Ένας πρόεδρος που λέγεται Νικουσόρ

Είναι λίγο μετά τα μεσάνυχτα και το κέντρο του Βουκουρεστίου είναι πιο ζωντανό από ποτέ: χιλιάδες άνθρωποι έχουν βγει στους δρόμους, ανεμίζοντας σημαίες της Ρουμανίας και της ΕΕ. Mπουκάλια σαμπάνιας ανοίγουν με κρότο, ο κόσμος χορεύει και ψέλνει: «Έχουμε πρόεδρο!», «Πούτιν, μην ξεχνάς, η Ρουμανία δεν είναι δική σου!»

Αλλά περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, φωνάζουν ένα όνομα: «Νικουσόρ». Δεν είναι επώνυμο, ούτε είναι ένα πλήρες όνομα. Μόνο το μικρό όνομα ενός άνδρα – και όταν αυτός ο άνδρας βγαίνει στο μπαλκόνι ενός ιστορικού ξενοδοχείου στο κέντρο του Βουκουρεστίου, ακριβώς απέναντι από το Δημαρχείο, όπου υπηρετεί ως δήμαρχος τα τελευταία πέντε χρόνια, η χαρά του κόσμου είναι τόσο αισθητή όσο και η ανακούφιση. 

Μετά από σχεδόν έξι μήνες φόβου και ανησυχίας ότι η Ρουμανία θα μπορούσε να πέσει ξανά στα αιχμηρά ρωσικά νύχια, που τόσο πολλοί θυμούνται ακόμη από τον περασμένο αιώνα, ο φόβος αυτός έχει περάσει. Η Ρουμανία επέστρεψε σε ευρωπαϊκό δρόμο. Αλλά η απίθανη πορεία του Νικουσόρ Νταν προς τη συγκλονιστική νίκη του με 53,6% των ψήφων, είναι μια ιστορία τόσο απίθανη όσο και η ίδια η νίκη. 

«Συζητήσεις» με ένα άτομο και άδειες καρέκλες

Το ξέσπασμα χαράς στους δρόμους του Βουκουρεστίου χθες το βράδυ, όταν τόσο τα exit polls όσο και η επίσημη καταμέτρηση των ψήφων επιβεβαίωσαν τη νίκη του ανεξάρτητου κεντρώου Νικουσόρ Νταν, ήταν ένα σενάριο που φαινόταν εξαιρετικά απίθανο μόλις πριν από δύο εβδομάδες. Μετά τον πρώτο γύρο, ο ακροδεξιός αντίπαλος του Νταν, ο Τζορτζ Σιμιόν, είχε συγκεντρώσει το εντυπωσιακό 40%, ενώ ο Νταν είχε μείνει πολύ πίσω με 20%. 

Ακόμα όμως και το γεγονός ότι ο Νταν, ένας ανεξάρτητος που μπήκε αργά στην κούρσα, έφτασε στον δεύτερο γύρο, ήταν ήδη μια έκπληξη. Έκανε στην άκρη υποψηφίους με μεγαλύτερη ιστορία στην πολιτική και υποστήριξη από τα μεγάλα παραδοσιακά κόμματα που κυβέρνησαν τη χώρα με τη μία ή την άλλη μορφή τα τελευταία 35 χρόνια (όπως ο Κριν Αντονέσκου, που υποστηρίζεται από τον τεράστιο κομματικό μηχανισμό και τις βαθιές τσέπες των Δημοκρατικών, ή ο Βίκτορ Πόντα, ένας πρώην σοσιαλδημοκράτης πρωθυπουργός που μετατράπηκε σε «κυριαρχιστή» φαν του MAGA). 

Ότι όμως ο Νταν θα κέρδιζε; Πολύ λίγοι το πίστευαν.

Επομένως, οι δύο εβδομάδες μετά τον πρώτο γύρο ήταν καθοριστικές: θα κατάφερνε η Ρουμανία να αποφύγει την απειλητική, απομονωτική ρωσική αγκαλιά; Για πρώτη φορά μετά από περίπου δύο δεκαετίες, σχεδόν όλοι οι τηλεοπτικοί σταθμοί διοργάνωσαν προεδρικά ντιμπέιτ. Οι ινφλουένσερς μπήκαν κι αυτοί στο παιχνίδι. Η ένταση ήταν τόσο μεγάλη, που έμοιαζε σαν να βλέπεις την αγαπημένη σου ομάδα ποδοσφαίρου να παίζει σε τελικό πρωταθλήματος.

Αλλά με εξαίρεση το πρώτο ντιμπέιτ, όλα τα άλλα είχαν ένα κοινό σημείο: ο μόνος υποψήφιος που ήταν παρών ήταν ο Νικουσόρ Νταν.

Το πρώτο ντιμπέιτ έδειξε μια πλευρά αυτού του κατά τα άλλα όχι ιδιαίτερα χαρισματικού πολιτικού που οι Ρουμάνοι δεν είχαν ξαναδεί. Δεν ήταν μόνο ικανός, αλλά και έξυπνος, πνευματώδης, άξιος να φτιαχτούν γι' αυτόν αναρίθμητα μιμίδια. Οι γλαφυρές ατάκες του και οι εύστοχες απαντήσεις του έγιναν viral. Ο Τζορτζ Σιμιόν, πρώην χούλιγκαν του ποδοσφαίρου, μέχρι τότε είχε την αυτοπεποίθηση που έλειπε από τον Νταν. Αλλά όχι σε εκείνο το ντιμπέιτ. Το Euronews Romania σημείωσε την υψηλότερη τηλεθέαση όλων των εποχών (30 φορές τη συνήθη τηλεθέαση για εκείνη την ώρα). Το ντιμπέιτ μεταδόθηκε, σε μια ιστορική πρωτιά, από πέντε άλλους τηλεοπτικούς σταθμούς, όλους ιδιωτικούς.

Ξαφνικά, ο Νικουσόρ Νταν έμοιαζε να έχει ελπίδες.

Στα επόμενα τέσσερα «ντιμπέιτ» συμμετείχαν ο Νταν και μια άδεια καρέκλα με την ένδειξη «Τζορτζ Σίμιον». Βασικά, την ώρα που ο Σιμιόν έκανε τον γύρο των ξένων μέσων ενημέρωσης, ο Νταν έδινε συνεντεύξεις διάρκειας 2-3 ωρών, μιλώντας για την πολιτική του πλατφόρμα και τα σχέδιά του για τη Ρουμανία. Αποδέχτηκε κάθε πρόσκληση, ακόμη και από σταθμούς παραδοσιακά εχθρικούς απέναντί του. Υπέβαλε τον εαυτό του σε μία ανάκριση στο παλάτι Κοτροτσένι (την προεδρική κατοικία) από μερικούς από τους πιο σκληρούς δημοσιογράφους της Ρουμανίας, από τους ερευνητικούς δημοσιογράφους του Hotnews μέχρι τον πολεμικό ανταποκριτή Αντελίν Πετρισόρ. Δέχτηκε ακόμη και πρόσκληση να συμμετάσχει στο podcast του ινφλουένσερ Μικούτζου.

Εν τω μεταξύ, η άδεια καρέκλα του Σιμιόν έγινε μιμίδιο. Οι Ρουμάνοι δημοσίευαν φωτογραφίες με τους εαυτούς τους να συνομιλούν με ένα καρτελάκι που έγραφε «Τζορτζ Σιμιόν» σε ένα παγκάκι του πάρκου, ή κομμωτές να κόβουν τα μαλλιά αόρατων πελατών με το ταγκ «Κουρεύοντας τον Τζορτζ Σιμιόν». Εμφανίστηκαν ψεύτικες διαφημίσεις της ΙΚΕΑ για καρέκλες. Ο αγώνας μετατράπηκε συμβολικά σε μια αντιπαράθεση μεταξύ του «σπασίκλα» μαθητή της Α' Λυκείου, και του σχολικού νταή που έκλεβε τα χρήματα για το κολατσιό των άλλων παιδιών. 

Η διαφήμιση του ΙΚΕΑ γράφει: «Δεν κουραστήκατε να τρέχετε να ξεφύγετε από τις ευθύνες;»

«Καρέκλα του Τζορτζ Σιμιόν. Ιδανική για ντιμπέιτ, ειδικά αν δεν εμφανιστείτε»

Image

Image

Image

«Omelette du fromage»

Ο Σιμιόν είχε τους λόγους του να αποφεύγει τα φώτα της δημοσιότητας. Σε προηγούμενη συνέντευξή του είχε παραδεχθεί ότι η υπόσχεσή του να πουλήσει σπίτια σε Ρουμάνους για 35.000 ευρώ ήταν «απλώς μάρκετινγκ». Την ώρα που παραπονιόταν ότι ο ρουμανικός Τύπος ήταν άδικος, εμφανίστηκε στο συντηρητικό CNews της Γαλλίας, όπου, παρόλο που οι ερωτήσεις τού είχαν σταλεί εκ των προτέρων και οι απαντήσεις του ήταν γραμμένες, κατάφερε να προσβάλει τους οικοδεσπότες (που συμμερίζονταν τις πολιτικές του απόψεις), συγκρίνοντας τη Γαλλία με το Ιράν, τον Μακρόν με δικτάτορα και υποστηρίζοντας ότι η χώρα θα εξαφανιστεί σε 20 χρόνια λόγω της ισλαμοποίησης. Όλα αυτά με τα σπαστά γαλλικά ενός μαθητή της τετάρτης δημοτικού. Το διαδίκτυο εξερράγη με τα μιμίδια «omelette du fromage».

Image

Βιντεοσκόπησε μια ομάδα δημοσιογράφων χωρίς τη συγκατάθεσή τους, αφού αρνήθηκε (την τελευταία στιγμή) να συμμετάσχει σε ένα ντιμπέιτ, και δημοσίευσε το βίντεο της συνομιλίας τους για να δείξει στους ψηφοφόρους του πώς «αρνείται να εμπλακεί με τον προκατειλημμένο Τύπο». Ακόμη και από μια συνέντευξη που είχε συμφωνήσει να δώσει, όταν δεν του άρεσε η πρώτη ερώτηση, έφυγε ορμητικά και δήλωσε ότι θα απαντούσε μόνο σε «προεδρικές ερωτήσεις».

Καθώς πλησίαζε ο δεύτερος γύρος των εκλογών, ο Σιμιόν συνέχισε να οξύνει τα πνεύματα. Συνέκρινε τα ρουμανικά μέσα ενημέρωσης με «μια ομάδα οργανωμένου εγκλήματος». Συμμετείχε με τον Καλίν Τζεορτζέσκου σε εκπομπή φιλικού προς αυτούς τηλεοπτικού σταθμού, όπου ο παρουσιαστής του έκανε την περίεργη ερώτηση: «[Η σχέση σας] μοιάζει με σχέση πατέρα-γιου. Κύριε Τζεορτζέσκου, ποιος πήρε πρώτος το χέρι του άλλου;», ενισχύοντας την αντίληψη ότι ο Σιμιόν ήταν η μαριονέτα του Τζεορτζέσκου.

Στη συνέχεια, λίγες ημέρες πριν από την ψηφοφορία, ο Σιμιόν αποκάλεσε τον Νικουσόρ Νταν «αυτιστικό», με υποτιμητικό τρόπο, εξοργίζοντας χιλιάδες γονείς αυτιστικών παιδιών. 

Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί αυτό που δεν μπορεί να συζητηθεί

Στις 9 μ.μ. το βράδυ των εκλογών, ενώ όλοι περίμεναν με κομμένη την ανάσα τα exit polls, ο Νικουσόρ Νταν περίμενε να απευθυνθεί στο κοινό σε έναν ανοιχτό χώρο στο κέντρο της πόλης.

Ο Τζορτζ Σιμιόν κλείστηκε στη Γερουσία, απαγόρευσε την είσοδο στους Ρουμάνους δημοσιογράφους (την επέτρεψε μόνο στον ξένο Τύπο) και, ακόμα και όταν τα exit polls έδειχναν προβάδισμα σχεδόν 10 μονάδων για τον Νταν, κήρυξε τη νίκη του και μίλησε για εκλογική νοθεία. Η στρατηγική ήταν καθαρό MAGA: σε περίπτωση που το αποτέλεσμα δεν φαίνεται να σας ευνοεί, αμφισβητήστε το αποτέλεσμα.

Αλλά όταν βγήκαν τα τελικά αποτελέσματα, και με τις ψήφους των Ρουμάνων της διασποράς καταμετρημένες, ο Νταν εξακολουθούσε να έχει ένα άνετο προβάδισμα 7 μονάδων. Οποιαδήποτε αμφισβήτηση κατέστη μάταιη.

Την ώρα που χιλιάδες άνθρωποι στο Βουκουρέστι πανηγύριζαν, φωνάζοντας «Έχουμε πρόεδρο» και « Νικουσόρ!» κάτω από το μπαλκόνι όπου ο μελλοντικός πρόεδρος θα τους υπενθύμιζε σε λίγο ότι η βραδιά ήταν για να γιορτάσουν, αλλά την επομένη μέρα θα άρχιζε η δουλειά, ο Σιμιόν κυκλοφόρησε ένα προηχογραφημένο βίντεο με το οποίο παραδεχόταν την ήττα του.

Τα δάκρυα των αδερφών Τέιτ και η ελπίδα των άλλων

Για διαφορετικές ομάδες, η νίκη του Νικουσόρ Νταν, ενός κεντρώου υποψηφίου, στη ρουμανική προεδρική εκλογική αναμέτρηση σήμαινε διαφορετικά πράγματα.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το διακύβευμα ήταν η ευθυγράμμιση της Ρουμανίας με την Ουκρανία και η αντίσταση στη Ρωσία, καθώς και η συνοχή της ΕΕ μπροστά σε ένα μεταβαλλόμενο αμερικανικό τοπίο. Η Ρουμανία είναι ένας από τους μεγαλύτερους παίκτες στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Μια στροφή προς τη Ρωσία θα ήταν καταστροφική.

Για τον Πούτιν, η Ρουμανία ήταν ένα πεδίο δοκιμών για κοινωνική παρέμβαση, υβριδικό πόλεμο και αποδυνάμωση της ΕΕ εκ των έσω.

Για τον Τραμπ, τον Μασκ και το ευρύτερο στρατόπεδο MAGA, οι οποίοι είχαν αναρτήσει την υποστήριξή τους για τον Σιμιόν, είχαν κατηγορήσει τη Ρουμανία για αντιδημοκρατικές πρακτικές και είχαν στείλει ακόμη και αντιπροσωπεία για να «παρατηρήσει τη δημοκρατική διαδικασία», οι εκλογές ήταν ένα τεστ της επιρροής τους στην Ευρώπη, που διεξήχθη με ελάχιστη προσπάθεια.

Για τους Ούγγρους, παγιδευμένους σε μια αυταρχική διακυβέρνηση για πάνω από μια δεκαετία, το αποτέλεσμα ήταν ένας φάρος ελπίδας. Η ουγγρική μειονότητα της Ρουμανίας υποστήριξε στη συντριπτική πλειοψηφία της τον Νικουσόρ Νταν (κέρδισε πάνω από το 90% στην Χαργκίτα, έναν από τους νομούς της ουγγρικής μειονότητας), κατανοώντας ίσως ακόμη καλύτερα από τους Ρουμάνους γείτονές τους τι διακυβεύεται όταν είναι κανείς αντιμέτωπος με τον ακραίο απομονωτισμό. Η ρουμανική διασπορά στην Ουγγαρία ανταποκρίθηκε παρόμοια (92% υπέρ του Νταν).

Για τους Πολωνούς, οι οποίοι διεξήγαγαν τον δικό τους πρώτο γύρο των εκλογών την ίδια ημέρα με τις δεύτερες της Ρουμανίας, ήταν ένα κίνητρο. Και στον δικό τους αγώνα βρίσκεται αντιμέτωπος ένας κεντρώος δήμαρχος (της Βαρσοβίας) με έναν συντηρητικό πολιτικό που έχει τη στήριξη του λαϊκιστικού δεξιού κόμματος του Νόμου και Δικαιοσύνης (PiS) και απειλεί να τους πάει πίσω σε εκείνη την εποχή. Αν οι Ρουμάνοι μπορούν να αντισταθούν στον κατήφορο, ίσως μπορούν και αυτοί.

Για τους Μολδαβούς, ήταν μια επιβεβαίωση της φιλοευρωπαϊκής τους στάσης. Πολλοί Μολδαβοί έχουν και ρουμανική υπηκοότητα και ο Νταν κέρδισε το 88% των ψήφων τους. Παρά τη ρητορική του Σιμιόν υπέρ της ενοποίησης («Η Βεσσαραβία είναι Ρουμανία»), κέρδισε μόνο το 12% εκεί. Ένα χαστούκι για κάποιον που ισχυρίζεται ότι είναι υπέρμαχος της ένωσης των δύο περιοχών. Ο Νταν εξασφάλισε επίσης το 75% των ψήφων από τη ρουμανική διασπορά στην Ουκρανία.

Παρά τους φόβους μετά τον πρώτο γύρο ότι η διασπορά θα μπορούσε να υποστηρίξει τον Σιμιόν, πολλοί Ρουμάνοι στο εξωτερικό, πολλοί άνθρωποι που δεν είχαν ψηφίσει εδώ και χρόνια, προσήλθαν σε ιστορικά ποσοστά, έχοντας επίγνωση του κινδύνου. Η συμμετοχή έφθασε σχεδόν το 65%. Ο Νταν δεν κέρδισε μόνο στην πατρίδα του. Κέρδισε παντού.

Τι σημαίνει η νίκη για τους Ρουμάνους

Για τους Ρουμάνους, η νίκη του Νικουσόρ Νταν είχε μεγάλο συμβολικό βάρος. Ήταν ο θρίαμβος του ακτιβιστή με διδακτορικό στα μαθηματικά από τη Σορβόννη και χωρίς πολιτικές πλάτες έναντι του νταή και χούλιγκαν του ποδοσφαίρου, γνωστού για τους κακούς του τρόπους και τα βίαια, παρορμητικά ξεσπάσματά του. Ήταν η υπερηφάνεια ότι επιτέλους έκαναν μια επιλογή που δεν ήταν απλώς «το λιγότερο κακό», αλλά κάποιος που πραγματικά υποστήριζαν και εμπιστεύονταν.

Οι περισσότεροι από τη γενιά μας γνωρίζουν τον εκλεγμένο πρόεδρο από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, όταν ήταν απλώς ένας ακτιβιστής και μαθηματικός που αγωνιζόταν να σώσει τα παλιά κτίρια του Βουκουρεστίου από την κατεδάφιση από τη μαφία των ακινήτων. Μεγαλώσαμε βλέποντάς τον να κατεβαίνει ξανά και ξανά υποψήφιος για τη δημαρχία, να χάνει μια φορά, να χάνει δύο φορές, μέχρι που τελικά κέρδισε, νικώντας έναν ακόμη υποψήφιο που υποστηριζόταν από ολόκληρο τον μηχανισμό του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. 

Τον είδαμε να χτίζει μια οργάνωση για την προστασία της πολύπαθης πόλης του Βουκουρεστίου· η ομάδα αυτή αργότερα έγινε η «Ένωση Σώστε τη Ρουμανία», το πρώτο αντικαθεστωτικό προοδευτικό κόμμα μετά την Επανάσταση. Τον είδαμε να φεύγει όταν το κόμμα δεν αντικατόπτριζε πλέον τις αξίες του και να ακολουθεί αθόρυβα τον δικό του δρόμο. Δεν ήταν κάποιο αποστασιοποιημένο αουτσάιντερ. Υπάρχει μια αίσθηση οικειότητας που κατάφερε να δημιουργήσει με τους ψηφοφόρους, που δεν είναι πουθενά πιο εμφανής από ό,τι στα συνθήματα που αντηχούσαν χθες το βράδυ: όχι «Νταν», αλλά «Νικουσόρ». Το μικρό του όνομα. Στην πραγματικότητα, στην ενάμιση δεκαετία που είναι δημόσιο πρόσωπο, δεν έχω ακούσει ποτέ κανέναν να τον αποκαλεί με το επώνυμό του. Είναι απλά ο Νικουσόρ.

Για τους Ρουμάνους, αυτή η νίκη σήμαινε επίσης να βλέπουν τους αδελφούς Τέιτ, που αυτή τη στιγμή ερευνώνται για φρικτές πράξεις κακοποίησης, εμπορίας ανθρώπων και βιασμών στη Ρουμανία και οι οποίοι είχαν δώσει την υποστήριξή τους στον Σιμιόν, να ανακοινώνουν ότι «τελείωσαν με τη Ρουμανία».

Σήμαινε επίσης ότι είδαμε τον Μιρτσέα Τσαρταρέσκου, υποψήφιο πολλές φορές για το Νόμπελ Λογοτεχνίας, να μοιράζεται μια μανέα (κάτι σαν τα ελληνικά μπουζούκια), ένα τραγούδι ενός underground καλλιτέχνη αφιερωμένο στον Νικουσόρ Νταν. Αυτοί οι δύο κόσμοι, η μορφωμένη μεσαία τάξη και η underground σκηνή των κακών αγοριών, των χούλιγκαν του ποδοσφαίρου και των αποφοίτων του «σχολείου της ζωής», δεν συναντιούνται ποτέ. Χθες το βράδυ, όμως, συναντήθηκαν, έστω και για λίγο.

Και για πρώτη φορά στα 35 χρόνια από την Επανάσταση, σήμαινε ότι είδαμε τα κεντρικά γραφεία του μεγαλύτερου πολιτικού κόμματος της Ρουμανίας, των Σοσιαλδημοκρατών, σύμβολο του κατεστημένου, της θεσμοθετημένης διαφθοράς και της καπήλευσης της δημοκρατίας, σκοτεινά, σιωπηλά και άδεια τη νύχτα των προεδρικών εκλογών.

Και όχι μόνο ήταν και οι δύο υποψήφιοι κατά του κατεστημένου, γεγονός που φέρει έναν ισχυρό συμβολισμό από μόνο του, καθώς έρχεται μετά από δεκαετίες εκλογών στις οποίες κυριαρχούσαν οι ίδιες ανακυκλωμένες φιγούρες, αλλά η αντίθεση μεταξύ τους σε ό,τι αφορά το υπόβαθρο, το ύφος, το πρόγραμμα και την προσωπικότητά τους ήταν τόσο έντονη, που εκατομμύρια Ρουμάνοι πήγαν για ύπνο με μια σπάνια σκέψη σε αυτούς τους σκοτεινούς καιρούς: η καλή πλευρά κέρδισε. Και κέρδισε επειδή οι άνθρωποι ύψωσαν το ανάστημά τους, όλοι μαζί, και χρησιμοποίησαν την ψήφο τους.

Κανείς δεν ξέρει τι θα επακολουθήσει. Αλλά προς το παρόν, αυτή η μικρή νίκη μοιάζει αρκετή για να μας βγάλει μέχρι το επόμενο κακό.