Κορονοϊός: Η καραντίνα σώζει ζωές

Η εξάπλωση της νόσου COVID-19 συνεχίζεται παγκοσμίως, με εκθετικούς ρυθμούς. Εξαίρεση αποτελεί η Κίνα και ορισμένες άλλες ασιατικές χώρες, όπου τα δρακόντεια μέτρα καραντίνας και κοινωνικού αποκλεισμού φαίνεται να αποδίδουν. Είναι όμως αρκετά για να ανακοπεί η πανδημία, και μπορούν πράγματι να εφαρμοστούν στον υπόλοιπο πλανήτη;
Χρόνος ανάγνωσης: 
18
'
Ειδικό σώμα της αστυνομίας απολυμαίνει προληπτικά κοινόχρηστο χώρο στην Μποζού της ανατολικής Κίνας, 18 Φεβρουαρίου 2020. [STR / AFP]

Ο πανικός είναι χειρότερος σύμβουλος υποδεικνύει το δημοφιλές ρητό που ακούγεται συχνά πυκνά τις τελευταίες ημέρες. Η πραγματικότητα όμως σε καιρούς κρίσης αποδεικνύει ότι ακόμη χειρότεροι σύμβουλοι είναι η άγνοια, ο εφησυχασμός και η έλλειψη προετοιμασίας. Ο πανικός κάποια στιγμή ούτως ή άλλως θα ενσκήψει.

 

Αυτές τις μέρες που υπάρχει ανάγκη για ξεκάθαρη ενημέρωση κι ανάλυση, το inside story προσφέρει όλα τα άρθρα γύρω από τον Covid-19 ελεύθερα ώστε όλοι οι αναγνώστες να έχουν πρόσβαση στις έρευνες μας για τον κορονοϊό.

#ΜένουμεΣπίτι: Ανακαλύψτε πάνω από 2.500 ρεπορτάζ και ιστορίες του inside story. Γραφτείτε για έναν μήνα δωρεάν EΔΩ

Όπως λέει ο δοκιμιογράφος Νασίμ Νίκολας Τάλεμπ, δεν είναι λογικό να πανικοβληθεί ο καθένας από μας αυτή τη στιγμή, αλλά είναι απολύτως λογικό να πανικοβληθούν οι «κοινωνίες» και οι αρμόδιες αρχές. Όχι λόγω του κινδύνου που αντιμετωπίζει ο καθένας ατομικά από τον COVID-19 ειδικά αν είναι υγιής – «το ρίσκο να χάσεις τη ζωή σου από τον Covid-19 σήμερα είναι μικρότερο από το να σκοτωθείς σε τροχαίο, αλλά γιατί είναι πλήρως ανεύθυνο να αγνοήσεις τον ιό, καθώς έτσι θα βοηθήσεις στη διάδοσή του και θα πεθάνουν άλλοι άνθρωποι». Τονίζει παράλληλα τους κινδύνους για το υγειονομικό προσωπικό που είτε θα νοσήσει, είτε θα «εξαφανιστεί» αρνούμενο να προσφέρει υπηρεσίες.

O δοκιμιογράφος Νασίμ Νίκολας Τάλεμπ μας προειδοποιεί.

Ο πανικός, ή καλύτερα η γόνιμη ανησυχία, θα μπορούσε να συντελέσει στην έγκαιρη λήψη αυστηρών μέτρων που θα σώσουν χιλιάδες ή και εκατομμύρια ζωές. «Δεν είμαστε έτοιμοι, αλλά δεν είναι πολύ αργά για να δράσουμε» σημειώνει ο πρόεδρος του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ Μπόργκε Μπρέντε που προτείνει αυστηρά μέτρα σε παγκόσμιο επίπεδο: «Σε μια παγκόσμια κατάσταση έκτακτης υγειονομικής κρίσης, όλοι μας είμαστε εξίσου ισχυροί με τον ασθενέστερο κρίκο της αλυσίδας. Ο COVID-19 είναι πρόβλημα ολόκληρου του κόσμου και η σοβαρότερη απειλή για την παγκόσμια ασφάλεια υγείας εδώ και δεκαετίες […] Δεν μπορεί να δράσει ο καθένας μόνος του. Αλλά εάν δράσουμε από κοινού, ο αντίκτυπος αυτής της κρίσης στην υγεία, καθώς και στην κοινωνική και οικονομική ζωή, μπορεί να μετριαστεί και μπορούμε να είμαστε πιο ανθεκτικοί στην αντιμετώπιση των μελλοντικών κινδύνων».

Σε πιο φορτισμένο κλίμα, αλλά αντίστοιχο μήκος κύματος, κινούνται και οι εκκλήσεις των Ιταλών γιατρών που πλέον βιώνουν «από μέσα» το φαινόμενο

και δίνουν συμβουλές αυτοπεριορισμού των πολιτών.

Δεν συμμερίζονται όλοι τις ανησυχίες των αναλυτών και των ειδικών. Σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρείται εφησυχασμός. Ακόμη κι από ηγέτες που δεν θα έπρεπε να εφησυχάζουν στιγμή, όπως ο Τραμπ, την ώρα που τα κρούσματα στις ΗΠΑ αυξάνονται καθημερινά. Η έλλειψη δράσης που έδειξε επί εβδομάδες μέχρι τελικά να κλείσει «τα σύνορα» με την Ευρώπη (ακραίο και αμφισβητούμενο μέτρο) ενδέχεται να του κοστίσει τις εκλογές, λένε οι ειδικοί.

Εξίσου χαλαρός μοιάζει και ο Βραζιλιάνος πρόεδρος Ζαϊχ Μπολσονάρου, παρότι στενός του συνεργάτης, ο οποίος παρευρισκόταν μάλιστα στη συνάντηση με τον Τραμπ, βρέθηκε θετικός στον κορονοϊό. «Άλλες γρίπες σκοτώνουν περισσότερους από τον κορονοϊό» δήλωσε χαρακτηρίζοντας την ανησυχία της κοινής γνώμη «υπερμεγέθη». Άλλοι, όπως ο Ολλανδός πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε, συνέστησαν μέτρα προστασίας που οι ίδιοι δεν εφαρμόζουν:

Πώς κατάφερε η Κίνα να περιορίσει τις λοιμώξεις κατά 95%

Δύο περίπου μήνες από το ξέσπασμα της νόσου COVID-19 που προκαλείται από τον νέου τύπου κορονοϊό, κρούσματα αναφέρονται σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Και προσώρας παντού η διάδοσή της συνεχίζεται με εκθετικούς ρυθμούς. Παντού, εκτός από εκεί που ξεκίνησε.

Πώς συνέβη αυτό; Πώς το «σημείο μηδέν» της πανδημίας οδεύει προς (μερικό) έλεγχο του φαινομένου; Ο περιορισμός της εξάπλωσης του ιού σχετίζεται με την επιβολή πρωτοφανών σε έκταση μέτρων αποκλεισμού ολόκληρων περιοχών και αυστηρότατης κοινωνικής αποστασιοποίησης με αποκλειστικό στόχο αυτό που ορίζουν οι αρχές της επιδημιολογίας: την άμβλυνση της περιβόητης καμπύλης.

Η ανάλυση των δεδομένων από την Κίνα δεν αφήνει περιθώρια για πειραματισμούς. Η μελέτη της αποτελεσματικότητας των μέτρων που λήφθηκαν στη Γουχάν δείχνουν ότι πριν τα μέτρα ο κάθε φορέας μετέδιδε τον ιό κατά μέσο όρο σε 3,86 άτομα, ενώ μετά την εφαρμογή τους σε 0,32. Εκτιμάται ότι οι παρεμβάσεις απέτρεψαν περίπου το 95% των εκτιμώμενων λοιμώξεων στην αποκορύφωση της επιδημίας έως τις 18 Φεβρουαρίου. Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τη σημασία των μέτρων για την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, των ηλικιωμένων και των παιδιών.

Σύμφωνα με μια νέα μελέτη των διαθέσιμων δεδομένων από την Κίνα, αν δεν είχαν ληφθεί μέτρα, η διάδοση θα ήταν κατά 67 φορές ευρύτερη. Εν ολίγοις, τα 115.000 κρούσματα που είχαν καταγραφεί στα τέλη Φεβρουαρίου, θα ξεπερνούσαν τα 7.600.000. Οι ειδικοί αναφέρουν ότι το σημαντικότερο μέτρο ήταν η αυστηρή απομόνωση των νοσούντων, αλλά σαφώς συνετέλεσε η κοινωνική αποστασιοποίηση και η απαγόρευση των μετακινήσεων. Εκτιμούν ότι αν τα μέτρα δεν είχαν ληφθεί, την πρώτη εβδομάδα η αύξηση θα ήταν τριπλάσια, τη δεύτερη εβδομάδα 7πλάσια, ενώ αν δεν λαμβάνονταν ούτε τρεις εβδομάδες αργότερα, οι νοσούντες σε ολόκληρη την Κίνα θα 18πλασιάζονταν.

Ακόμη και μια μέρα είναι πολύτιμη

Τα μηνύματα είναι σαφή. Πρέπει να δράσουμε άμεσα και ο μονόδρομος είναι οι καραντίνες ολόκληρων περιοχών, η ατομική απομόνωση των νοσούντων και η κοινωνική αποστασιοποίηση των υπολοίπων. Ο καθηγητής Νικόλας Χρηστάκης που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη των κοινωνικών συνδέσεων, έφτασε λόγω του κορονοϊού να προτείνει την άμεση κοινωνική απομάκρυνση συναινώντας από επιστημονική σκοπιά με τα δρακόντεια μέτρα της Κίνας.

Ο ελληνικής καταγωγής καθηγητής και συγγραφέας συναινεί και στο κλείσιμο των σχολείων όσο το δυνατό νωρίτερα και παραθέτει την επιστημονική του άποψη για την αποτελεσματικότητα του μέτρου.

Ο αναλυτής και συγγραφέας Τομάς Πουέγιο επιστρατεύει την ανάλυση των δεδομένων για να προτείνει με τη σειρά του την αυστηρή κοινωνική αποστασιοποίηση. Επιλέγει το παράδειγμα της Ισπανίας και της Γαλλίας (2.300 περιπτώσεις αμφότερες, με 55 θανάτους η πρώτη και 48 η δεύτερη) αναζητώντας την «επόμενη Ιταλία».​ Όπως συνάγει από την ανάλυση, τα πραγματικά κρούσματα στη Μαδρίτη είναι ήδη πάνω από 20.000 (εκτιμά ότι κινούνται μεταξύ 10.000 και 60.000). «Εάν διαβάσετε αυτά τα δεδομένα και πείτε στον εαυτό σας: “Αδύνατο, αυτό δεν μπορεί να είναι αλήθεια” σκεφτείτε απλώς ότι με τους αντίστοιχους αριθμούς η Γουχάν βρισκόταν ήδη σε καθολική καραντίνα», λέει. Μία μόλις ημέρα μετά την ανάρτηση των γραφημάτων, τα κρούσματα στην Ισπανία έχουν ξεπεράσει τα 3.000 και οι νεκροί έφτασαν τους 86. Η Γαλλία δεν έχει ακόμη ανακοινώσει ανανεωμένα στοιχεία.

Ακόμη και μια μέρα αργοπορίας στη λήψη μέτρων μπορεί να αποδειχθεί υπερπολύτιμη, σημειώνει ο Τομάς Πουέγιο και παραθέτει την πρόβλεψή του σε ένα γράφημα:

Ο Γκίκας Μαγιορκίνης, Επίκουρος Καθηγητής Υγιεινής Επιδημιολογίας στην Ιατρική σχολή του ΕΚΠΑ, λέει στο inside story ότι τα μέτρα καθολικής καραντίνας εφαρμόστηκαν όταν η επαρχία Χουμπέι είχε πολύ μεγάλο αριθμό κρουσμάτων, ενώ στις υπόλοιπες επαρχίες της Κίνας δεν χρειάστηκαν τόσο ακραία μέτρα. «Επί του παρόντος η καραντίνα λειτουργεί στην Ιταλία» μας λέει. Όσον αφορά την Ελλάδα, αναφέρει ότι θα εξετάσουν την αποτελεσματικότητα του μέτρου μέσα στις επόμενες ημέρες. «Αν βρεθούμε σε παρόμοια κατάσταση τότε θα γνωρίζουμε αν είναι ένα μέτρο που θα είχε νόημα να εξετάσουμε». Συμφωνεί εξάλλου με το κλείσιμο των σχολείων «χωρίς ωστόσο να είμαστε σίγουροι ότι θα επιτύχει. Αν ωστόσο έχει κάποια πιθανότητα επιτυχίας το κλείσιμο σχολείων, τότε θα πρέπει να γίνει όσο το δυνατόν νωρίτερα, όπως και έγινε». Αναφέρει εξάλλου ότι μεγάλη σημασία θα παίξει και ο αριθμός των ατόμων που θα ελεγχθούν «με συστηματικό όμως τρόπο».

Οι δύσκολες αποφάσεις

Τα μέτρα βέβαια κάθε άλλο παρά εύκολα ήταν. Την τελευταία εβδομάδα του Ιανουαρίου η πόλη Γουχάν των 11 εκατ. κατοίκων, και στη συνέχεια αρκετές πόλεις και χωριά στην περιφέρεια Χουμπέι όπου ζουν ή εργάζονται 60 εκατ. άνθρωποι, αποκόπηκαν από την υπόλοιπη χώρα, αλλά και από τις κοινότητές τους. Στην πράξη, επιβλήθηκε καθολικός κατ’ οίκον περιορισμός και επιτράπηκε η επαφή μόνο με μέλη της οικογένειας. Ο ΠΟΥ υποδέχτηκε μουδιασμένος την είδηση, καθώς υπερέβαινε τις σχετικές οδηγίες, αλλά γρήγορα επαίνεσε τους Κινέζους για την αποφασιστικότητά τους. Παρότι η κυκλοφορία στους δρόμους δεν απαγορεύτηκε, οι έλεγχοι από τον στρατό και την αστυνομία ήταν συνεχείς, και η επιτήρηση επεκτάθηκε με τη βοήθεια της τεχνολογίας: οι κινεζικές αρχές επιστράτευσαν drones, QR codes και εφαρμογές για κινητά (που, όπως αποδείχθηκε, μεταβίβαζαν στην αστυνομία τα ιατρικά δεδομένα των πολιτών). Άμεσα έκλεισαν οι κινηματογράφοι, τα θέατρα, οι καφετέριες και οποιοσδήποτε κλειστός χώρος δεν θεωρείτο «απαραίτητος». Η αγορά πάγωσε, εκτός από τις υπηρεσίες παράδοσης κατ’ οίκον που εκ των πραγμάτων προσαρμόστηκαν στην εποχή του κορονοϊού: πολλές γίνονται πλέον με τη βοήθεια drones.

Μετά από μερικές εβδομάδες, όσοι κυκλοφορούσαν στο επίκεντρο της επιδημίας έπρεπε να απολυμανθούν προτού επιστρέψουν σε εσωτερικούς χώρους. Παράλληλα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι πρέπει να θερμομετρούνται καθημερινά και να αναφέρουν άμεσα τα όποια συμπτώματα.

Σε άλλες πόλεις, όπως η Γενζού, επιτρεπόταν η ολιγόωρη έξοδος ενός μέλους του νοικοκυριού τη φορά κάθε 48 ώρες. Τα μέτρα θύμισαν στους μεγαλύτερους τους ελέγχους στην εποχή του Μάο, οδηγώντας αρκετούς στο συμπέρασμα ότι θα έχουν διαφορετικό αποτέλεσμα αφού θα απέκλειαν τους υγιείς σε ένα γιγάντιο σανατόριο, με αποτέλεσμα να νοσήσουν ακόμη περισσότεροι. Όταν όμως άρχισαν να διαφαίνονται τα πρώτα θετικά σημάδια με συγκράτηση της αύξησης των κρουσμάτων και των θυμάτων, και στη συνέχεια εντυπωσιακή κάμψη, πολλοί δυτικοί πέρασαν από την κριτική στους επαίνους. O καθηγητής επιδημιολογίας Ντέιβιντ Φίσμαν δήλωσε ότι οι καραντίνες των Κινέζων έδωσαν χρόνο στις υπόλοιπες χώρες να προετοιμαστούν και να παραδειγματιστούν για τη διαχείριση των κρουσμάτων.

Η θυσία των ατομικών ελευθεριών

Όλα καλά καμωμένα λοιπόν; Κάθε άλλο. Εκτός από την καραντίνα και των έλεγχο των κινήσεων των πολιτών, στην Κίνα εξαρχής επιβλήθηκε και μια ιδιότυπη καραντίνα στα κοινωνικά δίκτυα και τη διάδοση της πληροφορίας, εγείροντας ανησυχίες για τις προσωπικές ελευθερίες των πολιτών. Το κομμουνιστικό κόμμα ανέλαβε τον πλήρη έλεγχο της πληροφορίας τόσο προς το εξωτερικό όσο και προς το εσωτερικό, εγείροντας τις ανησυχίες για ένα φαινόμενο Τσερνομπίλ. Αν και ουδείς προς το παρόν είναι σε θέση να επαληθεύσει τα πραγματικά νούμερα, οι ειδικοί του ΠΟΥ συναινούν ότι οι ανακοινώσεις των Κινέζων είναι κοντά στην πραγματικότητα. Οι πολίτες όμως που βίωναν την καθημερινή αγωνία για τη ζωή τους, είχαν να αντιμετωπίσουν τη λογοκρισία και την ελεγχόμενη πληροφόρηση για ζητήματα που επηρεάζουν την ίδια τη ζωή τους. «Τώρα συνειδητοποιώ ότι πρόκειται για ψευδαίσθηση. Μια ασφαλής ζωή δεν είναι επιλογή με ένα πολιτικό σύστημα που δεν μας δίνει την ελευθερία να μιλάμε και δεν επικοινωνεί μαζί μας ειλικρινά» γράφει στο npr ένας αποκλεισμένος.

Παράλληλα, οι ελλείψεις τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης ήταν καθημερινό φαινόμενο, αλλά η κυβέρνηση ανέλαβε να εφοδιάζει καθημερινά την πόλη. Μαρτυρίες πολιτών όμως ανέδειξαν τις υποχρεωτικές «δωρεές» τροφίμων και άλλων αγαθών από τους πολίτες προς το υγειονομικό προσωπικό που εργαζόταν νυχθημερόν με τεράστιες απώλειες. Γι’ αυτό και η Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ Μισέλ Μπατσελέ επαίνεσε μεν τα μέτρα (αποκλεισμοί περιοχών, καραντίνες κ.α.), αλλά έσπευσε να προσθέσει τη διάσταση προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Όμως όλοι μας, ακόμη κι αυτοί που δεν το ομολογούν, εικάζουν ότι οι ατομικές ελευθερίες έχουν πραγματικό νόημα όταν δεν επιβαρύνουν ή απειλούν την κοινωνική συνοχή και τη δημόσια υγεία. Κι εδώ ακριβώς υπεισέρχεται ο ρόλος του οργανωμένου κράτους.

Tα διδάγματα για τους άλλους

Παράλληλα με τον αποκλεισμό των πολιτών, η κινεζική κυβέρνηση προχώρησε σε μια ακόμη πιο πρωτοφανή κινητοποίηση του υγειονομικού προσωπικού της χώρας. Αμφιλεγόμενη, επικίνδυνη, αλλά όπως αποδεικνύεται αποτελεσματική – όσο σκληρή κι αν ακούγεται η λέξη, όταν τόσοι γιατροί και νοσοκόμοι μολύνθηκαν και έχασαν τη ζωή τους είτε από τον ιό είτε από την εξάντληση. Οι δημόσιοι χώροι μετατράπηκαν σε ιδιότυπα κέντρα εξέτασης και νοσηλείας, ενώ νοσοκομεία κατασκευάστηκαν σε χρόνο ρεκόρ.

Αρκετοί ειδικοί επιμένουν ότι τα δρακόντεια μέτρα λειτούργησαν μεν ανασταλτικά, αλλά όταν αρθούν θα επιτρέψουν την εκ νέου εξάπλωση της νόσου. Αν και πρόκειται για μια επιστημονική υπόθεση που μένει να αποδειχθεί, είναι αναντίρρητο ότι στην προσπάθεια της να ελέγξει τη διάδοση του ιού, η Κίνα χάρισε όχι μόνο πολύτιμο χρόνο και στις υπόλοιπες χώρες, αλλά και ιδέες και πρακτικά παραδείγματα. Ορισμένες, όπως η Ταϊβάν αξιοποίησαν τα κινεζικά «δώρα» νωρίς και απέφυγαν τη διάδοση στην κοινότητα, όπως και στη Σιγκαπούρη που οι κάτοικοι πειθάρχησαν με τυφλή συνέπεια στις οδηγίες των αρχών.

Άλλες όπως η Νότια Κορέα καθυστέρησαν, αλλά φαίνεται να ελέγχουν το φαινόμενο. Ή μάλλον φαινόταν, γιατί μετά την αρχική κάμψη ακολούθησε σωρεία κρουσμάτων μεταξύ των υπαλλήλων ενός τηλεφωνικού κέντρου και μελών σχολών χορού Ζούμπα, οι οποίες μάλιστα διαφήμιζαν ότι αντιστέκονται στο κλίμα φόβου (αφότου είχε γίνει η τεράστια ζημιά από τη χριστιανική αίρεση).

Οι περισσότερες όμως χώρες του πλανήτη δεν αξιοποίησαν το χρονικό περιθώριο που τους πρόσφεραν οι Κινέζοι. Ούτε προετοίμασαν το ιατρικό προσωπικό, ούτε ενημέρωσαν τους πολίτες. Και πλέον τρέχουν, δίχως να είναι σαφές ότι θα φτάσουν.

Βλέπουμε για παράδειγμα, κινήσεις περιορισμού όπως η ιδιότυπη 14ήμερη καραντίνα για όλους τους επισκέπτες της χώρας που επιβλήθηκε στο Ισραήλ.

Πριν μερικές ώρες αποκλείστηκε μια «μολυσμένη ζώνη» στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, και είναι προφανές ότι θα ακολουθήσουν κι άλλες.

Τα διδάγματα από την Κίνα δεν ήταν απαραιτήτως θετικά. Είναι άλλωστε προφανές ότι η μυστικοπάθεια και ο έλεγχος της πληροφορίας συνετέλεσε σε χιλιάδες θύματα. Όπως αποδείχτηκε και στο Ιράν, όπου η εγχώρια επιδημία έχει ήδη ξεφύγει, βασικό μέλημα παραμένει η συγκράτηση της πληροφορίας και η αυταπόδεικτη αλλοίωση των στοιχείων. Και κάπως έτσι λειτουργεί ως μια απασφαλισμένη χειροβομβίδα όχι μόνο για την περιοχή, αλλά και για ολόκληρο τον πλανήτη. Όπως αποκάλυψε η Washington Post, στο Ιράν σκάβουν ομαδικούς τάφους για τα θύματα του ιού. Τόσο μεγάλους που φαίνονται από το διάστημα.

Ανησυχίες εκφράζονται και για τη γείτονα Τουρκία που φημολογείται εντόνως ότι δεν ελέγχει τον ιό όπως διατείνονται οι ιθύνοντες, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι όλα τα (αυτοσχέδια) τεστ που έχουν γίνει σε πολίτες της έχουν αρνητικά αποτελέσματα. Όλα πλην ενός.

Μια σύντομη εισαγωγή στη «λογιστική» διάδοση των επιδημιών

Τα αναποτελεσματικά [;] μέτρα

Εκτός από τα μέτρα προσωπικής υγιεινής, η αγωνία της κοινής γνώμης και η άγνοια των αρμοδίων οδηγεί συχνά σε εντυπωσιοθηρικά και μάλλον αναποτελεσματικά μέτρα, όπως ο ψεκασμός δημόσιων χώρων με οινόπνευμα ή απολυμαντικά.

Αμφίβολης αποτελεσματικότητας είναι και η χρήση προστατευτικού εξοπλισμού, όπως μάσκες, γάντια, ειδικά αν δεν γίνεται με τον ορθό τρόπο. Η κατάχρηση επίσης των μέσων αυτών έχει ως αποτέλεσμα να εκλείπουν από αυτούς που τα έχουν ανάγκη: τους βαριά ασθενείς και τους επαγγελματίες υγείας.

Η πρακτική της μαζικής καραντίνας ακολουθήθηκε και σε κρουαζιερόπλοια για περιορισμένο όμως διάστημα, εγείροντας επίσης αντιδράσεις για την αποτελεσματικότητα του μέτρου, ειδικά στο Diamond Princess και στο Grand Princess όπου θεωρείται ότι η καραντίνα συντέλεσε στην αύξηση των κρουσμάτων.

Οι οικονομικές επιπτώσεις της καραντίνας

Η επιβολή καραντίνας μόνο εύκολη δεν είναι, ειδικά από οικονομική άποψη. Το κόστος για τις επιχειρήσεις, τις τράπεζες και τα κράτη αναμένεται δυσθεώρητο, με αρκετούς να κάνουν λόγο για νέα φάση οικονομικής ύφεσης. Εξίσου αφόρητη θα είναι και για πολλούς εργαζόμενους που είτε δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς τόσα ημερομίσθια είτε κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους. Ειδικά αν βρεθούν θετικοί στον ιό.

Το κόστος όμως μιας ανεξέλεγκτης διάδοσης της πανδημίας έχει ανυπολόγιστες διαστάσεις.

Όπως σημειώνει ο Ρόι Άντερσον, καθηγητής επιδημιολογίας στο Imperial του Λονδίνου, oι κυβερνήσεις ανά τον κόσμο δεν θα είναι σε θέση να ελαχιστοποιήσουν τόσο τους θανάτους από τη νόσο COVID-19, όσο και τον οικονομικό αντίκτυπο από την εξάπλωσης του ιού. «Η διατήρηση της θνησιμότητας σε κατά το δυνατόν χαμηλότερα επίπεδα θα είναι η υψηλότερη προτεραιότητα για τα άτομα, επομένως οι κυβερνήσεις πρέπει να εφαρμόσουν μέτρα για τη βελτίωση της αναπόφευκτης οικονομικής ύφεσης». Όπως αναφέρεται στη δημοσίευση, τα συμπεράσματα από την Κίνα είναι ότι η καραντίνα, η κοινωνική απομάκρυνση και η απομόνωση των νοσούντων μπορεί να συγκρατήσει την επιδημία. «Ωστόσο, δεν είναι σαφές εάν άλλες χώρες μπορούν να εφαρμόσουν τα αυστηρά μέτρα που υιοθέτησε τελικά η Κίνα».

Το παράδειγμα της Ιταλίας

Με αυτή τη θέση συμφωνούν αρκετοί. Ή για να είμαστε ακριβείς, συμφωνούσαν μέχρι τις αρχές Μαρτίου [πόσο πυκνός αποδεικνύεται ο χρόνος εν μέσω κρίσεων;] όταν η εκτός ορίων κατάσταση που επικρατούσε στην Ιταλία ανάγκασε την κυβέρνηση να αποφασίσει να αποκλείσει αρχικά αρκετές πόλεις του βορρά όπου κατοικούν σχεδόν 16 εκατ. κάτοικοι προκειμένου να περιορίσει τη διάδοση. Εδώ όμως είναι Ευρώπη και η πληροφορία δεν φιλτράρεται. Η Corriere Della Sera και το CNN αποκάλυψαν το σχέδιο της κυβέρνησης, με αποτέλεσμα χιλιάδες κάτοικοι να εγκαταλείψουν τις υπό αποκλεισμό περιοχές, οδεύοντας κυρίως προς νοτιότερες περιοχές της χώρας. Οι αρχές και οι κάτοικοι των περιοχών ανησύχησαν ότι πολλοί από τους μετακινούμενους θα μεταφέρουν τον ιό στις περιοχές τους και διαμαρτυρήθηκαν έντονα.

Λίγες ώρες αργότερα η κυβέρνηση Κόντε υποχρεώθηκε να «κλειδώσει» ολόκληρη τη χώρα. Τη νύχτα της 11ης Μαρτίου μέσω ενός φορτισμένου διαγγέλματος, ο Ιταλός πρωθυπουργός ανακοινώνει ότι κλείνουν όλα τα καταστήματα πλην των φαρμακείων και των σουπερμάρκετ. Με αρκετή καθυστέρηση, οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι ο ιός δεν διαδιδόταν στις εντατικές των παραφορτωμένων νοσοκομείων, αλλά στα καφέ και τα μπαρ που επέμεναν να συχνάζουν οι Ιταλοί παρά τα μέτρα.

Για πρώτη φορά στην ιστορία όχι μόνο της Ιταλίας, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης, μια ολόκληρη χώρα μπαίνει σε καραντίνα.

Ούτε στον πόλεμο δεν έγινε αυτό, λένε κάποιοι. Μα είμαστε σε πόλεμο με τον ιό, αντιτείνουν άλλοι, όπως η Ιταλίδα νοσοκόμα που είπε στον Guardian: «Είναι μια εμπειρία που συγκρίνεται με έναν παγκόσμιο πόλεμο. Αλλά είναι ένας πόλεμος που δεν μπορεί να καταπολεμηθεί με τα παραδοσιακά όπλα καθώς δεν γνωρίζουμε ακόμα ποιος είναι ο εχθρός. Το μόνο όπλο που έχουμε για να αποφύγουμε να χειροτερέψουν τα πράγματα είναι να παραμείνουν στο σπίτι και να σέβονται τους κανόνες, να κάνουν ό, τι έκαναν στην Κίνα, καθώς αυτό αποδεδειγμένα λειτουργεί». Ειδικοί ισχυρίζονται ότι πρόκειται για μια ακραία επιλογή που δεν πρόκειται να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα, ειδικά στις ανοιχτές, δημοκρατικές κοινωνίες. Άλλοι αναγνωρίζουν ότι αυτό που συμβαίνει στην Ιταλία (που το βράδυ της 12ης Μαρτίου οι νεκροί ξεπέρασαν τους 827 και τα επιβεβαιωμένα κρούσματα τα 12.450, εκτιμώμενα άνω των 150.000) είναι μια πρόγευση από το μέλλον όλων των δυτικών χωρών.

Είναι πράγματι ακραία η επιλογή της ιταλικής κυβέρνησης ή πολύ σύντομα θα είναι μια αυτονόητη αλλά όχι αρκετή επιλογή για όλους; Μια εικόνα από το (κοντινό) μέλλον μας;

Όλοι στο σπίτι

Αυτό το ερώτημα πλανάται πάνω από πολλές ευρωπαϊκές χώρες που ήδη εφαρμόζουν περιοριστικά μέτρα κίνησης και συγκέντρωσης πολιτών, ενώ ο Άντονι Φάουσι, επικεφαλής των ερευνών στο Αμερικανικό Ινστιτούτο Υγείας δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο ακόμη και για τις ΗΠΑ.

Το ερώτημα πλανάται αναπόφευκτα και πάνω από την Ελλάδα που λίγες ώρες μετά τον ιταλικό αποκλεισμό, ανακοίνωσε ότι κλείνει για 14 ημέρες όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και απαγορεύει τις μαζικές συναθροίσεις (άνω των 1.000 ατόμων), ενώ ο υπουργός Υγείας, Βασίλης Κικίλιας κάλεσε τους ηλικιωμένους να «μείνουν σπίτι τους». Αυτό βέβαια απέχει παρασάγγας από την κινεζικού τύπου καραντίνα και πολλοί αναρωτιούνται (συνυπολογίζοντας και το ταμπεραμέντο του λαού) αν είναι αρκετά αυτά τα μέτρα ή αν σύντομα θα απαιτηθεί να περάσουμε σε επόμενη, αυστηρότερη φάση περιορισμών.

Όπως τονίζουν οι ιθύνοντες, είναι μάταιο να επιβληθεί ένα μέτρο χωρίς να εφαρμόζεται πρακτικά. Το κλείσιμο των σχολείων και των πανεπιστημίων εν προκειμένω δεν έγινε για να έχουν οι νέοι μας χρόνο για τις καφετέριες και τα μπαρ. Όπως αποδείχθηκε και από την πρόσφατη ιταλική εμπειρία, ο συγχρωτισμός των νέων σε χώρους αναψυχής και η νυχτερινή ζωή ήταν μία από τις βασικότερες αιτίες διάδοσης του ιού σε τέτοια αδιανόητη κλίμακα. Ας ευχηθούμε ότι δεν θα συμβεί το ίδιο και στη χώρα μας, όπου τις τελευταίες ημέρες μαθητές και φοιτητές επιδεικνύουν εξοργιστική ανευθυνότητα συνωστιζόμενοι σε καφέ, μπαρ και εμπορικά κέντρα. Αν και στην εποχή μας δεν αρκούν οι ευχές.

Μέχρι όμως να ανακοινωθούν τα μέτρα τύπου Ιταλίας (αρκετοί ειδικοί επιμένουν ότι αργά ή γρήγορα θα εφαρμοστούν), καλό είναι να αναλάβουμε τις ατομικές και συλλογικές ευθύνες μας και να αυτοπεριοριστούμε. Δεν είναι τυχαίο ότι γίνεται παγκόσμιο trend το #StayTheFuckHome.

Θα σταματήσουμε να ταξιδεύουμε;

Υπάρχουν φωνές που ζητούν την πλήρη απαγόρευση των αεροπορικών ταξιδιών. Η ιδέα και μόνο ακούγεται παρανοϊκή. Ή μάλλον ακουγόταν παρανοϊκή μέχρι πριν λίγες ημέρες. Γιατί μετά είδαμε αυτή την εικόνα:

Κάτι που αναπόφευκτα θα συνεχιστεί όταν ξεκινήσει ξανά η μαζική αεροπορική μετακίνηση, που προς το παρόν καταγράφει κάθετη πτώση, με τις ζημιές των αεροπορικών εταιρειών να εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 113 δισ. Κι αυτή η εκτίμηση δεν λαμβάνει υπόψη την απαγόρευση πτήσεων από και προς τις ΗΠΑ μετά την αιφνιδιαστική χθεσινή απόφαση του Τραμπ.

Αντίλογος στην καραντίνα

Στην επιστημονική δημοσίευση των Μάικλ Ούλριχ και Γουέντι Μάρινερ τονίζεται η ανάγκη προστασίας του πληθυσμού από τις μεταδοτικές νόσους, αλλά επισημαίνεται ότι πρέπει οι κυβερνήσεις να αποφεύγουν με κάθε τρόπο τις υποχρεωτικές καραντίνες. «Στην πράξη, η καραντίνα ενός πληθυσμού δεν έχει σταματήσει ποτέ μια επιδημία» αναφέρουν οι συντάκτες του άρθρου (το οποίο πάντως γράφτηκε το 2018). «Η ακούσια καραντίνα ή η απομόνωση ενός ατόμου είναι απαραίτητη μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις και σίγουρα δεν επαρκεί για τον έλεγχο της εξάπλωσης της ασθένειας. Εάν η καραντίνα είναι το βασικό μας εργαλείο για τον έλεγχο της νόσου, δεν θα είμαστε προετοιμασμένοι για την επόμενη επιδημία».

Επισημαίνουν ιδιαίτερα ότι οι πρακτικές αυτές ενδέχεται να υπονομεύσουν το κράτος δικαίου και να εξαλείψουν την «προθυμία συνεργασίας» των πολιτών με τις αρχές, δημιουργώντας επιπρόσθετους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Προτείνουν δε να ενθαρρυνθούν οι πολίτες να λάβουν μέτρα αυτοπροστασίας: «Οι άνθρωποι που αισθάνονται ότι τους σέβονται οι αρχές είναι πιο πιθανό να αποδειχθούν πρόθυμοι και να συνεργαστούν οικειοθελώς με λογικούς περιορισμούς στις κινήσεις τους σε σύγκριση με τους ανθρώπους που αντιμετωπίζονται ως εγκληματίες» αναφέρουν.

Αντίστοιχα είναι τα συμπεράσματα άλλης επιστημονικής δημοσίευσης, με την επισήμανση όμως ότι η καραντίνα δύναται να είναι ευεργετική για το κοινωνικό σύνολο σε περίπτωση που υπάρχει σημαντική ασυμπτωματική μετάδοση της νόσου (κάτι που έχει δεν αποδειχθεί ξεκάθαρα για τον κορονοϊό) και εφόσον η ασυμπτωματική περίοδος δεν είναι ούτε πολύ μακρά ούτε πολύ σύντομη. Πολλοί ειδικοί αναφέρουν επίσης ότι ανεξαρτήτως μέτρων, ο ιός μπορεί να επανακάμψει ανά πάσα στιγμή. Όπως λέει στο inside story o Επίκουρος Καθηγητής Υγιεινής Επιδημιολογίας Γκίκας Μαγιορκίνης, «το σενάριο επαναλαμβανόμενων επιδημικών εκρήξεων είναι πολύ πιθανό». Επισημαίνει μάλιστα ότι ακόμη και αν εξαλειφθεί ο ιός από την Ελλάδα, «η πιθανότητα να επανέλθει αν υπάρχει επιδημία σε άλλη χώρα είναι υπαρκτή».

Τα μέτρα βέβαια στην Κίνα δεν θα χαλαρώσουν στο άμεσο μέλλον. Ακόμη και οι εργαζόμενοι που επέστρεψαν στις δουλειές τους οφείλουν να καταθέτουν καθημερινά τις εξετάσεις τους. Οι πολίτες καλούνται να χρησιμοποιούν την εφαρμογή Health Code, μέσω της οποίας «χρωματίζονται» ανάλογα με το ιατρικό ιστορικό τους, την ταξιδιωτική τους συμπεριφορά και τον χρόνο που έχουν περάσει σε περιοχές υψηλής διάδοσης. Εκτός από την κυβέρνηση, οι πληροφορίες για το χρώμα που αντιστοιχεί σε κάθε πολίτη (και στην επικινδυνότητα να είναι φορέας) θα είναι προσβάσιμες και από τον εργοδότη του, τους άμεσους συνεργάτες του αλλά και όσους διαθέτουν τον αριθμό ταυτότητάς του.

Πώς λειτούργησε η καραντίνα πληθυσμών με τον Ebola και τον SARS;

Τα μέτρα προληπτικής απομόνωσης πληθυσμών δεν είναι πρωτοφανή. Η προσέγγιση αυτή ήταν σε μεγάλο βαθμό αποτελεσματική στην επιβράδυνση της εξάπλωσης του SARS το 2002 και στην επιδημία Ebola της Δυτικής Αφρικής το 2014 έως το 2016.

Στην πρώτη περίπτωση, η καραντίνα που επιβλήθηκε σε ορισμένες πόλεις φαίνεται να λειτούργησε, αφού η διάδοση του SARS περιορίστηκε σημαντικά. Μεταγενέστερες μελέτες όμως απέδειξαν ότι τα μέτρα ήταν μάλλον υπερβολικά και ενδεχομένως αχρείαστα. Στο Πεκίνο για παράδειγμα μπήκαν σε καραντίνα περίπου 12 άτομα ανά κρούσμα (ουσιαστικά όσοι είχαν έρθει σε επαφή μαζί του), όταν στο Τορόντο τέθηκαν σε περιορισμό 100 άτομα ανά κρούσμα (επεκτάθηκε και στον ευρύτερο κοινωνικό κύκλο τους). Σύμφωνα με αυτή τη μελέτη, τα μέτρα δεν ήταν απαραίτητα, καθώς αποδείχθηκε ότι η μετάδοση του SARS στην κοινότητα ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, και η πλειονότητα των μεταδόσεων καταγράφηκε σε νοσοκομεία. Συν τοις άλλοις, μόνο οι μισοί τήρησαν τους όρους της καραντίνας.

Aπό την εξέταση της καραντίνας σε αφρικανικές χώρες κατά τη διάρκεια των επιδημιών Ebola, προκύπτει ότι τα μέτρα είναι αποτελεσματικά μόνο εφόσον εφαρμόζονται αυστηρά και καθολικά. Όπως όμως τονίζουν οι ειδικοί, ο νέος κορονοϊός έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά μετάδοσης στην κοινότητα τόσο από τους προηγούμενος καταγεγραμμένους κορονοϊούς, πολλώ δε μάλλον από τον Εbola, οπότε η αναγωγή συμπερασμάτων θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή.

Πώς περνάς τον χρόνο στην καραντίνα;

Η διαχείριση του άφθονου ελεύθερου χρόνου εντός αυστηρής ή και πιο ήπιας καραντίνας είναι ένα ζήτημα που σε πρώτη ανάγνωση φαντάζει ασήμαντο, αλλά στην πράξη αποδεικνύεται άκρως ουσιαστικό. Η απομόνωση είναι συχνά δύσκολη και καταπιεστική. Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν τους κινδύνους για την ψυχική υγεία παιδιών και ενηλίκων, γι’ αυτό και συστήνουν στους αποκλεισμένους να εξασκήσουν κάποιο χόμπι τους και να το διασκεδάσουν.

Όσο μπορούν. Όσο μπορούμε.

Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
2

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.