Mε ή χωρίς γλουτένη;

Τα ράφια των σούπερ-μάρκετ γεμίζουν από προϊόντα χωρίς γλουτένη και όλο και περισσότεροι άνθρωποι την αντιμετωπίζουν ως τον διάβολο. Τι είναι μόδα και τι πραγματικότητα; Ένας διατροφολόγος αποκωδικοποιεί τις πιο πρόσφατες έρευνες.
Χρόνος ανάγνωσης: 
4
'
Το Μουσείο Ελευθέρας Γλουτένης (glutenimage.tumblr.com) φαντάζεται έργα τέχνης χωρίς το ενοχοποιητικό στοιχείο.

Η διατροφή ελεύθερη σε γλουτένη αποτελεί τη μόνη επιλογή για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη που πάσχουν από κοιλιοκάκη, μια αυτοάνοση νόσο όπου το σώμα παρουσιάζει ανοσολογική αντίδραση στην κατανάλωση γλουτένης. Με την πάροδο του χρόνου αυτή η αντίδραση προκαλεί φλεγμονή που καταστρέφει τα τοιχώματα του λεπτού εντέρου και μειώνει την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών. Η βλάβη μπορεί να προκαλέσει στη συνέχεια απώλεια βάρους, φούσκωμα και διάρροια, ενώ ενδέχεται να μην παρέχεται η απαραίτητη θρέψη στα υπόλοιπα όργανα του σώματος. Δεν υπάρχει θεραπεία για την κοιλιοκάκη, όμως η διατροφή ελεύθερης γλουτένης μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων και στην επούλωση του λεπτού εντέρου.

Η γλουτένη περιέχεται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη.

Η τάση για προϊόντα χωρίς γλουτένη

Αν και οι περιπτώσεις κοιλιοκάκης αυξάνονται, παρουσιάζεται σήμερα μια δυσανάλογα υψηλή ανάπτυξη των προϊόντων χωρίς γλουτένη. Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνα καταναλωτών, τα προϊόντα χωρίς γλουτένη αγοράζονται κατά κανόνα από ανθρώπους που δεν πάσχουν από κοιλιοκάκη. Σε έρευνα στις ΗΠΑ το 35% των ερωτηθέντων απάντησε ότι δεν είχε συγκεκριμένο λόγο για την αγορά τους, τo 26% τα αγόρασε επειδή θεωρούσε πως είναι μια πιο υγιεινή επιλογή, 19% επειδή θεωρούσε πως βοηθά στην υγεία του γαστρεντερικού, 10% επειδή κάποιος στην οικογένεια είχε δυσανεξία στη γλουτένη και μόνο 8% επειδή είχαν οι ίδιοι τη δυσανεξία.

Σε άλλη έρευνα σε 30.000 ανήλικες σε 60 χώρες, 21% των ερωτηθέντων απάντησαν ότι στις αποφάσεις τους σχετικά με αγορές τροφίμων επηρεάζονταν από την ιδιότητα «ελεύθερου γλουτένης» ενός τροφίμου. Το 37% των ερωτηθέντων κάτω των 20 ετών, το 31% εκείνων από 21 έως 34 ετών, το 22% εκείνων που είναι 50-64 ετών και το 12% των μεγαλύτερων των 65 ετών δήλωσαν ότι θα πλήρωναν σημαντικά περισσότερα χρήματα για αυτά τα προϊόντα. Την ίδια στιγμή, άλλη μελέτη δείχνει ότι, παρά την αυξανόμενη πεποίθηση (31% το 2013, 47% το 2015) ότι η ελεύθερη γλουτένης δίαιτα είναι δίαιτα χωρίς επιστημονική υποστήριξη (fad diet), 25% των ερωτηθέντων δήλωσαν πως καταναλώνουν προϊόντα χωρίς γλουτένη.

Είναι τα τρόφιμα χωρίς γλουτένη μια υγιεινή επιλογή;

Για τους ανθρώπους χωρίς κοιλιοκάκη ή αλλεργία, δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν τα οφέλη στην υγεία από την κατανάλωση προϊόντων χωρίς γλουτένη. Μάλιστα, αρκετές φορές τα προϊόντα αυτά περιέχουν περισσότερη ζάχαρη και λιπαρά από τα συμβατικά και έχει παρατηρηθεί αυξημένη πρόσληψη θερμίδων και λίπους σε ανθρώπους που ακολουθούν μια δίαιτα ελεύθερη γλουτένης, ενώ αυτή μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε έλλειψη βιταμινών (όπως του συμπλέγματος Β), φυλλικού οξέος, σιδήρου, κ.ά.

Πέρα από την έλλειψη θρεπτικών συστατικών, εκείνοι που ακολουθούν δίαιτα ελεύθερη γλουτένης έχουν μεγαλύτερο ρίσκο να εκτεθούν σε τοξίνες όπως π.χ. αρσενικό που συναντάται σε ανόργανες μορφές ρυζιού, ενός συστατικού που χρησιμοποιείται συχνά σε επεξεργασμένα τρόφιμα χωρίς γλουτένη. Η παρακολούθηση από ένα διαιτολόγο, η μεγαλύτερη ποικιλία επιλογών τροφίμων, η επιλογή περισσότερων μη επεξεργασμένων τροφίμων και διάφοροι μέθοδοι μαγειρέματος μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της έκθεσης στο αρσενικό.

Επιπρόσθετα, ανάμεσα σε ανθρώπους με κοιλιοκάκη, η ποσότητα υδραργύρου είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη σε εκείνους που ακολουθούν διατροφή χωρίς γλουτένη από εκείνους που δεν έχουν περιορίσει την κατανάλωση γλουτένης. Δεν γνωρίζουμε ακόμα από πού προέρχεται ο υδράργυρος και ούτε έχουν εξακριβωθεί ακόμα οι επιπτώσεις του στην υγεία.

Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν τοξικές ιδιότητες της γλουτένης ως συστατικό της τροφής. Μάλιστα κάποιες μελέτες υποδεικνύουν την έλλειψη τοξικότητάς τους.

Ποιοι τελικά πρέπει να αποφεύγουν τη γλουτένη;

Υπάρχουν διάφορα αίτια του γιατί πρέπει να αποφεύγει κάποιος τη γλουτένη. Ένας βασικός λόγος είναι η ιατρική διάγνωση ότι πάσχει από κοιλιοκάκη.

Άλλος λόγος είναι η ευαισθησία στη γλουτένη/σιτάρι. Αυτή η ευαισθησία δεν έχει κατανοηθεί πλήρως και σε καμία περίπτωση δεν επηρεάζει την προσπάθεια ενός ανθρώπου να μειώσει το σωματικό του βάρος. Όροι όπως «ευαισθησία στο σιτάρι που δεν είναι κοιλιοκάκη» (nonceliac wheat sensitivity) και «άνθρωποι που αποφεύγουν το σιτάρι και τη γλουτένη» έχουν προταθεί ως πιο δόκιμοι όροι καθώς πολλές φορές οι άνθρωποι το αυτό-διαγιγνώσκουν την κοιλιοκάκη και δεν είναι ξεκάθαρο αν είναι η γλουτένη είναι εκείνο στο οποίο το σώμα τους αντιδρά. Μάλιστα, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι άνθρωποι με ευαισθησία στους ζυμώσιμους ολιγοσακχαρίτες μπορεί να κατηγοριοποιηθούν λανθασμένα ως έχοντες ευαισθησία στη γλουτένη. Το ίδιο συμβαίνει και για εκείνους που πιθανόν πάσχουν από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, δυσανεξία στη λακτόζη κ.λπ. Ιταλική έρευνα κατέδειξε ότι μόνο το 6,6% των ασθενών που αναφέρουν πιθανή ευαισθησία στη γλουτένη διαγνώστηκαν θετικά ενώ 86% δεν παρουσίασαν συμπτώματα όταν η γλουτένη εισήχθη ξανά στη διατροφή τους.

Επιπρόσθετα, κάποιοι άνθρωποι έχουν αλλεργία στο σιτάρι. Αυτοί μπορούν να καταναλώσουν άλλα προϊόντα που περιέχουν γλουτένη, αποφεύγοντας το σιτάρι από τη διατροφή τους.

Συμπεράσματα
  • Αν και αρκετοί άνθρωποι επιλέγουν να ακολουθήσουν μια δίαιτα ελεύθερη σε γλουτένη, κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο μόνο για ένα σχετικά μικρό ποσοστό του πληθυσμού το οποίο νοσεί.

  • Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι τα προϊόντα χωρίς γλουτένη είναι πιο υγιεινά από εκείνα που περιέχουν γλουτένη, ενώ μπορεί να οδηγήσουν σε διατροφικές ελλείψεις αν δεν γίνουν κατάλληλες επιλογές.

  • Εκείνοι που πιστεύουν πως μπορεί να έχουν κοιλιοκάκη ή κάποια άλλη κατάσταση που συνδέεται με την γλουτένη θα πρέπει να μιλήσουν πρώτα με τον ιατρό τους για να το επαληθεύσουν με τις αντίστοιχες εξετάσεις.

  • Ακόμα και αν ακολουθεί κάποιος μια δίαιτα ελεύθερη σε γλουτένη, παρόλο που δεν υπάρχουν ενδείξεις κοιλιοκάκης, θα πρέπει να συμβουλευτεί ένα διατροφολόγο σχετικά με τις ελλείψεις που μπορεί να προκαλέσει μια δίαιτα ελεύθερη σε γλουτένη.

Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, πτυχιούχος του University of Surrey. Έχει μετεκπαιδευτεί στην κλινική διαιτολογία στο King’s College London. Συμμετέχει ως υποψήφιος Διδάκτορας στην ΠΑΜΕΔΥ, που υλοποιείται από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. www.dimakopoulosi.gr

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
1

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.