Μπορούμε να χαρτογραφήσουμε την Οδύσσεια;

Η Οδύσσεια του Ομήρου είναι ένα έπος αναζήτησης, που αφηγείται το δεκαετές ταξίδι του βασιλιά Οδυσσέα προς την Ιθάκη μετά τον Τρωικό Πόλεμο. Πρόκειται για μια ιστορία με έντονες γεωγραφικές, χωρικές και χρονικές διαστάσεις. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που εδώ και αιώνες οι άνθρωποι γοητεύονται από τους τόπους που αναφέρονται στην Οδύσσεια, αναρωτώμενοι πόσοι από αυτούς υπήρξαν πραγματικά.

Ορισμένοι ιστορικοί και κλασικοί φιλόλογοι υποστηρίζουν ότι η Οδύσσεια είναι απλώς ποίηση. Ως έργο τέχνης και μυθολογίας, λένε, δεν έχει νόημα να αναζητά κανείς τους τόπους της πάνω στον χάρτη.

Ο πολυμαθής Ερατοσθένης ο Κυρηναίος, ο πρώτος άνθρωπος που μέτρησε την περίμετρο της Γης, αμφισβητούσε ότι η Οδύσσεια είχε οποιαδήποτε σχέση με τη γεωγραφία. Έλεγε χαρακτηριστικά: «Θα βρεις τον τόπο των περιπλανήσεων του Οδυσσέα όταν βρεις τον τσαγκάρη που έραψε τον ασκό του Αιόλου».

Εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες μελετώ την ιστορία της χαρτογραφίας και της νοητικής χαρτογράφησης. Για μένα, τα γεωγραφικά στοιχεία αυτής της ιστορίας είναι εκείνα που της δίνουν τη βάση της στον πραγματικό κόσμο. Η επιθυμία του Οδυσσέα να βρει τον δρόμο της επιστροφής στην πατρίδα του βρίσκεται στον πυρήνα του ποιήματος