Πώς θα αντιμετωπίσουμε το twindemic γρίπης και Covid-19 και τι θα γίνει με το αντιγριπικό εμβόλιο;

Η προοπτική ταυτόχρονης κυκλοφορίας των ιών που προκαλούν την εποχική γρίπη με τον νέο κορονοϊό ανησυχεί ιδιαίτερα τους ειδικούς. Γι’ αυτό και καλούν ηλικιωμένους και ευπαθείς να κάνουν το αντιγριπικό εμβόλιο. Θα είναι όμως αρκετές οι ποσότητες για να καλύψουν την πρωτοφανή ζήτηση;
Χρόνος ανάγνωσης: 
15
'
Αντιγριπικός εμβολιασμός σε κινητό σταθμό μέσα σε τραμ στη Βιέννη της Αυστρίας, 1 Οκτωβρίου 2020. [Joe Klamar/AFP]

Η παράλληλη κυκλοφορία στην κοινότητα των ιών που προκαλούν την εποχική γρίπη και του SARS-CoV-2 προκαλεί έντονη ανησυχία στους ειδικούς παγκοσμίως, λόγω της πίεσης που θα προκληθεί στα κατά τόπους συστήματα υγείας. Και σε ατομικό επίπεδο, όμως, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική η πιθανότητα ταυτόχρονης προσβολής ενός οργανισμού (ειδικά ευάλωτου) και με τους δύο ιούς. Σύμφωνα με μελέτη δεδομένων από την πρώτη φάση της πανδημίας, οι πιθανότητες θανάτου για όσους προσβληθούν ταυτόχρονα κι από τους δύο ιούς είναι διπλάσιες, σε σύγκριση με όσους νοσήσουν μόνο με Covid-19 (το 43% των ηλικιωμένων που είχαν μολυνθεί από αμφότερους τους ιούς πέθανε, έναντι του 27% όσων μολύνθηκαν μόνο από SARS-CoV-2).

To inside story απευθύνθηκε στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) αναζητώντας απαντήσεις για την πιθανότητα εμφάνισης του φαινομένου παράλληλων επιδημιών («twindemic»). Ο Πάσι Πέντινεν, βασικός εμπειρογνώμονας του ECDC για τους εμβολιασμούς, μας απάντησε ότι ο αντίκτυπος μιας πιθανής «διπλής επιδημίας» της γρίπης και της νόσου Covid-19 θα είναι καταστροφικός, λόγω της επικάλυψης της νοσηρότητας και της θνησιμότητας στους ευάλωτους ασθενείς, ειδικά στους ηλικιωμένους και όσους πάσχουν από σοβαρά υποκείμενα νοσήματα. «Επιπλέον, αμφότερες οι ασθένειες ενδέχεται να επηρεάσουν σοβαρά την ασφαλή και αποτελεσματική παροχή υγειονομικής περίθαλψης» σημειώνει.

Πόσο πιθανό είναι όμως το ενδεχόμενο της «δίδυμης επιδημίας; Ο Πάσι Πέντινεν εμφανίζεται ιδιαίτερα καθησυχαστικός, καθώς φέτος ελάχιστες χώρες στο νότιο ημισφαίριο ανέφεραν επιδημίες γρίπης στη διάρκεια της σεζόν τους. «Αυτό πιθανότατα οφείλεται στα μέτρα φυσικής απόστασης που εφαρμόζονται για την Covid-19, τα οποία είναι επίσης αποτελεσματικά κατά της γρίπης. Στην πραγματικότητα σχεδιάστηκαν αρχικά κατά της γρίπης» σημειώνει ο κ. Πέντινεν. Βάσει της εμπειρίας λοιπόν από το νότιο ημισφαίριο, θεωρεί μάλλον αμφίβολο να αντιμετωπίσουν οι ευρωπαϊκές χώρες μια μεγάλη επιδημία εποχικής γρίπης κατά το επόμενο εξάμηνο. «Η μείωση των διηπειρωτικών ταξιδιών, η εφαρμογή μέτρων κοινωνικής απόστασης, τα πρόσθετα μέτρα όπως η χρήση μάσκας και υγιεινής, πιθανότατα όλα θα έχουν θετικό αντίκτυπο» δήλωσε ο κ. Πέντινεν στο inside story. Ιδιαίτερα θετικό είναι επίσης το γεγονός ότι ο πραγματικός ρυθμός αναπαραγωγής R₀ είναι πολύ χαμηλότερος για τη γρίπη συγκριτικά με την Covid-19.

Πώς εξαφανίστηκε φέτος η γρίπη;

Εν μέσω τόσων αρνητικών ειδήσεων, οι επιστήμονες και οι γιατροί σχεδόν σε όλες τις χώρες του νότιου ημισφαιρίου κατέγραψαν εξαιρετικά μειωμένη δραστηριότητα της γρίπης τη φετινή σεζόν (η οποία μόλις ολοκληρώθηκε στις περισσότερες χώρες). Στην Αυστραλία, για παράδειγμα, τον Αύγουστο του 2019 υπήρχαν 61.000 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα γρίπης. Φέτος, παρά τα αυξημένα τεστ, τα θετικά δείγματα έφτασαν μόλις τα 107.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η «επίδοση» της Νέας Ζηλανδίας, προφανώς λόγω του νέου lockdown που επιβλήθηκε τον Αύγουστο. Τα εργαστηριακά διαπιστωμένα κρούσματα γρίπης όλον τον χειμώνα είναι μόλις 6 (έξι), όταν πέρυσι καταγράφηκαν 5.062.

Αντίστοιχες είναι οι καταγραφές στη Νέα Ζηλανδία, τη Νότια Αφρική, την Αργεντινή, τη Χιλή και αλλού, όπου η εξάπλωση της γρίπης ήταν ελάχιστη, σε βαθμό που οι ειδικοί σε πολλές χώρες της Ν. Αμερικής να κάνουν λόγο για την καλύτερη χρονιά από τότε που ξεκίνησαν οι καταγραφές.

Από την επιδημιολογική παρατήρηση του ΠΟΥ προκύπτει ότι σε παγκόσμιο επίπεδο, η δραστηριότητα της γρίπης αναφέρθηκε σε «χαμηλότερα επίπεδα από το αναμενόμενο». Στην εύκρατη ζώνη του βόρειου ημισφαιρίου, η δραστηριότητα της γρίπης διατηρήθηκε αισθητά κάτω από τα εποχιακά επίπεδα. Στις εύκρατες ζώνες του νότιου ημισφαιρίου, η εποχή της γρίπης δεν είχε καν ξεκινήσει στο τέλος Αυγούστου, ενώ παρά τους αυξημένους διαγνωστικούς ελέγχους, αναφέρθηκαν ελάχιστα κρούσματα.

Τα εκατομμύρια θύματα της γρίπης

Η εποχική γρίπη προσβάλλει ετησίως έως και 10 έως 45 εκατ. ανθρώπους, με τους θανάτους να υπολογίζονται σε περίπου 500.000. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του CDC, κάθε χρόνο πεθαίνουν από εποχιακές αναπνευστικές ασθένειες που σχετίζονται με τη γρίπη από 291.000 έως 646.000 άνθρωποι παγκοσμίως. Ας ελπίσουμε ότι φέτος πράγματι θα σημειωθεί το αρνητικό (για τους ιούς) και θετικό για την ανθρωπότητα ρεκόρ.

Δεν αρκούν βέβαια οι ευχές. Απαιτείται σχολαστική τήρηση των μέτρων ατομικής υγιεινής και κοινωνικής αποστασιοποίησης αλλά και πάλι μεγάλο τμήμα του πληθυσμού δεν είναι διασφαλισμένο. Γι’ αυτό και (σχεδόν) όλοι οι ειδικοί συγκλίνουν στο ότι ο εμβολιασμός είναι το ικανότερο αμυντικό σύστημα που διαθέτουμε έναντι της εξάπλωσης της εποχικής γρίπης. Εφόσον χορηγηθεί έγκαιρα στις κατάλληλες ομάδες του πληθυσμού, αφενός προφυλάσσει από τη μετάδοση του ιού, και αφετέρου συμβάλλει στην άμβλυνση των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων (χαμένες εργατοώρες, μαθήματα, κοινωνικές εκδηλώσεις κ.ά.)

Ο ιός της γρίπης μεταλλάσσεται σε διαφορετικούς υπο-οροτύπους κάθε χρόνο, οπότε η σύνθεση των αντιγριπικών εμβολίων προσαρμόζεται αναλόγως, σύμφωνα με τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Κατά κανόνα, τα εμβόλια προσφέρουν προστασία έναντι τριών έως τεσσάρων στελεχών των ιών που οι ειδικοί προβλέπουν ότι θα κυκλοφορήσουν το ερχόμενο φθινόπωρο και τον χειμώνα. Αυτός είναι και ο λόγος που η αποτελεσματικότητα του εμβολίου διαφέρει από χρόνο σε χρόνο. Ακόμη όμως και αν δεν αποδειχθεί απολύτως αποτελεσματικό, το αντιγριπικό εμβόλιο προστατεύει από σοβαρές επιπλοκές, ειδικά τις ευπαθείς ομάδες. Ειδικά φέτος που η ανθρωπότητα είναι αντιμέτωπη και με την πανδημία της νόσου Covid-19, η χορήγηση του αντιγριπικού σε όσους έχουν υποκείμενα νοσήματα ή είναι άνω των 60 θεωρείται επιβεβλημένη.

Προτεραιότητα στους ευπαθείς και τους ηλικιωμένους

Ορισμένοι ειδικοί προτείνουν ότι όλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας και κατάστασης της υγείας τους, θα πρέπει να εμβολιαστούν κατά της εποχικής γρίπης αυτή τη σεζόν. Ζητήσαμε την επίσημη θέση του ECDC επί του θέματος. Ο Πάσι Πέντινεν μας απάντησε: «Τα προγράμματα εμβολιασμού έναντι της γρίπης πρέπει να ενισχυθούν τώρα, προκειμένου να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή κάλυψη μεταξύ των ηλικιωμένων, εκείνων με χρόνιες υποκείμενες ιατρικές παθήσεις και επίσης μεταξύ των εργαζομένων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης». Επισημαίνει πάντως ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν ποιες πολιτικές λειτουργούν καλύτερα ανάλογα με το συγκεκριμένο πλαίσιο. Ωστόσο, το ECDC τονίζει ότι οι χώρες θα πρέπει να καταβάλουν επιπλέον πόρους και προσπάθεια φέτος προκειμένου να διασφαλίσουν ότι θα εμβολιαστούν όσοι το έχουν ανάγκη.

Αντίστοιχη είναι και η θέση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Όπως δήλωσε η επικεφαλής του γραφείου Ελλάδος, Μαριάννα Τρίας, παραμένει υψίστης σημασίας η «προτεραιοποίηση των ατόμων τα οποία χρειάζονται περισσότερο το αντιγριπικό εμβόλιο», επεξηγώντας ότι αναφέρεται στους ηλικιωμένους, σε όσους πάσχουν από χρόνιες ιατρικές παθήσεις ή βρίσκονται σε ανοσοκαταστολή, στις έγκυες και στα παιδιά κάτω των πέντε ετών.

H χώρα μας συμπεριλαμβάνεται στις πέντε πρώτες στην Ευρώπη, αναφορικά με το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 που εμβολιάζονται κατά της γρίπης. Ο στόχος είναι να εμβολιάζεται ετησίως τουλάχιστον το 75%, την ώρα που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κινείται κάτω από 45%.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΟΔΥ, κατά την περίοδο 2017-2018 ένα μικρό ποσοστό (μόλις το 14%) των ατόμων που ανήκαν σε ομάδα υψηλού κινδύνου και νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ, είχε εμβολιαστεί. Το ποσοστό αυτό αυξήθηκε την επόμενη διετία και θεωρείται βέβαιο ότι θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο φέτος. Μέλημα των αρμόδιων φορέων είναι να αυξηθεί στο μέγιστο δυνατό ποσοστό ο εμβολιασμός ευπαθών και ηλικιωμένων.

Πότε να εμβολιαστούμε

Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση για το εμβόλιο της γρίπης ξεκίνησε ήδη. Στόχος είναι να ξεκινήσει ο εμβολιασμός των ευπαθών ομάδων και να συνεχιστεί σταδιακά έως τα μέσα Δεκεμβρίου, ώστε όπως είπε ο υπουργός Υγείας Βασίλης Κικίλιας κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου «να χτίσουμε ένα τείχος ανοσίας και προστασίας κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου που κατά κύριο λόγο παρατηρείται έξαρση της γρίπης στη χώρα μας».

Δεδομένου ότι απαιτούνται περίπου δύο εβδομάδες για την επίτευξη ανοσολογικής απάντησης, ο εμβολιασμός των ευπαθών θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη Νοεμβρίου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όσοι δεν προλάβουν δεν μπορούν να εμβολιαστούν και αργότερα. Οι ειδικοί πάντως δεν συστήνουν να γίνεται το εμβόλιο πολύ νωρίς –όπως μας έλεγαν φαρμακοποιοί, πολλοί πελάτες τούς ζητούσαν εμβόλια από τον Αύγουστο!– καθώς το επιθυμητό είναι να προστατεύει έως το τέλος της σεζόν (περίπου στα τέλη Απριλίου με μέσα Μαΐου). Τονίζεται ότι (και) φέτος θα απαιτείται μόνο μία δόση του εμβολίου.

Ποιοι πρέπει να εμβολιαστούν

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, ο αντιγριπικός εμβολιασμός πρέπει να εφαρμόζεται κατά προτεραιότητα σε ενήλικες και παιδιά που ανήκουν στις κάτωθι ομάδες αυξημένου κινδύνου:

  1. Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω

  2. Παιδιά (6 μηνών και άνω) και ενήλικες με έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω επιβαρυντικούς παράγοντες ή χρόνια νοσήματα:

  • Χρόνια νοσήματα αναπνευστικού, όπως άσθμα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια
  • Καρδιακή νόσο με σοβαρή αιμοδυναμική διαταραχή
  • Ανοσοκαταστολή (κληρονομική ή επίκτητη)
  • Μεταμόσχευση οργάνων και μεταμόσχευση μυελού των οστών
  • Δρεπανοκυτταρική αναιμία (και άλλες αιμοσφαιρινοπάθειες)
  • Σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό νόσημα
  • Χρόνια νεφροπάθεια
  • Χρόνιες παθήσεις ήπατος
  • Νευρολογικά-νευρομυϊκά νοσήματα
  • Σύνδρομο Down
  1. Έγκυες γυναίκες ανεξαρτήτως ηλικίας κύησης, λεχωΐδες και θηλάζουσες

  2. Άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία (Δείκτη Μάζας Σώματος >40Kg/m2) και παιδιά με ΔΜΣ >95η ΕΘ

  3. Παιδιά που παίρνουν ασπιρίνη μακροχρόνια (π.χ. για νόσο Kawasaki, ρευματοειδή αρθρίτιδα κ.ά.)

  4. Άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή με παιδιά μικρότερα των 6 μηνών ή φροντίζουν ή διαβιούν με άτομα με υποκείμενο νόσημα, που αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών της γρίπης

  5. Κλειστοί πληθυσμοί, όπως προσωπικό και εσωτερικοί σπουδαστές (σχολείων, στρατιωτικών και αστυνομικών σχολών, ειδικών σχολείων κλπ.), νεοσύλλεκτοι, ιδρύματα χρονίως πασχόντων και μονάδες φιλοξενίας ηλικιωμένων, καταστήματα κράτησης

  6. Εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, λοιποί εργαζόμενοι, φοιτητές επαγγελμάτων υγείας σε κλινική άσκηση) και σε κέντρα διαμονής προσφύγων-μεταναστών

  7. Άστεγοι

  8. Κτηνίατροι, πτηνοτρόφοι, χοιροτρόφοι, εκτροφείς, σφαγείς και γενικά άτομα που έρχονται σε συστηματική επαφή με πτηνά ή χοίρους

Να εμβολιαστούν όλα τα παιδιά;

Στη χώρα μας, ο εμβολιασμός των παιδιών δεν είναι υποχρεωτικός. Λόγω όμως της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί με την Covid-19, αρκετοί παιδίατροι συστήνουν φέτος να εμβολιαστούν όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως υποκείμενων νοσημάτων. Μια ανακοίνωση μάλιστα της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας, αλλά και τοποθετήσεις μελών της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων, επέτειναν τη σύγχυση. Όπως υποστήριξε ο Κωνσταντίνος Νταλούκας, πρόεδρος της Ομοσπονδίας, «συστήνουμε να γίνει το εμβόλιο σε όλα τα παιδιά από έξι μηνών και πάνω», επισημαίνοντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα διακοπεί η ενδεχόμενη διασπορά της γρίπης.

Αν όμως θελήσουν όλοι οι γονείς να εμβολιάσουν τα παιδιά τους, τα εμβόλια δεν θα επαρκούν για ηλικιωμένους και ευπαθείς. Επιχειρώντας να διαλύσει τη σύγχυση που επικρατεί λόγω διαφορετικών εισηγήσεων επιστημονικών φορέων, η Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών δήλωσε ότι ισχύουν οι ίδιες συστάσεις με τους ενηλίκους: «Εμβολιάζονται τα παιδιά που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου και εμβολιάζονται και παιδιά υγιή, όταν στο περιβάλλον τους υπάρχει μωρό κάτω των έξι μηνών, ή άλλο ευάλωτο άτομο που δεν μπορεί να εμβολιαστεί» σημείωσε η πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών και ομότιμη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Λοιμωξιολόγος του ΕΚΠΑ Μαρία Θεοδωρίδου.

Ανησυχίες για ελλείψεις εμβολίων

Όπως τόνισε η Αν Μοέν, επικεφαλής ετοιμότητας και αντίδρασης του ΠΟΥ για τη γρίπη, σε ενημέρωση των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη, «ορισμένες χώρες του βόρειου ημισφαιρίου αντιμετωπίζουν ήδη προβλήματα με την προμήθεια επιπλέον αντιγριπικών εμβολίων εν μέσω αυξημένης ζήτησης», παρότι δεν διευκρίνισε σε ποιες χώρες αναφέρεται. «Όποιος έχει απόθεμα εμβολίων, ας μας ενημερώσει», είπε αστειευόμενη, στο τέλος της ενημέρωσης.

Το inside story επικοινώνησε επίσης με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (European Medicines Agency). «Ο EMA δεν έχει λάβει πρόσφατα κάποια ειδοποίηση από τα κράτη μέλη αναφορικά με ελλείψεις εμβολίων κατά της γρίπης για την ερχόμενη σεζόν» μας απάντησαν και, αναφορικά με πιθανή έλλειψη στην Ελλάδα, μας παρέπεμψαν στην αρμόδια εθνική αρχή (ΕΟΦ).

Πόσα εμβόλια έχουμε;

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων, το 2018 η χώρα μας είχε προμηθευτεί 2 εκατομμύρια εμβόλια, το 2019 ανέβηκε στα 3 εκατομμύρια, και για φέτος αναμένεται να προμηθευτεί 4.200.000.

Όπως δήλωσε στο inside story ο πρόεδρος του ΕΟΦ, καθηγητής Δημήτρης Φιλίππου, θα υπάρχει πλήρης κάλυψη για όλο το χρονικό διάστημα το οποίο η Επιτροπή Εμβολιασμού ορίζει ως εμβολιαστική περίοδο. Σύμφωνα με την ενημέρωση που λάβαμε, ήδη 1.000.000 εμβόλια είναι διαθέσιμα στην αγορά. Μέχρι τις 15 Οκτωβρίου θα διατεθούν στην αγορά επιπλέον 700.000 και μέχρι το τέλος Οκτωβρίου άλλες 800.000. Στόχος είναι να έχουν διατεθεί συνολικά 3 εκατ. εμβόλια έως τις 15 Νοεμβρίου και 3,9 εκατ. έως το τέλος Νοεμβρίου. Τα υπόλοιπα θα κυκλοφορήσουν στο εμπόριο έως τα μέσα Δεκεμβρίου.

Προφανώς γι’ αυτό, η Μαρία Θεοδωρίδου επισήμανε ότι φέτος «δεν στοχεύουμε σε γενικευμένο εμβολιασμό» προκειμένου να επιτύχουμε τη συλλογική ανοσία, καθώς προτεραιότητα παραμένει η προστασία των ευάλωτων πληθυσμών. Η πρόεδρος της ΕΕΕ επισήμανε ότι το δεύτερο κύμα της επιδημίας του κορονοϊού δεν πρόκειται να μεταβάλει το πρόγραμμα του εμβολιασμού κατά της εποχικής γρίπης, όπως συνέβη σε όλες σχεδόν τις χώρες.

Θα φτάσουν τα εμβόλια για όλους;

Ο Απόστολος Βαλτάς, πρόεδρος του Πανελληνίου Φαρμακευτικού Συλλόγου, δήλωσε ότι πράγματι παρατηρείται αυξημένη ζήτηση για το εμβόλιο στα 11.000 φαρμακεία ανά την επικράτεια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα αλλάξουν οι προτεραιότητες, καθώς μέλημα είναι «να δώσουμε το δικαίωμα στις ευπαθείς ομάδες και στις ομάδες υψηλού κινδύνου να εμβολιαστούν». Στα περισσότερα φαρμακεία πάντως, υπάρχουν ήδη μεγάλες λίστες αναμονής και οι περισσότεροι φαρμακοποιοί αδυνατούν να καλύψουν το σύνολο της ζήτησης.

Οι παραγγελίες από τις περισσότερες χώρες στην ΕΕ γίνονται έξι ως εννιά μήνες νωρίτερα, προκειμένου οι φαρμακευτικές εταιρείες να προγραμματίζουν τις παραδόσεις τους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή. Όπως είπε στο inside story ο κ. Φιλίππου του ΕΟΦ, η χώρα μας έχει προπαραγγείλει ήδη από τον Μάιο την ποσότητα των 4,2 εκατ. εμβολίων.

Ουδείς βέβαια μπορεί να είναι βέβαιος για το πόσα θα απαιτηθούν τελικά. Κρίνοντας από την περσινή σεζόν, κατά την οποία το διαθέσιμο στοκ εξαντλήθηκε και απαιτήθηκε η εισαγωγή εμβολίων για να καλυφθεί η ζήτηση, και την ήδη υψηλότερη ζήτηση λόγω της πανδημίας, αναμένεται να παρατηρηθούν ελλείψεις. «Βρισκόμαστε σε συνεχή επικοινωνία με τις εταιρείες και τα εργοστάσια παραγωγής στο εξωτερικό. Αν υπάρχει δυνατότητα για επιπλέον παραγγελία, είναι κάτι που θα φανεί όταν έρθει η ώρα» μας είπε ο κ. Φιλίππου. Όπως επίσης μας αποκάλυψε ο πρόεδρος του ΕΟΦ, λόγω αυξημένης ζήτησης προς το παρόν δεν υπάρχει διαθεσιμότητα. «Γι’ αυτό επιμένουμε ότι πρέπει να προηγηθούν οι ευπαθείς ομάδες».

Απαιτείται ηλεκτρονική συνταγή;

Η πιθανολογούμενη έλλειψη εμβολίων οδήγησε στην απόφαση για προαπαιτούμενη συνταγογράφησή τους από οικογενειακό ή άλλο γιατρό, σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Η σχετική οδηγία μάλιστα καλύπτει οποιοδήποτε αντιγριπικό εμβόλιο που διαθέτει άδεια κυκλοφορίας, και του οποίου η σύνθεση περιέχει τα εγκεκριμένα από τον ΕΟΦ στελέχη. Το εμβόλιο χορηγείται δωρεάν.

Η υποχρεωτική συνταγογράφηση υιοθετείται για πρώτη φορά στη χώρα μας και τα περισσότερα στελέχη του κλάδου που μίλησαν στο inside story συμφώνησαν ότι συνιστά μια θετική εξέλιξη. Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, σύμφωνα με την κ. Θεοδωρίδου, θα προσφέρει ισχυρά δεδομένα για το ποσοστό του εμβολιασμού στη χώρα μας.

Σύμφωνα με τον Δημήτρη Φιλίππου, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση θα επιτύχει αφενός την ιχνηλάτηση των εμβολίων «ώστε να μπορέσουμε σαν οργανωμένο Κράτος να δούμε ποια είναι η αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού», και αφετέρου θα επιτρέψει τον έλεγχο των διαθέσιμων ποσοτήτων, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα λείψουν εμβόλια από όσους τα χρειάζονται. Όπως τόνισε στο inside story ο κ. Φιλίππου, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση θα προσφέρει στους αρμόδιους πλήρη εικόνα για την επάρκεια, την κατανομή και τις ομάδες που εμβολιάζονται.

Τι συνέβη πέρυσι

Κατά την περίοδο 2019-2020, το επιδημικό κύμα της γρίπης στη χώρα μας ξεκίνησε την εβδομάδα από 30 Δεκεμβρίου 2019 έως 5 Ιανουαρίου 2020 και κορυφώθηκε την πρώτη εβδομάδα του Φεβρουαρίου 2020. Η βαθμιαία μειούμενη δραστηριότητα της γρίπης συνεχίστηκε σε χαμηλά επίπεδα μέχρι το τέλος της περιόδου επιτήρησης, προφανώς γιατί συνέπεσε με την περίοδο των περιοριστικών μέτρων.

Από το τέλος Δεκεμβρίου, όταν ξεκίνησε η δραστηριότητα της γρίπης στη χώρα μας, έως τα μέσα Μαΐου, όταν έπαψαν να καταγράφονται κρούσματα, νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ 233 άτομα, ενώ 116 ήταν οι θάνατοι. Αντίστοιχα, τη σεζόν 2018-19 είχαμε 374 νοσηλευόμενους σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας έναντι 107 το 2017-18, ενώ οι θάνατοι ανήλθαν σε 154 το 2018-19, σε σύγκριση με 42 το προηγούμενο έτος. Η μεγάλη αυτή διαφορά οφείλεται στην επικράτηση το 2018-19 του υποτύπου Η1Ν1 Α, έναντι του ασθενέστερου Β.

Ο υποτύπος Α ανιχνεύτηκε πέρυσι εργαστηριακά στο 77,9% των περιστατικών, ενώ ο ιός τύπου Β στο 22,1%. Από τους υποτύπους του ιού γρίπης τύπου Α, κυκλοφόρησε περισσότερο ο Α(Η3Ν2) με 66,9% των περιστατικών, έναντι 33,1% του υποτύπου Α(Η1Ν1).

Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου κατά της γρίπης τη σεζόν 2019-2020, όπως προκύπτει από έξι ευρωπαϊκές μελέτες, κυμάνθηκε από 29% έως 61% στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, και από 35% έως 60% σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών που νοσηλεύθηκαν. Οι εκτιμήσεις για την αποτελεσματικότητα κατά του υποτύπου της γρίπης A(H1N1) pdm09 ήταν 48% έως 75%, ενώ έναντι της γρίπης Α(H3N2) κυμάνθηκαν από 16% έως 60%, ενώ κατά της γρίπης τύπου Β, η αποτελεσματικότητα εκτιμάται από 62% έως 83%. Αυξημένη ζήτηση για το εμβόλιο καταγράφηκε και πέρυσι, με αποτέλεσμα η χώρα μας να υποχρεωθεί να αγοράσει εμβόλια από το εξωτερικό (και συγκεκριμένα από τη Σερβία, σύμφωνα με πληροφορίες του inside story).

Θα εμβολιαστούν οι υγειονομικοί;

Το ρεκόρ εμβολιασθέντων της περσινής χρονιάς (που όπως φαίνεται θα σπάσει και φέτος) συνοδεύτηκε από μια απρόσμενη άνοδο στο ποσοστό των υγειονομικών που εμβολιάσθηκαν. Παραδοσιακά, η χώρα μας είχε μία από τις χαμηλότερες «επιδόσεις» στην ΕΕ. Είναι ενδεικτικό ότι η εμβολιαστική κάλυψη του προσωπικού των ελληνικών νοσοκομείων τη δεκαετία 2007-2017 κυμαινόταν από 4% έως 18%. Σύμφωνα με τις οδηγίες του ΠΟΥ και του ECDC θα έπρεπε να εμβολιάζεται εγκαίρως τουλάχιστον το 75% του προσωπικού.

Ο λόγος που συστήνεται τόσο υψηλό ποσοστό είναι ότι οι ανεμβολίαστοι εργαζόμενοι στον κλάδο της υγείας γίνονται συχνά οι βασικότεροι μεταδότες του ιού, τόσο εντός όσο και εκτός των μονάδων, και θεωρούνται «πηγές» των επιδημιών γρίπης. Η κατάσταση πάντως βελτιώθηκε την περσινή σεζόν, όταν εμβολιάστηκε ένας στους τρεις εργαζόμενους σε νοσοκομεία (34,3% έως τις 31 Ιανουαρίου 2020), έναντι 30% το 2018. Αντίστοιχα, το μισό προσωπικό των κέντρων πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας εμβολιάστηκε πέρυσι, σημαντικά αυξημένο από το 2018 όταν είχε εμβολιαστεί το 43%.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Εμβολιασμών κ. Θεοδωρίδου δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον εμβολιασμό του υγειονομικού προσωπικού, εκφράζοντας την αισιοδοξία της ότι ενδέχεται το ποσοστό των επαγγελματιών υγείας να ξεπεράσει το 75% που θεωρείται το προσδοκώμενο για φέτος.

Όπως τόνισε εξάλλου η επικεφαλής του γραφείου του ΠΟΥ στην Αθήνα, Μαριάννα Τρίας, η προτεραιοποίηση στον εμβολιασμό των εργαζομένων στον τομέα της υγείας είναι ζωτική προκειμένου «να μειωθούν τα ποσοστά απουσίας από την εργασία τους, καθώς αυτό είναι ουσιώδες για την ανταπόκρισή μας στην Covid-19».

Τι θα γίνει με τα τεστ;

Όσον αφορά την εργαστηριακή διάγνωση της γρίπης, και φέτος ακολουθείται η πολιτική των επιλεκτικών ελέγχων. Σύμφωνα με την επίσημη οδηγία του υπουργείου Υγείας, θα πρέπει να γίνεται «μόνο στα σοβαρά κρούσματα γρίπης που νοσηλεύονται σε Μ.Ε.Θ ή είναι σε μηχανική υποστήριξη αναπνοής». Σε αυτήν την περίπτωση, ο ΕΟΔΥ καλύπτει τη δαπάνη του εργαστηριακού ελέγχου για τη διάγνωση της γρίπης. Λόγω όμως της παράλληλης παρουσίας των ιών που προκαλούν εποχική γρίπη με τον SARS-CoV-2 και της κατά βάση κοινής συμπτωματολογίας των νόσων που προκαλούν, αναμένεται να δοκιμαστεί η διαγνωστική ικανότητα των εγχώριων εργαστηρίων. Αρκετά ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα προτείνουν ήδη στους πελάτες τους που τεστάρονται για τον SARS-CoV-2, τον συνδυαστικό διαγνωστικό έλεγχο για εποχική γρίπη (με πρόσθετο κόστος), παρότι οι υποτύποι του ιού δεν έχουν καν εμφανιστεί στο βόρειο ημισφαίριο.

Προστατεύει το εμβόλιο της γρίπης από την Covid-19;

Εμπειρικές παρατηρήσεις κλινικών ιατρών αναφέρουν ότι οι ασθενείς που είχαν κάνει το αντιγριπικό εμβόλιο και νόσησαν από Covid-19, είχαν συγκριτικά καλύτερη έκβαση από τους ανεμβολίαστους. Η «αίσθηση» αυτή επιβεβαιώθηκε από τα ευρήματα μιας μελέτης του Centro Cardiologico Monzino του Μιλάνου.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες που ανέλυσαν τα σχετικά δεδομένα, οι περιοχές με υψηλότερα ποσοστά εμβολίων κατά της γρίπης σε ασθενείς άνω των 65 ετών, καταγράφουν λιγότερες λοιμώξεις, λιγότερες εισαγωγές σε ΜΕΘ και λιγότερους θανάτους (κατά τη διάρκεια των lockdown). Εκτιμούν μάλιστα ότι αν επιβεβαιωθούν τα ευρήματά τους και από εκτενέστερες μελέτες, μια αύξηση της τάξης του 1% στον αντιγριπικό εμβολιασμό σε άτομα άνω των 65, θα μπορούσε να αποτρέψει 78.560 λοιμώξεις.

Οι γενικές κατευθύνσεις πάντως δεν αλλάζουν (συνήθως) από μια μικρή έρευνα. Η γενική σύσταση ότι ο αντιγριπικός εμβολιασμός προστατεύει από ορισμένα στελέχη των ιών που προκαλούν την εποχική γρίπη, αλλά όχι από τον νέο κορονοϊό ή από άλλους ιούς που προκαλούν τις λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, παραμένει σε ισχύ. Οι διεθνείς οργανισμοί επιμένουν ιδιαίτερα σε αυτό το δεδομένο προκειμένου να μη δημιουργηθεί ψευδής αίσθηση ασφάλειας στον γενικό πληθυσμό.

Απαιτείται αρνητικό τεστ για Covid-19 πριν το εμβόλιο;

Οι τηλεοπτικές δηλώσεις ενός φαρμακοποιού ότι θα απαιτείται αρνητικό τεστ για SARS-CoV-2 προκειμένου να προχωρήσουν οι συνάδελφοί του σε χορήγηση αντιγριπικού εμβολίου, δημιούργησαν πρόσθετη σύγχυση στο ευρύ κοινό. Αυτήν επέτεινε η επίσημη ανακοίνωση του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, στην οποία αναγράφεται το εξής: «Ο αντιγριπικός εμβολιασμός πρέπει να αναβάλλεται σε άτομα που υπάρχει πιθανότητα να νοσούν από Covid-19, ανεξάρτητα από την ένταση των συμπτωμάτων, έως την πλήρη αποθεραπεία τους (αρνητικοποίηση του τεστ PCR). Μολονότι η οποιαδήποτε ήπια ασθένεια δεν αποτελεί αντένδειξη στον αντιγριπικό εμβολιασμό, ο εμβολιασμός των πασχόντων θα πρέπει να αναβάλλεται για να αποφευχθεί η έκθεση του προσωπικού του φαρμακείου αλλά και άλλων ασθενών/επισκεπτών στον ιό. Πριν τον εμβολιασμό, θα πρέπει υποχρεωτικά να διερευνάται διεξοδικά εάν οι εμβολιαζόμενοι παρουσιάζουν συμπτώματα της ασθένειας Covid-19».

Όπως διευκρίνισε η πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, δεν απαιτείται αρνητικό τεστ Covid-19 προκειμένου να εμβολιαστεί κάποιος κατά της εποχικής γρίπης. Στο ίδιο πνεύμα, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου ο επίκουρος καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Γκίκας Μαγιορκίνης, ανέφερε ότι πρόκειται περί παραφιλολογίας. «Δεν υπάρχει λόγος κάποιος να μην κάνει το εμβόλιο της γρίπης, ακόμα και αν είχε τον κορονοϊό» τόνισε, επεξηγώντας ότι υπάρχουν μεν αντενδείξεις εμβολίων στην περίπτωση που κάποιος έχει πυρετό κατά τη χορήγηση, όχι γιατί δεν θα είναι ασφαλές αλλά γιατί ενδέχεται να έχει μειωμένη αποτελεσματικότητα. Όμως «το εμβόλιο της γρίπης δεν έχει κάποια συγκεκριμένη αντένδειξη», εξήγησε ο κ. Μαγιορκίνης. «Ακόμα και σε ήπιες λοιμώξεις, τα παιδιά μπορούν να το κάνουν με απόλυτη ασφάλεια».

Όπως τόνισε η εκπρόσωπος του ΠΟΥ στην Αθήνα, Μαριάννα Τρίας, είναι σημαντικό τα άτομα «να εμβολιάζονται με ασφάλεια και χωρίς να εκτίθενται στην λοίμωξη από Covid-19», προτείνοντας την αυστηρή τήρηση των κατευθυντήριων οδηγιών για τη λοίμωξη, την πρόληψη και τον έλεγχο κατά την παροχή υπηρεσιών εμβολιασμού, «ώστε να διασφαλίζεται ασφαλές περιβάλλον τόσο για τους ασθενείς, όσο και για αυτούς που χορηγούν το εμβόλιο».

Φέτος, χιλιάδες φαρμακοποιοί σε όλη τη χώρα έχουν πιστοποιηθεί ώστε να διενεργούν τον αντιγριπικό εμβολιασμό. Στα φαρμακεία άλλωστε γίνεται το 95% των εμβολιασμών, παρά τις αντιδράσεις του ιατρικού κλάδου. Με πρόσφατη ανακοίνωσή του μάλιστα, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών επισημαίνει ότι ο εμβολιασμός «συνιστά ιατρική πράξη και κατά συνέπεια ο μόνος αρμόδιος για τον εμβολιασμό είναι ο θεράπων γιατρός, ο οποίος μπορεί να αξιολογήσει την υγεία του ασθενούς κατά τη εκτέλεση του εμβολιασμού. Για τον λόγο αυτό σημειώνεται ότι πριν από την εκτέλεση του αντιγριπικού εμβολίου θα πρέπει να προηγείται κλινική εξέταση του ασθενούς».

Πόσο ασφαλές είναι το αντιγριπικό εμβόλιο;

Το αντιγριπικό εμβόλιο θεωρείται ασφαλές και καλά ανεκτό. Είναι άλλωστε ένα από τα πλέον δοκιμασμένα ιστορικά. Σε αντίθεση μάλιστα με τα μυθεύματα που κυκλοφορούν (και δυστυχώς διαδίδονται ταχύτερα εν μέσω πανδημίας), το αντιγριπικό εμβόλιο ΔΕΝ προκαλεί γρίπη, καθώς περιέχει αδρανοποιημένο ιό.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που εκδηλώνονται σε μικρό συγκριτικά ποσοστό των εμβολιασθέντων, αφορούν κυρίως ήπιες αντιδράσεις στο σημείο χορήγησης. Σπανιότερα έχουν αναφερθεί μυαλγίες, ήπια κόπωση και πυρετός (κατά κανόνα δέκατα). Πρόκειται για φυσιολογικές αντιδράσεις του ανοσοποιητικού συστήματος που δεν διαρκούν περισσότερες από 24-48 ώρες. Οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι εξαιρετικά σπάνιες. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, λιγότερα από ένα στo εκατομμύριo άτομα που θα εμβολιαστούν ενδέχεται να εμφανίσουν το σύνδρομο Guillain-Barré (GBS), το οποίο προκαλεί μυϊκή αδυναμία. Για να αναλογιστείτε πόσο απίθανο είναι, έχουμε περίπου μία πιθανότητα στο εκατομμύριο να σκοτωθούμε σε αεροπορικό δυστύχημα, ενώ περίπου διπλάσιες είναι οι πιθανότητες να μας χτυπήσει κεραυνός. Μην ανησυχείτε λοιπόν για τις παρενέργειες. Εμβολιαστείτε αν είστε άνω των 60 ή πάσχετε από υποκείμενο νόσημα και συνεχίστε να τηρείτε τα μέτρα.

Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.