγος για τη δεξιά στροφή της ισραηλινής κοινωνίας, σαν να είναι κάτι πρόσφατο. Αλλά είναι μια στροφή που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και 25 χρόνια, λέει. Την ρωτάω αν το φαινόμενο επιταχύνθηκε ή επεκτάθηκε μετά την τρομοκρατική επίθεση του Οκτωβρίου του 2023. «Δεν είναι τόσο ότι μετά την 7η Οκτωβρίου στράφηκαν περισσότεροι άνθρωποι προς τη δεξιά, όσο ότι όσοι ήταν ήδη δεξιοί, έγιναν ακόμη πιο δεξιοί, ενώ οι κεντρώοι άρχισαν να υιοθετούν θέσεις που μερικές φορές μπορεί να είναι ακραίες».

Υπάρχουν αποχρώσεις και διαβαθμίσεις, επισημαίνει η Σάιντλιν. «Διότι πολλοί από αυτούς τους Ισραηλινούς που αυτοπροσδιορίζονται ως κεντρώοι, μπορούν και σήμερα να επιστρέψουν σε πιο μετριοπαθείς θέσεις». Αλλά όσο η πλειοψηφία υποστηρίζει αυτές τις πολύ ακραίες απόψεις –δηλαδή την επιμονή στον πόλεμο, την εγκατάλειψη της διπλωματίας, τη βεβαιότητα ότι η διπλωματία δεν λειτουργεί κι ότι οι Ισραηλινοί δεν μπορούν να εμπιστευθούν κανέναν– τότε αυτή η ατμόσφαιρα θα υπερισχύει.

Την παρατήρηση ότι η δεξιά στροφή της ισραηλινής κοινωνίας πάει πολλά χρόνια πίσω, στην κατάρρευση της ειρηνευτικής διαδικασίας και την ενίσχυση της στρατιωτικής ισχύος του Ισραήλ, που επέτρεψε στην ισραηλινή κυβέρνηση να πάρει πολύ σκληρά μέτρα εναντίον των Παλαιστινίων χωρίς κανένα κόστος, κάνει και η Μεράβ Ζάνσαϊν. «Μετά την 7η Οκτωβρίου μιλάμε πια για μια δεξιά κοινωνία, καθώς ο φόβος και το επίπεδο της βίας που έζησαν οι Ισραηλινοί ήταν τέτοια που πείστηκαν ότι δεν μπορούν να εμπιστευθούν ξανά όχι μόνο τους Παλαιστίνιους, αλλά ούτε το Ιράν, ούτε τον Λίβανο. Και αυτά με όλους τους πολιτικούς να λένε πάνω κάτω τα ίδια πράγματα, να επιμένουν ότι η μόνη μας επιλογή ήταν να κάνουμε πόλεμο και πάλι πόλεμο. Δεν άκουγες καμιά εναλλακτική. Δεν είναι δηλαδή μόνο ότι οι Ισραηλινοί κινήθηκαν προς τα δεξιά, αλλά και ότι δεν υπάρχει κι ένα διαφορετικό πολιτικό όραμα».

Οι δεσμεύσεις της αντιπολίτευσης και η σιωπή για το Παλαιστινιακό

Ρωτάω την Ντάλια Σάιντλιν αν υπάρχει κάποιο κόμμα της αντιπολίτευσης, οι προτάσεις του οποίου για την ισραηλινή κοινωνία να είναι ριζικά διαφορετικές από εκείνες του Λικούντ. «Μόνο τα αραβικά κόμματα της αντιπολίτευσης διαφοροποιούνται ριζικά, αλλά οι περισσότεροι Ισραηλινοί δεν τους δίνουν σημασία. Τα δυο επικρατέστερα κόμματα είναι θεωρώ κεντροδεξιά ή μετριοπαθή δεξιά. Παρουσιάζονται ως κεντρώα, ως κόμματα της πραγματιστικής κεντροδεξιάς. Βασικά είναι εθνικιστές και μιλιταριστές, αλλά σίγουρα δεν είναι φονταμελιστές και δεν είναι λαϊκιστές, όπως ο Νετανιάχου. Αυτό που λένε, στην ουσία, είναι ότι εμείς θα είχαμε κάνει τους πολέμους με μεγαλύτερη επιτυχία, θα είχαμε καταφέρει να έχουμε καλύτερες διεθνείς σχέσεις».

Εκείνο, όμως, για το οποίο δεσμεύονται και το οποίο κάνει τη διαφορά για τους Ισραηλινούς ψηφοφόρους είναι ότι θα συστήσουν ανεξάρτητη επιτροπή για τη διερεύνηση των συνθηκών υπό τις οποίες κατέστη δυνατή η σφαγή της 7ης Οκτωβρίου. Αυτό απαιτεί η μεγάλη πλειοψηφία των Ισραηλινών, για να διερευνηθούν οι ευθύνες όλων, λέει η Ντάλια Σάιντλιν. «Οι ευθύνες της κυβέρνησης, του στρατού, των μυστικών υπηρεσιών. Υπάρχει νόμος που ορίζει τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί και όλα τα στάδια μιας τέτοιας έρευνας σε περίπτωση μιας μεγάλης καταστροφής. Είναι λοιπόν αυτονόητο ότι θα έπρεπε να έχει ήδη γίνει τέτοια έρευνα από μια ανεξάρτητη κρατική επιτροπή. Mιλάμε για τη μεγαλύτερη καταστροφή στην ιστορία της χώρας». Αλλά η κυβέρνηση έχει μπλοκάρει το θέμα – διόρισαν επιτροπή της πολιτικής επιρροής τους, εξηγεί.

Αυτή είναι η προτεραιότητα για την πλειοψηφία της κοινωνίας, μαζί με τη θέσπιση της υποχρεωτικής στράτευσης των υπερορθόδοξων και την αποκατάσταση του δημοκρατικού χαρακτήρα και της ανεξαρτησίας των θεσμών. Αυτά καίνε τους Ισραηλινούς ψηφοφόρους, σύμφωνα και με τις δυο συνομιλήτριές μας.

Image

«Αυτά είναι τα φλέγοντα θέματα, αλλά η προσωπική μου γνώμη είναι πως δεν μπορεί να υπάρξει μακροπρόθεσμο πολιτικό όραμα αν δεν αντιμετωπίσουμε το Παλαιστινιακό», σημειώνει η Σάιντλιν. Μόνο το Δημοκρατικό Κόμμα του Γιαΐρ Γκολάν συζητάει γι' αυτό, αν και οι αριστεροί Ισραηλινοί το βλέπουν με κάποιο σκεπτικισμό, συμπληρώνει. «Ο αρχηγός του ήταν υπαρχηγός του ΓΕΣ, μιλούν πολύ με όρους διαχωρισμού από τους Παλαιστίνιους. Πάντως τουλάχιστον κάτι λένε, έχουν ένα σχέδιο».

Δηλαδή η χώρα πάει σε εκλογές με τα κόμματα να μιλάνε για όλα εκτός από το Παλαιστινιακό; «Ναι, κάπως έτσι. Και με ανησυχεί ότι μπορεί να φτάσουμε σε ένα σημείο που να επικρατήσει μεν η αντιπολίτευση, αλλά να σταματήσει και ο υπόλοιπος κόσμος να συζητάει για το Παλαιστινιακό». Το ίδιο θα επισημάνει και η Μεράβ Ζάνσαϊν: «Τα κόμματα της αντιπολίτευσης επικεντρώνονται σε όσα έχει κάνει λάθος ο Νετανιάχου, σε θέματα δημοκρατικών θεσμών, σε εσωτερικά ζητήματα και συστηματικά αποφεύγουν να αναφερθούν στο Παλαιστινιακό».

Ωστόσο η Ζάνσαϊν σκέφτεται ότι ακόμη και υπό τις σημερινές συνθήκες, μπορεί κανείς να διατηρεί μια αισιοδοξία. «Έχει νόημα να κοιτάξει κανείς την ιστορία. Ποιος θα το περίμενε ότι τέσσερα χρόνια μετά από τον πόλεμο του 1973, που ήταν μια μεγάλη τραγωδία για το Ισραήλ, θα υπογράφαμε συμφωνία ειρήνης με την Αίγυπτο; Γι’ αυτό λέω πως πολλά μπορεί να συμβούν». Η ισραηλινή κοινωνία έχει μετακινηθεί προς τα δεξιά, η λύση των δυο κρατών έχει πλέον ελάχιστους υποστηρικτές, οι Ισραηλινοί βιώνουν ένα μεγάλο τραύμα, είναι φοβισμένοι κι επιπλέον δεν έχουν καλή ηγεσία, λέει. «Εάν μετά από αυτές τις εκλογές αλλάξει κάτι, αν αναδεχθεί μια νέα ηγεσία και αν υπάρξουν κάποιες προϋποθέσεις, θα μπορούσαμε να δούμε την κοινωνία να μετακινείται προς μια πολύ διαφορετική κατεύθυνση. Πιστεύω ότι αξίζει να το έχουμε αυτό στο νου μας».

Συνεργασία με αραβικά κόμματα

Μέχρι στιγμής, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι τα κόμματα που απαρτίζουν τον συνασπισμό του πρωθυπουργού Μπενγιαμίν Νετανιάχου δεν θα ήταν ικανά να σχηματίσουν σήμερα νέα κυβέρνηση. Και στις περισσότερες από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, ούτε τα κόμματα της εβραϊκής αντιπολίτευσης καταφέρνουν να φτάσουν την απαιτούμενη πλειοψηφία των 61 εδρών, προκειμένου να σχηματίσουν κυβέρνηση συνασπισμού. Για να το πετύχουν θα έπρεπε να εξασφαλίσουν την υποστήριξη τουλάχιστον ενός από τα κόμματα υπό αραβική ηγεσία.

Ωστόσο και τα δυο βασικά κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν δηλώσει ότι δεν θα συνεργαστούν με κάποιο από τα αραβικά κόμματα. Αυτό πόσο ρεαλιστικό είναι εκ μέρους τους; «Καθόλου, δεν στέκει. Το λένε για ψηφοθηρικούς λόγους. Υπάρχουν τέσσερα αραβικά κόμματα, το μεγαλύτερο από τα οποία είναι το κόμμα του οποίου ηγείται ο Μανσούρ Αμπάς, με τον οποίον άλλωστε έχουν συνεργαστεί ξανά στο παρελθόν. Και το πιθανότερο είναι πως αν δεν συγκεντρώσουν τις απαραίτητες έδρες, μετά τις εκλογές θα ανακαλέσουν», λέει η Ζάνσαϊν. «Δεν μου φαίνεται και πολύ εύκολο να αντικατασταθεί ο Νετανιάχου χωρίς τη συνεργασία με τους Άραβες του Ισραήλ».

Στο μεταξύ, το 2021 η κυβέρνηση συνασπισμού υπό την ηγεσία του Ναφτάλι Μπένετ περιλάμβανε και το κόμμα Ραάμ του Μανσούρ Αμπάς. «Πιστέψαμε τότε ότι έσπασε επιτέλους για τα καλά ένα ταμπού, το οποίο άλλωστε, για να λέμε τα πράγματα όπως έχουν, είναι ρατσιστικό κι εθνικιστικό. Αλλά, ξέρετε, το πρόβλημα δεν το έχουν οι Ισραηλινοί πολίτες. Το έχουν οι πολιτικοί, οι οποίοι μετά την 7η Οκτωβρίου φοβούνται να θίξουν το θέμα», λέει η Ντάλια Σάιντλιν.

Γιατί; Διότι φοβούνται τις επιθέσεις της ακροδεξιάς και τη στοχοποίησή τους από τον Νετανιάχου και τους κυβερνητικούς εταίρους του. «Διότι διατείνονται ότι όποιος συνεργαστεί με αραβικό κόμμα είναι σαν να υποστηρίζει την τρομοκρατία, πράγμα που είναι ψέμα, φυσικά. Αλλά οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης υποχωρούν σε αυτόν τον εκφοβισμό». Πάντως και η Σάιντλιν πιστεύει ότι μετά τις εκλογές θα το ξανασκεφτούν, εάν δουν ότι αυτή είναι η επιλογή τους προκειμένου να σχηματίσουν κυβέρνηση.

Η πόλωση είναι τεράστια

Οι περισσότεροι Ισραηλινοί θέλουν να ξεφορτωθούν τον Νετανιάχου, έχουν κουραστεί πολύ, σχολιάζει η Ζάνσαϊν. «Βρίσκεται υπερβολικά πολύ καιρό στην εξουσία, είναι διεφθαρμένος, η 7η Οκτωβρίου συνέβη επί δικής του πρωθυπουργίας, είναι πολύ απογοητευμένοι πια, δεν τον θέλουν άλλο. Διατηρεί βέβαια μια μικρή, ισχυρή βάση, αλλά ως εκεί». Κατά τα άλλα, όμως, «όπως συμβαίνει πια και σε πολλές άλλες χώρες, οι Ισραηλινοί διαχωρίζονται ανάλογα με τα μέσα και τους λογαριασμούς στα σόσιαλ μίντια που ακολουθούν».

Image

Ρωτάω την Ντάλια Σάιντλιν πού αποδίδει την αξιοσημείωτη πολιτική αντοχή του Μπενγιαμίν Νετανιάχου. «Είναι πολύ ικανός σε δύο πράγματα: Το ένα είναι ο λαϊκισμός. Είχε πάντα ένα αλάθητο ένστικτο για το πώς να απευθύνεται στους ανθρώπους, πώς να αξιοποιεί τις ματαιώσεις τους, το αίσθημα της περιθωριοποίησής τους στο εσωτερικό της ισραηλινής κοινωνίας, είναι πολύ ικανός επίσης στο να στρέφει το ένα στρατόπεδο ενάντια στο άλλο και να παρουσιάζει την άλλη πλευρά σαν εχθρό», απαντά. Αυτό το ένστικτο, που τον χαρακτήριζε ήδη από τη δεκαετία του 1990, το έχει στο μεταξύ καλλιεργήσει και χρόνο με τον χρόνο, έχει αναπτύξει αυτές τις ικανότητες ακόμη περισσότερο.

Αλλά η αντοχή του οφείλεται και σε κάτι ακόμη. Στην άφταστη ικανότητά του να ενορχηστρώνει το πολιτικό σύστημα. «Είναι φοβερά ικανός στο να πείθει ανθρώπους να γίνουν σύμμαχοί του, να τους πείθει να ενωθούν με άλλα κόμματα αν χρειάζεται για να περάσουν το εκλογικό όριο, ή να πείθει ανθρώπους να μπουν στην κυβέρνησή του», λέει η Σάιντλιν. Με λίγα λόγια, ο Νετανιάχου είναι πολύ επιδέξιος στο να χειρίζεται τις ελίτ και ταυτόχρονα πολύ επιδέξιος στο να χειρίζεται τους απλούς ανθρώπους. Το κόστος, όμως, της επιδεξιότητας που κρατάει τον ίδιο στην πρωθυπουργία, το πληρώνει σε ακραία πόλωση η ισραηλινή κοινωνία.

Αναρωτιέμαι αν έχει ενταθεί η πόλωση από τη στιγμή που η χώρα μπήκε σε προεκλογική περίοδο. «Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την κοινωνία πιο πολωμένη απ' ό,τι ήταν το 2023, όταν υπήρχαν τόσο βαθιές διαιρέσεις που είχαμε φτάσει να ανησυχούμε για εμφύλιο πόλεμο. Ή και μετά, κατά τη διάρκεια της κρίσης των ομήρων, όταν επί δύο χρόνια περισσότεροι από τους μισούς πολίτες της χώρας παρακαλούσαν απελπισμένα να τους φέρουμε πίσω, αλλά οι υποστηρικτές του κυβερνητικού συνασπισμού το έβλεπαν ως προδοσία κι ήθελαν να συνεχιστεί για πάντα ο πόλεμος και να προσαρτηθεί η Γάζα», απαντά η Σάιντλιν. Η πόλωση ήταν ήδη βαθιά, πολύ πριν μπει η χώρα σε προεκλογική περίοδο.