Χριστουγεννιάτικη προσφορά!

Γράψου, χάρισε ή ανανέωσε το inside story για έναν χρόνο με έκπτωση 20€. Δες εδώ

Η νέα ζωή της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης

Το ιστορικό κτίριο στην πιο πυκνοκατοικημένη γειτονιά της Αθήνας αλλάζει και από τα χρόνια της ερείπωσης και της κατάληψης μεταμορφώνεται σε μια κυψέλη κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Θα πετύχει η αλλαγή;
Χρόνος ανάγνωσης: 
16
'

Σήμερα παρουσιάζουμε το τρίτο από τα θέματα που ψήφισαν οι συνδρομητές μας στην εκδήλωση #YourStory2, που έλαβε χώρα στο βιβλιοπωλείο Ιανός την 29η Μαρτίου. Το κοινό με την ψήφο του έφερε στην πέμπτη θέση την πρόταση για την περίπτωση της αξιοποίησης του ιστορικού κτιρίου της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης. Ο Σταύρος Μαλιχούδης ανέλαβε να ρίξει φως στο θέμα.


Με δύο λόγια

Το ιστορικό κτίριο της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης (ΔΑΚ), χτισμένο την περίοδο του μεσοπολέμου στην Φωκίωνος Νέγρη, πηγαίνει βήμα-βήμα με την ιστορία της περιοχής ως το σήμερα. Όταν στις αρχές της χιλιετίας ερήμωσε, λόγω του σεισμού του 1999 και της επικράτησης των σούπερ μάρκετ, υπήρξε η σκέψη να γίνει πάρκινγκ ή mall. Τότε, οι κάτοικοι πήραν την υπόθεση στα χέρια τους, ξεκινώντας μία κατάληψη που διήρκεσε 6 χρόνια, περιλάμβανε πλήθος εκδηλώσεων, και είχε ως αποτέλεσμα η ΔΑΚ να χαρακτηριστεί το «Γαλατικό Χωριό» της Αθήνας. Σήμερα, το ανακαινισμένο με ΕΣΠΑ κτίριο βρίσκεται και πάλι στην κυριότητα του Δήμου Αθηναίων, αλλά το διαχειρίζεται η ΑΜΚΕ Impact Hub Athens, που έχει στόχο να οργανώσει την πρώτη αγορά κοινωνικής επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα, προσφέροντας παράλληλα χώρο για δράσεις της γειτονιάς. Οι γνώμες των κατοίκων προς το παρόν διίστανται και μένει να φανεί αν η νέα Αγορά τελικά θα τους κερδίσει.

Οι καταλήψεις κτιρίων δεν είναι ταυτισμένες με τις πιο θετικές σκέψεις, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση ακόμη και σήμερα όλοι θυμούνται ευχάριστα το αποτύπωμά της στην γειτονιά. Ο λόγος για την Δημοτική Αγορά Κυψέλης, το ιστορικό κτίριο που χτίστηκε στον αριθμό 42 της Φωκίωνος Νέγρη το 1935, επί δημαρχίας Κοτζιά, και θεωρείται σήμερα εξέχoν δείγμα του αθηναϊκού μοντερνισμού του μεσοπολέμου, που με την ανακατασκευή του και την νέα λειτουργία του σήμερα μας γυρίζει πολλά χρόνια πίσω.

Βρισκόμαστε ακόμη πριν την αλλαγή της χιλιετίας: κάτοικοι αρχίζουν να εγκαταλείπουν μαζικά την περιοχή, ενώ τα καταστήματα της αγοράς (κρεοπωλεία, ιχθυοπωλεία, μανάβικα) αδυνατούν να ανταγωνιστούν τις προσφορές των σούπερ μάρκετ, τα οποία τελικά επικρατούν στην περιοχή. Ο σεισμός που πλήττει την Αττική το 1999 έχει ως συνέπεια η Δημοτική Αγορά να ερημώσει ακόμη περισσότερο, με το κτίριο σταδιακά να μένει δίχως χρήση.

Επί δημαρχίας Απόστολου Κακλαμάνη ακούγεται το ενδεχόμενο της κατεδάφισής του, με σκοπό την δημιουργία ενός εμπορικού κέντρου ή πάρκινγκ στη θέση του. Οι άνθρωποι της περιοχής αντιδρούν, ανάμεσά τους προσωπικότητες όπως ο Μένης Κουμανταρέας. Το 2005 καταφέρνουν να ανακηρυχθεί διατηρητέο το κτίριο, το οποίο λαμβάνει το όνομα του συγγραφέα ως φόρο τιμής στην αγάπη που εκείνος του έτρεφε. Λίγο μετά, ξεκινά η κατάληψη του χώρου από τους κατοίκους. Κατάληψη που θα διαρκέσει έξι χρόνια.

 
Τα χρόνια της κατάληψης και το απότομο τέλος

Στο διάστημα αυτό, η Αγορά θα χαρακτηριστεί το «Γαλατικό Χωριό» της Αθήνας. Στην πιο πυκνοκατοικημένη συνοικία της πρωτεύουσας – που καθώς τα χρόνια περνούν έχει την ιδιαιτερότητα να διαθέτει ταυτόχρονα και δεκάδες χιλιάδες άδεια διαμερίσματα – θα λειτουργήσει μια κυψέλη κοινωνικής, πολιτισμικής και πολιτικής συνύπαρξης. Τα δωρεάν μαθήματα ελληνικών σε μετανάστες είναι από τις γνωστότερες δράσεις της υπό κατάληψη Δημοτικής Αγοράς, με το πρόγραμμα να περιλαμβάνει σε τακτική βάση και παρουσιάσεις βιβλίων και κινηματογραφικές προβολές, συναυλίες και εκθέσεις φωτογραφίας ή ζωγραφικής, θεατρικές παραστάσεις. Οι κάτοικοι επισκευάζουν και συντηρούν τον χώρο με ίδια έξοδα.

Εκείνα τα χρόνια, ο χώρος δείχνει να είναι ανοιχτός σε όλους. Αυτό θα υποστηρίξει το 2012 με άρθρο του στην εφημερίδα «Τα Νέα» ο συγγραφέας Θανάσης Χειμωνάς, φέρνοντας ως παράδειγμα την δίχως οποιοδήποτε απρόοπτο παρουσίαση βιβλίου του στην Αγορά, παρότι ο ίδιος τότε ήταν υποψήφιος βουλευτής του (μνημονιακού) ΠΑΣΟΚ, και η πλειοψηφία των ανθρώπων της κατάληψης προσκείμενη στον (αντιμνημονιακό, ακόμη) ΣΥΡΙΖΑ και την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά (π.χ. ΑΝΤΑΡΣΥΑ, αναρχικές συλλογικότητες).

Ο Χειμωνάς έγραψε το άρθρο για να εκφράσει την αντίθεσή του στην επέμβαση των ΜΑΤ στο κτίριο, που είχε πραγματοποιηθεί παρουσία εισαγγελέα λίγες ημέρες νωρίτερα. Τα ξημερώματα της 18ης Αυγούστου 2012, οι βιοκαλλιεργητές που έφτασαν στην Δημοτική Αγορά Κυψέλης για να στήσουν την καθιερωμένη εβδομαδιαία λαϊκή αγορά, βρήκαν τα λουκέτα αλλαγμένα (οι κάτοικοι είχαν άσχημες μνήμες από αστυνομικές επεμβάσεις τις πρώτες πρωινές ώρες, καθώς είχε προηγηθεί αντίστοιχη προσπάθεια του Νικήτα Κακλαμάνη στο πάρκο επί της οδού Κύπρου, ώστε να γίνει πάρκινγκ).

Η επέμβαση των ΜΑΤ στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης έπιασε στον ύπνο τους ανθρώπους της κατάληψης, οι περισσότεροι εκ των οποίων βρίσκονταν σε διακοπές. Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Αθηναίων Γιώργος Καμίνης δήλωσε πως έδρασε ακολουθώντας σχετική απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Όπως είπε, σκοπός ήταν πλέον η δημοτική αγορά να λειτουργήσει προς όφελος όλων των κατοίκων της Κυψέλης «ως αγορά αγαθών αλλά και "αγορά" ιδεών», διατηρώντας παράλληλα «κάθε επωφελή για τους κατοίκους δραστηριότητα». Το πώς ακριβώς θα γινόταν αυτό, όμως, δεν ήταν ακόμη γνωστό.

Τα χρόνια της αβεβαιότητας

Πέρασαν έξι χρόνια έκτοτε και το αρχικό όραμα του δημάρχου λαμβάνει σάρκα και οστά μόλις φέτος. Αρχικά, στην πρωτοβουλία του Δήμου αντέδρασαν κάτοικοι της γειτονιάς και συλλογικότητες με συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας μπροστά στο κτίριο ήδη λίγες ημέρες αφότου τερματίστηκε η κατάληψη. Ήταν η εποχή που ο Γιώργος Καμίνης χαρακτηριζόταν από κάποιους ως «ο δήμαρχος των ΜΑΤ».

Σημαντικότερη πρόκληση για τον δήμο, ωστόσο, αποτέλεσε το γεγονός ότι αιφνιδιάστηκε όταν κατάλαβε ότι θα πρέπει να συντηρεί ο ίδιος ένα κτίριο 1.345 τ.μ. στεγασμένων χώρων με ετήσια λειτουργικά έξοδα που υπολογίστηκαν μεταξύ 100.000-120.000 ευρώ. Σύντομα έγινε κατανοητό ότι ο ίδιος ο δήμος, που λόγω περικοπών στο προσωπικό του δεν θα μπορούσε να διαθέσει ούτε διοικητικούς υπαλλήλους στον χώρο, δεν βρισκόταν σε θέση να δεσμεύει το απαραίτητο ποσό κάθε χρόνο. Παράλληλα, λόγω των ζημιών που είχαν πραγματοποιηθεί από τον σεισμό του 1999 και την ερήμωση του χώρου για χρόνια, το κτίριο έχρηζε επισκευών.

Ο δήμος κατάφερε να εξασφαλίσει τους πόρους της ανακαίνισής του από το ΕΣΠΑ 2007-2013. Ήταν όμως μία κίνηση που τον έφερε αντιμέτωπο με μια ακόμη πραγματικότητα: το γεγονός πως είχε λάβει την εν λόγω επιδότηση σήμαινε, με βάση τις τυπικές διαδικασίες που προβλέπονται για ανάλογα προγράμματα εξασφάλισης εθνικών και κοινοτικών πόρων, πως δεν θα μπορούσε να αξιοποιήσει ο ίδιος εμπορικά τον χώρο. Έπρεπε λοιπόν να βρει ένα μοντέλο βιώσιμο, που παράλληλα να στέκει θεσμικά, ώστε το κτίριο να μην ερημώσει και πάλι ύστερα από λίγα χρόνια.

Η διαδικασία της ανακαίνισης προχώρησε δίχως να ληφθεί υπόψιν κάποιος σαφής αρχιτεκτονικός σχεδιασμός, ή έχοντας κατά νου κάποια συγκεκριμένη μελλοντική χρήση του κτιρίου, παρά μόνο με βάση τις προδιαγραφές της πολεοδομίας. Και τον Μάιο του 2015, ο Δήμος κάλεσε τη γειτονιά σε δημόσια διαβούλευση ως προς τις χρήσεις που θα ήθελε να έχει η Δημοτική Αγορά.

Οι προτάσεις κατοίκων και φορέων

Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης, κατατέθηκαν 470 προτάσεις μέσω 200 συμμετοχών. Στην συνέχεια, ο δήμος απηύθυνε ανοιχτή πρόσκληση προς τους ενδιαφερόμενους φορείς για την διαχείριση της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης για πέντε έτη. Πρόκειται για το διάστημα κατά το οποίο ο δήμος δεν θα μπορούσε να έχει ο ίδιος την διαχείριση του χώρου. Οι ενδιαφερόμενοι θα έπρεπε να είναι φορείς «µε σκοπό ρητά αµιγώς κοινωφελή» (ΜΚΟ, ΑΜΚΕ, ΚΟΙΝΣΕΠ, κ.α.).

Με βάση το κάλεσμά του – και αυτό είναι το πρώτο σημείο στο οποίο δέχθηκε κριτική – ο δήμος παραχωρεί δωρεάν τον χώρο σε κάποιον φορέα, ο οποίος καλείται να επωμιστεί το σύνολο των λειτουργικών εξόδων (π.χ. ΔΕΗ, φύλαξη κ.λπ.) και να αξιοποιήσει όσο το δυνατόν καλύτερα τα έξι καταστήματα που μπορεί να φιλοξενήσει η Δημοτική Αγορά, και τον κοινόχρηστο χώρο, με βάση το τρίπτυχο πολιτισμός-κοινωνική επιχειρηματικότητα-υπηρεσίες, που έχει οριστεί από τον δήμο.

Σκοπός είναι η δημοτική αγορά να φιλοξενεί 8 καταστήματα που θα στεγάσουν δραστηριότητες με έμφαση στη νέα επιχειρηματικότητα και δύο ακόμη χώρους που θα φιλοξενούν πολιτιστικά προγράμματα, περιλαμβάνοντας παράλληλα πολλαπλές και διαφορετικές μεταξύ τους χρήσεις και υπηρεσίες κοινωνικού χαρακτήρα προς τους κατοίκους της περιοχής. Όσον αφορά τον χαρακτήρα λειτουργίας της, θα πρέπει να είναι μη κερδοσκοπικός και μη εμπορευματικός, αλλά ταυτοχρόνως αυτοχρηματοδοτούμενος. Με λίγα λόγια, δηλαδή, η Δημοτική Αγορά θα πρέπει να μπορεί να καλύπτει από μόνη της τα έξοδα λειτουργίας της, δίχως την ανάγκη ενίσχυσης από τον δήμο.

Αποκρινόμενοι στο κάλεσμα του Δήμου, κατέθεσαν προτάσεις 17 φορείς. Η αρμόδια επιτροπή που όρισε ο Δήμος αποτελούνταν από την αντιδήμαρχο της Κοινωνίας των Πολιτών & Δημοτικής Αποκέντρωσης του Δήμου Αθηναίων Αμαλία Ζέππου, τον συγγραφέα Πέτρο Μάρκαρη, τον πρώην βουλευτή και νυν πρόεδρο του Διαζώματος Σταύρο Μπένο, τον πολεοδόμο και διευθυντή του Institute of Place Management Αρη Καλαντίδη, και τον Βασίλη Φουρλή (πρόεδρο του ομώνυμου ομίλου, που στην Ελλάδα έχει τα ΙΚΕΑ και INTERSPORT). Επιλέχθηκαν οι τέσσερις επικρατέστερες προτάσεις, που προέρχονταν από τους εξής φορείς: Φωκίωνος Ξανά, Impact Hub Athens, Bios, Future Library.

Από αυτές επιλέχθηκε τελικά η πρόταση του Impact Hub Athens, το οποίο μάλιστα με τον σχεδιασμό του κατάφερε να ανεβάσει τον αριθμό των έξι στεγαζόμενων καταστημάτων σε οκτώ. Με βάση το αρχικό χρονοδιάγραμμα, θα έπρεπε έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 να έχουν συναφθεί οι σχετικές συμβάσεις με τα καταστήματα και να γίνει η επίσημη έναρξη του νέου σταδίου στην ιστορία της Δημοτικής Αγοράς. Η υπόθεση όμως κάθε άλλο παρά τελειώνει εκεί.

 

Οι αντιδράσεις και οι καθυστερήσεις

Οι διαδοχικές καθυστερήσεις που εμφανίζονταν στην υλοποίηση του σχεδίου είχαν ως αποτέλεσμα να εκφράζονται δισταγμοί και ανησυχίες, σχετικά με το αν το αρχικό πλάνο επρόκειτο τελικά να γίνει πράξη, ακόμη και μέσα στο διοικητικό συμβούλιο του δήμου μάλιστα και μεταξύ των στελεχών που ήταν στην ίδια δημοτική παράταξη και είχαν την πλειοψηφία («Δικαίωμα στην Πόλη», λέγεται η παράταξη του δημάρχου Γιώργου Καμίνη). Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς την στάση των παρατάξεων της αντιπολίτευσης, που βρέθηκαν στο σύνολό τους απέναντι στην ιδέα, για διαφορετικούς βεβαίως λόγους.

Στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ, του ΚΚΕ και της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, η αντίθεση υπήρχε σε ιδεολογικό επίπεδο. Η κριτική από την παράταξη της Ανοιχτής Πόλης (ΣΥΡΙΖΑ) αναφερόταν αρχικά σε αδιαφάνεια ως προς την διαδικασία που ακολουθήθηκε, εκφράζοντας διαφωνία ως προς την πλήρη εκχώρηση των αρμοδιοτήτων σχετικά με το κτίριο στον δικαιούχο, θέση που υποστήριξε και το ΚΚΕ. Παράλληλα, εξέφραζε αμφιβολία για τον βαθμό στον οποίο διασφαλίζεται η δωρεάν φιλοξενία δράσεων των ομάδων της περιοχής, καθώς υποστήριζε πως η εν λόγω διατύπωση στο σχετικό έγγραφο του δήμου ήταν αρκετά γενική και αόριστη.

Από την άλλη ο Πέτρος Κωνσταντίνου, δημοτικός σύμβουλος από την παράταξη ΑΝΤΑΡΣΥΑ, επέκρινε το γεγονός πως η Αγορά παραχωρούνταν δωρεάν σε μια ΜΚΟ (Μη Κυβερνητική Οργάνωση), την Impact Hub Athens, καθώς και την παρουσία του επιχειρηματία Φουρλή στην κριτική επιτροπή, και υπογράμμιζε την προγενέστερη «ανοιχτή συνεργασία της Impact Hub με την Αμερικάνικη πρεσβεία» (σ.σ. οι δύο πλευρές, από κοινού με το Ίδρυμα Ωνάσση, είχαν διοργανώσει τον Δεκέμβριο του 2016 το Hack the camp, για την εύρεση λύσεων διευκόλυνσης της ζωής των προσφύγων). Στην πραγματικότητα, βέβαια, η νομική μορφή της Impact Hub είναι ΑΜΚΕ (Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία). Η κριτική εξ αριστερών έθιγε και το ζήτημα της (δωρεάν) φιλοξενίας μιας ιδιωτικής πρωτοβουλίας σε έναν χώρο που ανακαινίστηκε με χρήματα ΕΣΠΑ. Δεν ήταν όμως ούτε η ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ που έκαναν προσφυγή, αλλά η παράταξη της Νέας Δημοκρατίας.

Η παράταξη του Νικήτα Κακλαμάνη, μέσω της δημοτικής συμβούλου Δήμητρας-Ινές Αγγελή-Λυκούδη προσέφυγε δύο φορές στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής, υποστηρίζοντας πως της σχετικής απόφασης του δημοτικού συμβουλίου για παραχώρηση του χώρου στην Impact Hub θα έπρεπε να είχε προηγηθεί ανάλογη γνωμοδότηση του 6ου κοινοτικού συμβουλίου, στο οποίο ανήκει η Δημοτική Αγορά. Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής έκανε δεκτή την εισήγηση της δημοτικής συμβούλου, με τον δήμο να ασκεί με τη σειρά του προσφυγή στην εν λόγω απόφαση, και τελικώς να προκύπτει πως ο δήμος θα έπρεπε πράγματι να είχε ζητήσει την γνωμοδότηση του κοινοτικού συμβουλίου, σε περίπτωση όμως που θα επρόκειτο για ενοικίαση και όχι παραχώρηση του χώρου.

Αντιδράσεις είχε εκφράσει και η Πανελλήνια Ένωση Συμπράξεων Κοινωνικής Οικονομίας, στην οποία συμμετείχαν 11 τοπικοί φορείς της Κυψέλης. Η Ένωση υποστήριξε, αφενός, πως από την πλευρά του Δήμου δεν είχαν τηρηθεί οι κανόνες χρηστής διοίκησης για την παραχώρηση δημόσιας περιουσίας που προβλέπονται – ως προς την επιλογή της Impact Hub Athens – ενώ τόνισε πως θα έπρεπε να είχε δοθεί προτεραιότητα στην ίδια, δηλαδή στην Πανελλήνια Ένωση Συμπράξεων Κοινωνικής Οικονομίας, λόγω εντοπιότητας φορέων που συμμετείχαν σε αυτήν με την περιοχή.

Οι καθυστερήσεις που υπήρξαν λόγω των προσφυγών είχαν ως αποτέλεσμα να καθυστερήσει η υλοποίηση της σύμβασης. Η επιλογή του φορέα (Impact Hub) έγινε τον Οκτώβριο του 2016, ενώ η υπογραφή για την ανάληψη της διαχείρισης του χώρου έπεσε τον Ιούλιο του 2017. Οι πρώτες δράσεις ξεκίνησαν να φιλοξενούνται στην Αγορά τον Νοέμβριο του 2017, ενώ τα καταστήματα που τελικά επιλέχθηκαν να λειτουργήσουν στην Αγορά ανακοινώθηκαν μόλις πριν από λίγες ημέρες.

Η θέση των κατοίκων

Σκοπός είναι η Δημοτική Αγορά Κυψέλης να αποτελέσει εκτός των άλλων έναν τόπο συνάντησης για τη γειτονιά. Αυτές είναι οι συντεταγμένες από τον δήμο αλλά και η επιθυμία του Impact Hub. Σε αυτό το πλαίσιο, ο χώρος παραχωρείται δωρεάν κάθε Δευτέρα και Τετάρτη σε συλλογικότητες και ομάδες της περιοχής, με την προϋπόθεση οι εκδηλώσεις τους να μην έχουν πολιτικό πρόσημο ή εμπορευματικό χαρακτήρα. Κατά τα άλλα, δρώμενα οργανώνονται από τον περασμένο Νοέμβριο και αναμένεται να αυξηθούν με τον ορισμό ενός προγράμματος και επίσημα πλέον από τον ερχόμενο Σεπτέμβρη, όταν θα ξεκινήσει επίσημα και η παρουσία των επιλεγμένων επιχειρήσεων στον χώρο.

Τι λένε όμως οι ίδιοι οι κάτοικοι της Κυψέλης, που έχουν μια πολύ ιδιαίτερη σχέση αγάπης με την περιοχή τους και ήταν εκείνοι που στην ουσία έσωσαν το κτίριο της Δημοτικής Αγοράς; Όταν τους ρωτήσαμε σχετικά, η συνηθέστερη απάντηση που λάβαμε ήταν μία αμήχανη... σιωπή. Πολλοί συνομιλητές μας δεν γνώριζαν τι ακριβώς συμβαίνει στην Αγορά: ποιος την διαχειρίζεται, τι είδους δρώμενα πραγματοποιούνται, τι έχει αλλάξει σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, αν λειτουργεί ή όχι. Άλλοι είχαν μια αποσπασματική εικόνα.

Ο 26χρονος Στέφανος Μιχαλάκος μένει σε απόσταση ελάχιστων μέτρων από την Αγορά και θυμάται την πορεία της, από τα χρόνια της κατάληψης. Προσφατα βρέθηκε σε μία από τις εκδηλώσεις που οργανώνονται στον κοινόχρηστο χώρο. «Μολονότι φαίνεται να γίνονται ορισμένα ενδιαφέροντα πράγματα», λέει στο inside story, «η Αγορά δεν έχει καταφέρει ακόμη να τραβήξει την γειτονιά. Δεν βρίσκεται ακόμη σε σημείο που να έχει στο μυαλό της (σ.σ. η γειτονιά) τι εκδηλώσεις μπορεί να τρέχουν αυτές τις μέρες». Τονίζει μάλιστα ότι και η δική του παρουσία εκείνη την ημέρα στην αγορά ήταν σχεδόν συγκυριακή.

Στο ίδιο μήκος κύματος κυμαίνεται και η εμπειρία της συνομήλικής του Αγάπης Κατσιέρη, που μένει επίσης στην Κυψέλη και εργάζεται στη Φωκίωνος Νέγρη. Η Αγάπη βρέθηκε πριν από λίγο καιρό τυχαία σε μια μουσική βραδιά που διοργανώθηκε στην Αγορά, ενώ στο καφέ όπου εργάζεται ακούει γενικώς θετικές εντυπώσεις. Πάντως, και η ίδια περιμένει περισσότερες πρωτοβουλίες ώστε να δημιουργηθεί στενότερη σχέση των κατοίκων με την αγορά.

Ορισμένοι κάτοικοι δεν γνωρίζουν καθόλου την Impact Hub που έχει επιλεγεί για την διαχείριση του ιστορικού χώρου, και υπάρχει κάποιους είδους δυσπιστία για αυτό το νέο στάδιο στη ζωή της Αγοράς. Οι πιο σκληροπυρηνικοί νιώθουν τον χώρο της Αγοράς να τους ανήκει δικαιωματικά, και αναφέρονται στον νέο φορέα ως «κατακτητή».

Ένα παράδειγμα αποτελεί ο συνταξιούχος Νικόλαος Ζωντανός, που μεγάλωσε στην Κυψέλη όπου και παραμένει, και είναι διαχειριστής του γκρουπ Κυψελιώτης στο Facebook, που αριθμεί περίπου 5.000 μέλη. Μέσα από αυτό, ασκεί συχνά κριτική στην παρουσία αλλά και τους σκοπούς της Impact Hub, αναφερόμενος άλλοτε στην ύπαρξη αντιτίμου για την παρακολούθηση κάποιων δρωμένων, και άλλοτε στην απαίτηση να λάβουν άδεια οι κάτοικοι για να οργανώσουν κάποια δράση στην Αγορά. Παράλληλα, εκφράζει αμφιβολίες για την αδυναμία του δήμου να καλύψει ο ίδιος τα λειτουργικά έξοδα της Αγοράς, σε μια δημοτική κοινότητα με περισσότερους από 100.000 κατοίκους.

Το πραγματικά μεγάλο στοίχημα λοιπόν είναι εάν θα καταφέρει η Δημοτική Αγορά να συγκεντρώσει και πάλι το ενδιαφέρον της περιοχής. Αυτό είναι κάτι που αναγνωρίζουν και οι ίδιοι οι διαχειριστές της Αγοράς, που έχοντας μάθει να απευθύνονται σε άλλο κοινό, με άλλους τρόπους επικοινωνίας (ουσιαστικά το Διαδίκτυο), προσπαθούν να προσεγγίσουν την γειτονιά με πιο παραδοσιακές πρακτικές.

Τα καταστήματα που θα στεγαστούν στην Δημοτική Αγορά Κυψέλης
Wise Greece Η γωνιά των μικρών παραγωγών, με τρόφιμα από όλη την Ελλάδα. Το κέρδος από την πώληση των προϊόντων μετατρέπεται και πάλι σε τρόφιμα για ανθρώπους που ζουν στα όρια της φτώχειας.
Flower Power Το πρώτο κοινωνικό ανθοπωλείο, παρέχει ευκαιρίες, επαγγελματικές δεξιότητες και εργασία σε άτομα με αναπηρία ή ευαλωτότητα.
Επανεκκίνηση Κοινωνική ανακύκλωση ηλεκτρονικών και φορητών υπολογιστών. Πρόσβαση στην εκπαίδευση της πληροφορικής για μαθητές και σπουδαστές.
Biohive Χυμοποιείο με φρεσκοστυμμένους χυμούς και φαγητό (για πακέτο ή στο χέρι) με λαχανικά και φρούτα απευθείας από παραγωγούς βιολογικής καλλιέργειας.
Αρχιπέλαγος Κοινωνική αγορά ειδών από δεύτερο χέρι, για τη δημιουργία θέσεων εργασίας για άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα
Η γωνία του chef Pop up κουζίνα για την ανάδειξη νέων δημιουργών και δημιουργικών γεύσεων
Creators of Cosmos Σχεδιασμός, οργάνωση και εκτέλεση Παιχνιδιών Ρόλων Φυσικής Κλίμακας. Ανακαλύπτοντας τη ζωή μέσα από το παιχνίδι.
Μαργαρίτα Γκαλερί και εργαστήρια μεταξοτυπίας από τους συνεργάτες και μαθητές του Εργαστηρίου Ειδικής Αγωγής «Μαργαρίτα».
Οι κινήσεις του Impact Hub

Η Impact Hub Athens ιδρύθηκε πριν από πέντε χρόνια, αφού η Σόφη Λάμπρου και ο Δημήτρης Κοκκινάκης ήρθαν σε επαφή με την κοινωνική επιχειρηματικότητα στο εξωτερικό – στην Μαδρίτη και την Βιέννη αντίστοιχα – και αποφάσισαν να επιστρέψουν στην Αθήνα και να ιδρύσουν το ελληνικό παράρτημα του ομώνυμου διεθνούς οργανισμού. Από τότε, ο χώρος τους στου Ψυρρή στεγάζει μια κοινότητα, στην οποία επαγγελματίες και εγχειρήματα που θέλουν να έχουν θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία, ανεξαρτήτως από τον τομέα δραστηριοποίησής τους, έρχονται κοντά και αλληλεπιδρούν, με στόχο να μεγαλώσουν ως οργανισμοί, μεγιστοποιώντας έτσι και τον αντίκτυπό τους.

Η ενασχόληση των δύο φίλων με τη Δημοτική Αγορά Κυψέλης ξεκινά τον Ιούνιο του 2016, όταν αρχίζουν την έρευνα που τελικά θα οδηγήσει στην κατάθεση της δικής τους πρότασης στην ανοιχτή πρόσκληση του δήμου, που έχει βάση τους τρεις πυλώνες που είχαν εξ αρχής τεθεί: την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, το εμπόριο. Εντός της Δημοτικής Αγοράς, καταλαμβάνοντας μάλιστα το 38% του συνολικού χώρου, βρίσκονται και οι υπηρεσίες του Δήμου με το τοπικό ΚΕΠ.

Όσον αφορά το μοντέλο της Impact Hub για τα έσοδα της αγοράς, αυτό έχει ως εξής: στα καταστήματα έχουν οριστεί χαμηλά ενοίκια, από 320 έως 520 ευρώ μηνιαίως, ανάλογα με το εμβαδό του χώρου. Δεύτερη πηγή εσόδων αποτελεί η αξιοποίηση του κοινόχρηστου χώρου, εμβαδού 450 τ.μ., ο οποίος διατίθεται προς ενοικίαση για την πραγματοποίηση εκδηλώσεων. Στις περιπτώσεις που ορίζεται κάποιο αντίτιμο εισόδου για την συμμετοχή ή παρακολούθηση τέτοιων εκδηλώσεων, αυτό ορίζεται από τον μισθωτή που ενοικιάζει τον χώρο.

Ενίοτε, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικά αποτελέσματα. Αυτό συνέβη στο πρόσφατο ατυχές παράδειγμα ενός παζαριού ανταλλαγής ρούχων για κοινωνικό σκοπό, στο οποίο ο διοργανωτής έβαλε εισιτήριο 15 ευρώ, που από πολλούς θεωρήθηκε αντίθετο με την ίδια την ιδέα της ανταλλαγής. Πάντως, η εν λόγω εκδήλωση εν τέλει ακυρώθηκε. Από την άλλη, θετική εμπειρία ήταν το φεστιβάλ για προϊόντα από κάνναβη που πραγματοποιήθηκε λίγους μήνες νωρίτερα, επίσης με αντίτιμο, αλλά πολύ χαμηλό (2,5 ευρώ η είσοδος για κάθε άτομο).

Με εξαίρεση την προαναφερθείσα αστοχία και την κριτική που δέχεται ως προς τις προθέσεις της, η δράση της Impact Hub φέρνει θετικά αποτελέσματα. Με δικές τους ενέργειες εξασφάλισαν και μια χρηματοδότηση ύψους 40.000 ευρώ, που θα μοιραστεί στα οκτώ καταστήματα της Αγοράς ως κεφάλαιο κίνησης, ενώ διαχειρίστηκαν και έναν ευρωπαϊκό διαγωνισμό, τον Social Challenges EU, που θα διαθέσει ακόμη 150.000 ευρώ σε κάποια από τα καταστήματα της αγοράς ως κεφάλαιο κίνησης.

Ταυτόχρονα, παρέχεται υποστήριξη μέσα από το πρόγραμμα Academy του Impact Hub Athens, που υλοποιείται με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, με στόχο την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των ιδεών που γεννιούνται στην Αγορά. Το όραμα του δήμου και του Impact Hub για τον χώρο είναι να λειτουργήσει ως πρότυπη αγορά κοινωνικής οικονομίας, στεγάζοντας κοινωνικές επιχειρήσεις, στις οποίες είτε το προϊόν θα είναι κοινωνικό, είτε οι εργαζόμενοι θα προέρχονται από κοινωνικά ευπαθείς ομάδες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εργαστήριο του Social Fashion Factory, που βρίσκεται ήδη εκεί.

Το SOFFA απασχολεί πρόσφυγες και θύματα τράφικινγκ, τους οποίους εκπαιδεύει στην ραπτική και στην συνέχεια προσλαμβάνει. Το συγκεκριμένο πρότζεκτ κοινωνικής επιχειρηματικότητας είχε αναδείξει και ο Μενέλαος Καραμαγγιώλης μέσα από την σειρά ντοκιμαντέρ Συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους που κάνει για την ΕΡΤ. Ως κάτοικος της περιοχής, ο κ. Καραμαγγιώλης πρωτοστάτησε στην ανάδειξη της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης και εμφανίζεται αισιόδοξος για τις δράσεις της.

Το Danish Refugee Council βρίσκεται επίσης σταθερά στον χώρο, παρέχοντας δωρεάν συμβουλευτική με τους κοινωνικούς λειτουργούς του και τους λογιστές σε πρόσφυγες, ενώ στα προγράμματα που τρέχουν περιλαμβάνονται δωρεάν μαθήματα ρομποτικής, προγραμματισμού και συναισθηματικής νοημοσύνης για παιδιά, μαθήματα φωτογραφίας, διάφορα σεμινάρια, προβολές ταινιών μικρού μήκους και εκθέσεις.

Το παράδειγμα δύο καταστημάτων

«Ως υπέρμαχοι της ανάπτυξης της κοινωνικής οικονομίας στην Ελλάδα, όταν είδαμε το σχετικό κάλεσμα του Impact Hub σκεφτήκαμε ότι δεν θα μπορούσαμε να λείπουμε από την πρώτη αγορά κοινωνικής οικονομίας της χώρας», λέει στο inside story η Μελίνα Ταπραντζή, ιδρύτρια του Wise Greece. Το Wise Greece είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός (ΜΚΟ) που συνεργάζεται με περίπου 100 μικρούς παραγωγούς από όλη την Ελλάδα, τους οποίους βοηθά στην προώθηση των προϊόντων τους εγχώρια και στο εξωτερικό, με το κέρδος να μετατρέπεται σε τρόφιμα για κοινωνική προσφορά (π.χ. σε ορφανοτροφεία, συσσίτια, κοινωνικά παντοπωλεία).

Τον Σεπτέμβρη θα ξεκινήσει επίσημα η λειτουργία του καταστήματός της στην Αγορά, με τα κέρδη να μετατρέπονται σε τρόφιμα για τις κοινωνικές δομές του δήμου Αθηναίων. Ιδιαίτερη έμφαση θα δίνεται στις ανάγκες της ίδιας της Κυψέλης. «Στόχος μας βεβαίως δεν είναι απλώς να πουλήσουμε προϊόντα, αλλά μέσα από διάφορες δράσεις και βιωματικές εκδηλώσεις, η τοπική κοινότητα να μπορέσει να έρθει σε επαφή με τους παραγωγούς της Ελλάδας και να γνωρίσει τα προϊόντα της χώρας», σημειώνει η Μελίνα Ταπραντζή.

Κατάστημα στον χώρο θα λειτουργήσει από τον Σεπτέμβριο και το Εργαστήρι Ειδικής Αγωγής «Μαργαρίτα», το οποίο λειτουργεί εδώ και 40 χρόνια, και σήμερα προσφέρει κατάρτιση και απασχόληση σε άτομα με νοητική στέρηση σε πέντε διαφορετικούς τομείς (αργαλειός, μεταξοτυπία, κουφέτο, μπομπονιέρες, κήπος). «Στην περίπτωσή μας πρόκειται για μια κίνηση εξωστρέφειας, καθώς το κατάστημά μας θα λειτουργήσει ουσιαστικά ως γκαλερί, εκθέτοντας δικά μας έργα μεταξοτυπίας (κάρτες, μπλουζάκια, έργα τέχνης σε υψηλή ποιότητα)», μας λέει ο Βάσιας Τσοκόπουλος, που είχε την επιμέλεια της πρότασης. «Η ιδέα μας έχει δύο όψεις: αφενός, να προσφερθεί πρόσβαση στην τέχνη σε ανθρώπους οι επιλογές των οποίων είναι συνήθως πολύ περιορισμένες, και αφετέρου να μπορεί κάποιος να αγοράσει ένα έργο τέχνης πολύ καλής ποιότητας σε χαμηλή τιμή». Σκοπός είναι μέσω των εσόδων το κατάστημα να συντηρεί τις δύο θέσεις εργασίας των ατόμων που θα απασχολούνται εκεί, και στον ανοιχτό χώρο της αγοράς να πραγματοποιούνται επίσης βιωματικά εργαστήρια.

Όπως και στην περίπτωση των άλλων καταστημάτων, η σύμβαση της Wise Greece και της Μαργαρίτας με την Impact Hub για την φιλοξενία της στην αγορά έχει ισχύ ως το 2022, όπως εξάλλου ισχύει και με την σύμβαση της ίδιας της Impact Hub με τον Δήμο Αθηναίων.

Δεν είναι σαφές τι θα συμβεί με τον χώρο με όταν το 2022 φτάσει. Στην πραγματικότητα, ακόμη και οι ίδιοι οι διαχειριστές του χώρου δεν έχουν καμία σαφή ενημέρωση για το τι μέλλει γενέσθαι. Θα επιστρέψει το κτίριο στη διαχείριση του δήμου; Θα παραμείνει στο Impact Hub; Θα περάσει σε κάποιον άλλο φορέα, ή και ιδιώτη ίσως; Και αν ναι, τι θα κάνει εκείνος με τον χώρο;

Κανείς δεν γνωρίζει, με ό,τι μπορεί αυτό να συνεπάγεται.

Γεννήθηκε το 1992. Σπούδασε Επικοινωνία και Πολιτισμό στο Πάντειο, όπου συνέχισε με μεταπτυχιακό στις Σπουδές Φύλου και την Ανθρωπολογία. Έχει εργαστεί στην ελληνική έκδοση της The Huffington Post και το Κανάλι Ένα 90,4 FM. Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί σε διάφορα Μέσα.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.