Το φιάσκο με την κατάρτιση στις φυλακές αξίας 24 εκατ. ευρώ

Άλλη σύμβαση υπέγραψε η Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής (ΓΓΑΠ) με τον ανάδοχο για το έργο εκπαίδευσης και πιστοποίησης χιλιάδων κρατουμένων, και άλλη ήταν αυτή που είχε εγκρίνει προηγουμένως το Ελεγκτικό Συνέδριο. Αυτό γνωμοδότησε πρόσφατα το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, που θέτει θέμα απόλυτης ακυρότητας της σύμβασης, καθώς η υπογραφείσα διαφέρει ουσιωδώς από αυτήν που εγκρίθηκε. Κι αυτά γίνονται τρία ολόκληρα χρόνια μετά τη συμβασιοποίηση του έργου.

Παράλληλα και ενώ το συμβατικό αντικείμενο έχει ολοκληρωθεί και το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη –στο οποίο υπάγεται η ΓΓΑΠ– έχει παραλάβει το έργο χωρίς παρατηρήσεις και έχει κάνει εκκαθάριση πληρωμής προς τον ανάδοχο, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους στη γνωμοδότησή του της 6ης Νοεμβρίου 2025 τονίζει ότι είναι μη νόμιμη η πληρωμή ακόμη και ενός ευρώ. Ταυτόχρονα, κλιμάκιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει εντοπίσει σε προκαταρκτικά ευρήματα ελέγχου του σειρά προβληματικών σημείων στον σχεδιασμό και την υλοποίηση του έργου, το οποίο συγχρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους. Και μέσα σε όλα αυτά, μισό χρόνο μετά τη γνωμοδότηση του ΝΣΚ το αρμόδιο υπουργείο –όπως μας πληροφορεί ο ανάδοχος του έργου ο οποίος αμφισβητεί κατά πόσο είναι βάσιμη η κρίση του ΝΣΚ που μπλοκάρει την πληρωμή του– δεν έχει εκδώσει κάποια πράξη περί ακυρότητας της σύμβασης. 

Οι ανεδαφικοί στόχοι 

Τέλη Μαΐου 2022 αναρτήθηκε διακήρυξη διεθνούς διαγωνισμού για την ανάθεση του έργου «Εκπαίδευση και Πιστοποίηση Κρατουμένων» με καταληκτική ημερομηνία παραλαβής προσφορών έναν μήνα μετά, αν και τουλάχιστον ένας ενδιαφερόμενος ζήτησε εγγράφως να δοθεί παράταση για επιπλέον τριάντα ημέρες, λόγω της πολυπλοκότητας των απαιτήσεων και του εύρους του έργου. Ο προϋπολογισμός του ήταν στα 24 εκατ. ευρώ (με ΦΠΑ) και αφορούσε έως και 7.500 κρατούμενους σε 35 καταστήματα κράτησης σε όλη τη χώρα. Το έργο χωριζόταν σε δύο σκέλη α) σε υπηρεσίες συμβουλευτικής, κατάρτισης και πιστοποίησης και β) σε προμήθεια εξοπλισμού (tablet, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, θρανία κτλ) και διαμόρφωση εκπαιδευτικών αιθουσών (εργαστηρίων). 

«Ο κάθε υποψήφιος οικονομικός φορέας ή ακόμη περισσότερο μια ένωση εταιρειών [...] για να είναι σύννομοι με τις απαιτήσεις της προκήρυξης έτσι ώστε να είναι σε θέση να υποβάλλουν προσφορά θα πρέπει να έχουν περισσότερο χρόνο απ’ ότι συνήθως δίνεται σε έργα με υπερβολικά μικρότερο προϋπολογισμό. [...] ακόμη και αν κάποιος υποψήφιος οικονομικός φορέας γνώριζε εκ των προτέρων τις απαιτήσεις της προκήρυξης, θα ήταν πολύ δύσκολο να υποβάλλει τεχνική προσφορά εντός του συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος!», έγραφε το αίτημα παράτασης της καταληκτικής ημερομηνίας, το οποίο δεν ελήφθη υπόψιν. 

Όπως διαβάζουμε στη διακήρυξη: «Στόχος του έργου είναι “η υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για την ενίσχυση της μελλοντικής επανένταξης αποφυλακιζόμενων κρατούμενων στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας”. Πρόκειται για μια φιλόδοξη παρέμβαση η οποία στοχεύει στην παροχή ενός μίγματος δράσεων επαγγελματικής συμβουλευτικής και μελλοντικής σταδιοδρομίας, επαγγελματικής κατάρτισης, πιστοποίησης γνώσεων και δεξιοτήτων όσο και συμπληρωματικών ενεργειών σε αποφυλακιζόμενους κρατούμενους, στα 35 καταστήματα κράτησης της χώρας, με στόχο την υποβοήθηση της μελλοντικής τους κοινωνικής ένταξης καθώς και την αποτροπή της υποτροπής τους σε εγκληματικές ενέργειες, η οποία είναι και η βασική αποστολή της ΓΓΑΠ».

Το πρώτο εξόφθαλμα παράδοξο που είδαμε στη «φιλόδοξη» διακήρυξη ήταν η τεράστια αναντιστοιχία ανάμεσα στους εν δυνάμει ωφελούμενους και στα πραγματικά στατιστικά στοιχεία για τον πληθυσμό των φυλακών εκείνης της περιόδου. «Το έργο αφορά έως 2.000 ανήλικους και έως 5.500 ενήλικους», έγραφε το κείμενο της διακήρυξης, προκαλώντας πραγματική απορία για το πού θα βρίσκονταν αυτοί οι 2.000 ανήλικοι, όταν με βάση τα στατιστικά της ίδιας ΓΓ Αντεγκληματικής Πολιτικής (τα οποία περιλαμβάνονταν και στη σχετική διακήρυξη!) οι θέσεις των ανηλίκων τη στιγμή εκείνη ανέρχονταν στα 30 άτομα και των νεαρών ενηλίκων στα 295. 

Όμως και το άθροισμα των 7.500 κρατουμένων, ακόμη κι αν μιλάμε κυρίως για ενήλικες, μοιάζει όχι απλώς φιλόδοξο, αλλά ανεδαφικό. «Περίπου το 50% των κρατουμένων εμφανίζονται στα στατιστικά που κατά καιρούς διατίθενται να μην έχουν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση ή και να μην έχουν πάει σχολείο ποτέ. To 30% των κρατουμένων στον Κορυδαλλό το 2023 δεν γνώριζαν, σύμφωνα με δήλωσή τους, ελληνικά. Σε περιφερειακά καταστήματα το ποσοστό είναι, συχνά, πολύ υψηλότερο. Άλλωστε, το να μιλά κανείς τη γλώσσα δε σημαίνει και ότι διαβάζει με άνεση, ακόμα κι αν είναι Έλληνας. Πώς κρίθηκε το πρόγραμμα κατάλληλο για πάνω από το 70% του (τότε) πληθυσμού; Αυτός ήταν περίπου ο στόχος, αν δούμε τους αριθμούς», μου λέει η Αντιγόνη Ευστρατόγλου, η οποία εργάζεται από το 2010 στην εκπαίδευση ενηλίκων και από το 2017 σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας που λειτουργούν σε φυλακές. Τον Νοέμβριο του 2024 ολοκλήρωσε τριετή εθνογραφική έρευνα σε έξι σχολεία φυλακών ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και ορισμένες ενότητες του βιβλίου της είναι αφιερωμένες στο πρόγραμμα που εξετάζουμε σήμερα.  

«Η πρόσβαση στην κατάρτιση είναι βασικό δικαίωμα. Και οι άνθρωποι τη ζητάνε και για τον πρακτικό της προσανατολισμό, επειδή τους επιτρέπει να ασκούνται σε κάτι, και επειδή αγωνιούν για τις προοπτικές τους. Δε βλέπω, όμως, πώς θα μπορούσε να φανεί ωφέλιμο ένα πρόγραμμα που αγνόησε τις ανάγκες τους και το πλαίσιο στο οποίο θα εφαρμοζόταν», τονίζει.

Το μεγαλύτερο ποσό του έργου, δηλαδή €16.097.500,00, αντιστοιχεί στη θεωρητική κατάρτιση των κρατουμένων στους οποίους αντιστοιχούν 300 ή 350 ώρες, ανάλογα αν είναι ενήλικες ή ανήλικοι, με το προϋπολογιζόμενο μέγιστο κόστος ανά ανθρωποώρα κατάρτισης στα 6,85 ευρώ, ενώ προβλέπονταν και 2 ή 4 ώρες συμβουλευτικής αντίστοιχα. (Τα υπόλοιπα 5,419 εκατ. ήταν για προμήθεια εξοπλισμού και διαμόρφωση εκπαιδευτικών αιθουσών).

Το έργο περιελάμβανε και κοινό πρόγραμμα γενικής εκπαίδευσης με οριζόντιες δεξιότητες (βασικές γνώσεις ελληνικής γλώσσας, μαθηματικών, χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών, διαχείριση θυμού, επικοινωνιακές δεξιότητες, αποφυγή κατάχρησης ουσιών), αντικείμενα δηλαδή που καλύπτονται και στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δομών και των προγραμμάτων απεξάρτησης που λειτουργούν στα καταστήματα κράτησης.

Όπως γράφει η Ευστρατόγλου στη μεταδιδακτορική έρευνά της με τίτλο Μαθαίνοντας στη φυλακή (Εκδόσεις Φυλάτος): «ενδεικτικά, αναφέρεται, προκειμένου να γίνει αντιληπτή η κλίμακα της επένδυσης, ότι το ωριαίο κόστος επαγγελματικής κατάρτισης στο πλαίσιο προγράμματος 350 ωρών της ΔΥΠΑ σε Κατάστημα Κράτησης την ίδια περίπου περίοδο κόστιζε κατά μέσο όρο 2,4 € και γινόταν εξ ολοκλήρου ζωντανά (βλ. ανάρτηση στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ με ΑΔΑ ΨΡΡΒ4691Ω2-Τ8Π). Επίσης, αναφέρεται ότι η συνολική (συγχρηματοδοτούμενη) δημόσια δαπάνη για 4 χρόνια λειτουργίας των 99 Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας [ΣΔΕ] της χώρας (1/9/23- 31/12/27) είναι 25.303.024 ευρώ. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, τα ΣΔΕ εξυπηρετούν πάνω από 6.000 μαθητές τον χρόνο (6194 για το 2020-2021), καθημερινά, δια ζώσης, για δύο έτη, ενσωματώνοντας οργανικά στη λειτουργία τους συμβούλους σταδιοδρομίας και ψυχολόγους».

Το πόσο φιλόδοξοι ήταν οι στόχοι του έργου επιβεβαιώθηκε στην πορεία και από την περιορισμένη απήχηση του προγράμματος, όπως θα δούμε παρακάτω. 

Δεύτερο παράδοξο είναι ότι ανάμεσα στα έντεκα εξειδικευμένα Προγράμματα Κατάρτισης που μπορούσαν να διαλέξουν οι κρατούμενοι προκειμένου να πιστοποιηθούν, ήταν και αυτό του σερβιτόρου. Όμως σύμφωνα με το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, για να εκδώσει ένας ενδιαφερόμενος άδεια εργασίας ως σερβιτόρος σε κέντρο διασκέδασης, μπαρ ή καφετέριες ζητείται αντίγραφο ποινικού μητρώου δικαστικής χρήσης. Ο ενδιαφερόμενος «θα πρέπει να μην έχει καταδικασθεί τελεσίδικα για εγκλήματα κατά της ζωής ή σωματικής ακεραιότητας από πρόθεση, για αδικήματα που αφορούν τα ήθη γενικά, για παράνομη οπλοφορία, οπλοχρησία και κατοχή όπλου και για το νόμο περί ναρκωτικών». Με δεδομένο ότι αυτές οι περιπτώσεις καλύπτουν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό κρατουμένων, είναι απορίας άξιο με ποια λογική επιλέχθηκε η ειδικότητα του σερβιτόρου. 

Άλλα έστειλαν στο Ελεγκτικό και άλλα υπογράψανε 

Εμπρόθεσμα στον διαγωνισμό υποβλήθηκαν δύο προσφορές, Στο δεύτερο στάδιο της αποσφράγισης των οικονομικών προσφορών προχώρησε μόνο η εταιρεία Άποψη ΑΕ (μαζί με τέσσερις συνεργαζόμενες εταιρείες), στην οποία και κατακυρώθηκε το έργο, διότι η επιτροπή του διαγωνισμού εντόπισε ελλείψεις στα απαιτούμενα δικαιολογητικά συμμετοχής του άλλου υποψηφίου. Τον Νοέμβριο του 2022 η πράξη με τίτλο «Ολοκληρωμένο Σχέδιο για την ενίσχυση της μελλοντικής επανένταξης αποφυλακιζόμενων κρατουμένων στην κοινωνία και την αγορά εργασίας - Εκπαίδευση και Πιστοποίηση Κρατουμένων» εντάχθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. 

Στις 21 Δεκεμβρίου 2022 το Ελεγκτικό Συνέδριο (Ζ’ Κλιμάκιο) αποφαίνεται πως ουδέν πρόβλημα υπάρχει με τη σύμβαση και έτσι όλα βαίνουν καλώς και τον Φεβρουαρίου του 2023 υπογράφεται η σύμβαση μεταξύ της ΓΓΑΠ και της Άποψη ΑΕ. 

Με μία σημαντική αλλαγή όμως σε σχέση με το σχέδιο σύμβασης που είχε δει το Ελεγκτικό. 

Στη διακήρυξη του διαγωνισμού, όπως και στο σχέδιο σύμβασης που πήγε στο Ελεγκτικό, έγραφε ξεκάθαρα: «O Ανάδοχος που θα υλοποιήσει τις ενέργειες Κατάρτισης της Πράξης απαιτείται να διαθέτει την απαιτούμενη επάρκεια και τεχνική ικανότητά ώστε είναι σε θέση να υλοποιήσει τα Προγράμματα Κατάρτισης με τη μέθοδο της συμβατικής (face to face) κατάρτισης στην τάξη». Όρος-κλειδι εδώ είναι το face to face. 

Image

Στη σύμβαση όμως που υπογράφηκε λίγους μήνες μετά, προστέθηκε όρος με τον οποίον προβλεπόταν η δυνατότητα υλοποίησης των επί μέρους ενεργειών με την μέθοδο της εξ αποστάσεως κατάρτισης (τηλεκατάρτιση), χωρίς καν να γίνει αναπροσαρμογή του μέγιστου κόστους ανά ανθρωποώρα κατάρτισης προς τα κάτω. 

Image

Η διάρκεια της σύμβασης ορίστηκε σε 14 μήνες από την υπογραφής της (μέχρι την 24 Απριλίου 2024) και στις 11 Δεκεμβρίου 2023 ο ανάδοχος με εμπρόθεσμο αίτημά του ζήτησε παράταση επτά μηνών προκειμένου να ολοκληρώσει το φυσικό αντικείμενο της σύμβασης και έτσι η διάρκειά της ορίστηκε ως την 24η Νοεμβρίου του 2024. Στις 4/2/2025 το έργο μεταφέρθηκε στην επόμενη χρηματοδοτική περίοδο ώστε να αποπληρωθεί εντός του 2025. Έως τότε δεν έχουμε εντοπίσει στη Διαύγεια ή στο ΚΗΜΔΗΣ κάποια πληρωμή προς τον ανάδοχο. 

Τι λέει το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους 

Δεκαπέντε μήνες μετά την υπογραφή της αλλαγμένης σύμβασης και έξι μήνες μετά τη λήξη της, τον Μάιο του 2025 το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη με έγγραφό του ρωτά το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους α) εάν η προσθήκη του όρου που προέβλεπε τη δυνατότητα τηλεκατάρτισης, ο οποίος δεν περιλαμβανόταν στο σχέδιο σύμβασης που είχε υποβληθεί στο Ελεγκτικό Συνέδριο, συνιστά ουσιώδη μεταβολή των όρων της, 

β) εάν, σε καταφατική περίπτωση, η εν λόγω σύμβαση πάσχει ακυρότητας στο σύνολο της ή σε μέρος αυτής και σε ποιο, 

γ) ποιες είναι οι έννομες συνέπειες για την Αναθέτουσα Αρχή και τον Ανάδοχο σε περίπτωση ολικής ή μερικής ακυρότητας, 

δ) εάν νομιμοποιείται η Υπηρεσία να πληρώσει τις πραγματοποιηθείσες από την Ανάδοχο υπηρεσίες συμβουλευτικής-κατάρτισης-πιστοποίησης, την προμήθεια εξοπλισμού και τα έξοδα διαμόρφωσης εκπαιδευτικών αιθουσών.

Το ΝΣΚ συνεδρίασε τον Οκτώβριο του 2025 και γνωμοδότησε κατά πλειοψηφία ότι η προσθήκη της δυνατότητας για εξ αποστάσεως κατάρτιση «συνιστά ουσιώδη τροποποίηση των όρων της σύμβασης», επίσης με την ασύγχρονη τηλεκατάρτιση «δίνεται η δυνατότητα στην ανάδοχο να εκτελέσει το έργο με μικρότερο κόστος [...] με αποτέλεσμα να μεταβάλλεται η οικονομική ισορροπία υπέρ του αναδόχου, καθώς αμείβεται με το ίδιο τίμημα, ενώ το κόστος για την παροχή υπηρεσιών μειώνεται» και «εφόσον με το συμφωνητικό τίθεται ευχέρεια εκτέλεσης της σύμβασης με τη μέθοδο της τηλεκατάρτισης, που δεν είχε συμπεριληφθεί στην διακήρυξη, τούτο μπορεί να αποτελεί όρο που θα επέτρεπε σε περισσότερους οικονομικούς φορείς να συμμετάσχουν στη διαγωνιστική διαδικασία».

«Κατ’ ακολουθία», συνεχίζει το ΝΣΚ «και ανεξαρτήτως του ότι στην προκειμένη περίπτωση μόνο το στάδιο της κατάρτισης εκτελέστηκε με μικτό σύστημα, εφόσον αυτό δεν μπορεί να απομονωθεί από τα υπόλοιπα επί μέρους στάδια της σύμβασης [υλικοτεχνικός εξοπλισμός, συμβουλευτική, πιστοποίηση] η ακυρότητα δεν περιορίζεται μόνο στο μέρος της σύμβασης που προβλέπει τη χρήση της μεθόδου της τηλεκατάρτισης για την υλοποίησή της, αλλά επιδρά αναγκαία στο σύνολο της σύμβασης, καθιστώντας αυτή άκυρη στο σύνολό της και συνεπώς την οποιαδήποτε πληρωμή μη νόμιμη».

Η γνώμη του ΝΣΚ αναρτήθηκε στη Διαύγεια τον Φεβρουάριο του 2026. Όπως αναφέρει στο inside story o Χαράλαμπος Ζαφειρόπουλος, πρόεδρος της Άποψη ΑΕ, «το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους δεν ακυρώνει συμβάσεις αλλά γνωμοδοτεί όταν ερωτάται από τις κρατικές υπηρεσίες. Πρόσφατα μας κοινοποιήθηκε γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου, σύμφωνα με την οποία η υπογραφείσα και υλοποιηθείσα σύμβαση είναι άκυρη γιατί σ’ αυτήν περιλήφθηκε μια υπουργική απόφαση, που δεν είχε περιληφθεί στην διακήρυξη. Όμως, η κρίση αυτή είναι, κατά την άποψη των νομικών μας, απολύτως άστοχη και αβάσιμη και σε κάθε περίπτωση μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί κάποια πράξη της αναθέτουσας αρχής περί ακυρότητας της σύμβασης. Ανεξάρτητα απ’ αυτά, η σύμβαση ολοκληρώθηκε έναν χρόνο πριν από την γνωμοδότηση του ΝΣΚ».

Τι εντόπισε κλιμάκιο της Κομισιόν 

Το πρόγραμμα που εξετάζουμε εδώ, ήταν ένα από αυτά που υλοποιήθηκαν και υλοποιούνται στη χώρα την περίοδο 2021-2027 για την καταπολέμηση της ανεργίας, με χρηματοδότηση από την ΕΕ. Στις 27 Φεβρουαρίου 2026 η ΕΕ κοινοποίησε στην ελληνική κυβέρνηση τα αποτελέσματα του ελέγχου της στα σημαντικότερα από αυτά τα προγράμματα, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης κρατουμένων. Η έκθεση 35 σελίδων, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά από τον Τάσο Τέλλογλου στο inside story, επισημαίνει τεράστια προβλήματα στον τρόπο με τον οποίον υλοποιήθηκαν τα προγράμματα κατάρτισης. Το πόρισμα είναι εμπιστευτικό και συμπληρώθηκε ή απαντήθηκε από παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών. O έλεγχος διενεργήθηκε από τον OLAF, τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς.

Γενικό συμπέρασμα του κλιμακίου της Κομισιόν ήταν ότι ο τρόπος διαχείρισης των προγραμμάτων παρέχει ενδείξεις, με βάση την αυτοψία, ότι «μπορεί να δημιουργηθεί μία κατάσταση όπου δεν αποτρέπεται με βεβαιότητα η χειραγώγησή τους, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος της απάτης».

Ειδικότερα για το πρόγραμμα εκπαίδευσης και πιστοποίησης κρατουμένων –στο οποίο όπως αναφέρουν συμμετείχε μόλις το 57% των δηλωμένων προς κατάρτιση– οι Ελεγκτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διαπίστωσαν μεταξύ άλλων ότι: «Αρκετοί συμμετέχοντες αντιμετώπισαν γλωσσικά εμπόδια, καθώς ορισμένοι κρατούμενοι δεν μιλούσαν τη γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε στην εκπαίδευση, με αποτέλεσμα να ελαχιστοποιείται η κατανόηση και η εποικοδομητική συμμετοχή τους». 

Σε αυτό ο Χαράλαμπος Ζαφειρόπουλος, πρόεδρος της Άποψη ΑΕ, σχολιάζει: «Καθόλη τη διάρκεια υλοποίησης του έργου δεν υπήρξε κάποιο παράπονο για “γλωσσικά εμπόδια” των ωφελούμενων. Η διακήρυξη προβλέπει ότι η υλοποίηση του έργου γίνεται στην ελληνική γλώσσα. Συνεπώς, απαραίτητη προϋπόθεση για την συμμετοχή ωφελούμενων στο πρόγραμμα ήταν η κατανόηση της ελληνικής γλώσσας. Από την άλλη πλευρά, ουδέποτε κατά την υλοποίηση του έργου έγιναν έλεγχοι από “ελεγκτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής”».

Το ευρωπαϊκό κλιμάκιο σημειώνει επίσης ότι και στην περίπτωση του προγράμματος εκπαίδευσης και κατάρτισης κρατουμένων, οι πιθανοί δικαιούχοι (beneficiaries) συμμετείχαν ενεργά στη διαμόρφωση του σχεδιασμού, του πεδίου εφαρμογής και των αναγκών των πράξεων πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων όπου η πρωτοβουλία προήλθε από τον ίδιο τον δικαιούχο. Ο Χαράλαμπος Ζαφειρόπουλος το αρνείται κατηγορηματικά, κληθείς να σχολιάσει. «Δεν γνωρίζουμε, αφορά τον Δικαιούχο, δηλαδή το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη. Εάν ως “δικαιούχους” θεωρείτε τους συμμετασχόντες στους διαγωνισμούς, κατηγορηματικά δηλώνουμε ότι η εταιρία μας ουδεμία είχε συμμετοχή ή σχέση με το σχεδιασμό και την μελέτη του έργου».

Σύμφωνα με το ίδιο προκαταρκτικό πόρισμα ελέγχου, που αφορούσε τη συμμετοχή ενός δείγματος 30 ατόμων από τους ωφελούμενους του προγράμματος: «Δεν κατέστη δυνατή η  καταγραφή υπογραφών στο μητρώο παρουσιών για κανέναν από τους συμμετέχοντες του δείγματος, ούτε στην αρχή ούτε στο τέλος του μαθήματος – υπέγραφε μόνο ο εκπαιδευτής». Ο ίδιος έλεγχος διαπίστωσε ότι 26 από τους 30 συμμετέχοντες του δείγματος δεν συμπλήρωσαν τις απαιτούμενες ώρες.

Σε αυτό ο Χ. Ζαφειρόπουλος απαντά: «Μέχρι σήμερα δεν έχει κοινοποιηθεί στην εταιρία μας κάποιο πόρισμα. Όμως, η υλοποίηση του έργου έγινε με πιστή τήρηση της εγκεκριμένης από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη μεθοδολογία υλοποίησης και το έργο έχει παραληφθεί χωρίς παρατηρήσεις. [...] Η σύμβαση μας για το σύνολο του έργου ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2024. Το τμήμα της σύμβασης, που αφορά στον εξοπλισμό και τις αίθουσες, είχε ολοκληρωθεί επιτυχώς από τον Δεκέμβριο του 2023 και παραλήφθηκε τον Μάρτιο του 2024 με το σχετικό πρωτόκολλο παραλαβής. Μάλιστα είχαν προχωρήσει και ολοκληρωθεί οι διαδικασίες εκκαθάρισης του σχετικού εντάλματος πληρωμής τον Δεκέμβριο του 2024, όπου αιφνιδίως σταμάτησε η πληρωμή. Άρα το σύνολο όλων των υπηρεσιών έχουν ολοκληρωθεί από τον Δεκέμβριο του 2023 και η παραλαβή τους έγινε τον Μάρτιο του 2024».

Στον ίδιο έλεγχο του ευρωπαϊκού κλιμακίου διαβάζουμε: «Σημειώνεται ότι η Διαχειριστική Αρχή [του προγράμματος] πραγματοποίησε αιφνιδιαστικούς επιτόπιους ελέγχους μεταξύ 15/10/2024 και 18/10/2024, οι οποίοι επιβεβαίωσαν ότι τα συμβατικά φυσικά παραδοτέα δεν είχαν επιτευχθεί [...] Κατά τον επιτόπιο έλεγχο, η ΔΑ ανέφερε ότι είχε ληφθεί απόφαση για την απόσυρση της πράξης από τη συγχρηματοδότηση της ΕΕ.».

Συμπερασματικά, «οι ελεγκτές της Επιτροπής θεωρούν ότι οι δραστηριότητες κατάρτισης στο πλαίσιο του έργου [...] δεν συμμορφώνονταν με τις συμβατικές και κανονιστικές απαιτήσεις και καταλήγουν ότι «καμία δαπάνη δεν μπορεί να θεωρηθεί επιλέξιμη στο πλαίσιο αυτού του έργου/ενέργειας [...]».

Τα ερωτήματα που θέσαμε στη ΓΓΑΠ και χρήζουν απάντησης 

Το σημερινό ρεπορτάζ δημοσιεύεται χωρίς τις απαντήσεις της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής, παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις μας – όμως τα ερωτήματα που θέσαμε από τις 7 Μαΐου χρήζουν απάντησης, ακόμη και μετά τη δημοσίευση. 

Μεταξύ άλλων ρωτάμε:

• Aφού η σύμβαση (η οποία στην πορεία ακυρώθηκε από το ΝΣΚ) προέβλεπε την εξ’ αποστάσεως υλοποίηση, γιατί δεν έγινε και αντίστοιχη αναπροσαρμογή προς τα κάτω της αξίας της σύμβασης;

• Γιατί δεν εστάλη η σύμβαση στο Ελεγκτικό για νέο έλεγχο;

• Γιατί στείλατε ερώτημα στο ΝΣΚ 15 μήνες μετά την υπογραφή της σύμβασης;

• Τι μελέτη των εκπαιδευτικών αναγκών και των αναγκών κατάρτισης των φυλακισμένων στα Κέντρα Κράτησης προηγήθηκε της διακήρυξης του διαγωνισμού; Πώς επιλέχθηκαν τα αντικείμενα κατάρτισης και οι ειδικότητες; [το ευρωπαϊκό κλιμάκιο ελέγχου αναφέρει ότι δεν διεξήχθη ξεχωριστή έρευνα αγοράς ή μελέτη σκοπιμότητας πριν από τη διακήρυξη]. 

• Με ποια λογική επιλέγχθηκε η ειδικότητα του σερβιτόρου και όχι κάποια άλλη που δεν συνοδεύεται από κωλύματα ως προς την επαγγελματική επανένταξη των αποφυλακισμένων; 

• Ποια είναι τα επίπεδα ελληνομάθειας και αλφαβητισμού ανά κατάστημα κράτησης σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά; Πόσοι κρατούμενοι είναι αλλοδαποί μη ομιλούντες την ελληνική; Ποιο είναι το επίπεδο εκπαίδευσης των κρατουμένων (απόφοιτοι δημοτικού, γυμνασίου κ.οκ.) ανά Κατάστημα Κράτησης σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία; 

• Πώς προέκυψε το νούμερο των 5.500 ενηλίκων και 2.000 ενηλίκων δεδομένων των υψηλών ποσοστών αλλοδαπών και αναλφάβητων ατόμων αλλά και δεδομένου ότι με βάση τα στατιστικά της ΓΓ Αντεγκληματικής Πολιτικής (τα οποία συμπεριλαμβάνονται και στη σχετική διακήρυξη του διαγωνισμού) οι θέσεις των ανηλίκων ανέρχονται στα 30 άτομα και των νεαρών ενηλίκων στα 295;

• Οι πιστοποιήσεις [που πήραν οι κρατούμενοι που πέρασαν τις σχετικές εξετάσεις] θεωρούνται άκυρες λόγω ακυρότητας της σύμβασης;

  Ακόμη ζητούμε από τη ΓΓΑΠ να σχολιάσει τα συμπεράσματα του ελέγχου του ευρωπαϊκού κλιμακίου.