Super Spreaders: Οι εστίες υπερμετάδοσης αναζωπυρώνουν την πανδημία

Γάμοι και κηδείες, πάρτι και συναυλίες, διαδηλώσεις και ποδοσφαιρικοί αγώνες, συνέδρια, μπάρμπεκιου. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί πάνω από 1.000 συμβάντα υπερμετάδοσης του SARS-CoV-2 σε όλο τον κόσμο. Στα περισσότερα αρκούσε ένας φορέας του ιού για να τον μεταδώσει σε δεκάδες ή εκατοντάδες άλλους. Μπορούν να να περιοριστούν οι επιπτώσεις τους;
Χρόνος ανάγνωσης: 
15
'
[Photo by Marvin Meyer on Unsplash]

Οι μελλόνυμφοι ήθελαν να μείνει ο γάμος τους αξέχαστος. Δεν μπορούσαν όμως να φανταστούν ότι θα έμενε αξέχαστος όχι μόνο για τους ίδιους και τους οικείους τους, αλλά για τους περισσότερους Έλληνες. Ο γάμος και η δεξίωση που διοργανώθηκε στις 25 Ιουλίου στη Δυτική Θεσσαλονίκη καταγράφεται ως το πρώτο συμβάν υπερμετάδοσης του νέου κορονοϊού στην Ελλάδα. Τα 25 επιβεβαιωμένα κρούσματα και τα δεκάδες ύποπτα που έσπευσαν (ή δεν έσπευσαν) να εξεταστούν, συνιστούν μια ξεκάθαρη απόδειξη ότι ένα κοινωνικό γεγονός μπορεί να αποδειχθεί αρκετό για να αναζωπυρώσει το επιδημικό κύμα. Μέχρι να ολοκληρωθεί η ιχνηλάτηση, δεν θα γνωρίζουμε πόσο σοβαρό ήταν και πόση έκταση έλαβε αυτό το συμβάν, αλλά και ούτε την «πηγή» του. Ουδείς προς το παρόν γνωρίζει αν ένας ή περισσότεροι φορείς του ιού βρίσκονταν μεταξύ των καλεσμένων. «Το μυαλό μου δεν πάει πουθενά. Κανένας δεν ήταν άρρωστος, κανένας δεν ένιωθε άρρωστος» δήλωσε αργότερα ο γαμπρός, ο οποίος συγκαταλέγεται μεταξύ των θετικών κρουσμάτων.

Μα αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Όπως έχει αποδειχθεί διεθνώς τόσο από την τρέχουσα πανδημία όσο και από παλαιότερες επιδημικές εξάρσεις άλλων ιών, αρκεί ένας και μόνο άνθρωπος –πιθανότατα ασυμπτωματικός– για να πυροδοτήσει μια νέα επιδημική έξαρση. Τα γεγονότα του γάμου στη Δυτική Θεσσαλονίκη, όπως καταγράφονται από τα σχετικά ρεπορτάζ, έχουν σημασία όχι για λόγους κοινωνικού σχολιασμού (που δυστυχώς εμφιλοχωρεί σε αρκετές αναφορές) αλλά για λόγους επιδημιολογικής επιτήρησης. Θα είχε για παράδειγμα σημασία για τους ειδικούς να πληροφορηθούν ποιοι και από ποιον κόλλησαν, σε ποιο περιβάλλον (μέσα στην εκκλησία, στο προαύλιο, στη δεξίωση) και έπειτα από ποιου είδους επαφή (π.χ. αρκούσε μια χειραψία, ένα σταυρωτό φιλί ή ακόμη και ο απλός συνωστισμός).

Αυτές τις μέρες που υπάρχει ανάγκη για ξεκάθαρη ενημέρωση κι ανάλυση, το inside story προσφέρει όλα τα άρθρα γύρω από τον Covid-19 ελεύθερα σε όλους τους αναγνώστες.

Ανακαλύψτε τις καλοκαιρινές προσφορές του inside story. Διαλέξτε αυτή που σας ταιριάζει EΔΩ

Το πρώτο αυτό συμβάν υπερμετάδοσης ασφαλώς και δεν θα είναι το μοναδικό. Με τα ουκ ολίγα μυστήρια (γάμους, βαφτίσεις και κηδείες) και τον τρόπο που τελούνται στη χώρα μας, τις αρκετές επικείμενες θρησκευτικές εορτές (χριστιανών και μουσουλμάνων) και τη γενικευμένη χαλαρότητα που επικρατεί, είναι θέμα χρόνου να επαναληφθούν αντίστοιχα περιστατικά. Εκτός αν η πολιτεία λάβει τα απαιτούμενα μέτρα και επιβλέψει την τήρησή τους, και εκτός αν όλοι μας πειθαρχήσουμε με τους στοιχειώδεις κανόνες αυτοπροστασίας και προστασίας των γύρω μας. Η έως τώρα εικόνα δεν μας προδιαθέτει θετικά, αλλά ας ελπίσουμε ότι η απότομη αύξηση των κρουσμάτων θα λειτουργήσει ως προειδοποιητικό καμπανάκι

Γεγονότα υπερδιάδοσης σε όλο τον κόσμο

Δεν έχει βέβαια η Ελλάδα το προνόμιο των γεγονότων υπερμετάδοσης. Στη γερμανική πόλη Γκέτιγκεν στην Κάτω Σαξονία, λίγο μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων, οι αρχές κατέγραψαν απότομη αύξηση των θετικών κρουσμάτων. Εντοπίζοντας εκατοντάδες φορείς του ιού σε ένα συγκρότημα κατοικιών με περίπου 700 κατοίκους, έσπευσαν να αποδώσουν την έξαρση στα οικογενειακά τραπέζια και τα πικνίκ που διοργάνωναν εκείνες τις ημέρες. Τελικά, από την εκτεταμένη ιχνηλάτηση προέκυψε ότι οι συναντήσεις αυτές πράγματι ενίσχυσαν τη διάδοση, αλλά η άκρη του μολυσματικού νήματος εντοπίστηκε σε ένα σίσα μπαρ (απ’ αυτά με τους ναργιλέδες) το οποίο δεν θα έπρεπε καν να λειτουργεί. Ένας ασυμπτωματικός φορέας είχε μεταδώσει τον ιό σε δεκάδες θαμώνες του μπαρ, αλλά και οικείους του οι οποίοι με τη σειρά τους σε εκατοντάδες ακόμη.

Το συμβάν αυτό δεν αποτέλεσε έκπληξη για τους ειδικούς. Έχουν ήδη αντιμετωπίσει αρκετά και είναι βέβαιο ότι θα αντιμετωπίσουν πολλά ακόμη. Τα περιστατικά αυτά που καταχωρούνται στη διεθνή βιβλιογραφία ως SSEV (Super Spreading Events) συνδέονται αφενός με την εκρηκτική διάδοση του ιού στα αρχικά στάδια της επιδημίας, και αφετέρου με τη συνεχιζόμενη μετάδοση σε μεταγενέστερα στάδια. Προφανώς, συμβάντα υπερδιάδοσης έχουν καταγραφεί και σε παλαιότερες επιδημίες: στην επιδημία του SARS το 2003, της ιλαράς σε μια φινλανδική πόλη και του τυφοειδούς πυρετού (η μυθιστορηματική περίπτωση της Μέρι Μάλον), καθώς ευνοούν τη διάδοση των ιών, αποτελώντας το προσάναμμα πολυάριθμων επιδημιών. Η θεμελιώδης διαφορά της πανδημίας Covid-19, είναι ότι ο ιός διαδίδεται και από ασυμπτωματικούς (ή ήπια συμπτωματικούς) φορείς. Χωρίς λοιπόν να γνωρίζουν ότι διαδίδουν τον ιό, συνεχίζουν να εργάζονται, να μετακινούνται με μέσα μαζικής μεταφοράς, να ψωνίζουν, να γυμνάζονται, να διασκεδάζουν, να πηγαίνουν διακοπές.

Όπως για παράδειγμα ένας ασυμπτωματικός φορέας του SARS-CoV-2 στο Σικάγο, ο οποίος στις αρχές Μαρτίου πήγε σε ένα οικογενειακό τραπέζι, στη συνέχεια σε μια κηδεία και αργότερα σε ένα πάρτι γενεθλίων. Σε όλες τις περιστάσεις ήταν κοινωνικός και διαχυτικός. Αγκάλιαζε και φιλούσε συγγενείς και φίλους. Μοιραζόταν το φαγητό του. Συζητούσε και τραγουδούσε χωρίς να κρατάει τις αποστάσεις. Όπως περίπου κάναμε όλοι πριν την πανδημία. Όπως ελπίζουμε να κάνουμε ξανά σύντομα. Αλλά έως τότε οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί, όπως δεν ήταν ο εν λόγω κύριος. Ο ίδιος νόσησε σχετικά ήπια, αλλά δεν συνέβη το ίδιο και με τους 16 ανθρώπους που κόλλησε. Τρεις από αυτούς τελικά πέθαναν από επιπλοκές του ιού.

Μια υπάλληλος της φαρμακευτικής Biogen, η οποία μάλιστα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της μάχη με τη νόσο Covid-19, στα τέλη Φεβρουαρίου είχε μόλις επιστρέψει από επαγγελματικό ταξίδι στην Κίνα. Αν και ένιωθε ελαφρά αδιαθεσία (και όπως πιθανολογείται, είχε ήδη υποβληθεί σε τεστ), αποφάσισε να μη θυσιάσει τις ευκαιρίες δικτύωσης που προσέφερε το μεγάλο συνέδριο της εταιρείας στη Βοστώνη. Παρευρέθηκε κανονικά μεταδίδοντας τον ιό σε 100 συναδέλφους και συνεργάτες, οι οποίοι με τη σειρά τους τον διέδωσαν ευρέως εντός κι εκτός Μασαχουσέτης. H εργαζόμενη απολύθηκε γιατί απέκρυψε το γεγονός ότι νοσούσε – επέστρεψε μάλιστα στην Κίνα, αποκρύπτοντας από τις αεροσυνοδούς ότι έχει πάρει αντιπυρετικά. Δεκάδες συνάδελφοί της που νόσησαν αποφάσισαν να χαρίσουν πλάσμα τους στην επιστημονική κοινότητα για να προχωρήσουν οι έρευνες για θεραπεία της νόσου, ενώ ο Διευθύνων Σύμβουλος Μισέλ Βουνάτσος προχώρησε σε δωρεά 10 εκατ. δολαρίων για την προμήθεια προστατευτικού εξοπλισμού.

Αντίστοιχη είναι και η περίπτωση 50χρονου δικηγόρου που στις αρχές Μαρτίου μετέδωσε τον ιό σε 100 συμπολίτες του σε προάστιο της Νέας Υόρκης, αλλά και του Bρετανού επιχειρηματία Στιβ Γουόλς, ο οποίος επιστρέφοντας από ένα συνέδριο στη Σιγκαπούρη πήγε σε θέρετρο των γαλλικών Άλπεων, όπου μετέδωσε τον ιό σε 11 άτομα από τρεις χώρες.

Το «σημείο μηδέν» της επιδημίας στην Ευρώπη

Την ίδια περίπου περίοδο, στις αρχές Μαρτίου, λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά, στην αυστριακή πλευρά των Άλπεων, χιλιάδες άνθρωποι απ’ όλον τον κόσμο απολάμβαναν ανέμελοι τις χειμερινές διακοπές τους, χωρίς να υποψιάζονται ότι ο ιός διαδιδόταν σιωπηλά. Στο Ισγκλ όμως τα μηνύματα είχαν φτάσει από την 1η Μαρτίου, όταν οι αρχές της Ισλανδίας προειδοποίησαν ότι αρκετοί πολίτες της που επέστρεφαν από το συγκεκριμένο θέρετρο ήταν θετικοί στον ιό (σε μία μόνο πτήση, 14 από τους 15 ελεγχθέντες ήταν θετικοί). Οι Αυστριακοί αγνόησαν τα προειδοποιητικά μηνύματα, είτε λόγω ανευθυνότητας, είτε λόγω της επιθυμίας τους να προστατεύσουν τη φήμη του προορισμού, που είναι γνωστός ως «Ίμπιζα των Άλπεων» ελκύοντας σελέμπριτι όπως ο Μπιλ Κλίντον, η Ναόμι Κάμπελ και η Πάρις Χίλτον. Το αυστριακό θέρετρο συνέχισε να λειτουργεί αποτελώντας το σημείο μηδέν για την έξαρση της πανδημίας σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες με αρκετές από τις μολύνσεις να συνδέονται με έναν δημοφιλή μπάρμαν ενός après-ski μπαρ.

Εκτιμάται ότι 2.500-3.000 άνθρωποι μολύνθηκαν σε εκείνη τη φάση από SARS-CoV-2, ενώ πολλαπλάσια ήταν τα δευτερογενή κρούσματα, τα οποία είναι αδύνατο να υπολογιστούν με ακρίβεια. Περίπου οι μισοί κάτοικοι του Ισγκλ μολύνθηκαν από τον ιό, καθώς το 42,4% όσων εξετάστηκαν βρέθηκαν να έχουν αντισώματα. Ήδη πάντως οικογένειες θυμάτων και νοσούντων έχουν στραφεί νομικά κατά παντός υπευθύνου, δημιουργώντας προηγούμενο (όχι ακόμη δεδικασμένο) για αντίστοιχα περιστατικά.

Σε πόσους μεταδίδει τον ιό ο κάθε φορέας;

Ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτηματικά που δεν έχουν απαντηθεί με απόλυτη σαφήνεια, είναι πόσους δύναται να μολύνει ο κάθε φορέας του ιού. Ο δείκτης R₀ (ενεργός αναπαραγωγικός δείκτης) εκτιμάται σήμερα σε μεταξύ 2 και 3 – αν και οι δείκτες ποικίλουν αισθητά μεταξύ χωρών.

Στην Ελλάδα, ο δείκτης έφτασε στα επίπεδα του 2,8 πριν τη λήψη μέτρων και καταβυθίστηκε σε 0,46 κατά τη διάρκεια της καραντίνας. Σήμερα, παρά την αύξηση των κρουσμάτων συνεχίζει να κινείται στην περιοχή του 0,5 με ανοδικές όμως τάσεις.

O αριθμός αυτός βέβαια, αποτελεί μέσο όρο. Γιατί ένας φορέας μπορεί να μολύνει δύο άτομα ή έναν κι άλλος οκτώ ή δέκα. Ή 14 (και μάλιστα υγειονομικούς) όπως έγινε με έναν ασθενή τις πρώτες εβδομάδες της επιδημίας στη Γουχάν.

Γι’ αυτό και ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι η νόσος είναι πολύ πιο μολυσματική απ’ ό,τι αρχικά πίστευαν. Η εκτίμηση της ομάδας του Los Alamos National Laboratory για το R₀ του SARS-CoV-2 στα επίπεδα του 5,7 (κυμαίνεται μεταξύ 3,8 και 8,9) ενδέχεται να αλλάζει όχι απλώς τα επιδημιολογικά δεδομένα αλλά και τα ίδια τα περιοριστικά μέτρα. Ο γνωστός επιδημιολόγος Μαρκ Λίπσιτς τείνει να συμφωνήσει ότι είναι πιθανό ο ενεργός αναπαραγωγικός δείκτης να είναι κατά πολύ υψηλότερος: Αντί δηλαδή ένας φορέας να μολύνει 2-3 άλλους, να μολύνει 5-6.

H μοιραία χορωδία

Στις αρχές Mαρτίου, όταν ακόμη η επιδημία δεν είχε πλήξει έντονα τις ΗΠΑ, 61 μέλη μιας χορωδίας στην επαρχία Σκάγκιτ στην Ουάσιγκτον, συναντήθηκαν για την εβδομαδιαία πρόβα τους. Ένας εξ αυτών ήταν φορέας του ιού και κατά τη διάρκεια της πρόβας παραπονέθηκε για αδιαθεσία. Λίγες ημέρες αργότερα διαγνώστηκε θετικός, αλλά οι υπεύθυνοι διαβεβαίωναν τους υπόλοιπους ότι δεν πρέπει να ανησυχούν καθώς τηρούνταν ευλαβικά όλα τα μέτρα τήρησης αποστάσεων και υγιεινής – ακόμη και στο διάλειμμα κανένα μέλος δεν ήρθε σε φυσική επαφή με άλλο. Αρκετοί όμως εμφάνισαν συμπτώματα και μετά από διαγνωστικούς ελέγχους στο σύνολο των παρευρισκόμενων 53 διαγνώστηκαν θετικοί (το 87% της ομάδας). Ο λόγος που ο ιός διαδόθηκε σε τέτοιο βαθμό είναι ότι οι παρευρισκόμενοι τραγουδούσαν και έψελναν δυνατά, επομένως εξέπεμπαν περισσότερα αεροσταγονίδια που μετέφεραν ιικό φορτίο. Τελικά δύο εξ αυτών έχασαν τη ζωή τους. Οι αρχές της περιοχής πάντως κατόρθωσαν να ελέγξουν την επιδημία πριν πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Το περιστατικό μελετήθηκε ως περίπτωση αναφοράς από το αμερικανικό CDC.

Η επιδημία όμως ξέφυγε από τον έλεγχο των αρχών στην Πουντζάμπ της Ινδίας όπου ένας ιερέας ο οποίος επέστρεψε από ταξίδι στην Ευρώπη, και καθώς δεν τήρησε το μέτρο της αυτοπομόνωσης, επιμόλυνε δεκάδες πιστούς, γεγονός που οδήγησε στο αυστηρό lockdown μιας πόλης 40.000 κατοίκων.

Εστίες υπερμετάδοσης έχουν έκτοτε αναφερθεί σε πολυάριθμες περιπτώσεις θρησκευτικών τελετών: μεγάλων και μικρών.

Οι καταλύτες των συμβάντων υπερμετάδοσης

Σύμφωνα με τους ειδικούς, σχεδόν σε όλα τα συμβάντα υπερμετάδοσης πληρούνται μία ή περισσότερες εκ των ακόλουθων προϋποθέσεων: μεγάλο πλήθος, συνωστισμός που συνεπάγεται στενή επαφή μεταξύ ατόμων τα οποία συνήθως μιλούν δυνατά, τραγουδούν ή φωνάζουν συνθήματα.

Ως εστίες υπερμετάδοσης συνήθως λειτουργούν οι περιορισμένοι κλειστοί χώροι με ανεπαρκή αερισμό (ακόμη κι ένα διαμέρισμα όπου διοργανώνεται πάρτι με πολλούς καλεσμένους) ή ακόμη και ανοιχτοί χώροι υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Πώς έγινε «της Κορέας»

Ένα αντίστοιχο συμβάν που επίσης σχετίζεται με θρησκευτικές τελετές καταγράφηκε στη Νότια Κορέα. Η εκκλησία μιας σέχτας στην πόλη Νταεγού θεωρείται το επίκεντρο της πιο εκτεταμένης ίσως διάδοσης του SARS-CoV-2 μέχρι σήμερα. Η περιβόητη «Ασθενής 31» παρότι συμπτωματική, συνέχισε να συμμετέχει στις εκδηλώσεις τις εκκλησίας, να παρακολουθεί τις λειτουργίες, αλλά και να κινείται κανονικά στην πόλη. Αποτέλεσμα ήταν να διαδώσει τον ιό άμεσα ή έμμεσα σε πάνω από 1.000 συνοδοιπόρους της στη σέχτα, και συνολικά σε πάνω από 5.000 συμπατριώτες της. Η περίπτωση θα διδάσκεται στο μέλλον όχι μόνο γιατί αναδεικνύει την εκθετική δυναμική του ιού, αλλά και γιατί υπογραμμίζει τη σημασία της επιθετικής και άμεσης ιχνηλάτησης επαφών.

Παρά την ετοιμότητά τους, οι κορεατικές αρχές δεν κατόρθωσαν να ανακόψουν ένα νέο επιδημικό κύμα το οποίο επίσης σχετίζεται με εκκλησίες και παράλληλες θρησκευτικές δραστηριότητες.

Η Νότια Κορέα, σε αντίθεση με άλλες ασιατικές χώρες, δεν επέβαλε αυστηρό lockdown, αλλά στοχευμένα περιοριστικά μέτρα, τα οποία άρχισαν να αίρονται σταδιακά ως τα τέλη Απριλίου, όταν επιτράπηκε ξανά η λειτουργία των κλαμπ και των μπαρ. Στη Σεούλ, άνοιξαν μετά από εβδομάδες 2.100 καταστήματα και χιλιάδες θαμώνες επέστρεψαν τηρώντας τα μέτρα υγιεινής και στοιχειώδους κοινωνικής απόστασης. Στα περισσότερα έχουν τοποθετηθεί διαχωριστικά, ενώ στην είσοδο όλοι θερμομετρούνται υποχρεωτικά. Πριν όμως περάσει μια εβδομάδα συνεχούς λειτουργίας, ο δήμαρχος της πόλης αποφάσισε να τα κλείσει εκ νέου. Τι είχε συμβεί; Για πρώτη φορά μετά από 10 ημέρες, τα νέα κρούσματα έφτασαν ξανά σε διψήφιο αριθμό. Η αύξηση συνεχίστηκε για δύο ακόμη ημέρες, και όπως προέκυψε από το προηγμένο σύστημα ιχνηλάτησης επαφών, η συντριπτική τους πλειονότητα σχετίζεται με θαμώνες των μπαρ. Όλα ξεκίνησαν από έναν 29χρονο που επισκέφθηκε τουλάχιστον πέντε gay bars της πόλης. Παρόλο που είχε δέκατα, αισθανόταν απολύτως υγιής και δεν φορούσε μάσκα, παραβλέποντας τις συστάσεις των αρχών. Αρχικά, ειδοποιήθηκαν 1.700 άτομα που πιθανώς ήρθαν σε επαφή μαζί του, ενώ σε δεύτερη φάση ο αριθμός τους ανέβηκε σε 7.200. Από όσους έχουν ελεγχθεί τουλάχιστον 80 έχουν βρεθεί θετικοί στον ιό, ενώ από την ιχνηλάτηση των δικών τους επαφών έχει προκύψει τριψήφιος αριθμός νέων μολύνσεων. Ο δήμαρχος έκλεισε όλα τα κέντρα διασκέδασης της Σεούλ επ' αόριστον. «Εξαιτίας λιγοστών απρόσεχτων συμπολιτών μας, ότι πετύχαμε μέχρι στιγμής μπορεί να χαθεί» δήλωσε.

Πάρτι, εστιατόρια και μπαρ ως γεγονότα 0

Τα κλαμπ βέβαια δεν αποτελούν εστίες υπερμετάδοσης μόνο στην Κορέα. Το γεγονός ότι επιτρέπουν τον συγχρωτισμό ορθίων που συνήθως χορεύουν, τραγουδούν και μιλούν δυνατά λόγω των αυξημένων ντεσιμπέλ, αυξάνει δραματικά τις πιθανότητες διάδοσης του ιού μέσω αεροσταγονιδών.

Μια αντίστοιχη υπόθεση απασχολεί τις αρχές στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ. Το Harper's Restaurant and Brew Pub επαναλειτούργησε μετά από μήνες στις αρχές Ιουνίου. Όλο το προσωπικό εκπαιδεύτηκε σχετικά και οι πάντες φορούσαν προστατευτικές μάσκες και λάμβαναν τα απαιτούμενα μέτρα υγιεινής και απόστασης (η χωρητικότητα μειώθηκε κάτω από το μισό). Όπως αποδείχθηκε δεν ήταν αρκετά. Στις 2 Ιουλίου ανακοινώθηκε ότι τουλάχιστον 152 κρούσματα σε 13 διαφορετικές κομητείες συνδέονται με το Harper's. 128 εκ των φορέων βρέθηκαν στο εστιατόριο μεταξύ 12 και 20 Ιουνίου, ενώ οι υπόλοιποι ήταν στενές επαφές τους.

Ακόμη και οι ιδιωτικές εκδηλώσεις σε σπίτια ενδέχεται να λειτουργήσουν ως εστίες υπερδιάδοσης. Περίπου 50 καλεσμένοι συγκεντρώθηκαν σε πάρτι γενεθλίων σε ένα κομψό προάστιο του Γουέστπορτ στο Κονέκτικατ. Η οικοδέσποινα έκλεινε τα σαράντα της χρόνια και κάλεσε φίλους από τη Νέα Υόρκη έως τη Νότια Αφρική προκειμένου να μοιραστούν, όπως σημειώνουν γλαφυρά οι δημοσιογράφοι των ΝΥΤ, «αναμνήσεις, ποτά, φαγητά και εν τέλει τον κορονοϊό».

Σε ένα άλλο πάρτι γενεθλίων στο Τέξας, τουλάχιστον 18 φίλοι και συγγενείς του εορτάζονται διαγνώστηκαν θετικοί στον νέο κορονοϊό.

Σε μια δημόσια βάση δεδομένων έχουν καταχωρηθεί δεκάδες αντίστοιχα περιστατικά παγκοσμίως.

Το προφίλ των superspreaders: Γιατί άλλοι φορείς υπερμεταδίδουν και άλλοι δεν μεταδίδουν καν

Εκτός από τον δείκτη R₀ που εκτιμά πόσους μολύνει ο κάθε φορέας, ένας καίριος επιδημιολογικός δείκτης είναι ο «παράγων διασποράς k», που υποδεικνύει κατά πόσο η διάδοση του ιού αποδίδεται σε μικρό ή μεγάλο αριθμό ατόμων. Όσο υψηλότερος είναι ο δείκτης τόσο περισσότεροι είναι αυτοί που μεταδίδουν. Στην περίπτωση του SARS-CoV-2, o δείκτης Κ είναι εξαιρετικά χαμηλός. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν ερευνητές του γερμανικού Charité υπό τον Κρίστιαν Ντόρστεν, καταδεικνύοντας ότι περίπου το 20% των μολυσματικών ατόμων μπορεί να ευθύνεται για το 80% των μολύνσεων.

Σε αντίστοιχη μελέτη ερευνητές του London School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM) συμπεραίνουν ότι ο δείκτης k κινείται στα επίπεδα του 0,1, πράγμα που υποδηλώνει ότι το 10% των φορέων ευθύνονται για το 80% όλων των λοιμώξεων.

Από μια άλλη επιστημονική δημοσίευση που δεν έχει ακόμη κριθεί, προκύπτει ότι σε ένα γεγονός υπερμετάδοσης στη Τζώρτζια των ΗΠΑ μόλις το 2% των ατόμων που μελετήθηκαν ευθύνονται για το 20% των μολύνσεων.

Αυτό που εικάζουν οι επιστήμονες, είναι ότι εκτός από τις συνθήκες που ευνοούν την υπερμετάδοση του ιού, ενδέχεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο και η βιολογία ή η γενετική προδιάθεση συγκεκριμένων ατόμων. Ακόμη κι αν δύσκολα θα το παραδεχτούν, βασικό ρόλο διαδραματίζει και η τύχη. Αν και τα σχετικά επιστημονικά δεδομένα δεν αφθονούν, είναι πιθανό οι εν λόγω φορείς να μην είχαν αντίστοιχο προφίλ (τόσο υψηλής μεταδοτικότητας) εφόσον βρίσκονταν σε άλλο περιβάλλον. Γεγονός πάντως είναι ότι συγκεκριμένα άτομα μεταδίδουν τον ιό σε πολλά περισσότερα (πχ σε 10 ή και 20) ενώ άλλοι φορείς δεν τον μεταδίδουν ούτε σε ένα.

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής του UCLA Τζέιμς Λόιντ Σμιθ, ο οποίος μελετάει επί μακρόν την οικολογία των μολυσματικών νόσων, προς το παρόν έχουμε περιορισμένη κατανόηση του τρόπου αλλά και των λόγων που κάποιοι φορείς μεταδίδουν σε πολλούς και κάποιοι άλλοι σε ελάχιστους ή και κανέναν. Γεγονός είναι πάντως ότι ακόμη και αν όλοι οι φορείς είχαν τη βιολογική δυνατότητα μετάδοσης του ιού με αντίστοιχη δυναμική, οι συνήθειές τους και το αν τηρούν τα μέτρα προστασίας (με βασικότερο τη μάσκα) και υγιεινής, καθορίζουν τον αριθμό των μολύνσεων που προκαλούν.

Θα ήταν λοιπόν λογικό με τόσους ασυμπτωματικούς ή ήπια συμπτωματικούς φορείς να έχουμε διαρκείς εκδηλώσεις συμβάντων υπερδιάδοσης. Αυτό όμως εκ των πραγμάτων δημιουργεί προβληματισμό στους ειδικούς που αναζητούν διαφορετικές οδούς ή τρόπους μετάδοσης. Πράγματι, οι περισσότεροι φορείς του ιού ενδέχεται να μην τον διαδώσουν καν. Όπως σημειώνει ο Άλαν Άλτχαουζ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Μοντελοποίησης Νόσων στο Bellevue, «σκεφτείτε το σαν να ρίχνετε ένα σπίρτο σε καύσιμη ύλη. Ενδέχεται να μην αναφλεγεί καν. Το ίδιο και το δεύτερο. Και αμέσως μετά ένα σπίρτο ακουμπάει στο σωστό σημείο και γίνεται η ανάφλεξη και ξεσπάει η πυρκαγιά».

Πλοία και κοιτώνες

Εκεί όμως που οι επιμολύνσεις αυξάνονται με πραγματικά εκθετικούς ρυθμούς, είναι οι κλειστοί χώροι που δεν αερίζονται επαρκώς, σε συνδυασμό με τον συχνό συγχρωτισμό των ατόμων χωρίς μέτρα ασφαλείας. Για παράδειγμα τα πλοία: εμπορικά ή πολεμικά – με πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις και πάνω από 1.000 κρούσματα στο αμερικανικό πολεμικό σκάφος Theodor Roosevelt και στο γαλλικό Charles de Gaulle.

Είναι βέβαια και τα κρουαζιερόπλοια. Η περίπτωση του Diamond Princess όπου 619 από τους 3.700 επιβάτες και μέλη του πληρώματος (17%) βρέθηκαν θετικοί στον ιό, είναι η πλέον ενδεικτική αλλά όχι η μοναδική, καθώς σε δεκάδες κρουαζιερόπλοια έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα εστίες διάδοσης του ιού.

Δραματική ήταν και η κατάσταση στους κοιτώνες όπου διαμένουν (υπό άθλιες, ούτως ή άλλως συνθήκες) οι εργαζόμενοι μετανάστες. Σε μόνο σε έναν από αυτούς τους κοιτώνες στη Σιγκαπούρη, τον διαβόητο [email protected], εντοπίστηκαν 1.977 από τα συνολικά 8.000 θετικά κρούσματα της χώρας. Συνολικά, το 75% των διαγνωσμένων κρουσμάτων στη Σιγκαπούρη σχετίζεται με τους κοιτώνες των μεταναστών, όπου τα μέτρα υγιεινής ακόμη και μετά απ’ αυτές τις εξελίξεις είναι πρακτικά αδύνατο να τηρηθούν.

Οι μαζικές συγκεντρώσεις είναι αν μη τι άλλο προνομιακό πεδίο για τη διάδοση του ιού. Οι ειδικοί που αναλύουν τα σχετικά δεδομένα συμπεραίνουν ότι οι μαζικές συγκεντρώσεις στη Μαδρίτη φούντωσαν την υποφώσκουσα επιδημία σε επίπεδο που έγινε ανεξέλεγκτη. Δεκάδες θάνατοι συνδέονται ευθέως από ειδικούς με τον ποδοσφαιρικό αγώνα της Λίβερπουλ με την Ατλέτικο. Δεν μπορεί βέβαια να αποδειχθεί αν ένας ή περισσότεροι φορείς ευθύνονται για την υπερδιάδοση, αλλά το γεγονός ότι 3.000 Ισπανοί οπαδοί ταξίδεψαν στην Αγγλία από τη Μαδρίτη που είχε ήδη χτυπηθεί από το πρώτο επιδημικό κύμα, λέει πολλά. Ανάλογες υποψίες εκφράζονται και για τη μετακίνηση οπαδών της Βαλένθια στο Μιλάνο για τον αγώνα της ομάδας τους με την Αταλάντα, για τις ανάγκες του οποίου μετακινήθηκε περίπου το ένα τρίτο των κατοίκων του Μπέργκαμο, που στη συνέχεια δοκιμάστηκε από την πανδημία όσο λίγες ευρωπαϊκές πόλεις.

Πώς ορίζεται το γεγονός υπερμετάδοσης

Τα γεγονότα υπερμετάδοσης δεν εμφανίστηκαν πρώτη φορά με τον SARS-CoV-2. Αντιθέτως, είναι πολύ γνωστά στην επιδημιολογία και έχουν κατ’ επανάληψη μελετηθεί. Βάσει του πρωτοκόλλου που συνέταξε ο Καθηγητής Τζέιμς Λόιντ Σμιθ και οι συνεργάτες του, ως γεγονός υπερμετάδοσης (SSEV) ορίζεται το περιστατικό που προκαλεί περισσότερες λοιμώξεις από ό,τι θα συνέβαινε στο 99% των μολυσματικών περιστατικών σε έναν ομοιογενή πληθυσμό.

Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυση δεκάδων συμβάντων υπερδιάδοσης, είναι ότι μοιράζονται ορισμένες κοινές προϋποθέσεις.

Αν για προφανείς λόγους αφήσουμε εκτός τις μεταδόσεις που καταγράφονται σε νοσοκομειακό περιβάλλον και οίκους ευγηρίας, σχεδόν όλα τα γεγονότα υπερμετάδοσης καταγράφηκαν στο πλαίσιο: 

  1. πάρτι και ψυχαγωγικών εκδηλώσεων (μπαρ, εστιατόρια, καφέ),
  2. επαγγελματικών εκδηλώσεων και συναντήσεων δικτύωσης,
  3. θρησκευτικών συγκεντρώσεων,
  4. αθλητικών εκδηλώσεων,
  5. εγκαταστάσεων επεξεργασίας τροφίμων (κυρίως κρέατος),
  6. κρουαζιέρας ή απλών ταξιδιών με πλοίο,
  7. παραστάσεων ή προβών σε χορωδίες
  8. κηδειών.
Γιατί τα σφαγεία και οι μονάδες επεξεργασίας κρέατος γίνονται εστίες υπερμετάδοσης του κορονοϊού;

Μετά την ανησυχητική ενημέρωση του ΕΟΔΥ ότι τουλάχιστον 24 φορείς του ιού εντοπίστηκαν σε βιομηχανία παραγωγής κρέατος στην Καβάλα, αρκετοί θυμήθηκαν αντίστοιχες περιστατικά στο εξωτερικό. Σφαγεία και μονάδες επεξεργασίας και συσκευασίας κρέατος έχουν λειτουργήσει κατ’ επανάληψη ως εστίες διάδοσης του νέου κορονοϊού: Στη Γερμανία όπου μόνο σε ένα σφαγείο καταγράφηκαν 1.000 κρούσματα, στο Κλέκχιτον της Β. Αγγλίας με σχεδόν 200 κρούσματα, ενώ αντίστοιχα περιστατικά έχουν αποσιωπηθεί στις ΗΠΑ και αλλού.

Δεν πρόκειται για συμπτώσεις. Οι αιτίες σχετίζονται με τον τρόπο λειτουργίας τους. Οι θερμοκρασίες στους χώρους αυτούς είναι χαμηλές και η υγρασία υψηλή, ενώ αερίζονται σπάνια και ουδέποτε φωτίζονται με φυσικό φως. Όπως τονίζουν οι ειδικοί, δεν υπάρχει ιδανικότερο περιβάλλον για να επιβιώσει και να διαδοθεί ο ιός. Αν συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι συγχρωτίζονται σε λίγα τετραγωνικά, ενώ συχνά συμβιώνουν σε κοιτώνες με ελλείπεις συνθήκες υγιεινής, δεν είναι να απορούμε για τις επιδημικές εξάρσεις.

Πώς θα ανακοπούν τα συμβάντα υπερδιάδοσης;

Η καταγραφή και η παρατήρηση των SSEV είναι χρήσιμη για τους επιστήμονες. Τι μπορεί όμως να κρατήσει αφενός το κοινό και αφετέρου οι αρχές που καλούνται να το προστατεύσουν από νέα επιδημικά κύματα. Όπως σημειώνουν με άρθρο τους οι επιδημιολόγοι Τομ Φρίντεν, Διευθυντής του Resolve to save lives και τέως επικεφαλής του CDC, και Κρίστοφερ Τ. Λι, υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν προκειμένου να ανακοπεί η δυναμική μετάδοσης στα γεγονότα υπερμετάδοσης. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, προκειμένου να ελεγχθούν τα SSEV, απαιτούνται έγκαιρες παρεμβάσεις από τις δημόσιες αρχές: αυστηρή εφαρμογή των πρωτοκόλλων, εκτεταμένοι διαγνωστικοί έλεγχοι, αυστηρή απομόνωση των ασθενών και ταχύτατη ιχνηλάτηση των επαφών τους. Και βέβαια, έγκαιρη και έγκυρη επικοινωνία προς το κοινό. Αντίστοιχα μέτρα μπορούν πράγματι να μετριάσουν τον κίνδυνο και τον αντίκτυπο των συμβάντων υπερμετάδοσης. Επειδή όμως, όπως αναγνωρίζουν οι συντάκτες, στις περισσότερες χώρες τα μέσα και οι πόροι δεν είναι ανεξάντλητα, σε περιόδους έξαρσης της επιδημίας, θα πρέπει να δίδεται έμφαση σε περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου, όπως εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης, οίκοι ευγηρίας, φυλακές, δομές προσφύγων, καταφύγια αστέγων, σχολεία, αλλά και οπουδήποτε λαμβάνουν χώρα μαζικές συγκεντρώσεις.

Δεν είναι τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια των επιδημιών τόσο του πρώτου SARS όσο και του MERS, η ταχεία απομόνωση των φορέων και η άμεση ιχνηλάτηση μείωσε αισθητά την έκταση και την ταχύτητα διάδοσής της επιδημίας. Μια μελέτη που εστίασε στις παρεμβάσεις ελέγχου των γεγονότων υπερμετάδοσης στη Νότια Κορέα διαπίστωσε ότι οι έγκαιρες παρεμβάσεις (εντός μίας εβδομάδας), υποδιπλασίασαν το μέγεθος και τη διάρκεια της μετάδοσης του ιού. Μια άλλη ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων από το Χονγκ Κονγκ, το Βιετνάμ, τη Σιγκαπούρη και τον Καναδά, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η καθυστέρηση των μέτρων ελέγχου του SARS μόλις μία εβδομάδα θα μπορούσε να έχει τριπλασιάσει το μέγεθος της επιδημίας.

«Αν σταματούσαμε αυτά τα συμβάντα, θα μπορούσαμε να ανακόψουμε την πανδημία. Θα μπορούσαμε να συνθλίψουμε την καμπύλη», δήλωσε ο Ντόναλντ Μίλτον, καθηγητής περιβαλλοντικής υγείας στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ. Ο Μίλτον, όπως και αρκετοί εμπειρογνώμονες, θεωρούν ότι ο έλεγχος των συμβάντων υπερδιάδοσης θα μπορούσαν να είναι η αχίλλειος πτέρνα του ιού. Θα τα καταφέρουμε, λέτε, ή θα συνεχίσουμε να τοποθετούμε προσανάμματα στο διάβα της πυρκαγιάς;

Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.