Τα σχολεία ανοίγουν: πόσο μεγάλο είναι το ρίσκο;

Τι λένε οι νεότερες μελέτες για τη μετάδοση του ιού σε συνθήκες σχολικής τάξης και πώς αντιμετωπίζουν το άνοιγμα των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων οι άλλες χώρες.
Χρόνος ανάγνωσης: 
24
'
Η υπουργός Παιδείας και πίσω της ο υπουργός Εσωτερικών στη συνέντευξη Τύπου της 01/09/2020 για το άνοιγμα των σχολείων. [Γιάννης Παναγόπουλος/Eurokinissi]

Στις αρχές του περασμένου Απριλίου καταγράφηκε μια πρωτοφανής εξέλιξη στα παγκόσμια εκπαιδευτικά χρονικά: Περίπου 1,6 δισ. εκπαιδευόμενοι σε 199 χώρες (και περίπου το 90% των μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης) δεν είχαν πρόσβαση στα σχολεία τους. Για να είμαστε ακριβείς, δεν είχαν πρόσβαση στα κτίρια των σχολείων, καθώς μεγάλο ποσοστό παρακολουθούσε διαδικτυακά προγράμματα διδασκαλίας και επικοινωνίας με δασκάλους και συμμαθητές. Περίπου μισό δισ. μαθητές (463 εκατ. για την ακρίβεια) δεν είχαν καν πρόσβαση σε διαδικτυακά εκπαιδευτικά προγράμματα, λόγω έλλειψης προγραμματισμού ή υποδομών.

Οι οδηγίες του ΕΟΔΥ
Οι οδηγίες για δημοτικά εδώ, οι οδηγίες για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση εδώ.

Ενώ λοιπόν οι μελέτες αναδεικνύουν τις ευεργετικές συνέπειες των περιοριστικών μέτρων, καθώς όπου έκλεισαν εγκαίρως τα σχολεία μειώθηκε αισθητά η μεταδοτικότητα και κατ’ επέκταση η θνητότητα από τη νόσο Covid-19, το πείραμα της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης –αλλού λιγότερο ή περισσότερο επιτυχημένο, αλλού πλήρως αποτυχημένο– δεν θα μπορούσε να επαναληφθεί, τουλάχιστον όχι σε τέτοια έκταση. Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν πρέπει να εξετάζονται μονομερώς οι πιθανές επιπτώσεις της επανέναρξης των σχολείων στην υγεία των μαθητών και των οικείων τους, αλλά να συνυπολογίζεται και ο αντίκτυπος στην ευημερία των παιδιών, αλλά και στην ψυχική τους υγεία.

Εξάλλου, αρκετά παιδιά από λιγότερο προνομιούχες οικογένειες έχασαν την πρόσβαση στα δωρεάν σχολικά γεύματα, με απρόβλεπτες συνέπειες για την ανάπτυξή τους. Μια επίσης κρίσιμη παράμετρος είναι ότι η αδυναμία προσωπικής επαφής με τους δασκάλους είχε ως συνέπεια τις μειωμένες αναφορές για παραμέληση και κακοποίηση παιδιών. Εκτιμάται ότι στις ΗΠΑ και ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, περίπου το 20% των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας αναφέρονται σε δασκάλους. Σε αυτή τη συγκυρία μάλιστα, και ειδικά κατά την περίοδο του lockdown, τα περιστατικά βίας στο σπίτι είχαν αυξηθεί αισθητά.

Πλέον, οι περισσότερες χώρες στο βόρειο ημισφαίριο ετοιμάζονται για την επαναλειτουργία των σχολείων και των εκπαιδευτικών μονάδων όλων των βαθμίδων με φυσική παρουσία, ενώ ορισμένα λειτούργησαν ήδη από το καλοκαίρι. «Δεν μπορούμε να ανοίξουμε τις κοινωνίες χωρίς να ανοίξουμε τα σχολεία», τόνισε ο Περιφερειακός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, Δρ Χανς Κλούγκε, σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου, επισημαίνοντας ότι βασική προϋπόθεση για την επαναλειτουργία των σχολείων είναι η αυστηρή τήρηση των μέτρων. Ο Δρ Κλούγκε τόνισε βέβαια ότι τα μέτρα που θα εφαρμοστούν δεν μπορούν να είναι κάθετα, αλλά πρέπει να προσαρμόζονται ανάλογα με την πορεία της επιδημίας στην εκάστοτε περιοχή.

Όπως συστήνει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΕCDC) αλλά και το αντίστοιχο των ΗΠΑ (CDC), η μειωμένη μετάδοση του ιού στην κοινότητα θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την ασφαλή επαναλειτουργία των σχολείων, χωρίς πάντως να προσδιορίζεται ποσοστιαία ο δείκτης μετάδοσης. Ιδιαίτερη μέριμνα συστήνεται για ειδικά σχολεία αλλά και νηπιαγωγεία και παιδικούς σταθμούς, όπου είναι λιγότερο πιθανή η σχολαστική τήρηση των μέτρων υγιεινής και αποστασιοποίησης.

Τι συνέβη στις χώρες όπου άνοιξαν τα σχολεία

Σε πολλές χώρες του κόσμου, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, τα σχολεία επαναλειτούργησαν μετά τη σταδιακή άρση των περιοριστικών μέτρων την άνοιξη. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) «το άνοιγμα των σχολείων δεν συσχετίστηκε με σημαντικές αυξήσεις στη μετάδοση του ιού στην κοινότητα», αν και αναγνωρίζεται πως έχουν δημοσιευθεί «αντικρουόμενα» δεδομένα αναφορικά με τις συνέπειες της επαναλειτουργίας των εκπαιδευτικών μονάδων στην εξέλιξη των επιδημιών.

Μια άλλη μελέτη, από το Bipartisan Policy Center, εστίασε στις διεθνείς προσεγγίσεις για τη χαλάρωση των παρεμβάσεων σε σχολικές μονάδες στις ΗΠΑ, σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες όπως η Αυστρία, η Γαλλία, η Δανία, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Ισπανία και η Ελβετία, αλλά και σε ασιατικές, οι οποίες ούτως ή άλλως διαθέτουν εκτεταμένη εμπειρία στη διαχείριση επιδημικών κυμάτων (μεταξύ άλλων το Χονγκ Κονγκ, η Σιγκαπούρη, η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν και βέβαια η Κίνα). Το αδρό συμπέρασμα από τις χώρες όπου επαναλειτούργησαν οι εκπαιδευτικές μονάδες με φυσική παρουσία, είναι ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων τα σχολεία δεν έγιναν εστίες διάδοσης του νέου κορονοϊού. Πλην ορισμένων περιπτώσεων, οι επιδημίες ελέγχθηκαν εν τη γενέσει τους, ενώ αποτελεσματική αποδείχθηκε και η ιχνηλάτηση επαφών όσων παιδιών νόσησαν. Όπως δήλωσε ο Χανς Κλούγκε, στις περισσότερες περιπτώσεις τα παιδιά μετέδιδαν τον ιό κατά τις κοινωνικές συναναστροφές τους πολύ συχνότερα από ό,τι στο σχολικό περιβάλλον. Το ίδιο συνέβη και στην Ελλάδα, κατά τις λίγες εβδομάδες επαναλειτουργίας των σχολείων.

Σε ορισμένες χώρες πάντως, όπως το Ισραήλ, η επαναλειτουργία των σχολείων συνδέθηκε ευθέως με την κατακόρυφη αύξηση των κρουσμάτων, με αποτέλεσμα πολλά εξ αυτών να κλείσουν εκ νέου.

Η πλέον χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός γυμνασίου στην Ιερουσαλήμ, όπου οι μαθητές συνωστίζονταν (έως 30 ανά τάξη) σε κλιματιζόμενες αίθουσες χωρίς να φορούν μάσκες. Στην πρώτη φάση της επιδημίας μολύνθηκαν 153 μαθητές και 25 εκπαιδευτικοί, καθώς και 87 αδέλφια, γονείς και φίλοι τους.

Τα μαθήματα από τη Γερμανία

Στη Γερμανία, όπου τα σχολεία έκλεισαν σχετικά νωρίς στο ξέσπασμα του πρώτου κύματος, αλλά άνοιξαν εκ νέου με ένα υβριδικό σύστημα φυσικής παρουσίας και διαδικτυακής εκπαίδευσης, το στοίχημα της ομαλής λειτουργίας χωρίς επιδημικές εξάρσεις απασχολεί τις τοπικές κυβερνήσεις, οι οποίες δεν ακολουθούν κοινά μέτρα (π.χ. το μέτρο της αποστασιοποίησης τουλάχιστον ενός μέτρου μεταξύ των μαθητών εφαρμόζεται σε ελάχιστες περιπτώσεις) πλην της σχολαστικής υγιεινής. Συστήνεται μάλιστα στους μαθητές να μην πιάνουν αντικείμενα σε κοινόχρηστους χώρους – ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στο να μην αγγίζουν την κουπαστή στις σκάλες.

Κατά τις πρώτες δύο εβδομάδες επαναλειτουργίας των σχολείων στα 16 γερμανικά κρατίδια, τα περισσότερα προβλήματα παρατηρήθηκαν στην περιοχή του Βερολίνου, όπου καταγράφηκαν κρούσματα σε 39 σχολεία από τα 803 που επαναλειτούργησαν από τις 10 Αυγούστου. Γερμανοί ειδικοί επισημαίνουν ότι το πρόβλημα πιθανόν σχετίζεται με την οδηγία να φορούν οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί μάσκα σε όλους τους κοινόχρηστους χώρους, εκτός από τις αίθουσες διδασκαλίας και το προαύλιο.

Στα υπόλοιπα κρατίδια παρατηρήθηκαν πολύ λιγότερες εστίες, καθώς επιλέχθηκαν συστήματα εναλλάξ παρακολούθησης μαθημάτων στο σχολείο και μέσω διαδικτύου, με τους περισσότερους μαθητές που παρακολουθούν με φυσική παρουσία να πειθαρχούν στα μέτρα. Η πιο «αυστηρή» προσέγγιση, που ακολουθείται στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, θέλει τους μαθητές να φορούν μάσκες σε όλους τους χώρους του σχολείου, ακόμη και στα διαλείμματα. Υπάρχει μάλιστα ειδική σύσταση ώστε να καλύπτουν με τη μάσκα τόσο το στόμα όσο και τη μύτη.

Τα «παρατράγουδα» βέβαια δεν έλειψαν. Δύο μαθητές που αποβλήθηκαν από το σχολείο επ’ αόριστον γιατί αντί για μάσκες φορούσαν αυτοσχέδια καπέλα (από αυτά με τα δίχτυα που προστατεύουν από τα κουνούπια!), προσέφυγαν στη δικαιοσύνη και το δικαστήριο τους δικαίωσε κρίνοντας παράτυπη την απόφαση του διευθυντή του σχολείου. Οι ειδικοί εκφράζουν τις ανησυχίες τους ότι το παράδειγμά τους θα ακολουθήσουν κι άλλοι μαθητές.

Η ειλημμένη απόφαση να μην κλείνουν ολόκληρα σχολεία, αλλά μόνο τάξεις σε περιπτώσεις θετικών κρουσμάτων, ήρθη από τις πρώτες ημέρες σε ένα γυμνάσιο της Δυτικής Πομερανίας, όταν ένας καθηγητής διαγνώστηκε θετικός στον SARS-CoV-2, με συνέπεια σχεδόν 1.000 μαθητές να σταλούν πίσω στα σπίτια τους.

Τι γίνεται στην υπόλοιπη Ευρώπη

Αν και οι (τσιχλό)φουσκες αντενδείκνυνται για προφανείς λόγους κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τα σχολεία στη Δανία επέλεξαν τις κοινωνικές «φούσκες» ως μέτρο περιορισμού διάδοσης της νόσου. Ουσιαστικά πρόκειται για κλειστές ομάδες μαθητών – κλειστές υπό την έννοια ότι θα βγαίνουν μαζί στο προαύλιο, θα τρώνε μαζί στην τραπεζαρία και θα έχουν πρόσβαση σε συγκεκριμένα όργανα γυμναστικής, μπάλες και παιχνίδια.

Το μέτρο της κοινωνικής φούσκας θα αξιοποιηθεί και στο Βέλγιο, προκειμένου οι επαφές των μαθητών να περιορίζονται σε έναν κύκλο πέντε ατόμων, ο οποίος μπορεί να επεκταθεί στα δέκα, αρκεί να τηρούνται τα μέτρα της φυσικής απόστασης και της χρήσης μάσκας από όλους. Το Βέλγιο, μια χώρα που χτυπήθηκε ιδιαίτερα κατά το πρώτο κύμα της πανδημίας καταγράφοντας την υψηλότερη αναλογία θανάτων ανά 100.000 κατοίκους στην Ευρώπη (πλησιάζει τους 10.000 νεκρούς), ακολουθεί μια υβριδική πολιτική εν όψει της νέας σχολικής σεζόν. Τα σχολεία επαναλειτούργησαν την 1η Σεπτεμβρίου με υποχρεωτική χρήση της μάσκας για τους μαθητές ηλικίας 12 ετών και άνω, όπως και για όλους τους διδάσκοντες και το υποστηρικτικό προσωπικό. Για τους μαθητές του δημοτικού, η μάσκα είναι προαιρετική, εκτός αν εκδοθεί διαφορετική οδηγία λόγω της επιδημιολογικής εικόνας της εκάστοτε περιοχής. Οι τάξεις έχουν τον ίδιο αριθμό μαθητών και τα μαθήματα γίνονται με φυσική παρουσία, πέντε ημέρες την εβδομάδα.

Στις φλαμανδικές περιοχές τα σχολεία λειτουργούν επίσης σε πλήρη σύνθεση, αλλά για τέσσερις ημέρες εβδομαδιαίως, με τα μαθήματα της εναπομείνασας μέρας να διεξάγονται διαδικτυακά. Απαραίτητη προϋπόθεση, όπως επισημαίνει η σχετική οδηγία, είναι να διαθέτουν όλοι οι μαθητές πρόσβαση στο internet και βέβαια τον απαιτούμενο εξοπλισμό.

Στην Ολλανδία, όπου επίσης λειτούργησαν ήδη τα σχολεία, η αύξηση των περιστατικών που σχετίζονται με μαθητές και διδακτικό προσωπικό είναι αμελητέα. Είναι όμως αξιοσημείωτο ότι τα σχολεία επαναλειτούργησαν όταν τα νέα επιβεβαιωμένα κρούσματα στην κοινότητα υποδεκαπλασιάστηκαν. Οι μάσκες πάντως είναι υποχρεωτικές μόνο για τους μαθητές του λυκείου και προαιρετικές στις υπόλοιπες βαθμίδες, αν και ορισμένα σχολεία ζητούν από τους μαθητές να τις φορούν διαρκώς. Υπάρχει επίσης πρόβλεψη για παρακολούθηση των μαθημάτων μέσω διαδικτύου για όσους μαθητές ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες ή συγκατοικούν με ευάλωτους ανθρώπους. Η έμφαση δίδεται προς το παρόν στην τήρηση των αποστάσεων, στον καλό εξαερισμό των αιθουσών και στην έγκαιρη διάγνωση και απομόνωση των κρουσμάτων.

Στην Ισπανία, όπου τα σχολεία επαναλειτούργησαν τον Μάιο, αλλά σε προαιρετική βάση, η επιστροφή στα θρανία για τη νέα σχολική περίοδο θα είναι υποχρεωτική. Οι τοπικές κυβερνήσεις θα αποφασίσουν για τα επιμέρους μέτρα, αλλά οι γενικές κατευθύνσεις του υπουργείου Παιδείας εστιάζουν στη διατήρηση της φυσικής απόστασης (τουλάχιστον 1,5 μέτρου), με την εξαίρεση των μικρότερων μαθητών του δημοτικού. Στις τάξεις αυτές θα εφαρμόζεται η τακτική της «φούσκας» 15 έως 20 μαθητών. Η οδηγία να φορούν μάσκες όλοι οι μαθητές άνω των έξι ετών κατά τη μεταφορά τους από και προς το σχολείο, αλλά και στις περιπτώσεις που δεν μπορεί να αποφευχθεί ο συνωστισμός, θα συζητηθεί εκ νέου. Οι οδηγίες του υπουργείου συγκλίνουν στο ότι όλες οι σχολικές εγκαταστάσεις θα πρέπει να απολυμαίνονται τουλάχιστον μία φορά ημερησίως, ενώ ειδικά οι τουαλέτες να καθαρίζονται τρεις φορές κάθε μέρα.

Στην Καταλονία, η περιφερειακή κυβέρνηση προχώρησε ήδη σε 5.000 επιπλέον προσλήψεις δασκάλων, ώστε να «αραιώσουν» τα τμήματα, με στόχο να αποφευχθεί η υποχρεωτική χρήση μάσκας. Σε περίπτωση θετικής διάγνωσης πάντως, μαθητή ή καθηγητή, όλη η τάξη θα μπαίνει σε προληπτική καραντίνα διάρκειας 14 ημερών. Σε άλλες περιοχές όπως τη Ριόχα, οι μαθητές θα έχουν τη δυνατότητα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, αν και οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι των εκπαιδευτικών προειδοποιούν ότι τα συστήματα δεν είναι έτοιμα να σηκώσουν τον ενδεχόμενο φόρτο.

Στην Πολωνία και παρά τη διαρκή άνοδο των θετικών διαγνώσεων, τα σχολεία θα λειτουργήσουν με φυσική παρουσία και χωρίς να ζητείται η χρήση μάσκας, εκτός από τις περιοχές όπου καταγράφεται έξαρση της επιδημίας. Το υπουργείο της χώρας εμμένει στην καλή υγιεινή των χεριών και την αποφυγή του συνωστισμού.

Υποχρεωτική θα είναι η χρήση μάσκας για όλους και στην Κύπρο, όπου τα μαθήματα θα ξεκινήσουν στις 7 Σεπτεμβρίου, με τους μαθητές να κάθονται σε ατομικά θρανία.

Διαμάχες για τις μάσκες στη Γαλλία

Στη Γαλλία η επιστροφή των μαθητών στα σχολεία την 1η Σεπτεμβρίου έχει προκαλέσει διχογνωμίες, κυρίως λόγω της αδυναμίας τήρησης των προβλεπόμενων μέτρων, όπως αυτό της φυσικής απόστασης. Η απόσταση του ενός μέτρου σε όλους τους χώρους του σχολείου που ήταν αρχικά υποχρεωτική, πλέον είναι συνιστώμενη. Ο λόγος είναι προφανής: οι υπάρχουσες τάξεις δεν επαρκούν για να φιλοξενήσουν τον ίδιο αριθμό μαθητών. Γι’ αυτό και τελικά προκρίθηκε η λύση της υποχρεωτικής χρήσης μάσκας για όλους τους εκπαιδευτικούς, αλλά και τους μαθητές άνω των 11 ετών – ακόμη κι αν τηρούνται οι αποστάσεις, τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους. Οι γονείς καλούνται να μεριμνήσουν για την προμήθεια των μασκών, αλλά η κυβέρνηση δεσμεύτηκε ότι θα παράσχει σε όλα τα σχολεία επαρκές απόθεμα μασκών, ώστε να προμηθεύονται οι μαθητές που δεν μπορούν να καλύψουν το κόστος.

To πρωτόκολλο δημόσιας υγείας για τα γαλλικά σχολεία προβλέπει ότι στα δημοτικά οι μάσκες δεν συνιστώνται, αν και θα υπάρχουν μάσκες «διαθέσιμες για παιδιά που παρουσιάζουν συμπτώματα, έως ότου αποχωρήσουν από το σχολείο». Για τους δασκάλους όμως, οι μάσκες θα είναι υποχρεωτικές σε όλους τους χώρους, απόφαση που προκάλεσε αντιδράσεις από τους εκπροσώπους τους. Όπως τονίζουν, θα ήταν προτιμότερο να υιοθετηθεί το μέτρο των μικρότερων τάξεων (με ενδεικτικό ανώτατο όριο τους 15 μαθητές), το οποίο εγκαταλείφθηκε λόγω έλλειψης υποδομών και επαρκούς αριθμού διδασκόντων. Συνιστώμενες αλλά όχι υποχρεωτικές θα είναι οι μάσκες για τους διδάσκοντες και το λοιπό προσωπικό στα νηπιαγωγεία, αλλά και τους βρεφονηπιακούς σταθμούς.

Στους διευθυντές των σχολείων επαφίεται η διαχείριση των ροών, αλλά συστήνονται οι κλιμακωτές αφίξεις και αναχωρήσεις και τα διαφορετικά διαλείμματα, όπως γίνεται με επιτυχία στη Δανία και τη Φινλανδία. Ο Γάλλος πρωθυπουργός ζήτησε από τους παππούδες και τις γιαγιάδες να μην παραλαμβάνουν τα παιδιά μετά το σχολείο, αλλά και από τις οικογένειες να περιορίσουν τις μαζώξεις σε σπίτια και ειδικά τα παιδικά πάρτι.

Το μεγάλο στοίχημα της Ιταλίας

Στην Ιταλία, όπου σχολεία και πανεπιστήμια έχουν μείνει κλειστά από τον Μάρτιο, το σχέδιο του υπουργείου Παιδείας προβλέπει την επαναλειτουργία όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων με φυσική παρουσία. Η επανέναρξη των μαθημάτων στις 14 Σεπτεμβρίου είναι σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη η μεγαλύτερη πρόκληση για τη χώρα μετά το lockdown, καθώς θα επανέλθουν στις τάξεις πάνω από 8,6 εκατομμύρια μαθητές και 835.000 διδάσκοντες, σε περίπου 41.000 ιδρύματα. Για τα σχολεία προβλέπεται υποδιπλάσια χωρητικότητα των τάξεων (τουλάχιστον 50% μείωση) με την παράλληλη αντικατάσταση των διθέσιων θρανίων με μονοθέσια, προκειμένου να τηρείται η ελάχιστη απόσταση του ενός μέτρου μεταξύ των μαθητών, κάτι που συστήνεται και για τα διαλείμματα.

Όπως είναι λογικό, η ιταλική κυβέρνηση προχωρά σε επέκταση των σχολικών κτιρίων και βέβαια σε προσλήψεις έκτακτου διδακτικού προσωπικού. Αναμένεται να προσληφθούν επιπλέον 40.000 καθηγητές – παραμένει όμως αμφίβολο αν οι προσλήψεις θα έχουν ολοκληρωθεί μέχρι τον Οκτώβριο. Παράλληλα, εξετάζεται η δωρεάν χορήγηση μασκών, οι οποίες θα είναι υποχρεωτικές για μαθητές άνω των 11 ετών. Η υποχρεωτικότητα της μάσκας για μαθητές 6-11 ετών (ζήτημα που προκαλεί αντιδράσεις και στη γειτονική χώρα), θα αποφασιστεί τις ερχόμενες ημέρες από την επιτροπή των εμπειρογνώμων. H υπουργός Παιδείας Λουτσία Ατσολίνα δεσμεύτηκε ότι το κονδύλι θα καλυφθεί από κρατικούς πόρους, ισχυριζόμενη μάλιστα ότι καθημερινά θα διανέμονται 11 εκατομμύρια προστατευτικές μάσκες σε μαθητές και εκπαιδευτικούς, αν και η δήλωσή της αυτή επικρίθηκε από την αντιπολίτευση ως υποκριτική.

Η ίδια επιτροπή θα προσδιορίσει και τα μέτρα που θα εφαρμόζονται μετά την εμφάνιση κρουσμάτων. Οι εισηγήσεις κάνουν λόγο για κλείσιμο τάξεων και όχι ολόκληρων σχολείων, εκτεταμένους διαγνωστικούς ελέγχους και έγκαιρη απομόνωση.

Αναφορικά με τους παιδικούς σταθμούς και τα νηπιαγωγεία, η υπουργική απόφαση καθορίζει τα πρωτόκολλα λειτουργίας. Η χρήση μάσκας είναι υποχρεωτική για τους δασκάλους και το υπόλοιπο προσωπικό, αλλά όχι για τα παιδιά. Προβλέπεται όμως ρητά ο διαχωρισμός των τάξεων σε μικρότερες, σταθερές ομάδες που θα παρακολουθούνται από τους ίδιους νηπιαγωγούς και βρεφονηπιοκόμους, θα κινούνται σε προκαθορισμένες περιοχές και θα παίζουν με τα ίδια παιχνίδια (τα οποία δεν θα επιτρέπεται να μεταφερθούν από και προς το σπίτι). Δεν θα ζητείται από τα παιδιά της κάθε ομάδας να τηρούν αποστάσεις, αλλά θα πρέπει να αποφεύγεται η επαφή μεταξύ παιδιών σε διαφορετικές ομάδες και η κοινή χρήση παιχνιδιών και άλλου εξοπλισμού.

Ειδικά για τα πανεπιστήμια, σχεδιάστηκε ένα σύστημα κράτησης θέσης μέσω εφαρμογής για κινητά. Όσοι φοιτητές δεν προλάβουν να κρατήσουν θέση στο αμφιθέατρο προτού συμπληρωθεί η χωρητικότητα του 50%, θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν το μάθημα μέσω διαδικτύου. Όσοι βρίσκονται στα αμφιθέατρα και όλους τους υπόλοιπους χώρους, θα φορούν υποχρεωτικά μάσκες.

Η νορβηγική εξαίρεση

Το Νορβηγικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας (NIPH) εκπόνησε ένα εθνικό μοντέλο «φωτεινού σηματοδότη» για όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας. Τα σχολεία που βρίσκονται σε «πράσινο» επίπεδο μπορούν να λειτουργούν κανονικά, τηρώντας βέβαια τα απαιτούμενα μέτρα. Στο «κίτρινο» επίπεδο, το σχολείο πρέπει να μειώσει τη σωματική επαφή και να επικεντρωθεί περισσότερο στην υγιεινή, ενώ στο «κόκκινο» επίπεδο θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί ο αριθμός των μαθητών ανά τάξη και να ληφθούν από τον εκάστοτε διευθυντή αποφάσεις για τη συνέχιση λειτουργίας με φυσική παρουσία.

Αξιοσημείωτο είναι ότι, παρότι η χρήση της μάσκας συστάθηκε για πρώτη φορά από την τοπική κυβέρνηση στα μέσα Αυγούστου, η σύσταση δεν ισχύει στα σχολεία όλων των βαθμίδων, ούτε για τους μαθητές, ούτε για τους εκπαιδευτικούς.

Eξίσου σημαντική με τα μέτρα είναι για τους Νορβηγούς η εκπαίδευση των μαθητών αναφορικά με την πανδημία. Οι εκπαιδευτικοί θα μιλούν στους μαθητές όχι μόνο για την απαραίτητη υγιεινή, αλλά και για τη νόσο Covid-19 και τις άλλες μεταδοτικές ασθένειες, προκειμένου να διαλύουν τα μυθεύματα και να αποκρούουν τις ψευδείς ειδήσεις και τις θεωρίες συνωμοσίας.

Βρετανικά μπρος-πίσω

Οι κυβερνητικές παλινωδίες στο Ην. Βασίλειο συνεχίζονται εν όψει του ανοίγματος των σχολείων. Αν και αρχικά είχε ανακοινωθεί ότι οι μαθητές όλων των βαθμίδων δεν θα φορούσαν μάσκες, η απόφαση άλλαξε μετά τις πιέσεις των εκπαιδευτικών. Και όχι μόνο μία φορά. Η εισήγηση των ειδικών να χρησιμοποιούνται μάσκες σε όλους τους χώρους δεν έγινε δεκτή, με αποτέλεσμα να εκδοθεί οδηγία για υποχρεωτική χρήση μάσκας μόνο στους διαδρόμους των σχολείων και όπου υπάρχει συνωστισμός, αλλά όχι στις τάξεις. Η σύγχυση επιτείνεται από νεότερη οδηγία, σύμφωνα με την οποία οι μάσκες θα είναι προαπαιτούμενες σε περιοχές όπου καταγράφεται έντονη επιδημική έξαρση. Αναφορικά με τους μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, έχει επιλεγεί σιωπηλά η λύση της καραντίνας εφόσον διαγνωστεί θετικό κρούσμα.

Οι υποδομές για διαδικτυακές παραδόσεις είναι έτοιμες, αλλά παραμένει άγνωστο πώς και πότε θα αξιοποιηθούν. «Η εκπαίδευση των παιδιών μας, είναι αποφασιστικής σημασίας για την ευημερία τους, την υγεία τους και το μέλλον τους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι μία εθνική προτεραιότητα η επιστροφή όλων των μαθητών στα σχολεία τον Σεπτέμβριο», έγραψε ο Μπόρις Τζόνσον σε άρθρο του στη Daily Mail, επισημαίνοντας ότι η προτεινόμενη επέκταση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης είναι πλέον «κοινωνικά μη ανεκτή, οικονομικά μη βιώσιμη και ηθικά ατεκμηρίωτη».

Ουδείς βέβαια μπορεί να γνωρίζει τι θα συμβεί τελικά, αφού η κυβέρνηση άφησε το παράθυρο ανοιχτό για διαφορετικές εισηγήσεις από τις τοπικές αρχές. Ήδη στη Σκωτία, οι αρχές ανακοίνωσαν ότι οι μάσκες θα είναι υποχρεωτικές για τους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε όλους τους κοινόχρηστους χώρους, ειδικά μετά τις επιδημίες που αποδόθηκαν στην επαναλειτουργία των σχολείων την 11η Αυγούστου. Σε αυτό το πλαίσιο διεξήχθησαν πάνω από 17.000 διαγνωστικοί έλεγχοι σε μαθητές σχολείων της Σκωτίας, με μόλις 49 να διαγιγνώσκονται θετικοί στον νέο κορονοϊό.

Εξάλλου σε αρκετά σχολεία, ειδικά σε αστικά κέντρα σε όλη τη Μ. Βρετανία, έχει ήδη υιοθετηθεί το μέτρο της κλιμακωτής άφιξης και αναχώρησης των μαθητών (ανά 10-15 λεπτά η κάθε τάξη), ενώ αποθαρρύνεται η μεταφορά αντικειμένων από και προς το σχολείο. Ορισμένες μονάδες δε απαγορεύουν ακόμη και τη μεταφορά τσάντας, βιβλίων, δοχείων φαγητού ή και παγουριών από το σπίτι, καθώς το σχολείο τούς τα παρέχει. Προβλέπεται ακόμη και καραντίνα για τα βιβλία των βιβλιοθηκών. Οι επίσημες οδηγίες του υπουργείου πάντως δεν απαγορεύουν τη μεταφορά αντικειμένων, αλλά συστήνουν τον περιορισμό στα «απολύτως απαραίτητα».

Τι διαφορετικό κάνουν οι Κορεάτες

Με την εμπειρία που διαθέτουν από παλαιότερες επιδημίες, αρκετές ασιατικές χώρες εφάρμοσαν έγκαιρα στοχευμένα μέτρα ανάσχεσης, αρκετά εκ των οποίων σχετίζονται με τη λειτουργία των εκπαιδευτικών μονάδων. Στην Ιαπωνία, για παράδειγμα, παρακολουθούν μαθήματα με φυσική παρουσία μέρα παρά μέρα. Στην Ταϊβάν, μία από τις ελάχιστες χώρες όπου τα σχολεία έμειναν ανοιχτά ακόμη και στην έξαρση της πανδημίας, οι μάσκες είναι υποχρεωτικές, όπως και η καθημερινή θερμομέτρηση των μαθητών. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στον αερισμό των αιθουσών και την απολύμανση όλων των επιφανειών που αγγίζουν οι μαθητές.

Στη Νότια Κορέα τα παιδιά φορούν μάσκες σε όλες τις δραστηριότητες, εκτός από τις ώρες της γυμναστικής, όπου τηρούνται με ευλάβεια οι αποστάσεις. Ακόμη κι όταν τρώνε, κάθονται μόνα τους πίσω από διάφανα πλαστικά χωρίσματα. Εξάλλου, όλοι οι μαθητές θερμομετρούνται δύο φορές κάθε πρωί – πρώτα στο σπίτι και ξανά όταν φτάσουν στο σχολείο.

Τα μέτρα αυτά όμως δεν είναι αρκετά. Τα σχολεία στη Ν. Κορέα επαναλειτούργησαν μόνο αφού έπεσε αισθητά ο δείκτης μετάδοσης στην κοινότητα. Σε αντίθεση με τον ΠΟΥ και το ECDC, οι Κορεάτες έθεσαν συγκεκριμένο όριο: ένα επιβεβαιωμένο κρούσμα ανά εκατομμύριο άτομα ημερησίως. Για να δώσουμε μια τάξη μεγέθους, το αντίστοιχο όριο στην Ελλάδα θα ήταν 11 κρούσματα ανά ημέρα. Σε περιπτώσεις αυξημένης διάδοσης, ο αριθμός των μαθητών μειώνεται στο μισό, ενώ όταν καταγράφεται κρούσμα, τα μαθήματα γίνονται μέσω internet για 14 ημέρες.

Αναβολές και καθυστερήσεις

Στις ΗΠΑ, όπου η παταγώδης αποτυχία στη διαχείριση της πανδημίας συνεχίζεται, παραμένει εν πολλοίς ασαφές τι θα γίνει με τη λειτουργία των σχολείων. Παρότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και προσωπικά ο Τραμπ επιχειρηματολογούν υπέρ της πλήρους έναρξης όλων των μαθημάτων με φυσική παρουσία, εκπαιδευτικοί, γονείς και εμπειρογνώμονες εγείρουν έντονες αμφιβολίες.

Στις περισσότερες πολιτείες, η απόφαση της επαναλειτουργίας έγκειται στις τοπικές αρχές, και γι’ αυτό αναμένονται αρκετές διαφοροποιήσεις από την ομοσπονδιακή γραμμή. Ήδη αρκετές πολιτείες έχουν ανακοινώσει την αργοπορημένη έναρξη των μαθημάτων, ενώ σε αρκετά αστικά κέντρα το σχολικό έτος έχει ήδη ξεκινήσει ή πρόκειται να αρχίσει με διαδικτυακά μαθήματα. Σε αρκετές περιπτώσεις πάντως, η καταγραφή μολύνσεων από τον κορονοϊό οδήγησε σε νέο κλείσιμο των σχολείων και υποχρεωτική καραντίνα χιλιάδων μαθητών.

Η έναρξη της σχολικής σεζόν αναβλήθηκε για μία εβδομάδα στην Ελλάδα, όπως και σε αρκετές χώρες. Το ίδιο άλλωστε είχε συμβεί και με παλαιότερες επιδημίες. Στην Τουρκία τα σχολεία θα λειτουργήσουν με φυσική παρουσία από τις 21 Σεπτεμβρίου, ενώ ήδη έχουν ξεκινήσει τα εξ αποστάσεως μαθήματα μέσω internet. H χρήση μάσκας δεν είναι προς το παρόν υποχρεωτική, αλλά σαφώς βρίσκεται «στο τραπέζι».

Στη Ρουμανία η έναρξη των μαθημάτων επίσης μετατέθηκε κατά 15 ημέρες, αλλά τελικά θα ανοίξουν με φυσική παρουσία των μαθητών σε πλήρη σύνθεση, ενώ στο Μαυροβούνιο τα σχολεία θα ανοίξουν τον Οκτώβριο λόγω νέας έξαρσης. Στη γειτονική Σερβία αναμένονται οι κυβερνητικές αποφάσεις για την οριστική ημερομηνία ανοίγματος, αν και προωθείται η ιδέα των υβριδικών τάξεων, με συνδυασμό εξ αποστάσεως και δια ζώσης μαθημάτων. Οι αντιδράσεις κατά της σερβικής κυβέρνησης για τη διαχείριση της πανδημίας συνεχίζονται, αλλά σε καμία περίπτωση δεν σχετίζονται με την προφανώς αβάσιμη (και αστεία) φήμη περί υποχρεωτικού εμβολιασμού των μαθητών κατά του SARS-CoV-2 προτού ξεκινήσουν τα μαθήματα. Η Αλβανία, παρά τις εισηγήσεις περί του αντιθέτου, αποφάσισε να ανοίξει όλα τα σχολεία στις 14 Σεπτεμβρίου, εκτός και αν η επιδημία ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Η Αίγυπτος θα καθυστερήσει το άνοιγμα τουλάχιστον έως τις 17 Οκτωβρίου, ενώ αντίστοιχες αποφάσεις έλαβαν και άλλες χώρες της Αφρικής, με τον ΠΟΥ να συστήνει ιδιαίτερη προσοχή με το άνοιγμα των σχολείων. Στην Κένυα μάλιστα τα σχολεία δεν θα ανοίξουν τις πύλες τους πριν από το νέο έτος, με τα μαθήματα να διεξάγονται διαδικτυακά. Σε άλλες χώρες, όπως η Ουγκάντα, όπου δεν υπάρχουν οι απαιτούμενες υποδομές, η κυβέρνηση προμηθεύει τα νοικοκυριά με ραδιόφωνα προκειμένου να παρακολουθούν τα παιδιά μαθήματα εξ αποστάσεως. Με σκεπτικισμό αντιμετωπίστηκε η απόφαση για επαναλειτουργία των σχολικών μονάδων στη Ν. Αφρική, καθώς αρκετοί μαθητές έχουν νοσήσει ή μεταδώσει τον ιό ως ασυμπτωματικοί.

Οι κίνδυνοι για τα παιδιά

Όπως γράφαμε αναλυτικά και στο σχετικό άρθρο μας, οι πιθανότητες να νοσήσουν βαριά τα παιδιά κάτω των δέκα ετών είναι πολύ χαμηλές. Αντίστοιχο είναι το συμπέρασμα νεότερης μελέτης, που εστίασε στην εξέλιξη 651 ανήλικων φορέων στο Ην. Βασίλειο. Ελαφρώς πιο αυξημένος είναι ο κίνδυνος για παιδιά άνω των 10 ετών, αν και στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι ανήλικοι που προσβάλλονται από τον SARS-CoV-2 νοσούν πολύ ήπια ή δεν παρουσιάζουν καν συμπτώματα. Αυτό βέβαια δεν συνεπάγεται ότι απομακρύνεται πλήρως η πιθανότητα βαρύτερης νόσησης, ή ακόμη και θανάτου ανηλίκων από επιπλοκές του ιού. Όπως έχουν καταδείξει σχετικές επιστημονικές δημοσιεύσεις, ο κίνδυνος αυξάνεται για παιδιά που πάσχουν από υποκείμενα νοσήματα, στα οποία συμπεριλαμβάνεται και η παχυσαρκία, ενώ υπό διερεύνηση βρίσκεται το σπάνιο υπερφλεγμονώδες σύνδρομο που προσιδιάζει στη νόσο Καβασάκι και το οποίο σύμφωνα με αρκετές ενδείξεις σχετίζεται με τον νέο κορονοϊό.

Ακόμη όμως κι αν νοσούν ελαφρά ή είναι ασυμπτωματικά, τα παιδιά μπορούν να μεταδώσουν τον ιό σε τρίτους, παρά τις αντικρουόμενες μελέτες που αφορούν τόσο την πιθανότητα μετάδοσης όσο και την ποσότητα του ιικού φορτίου που μεταφέρουν τα παιδιά. Τα νεότερα δεδομένα συγκλίνουν στο ότι τα παιδιά από δέκα έως 18 ετών μεταδίδουν τον ιό όπως και οι ενήλικες, ενώ σπανιότερη και δυσκολότερη είναι η μετάδοση από παιδιά κάτω των δέκα.

Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από λίγες ημέρες στο JAMA Pediatrics καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά ενδέχεται να μεταδίδουν τον ιό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, καθώς γενετικό υλικό του SARS-CoV-2 ανιχνευόταν κατά μέσο όρο για 17 ημέρες. Διάστημα που παραμένει ίδιο και για τα παιδιά που είναι φορείς του ιού χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα (περίπου ένα στα πέντε).

Τι συμβουλεύει ο ΠΟΥ για τις μάσκες

Ο ΠΟΥ αναγνωρίζοντας ότι τα διαθέσιμα δεδομένα από μελέτες σχετικά με τη χρήση μασκών από παιδιά είναι περιορισμένα, συστήνει να φορούν μάσκες όλα τα παιδιά ηλικίας 12 ετών και άνω υπό τις ίδιες συνθήκες με τους ενήλικες – ιδίως όταν δεν είναι εφικτή η τήρηση της φυσικής απόστασης και καταγράφεται ευρεία μετάδοση του ιού στην περιοχή τους. Εξαιρούνται τα παιδιά οποιασδήποτε ηλικίας που πάσχουν από αναπτυξιακές διαταραχές, αναπηρίες ή άλλα νοσήματα (κυρίως σοβαρές αναπνευστικές παθήσεις). Τονίζεται επίσης ότι τα παιδιά δεν πρέπει να φορούν μάσκα όταν αθλούνται ή κάνουν σωματικές δραστηριότητες. Σε αυτές τις περιπτώσεις όμως είναι απαραίτητο να τηρούνται οι αποστάσεις και να περιορίζεται ο αριθμός των συμμετεχόντων στις δραστηριότητες.

Τόσο ο ΠΟΥ όσο και η UNICEF συμβουλεύουν ότι η χρήση μασκών από παιδιά ηλικίας 6-11 ετών πρέπει να αποφασίζεται εφόσον υπάρχει ευρεία μετάδοση στην περιοχή όπου διαμένουν και ανάλογα με την ικανότητα του παιδιού να χρησιμοποιεί τη μάσκα με ασφάλεια, αλλά και τη δυνατότητα του γονιού ή του δασκάλου να επιβλέπει το παιδί και να του δίνει οδηγίες πώς να τη χρησιμοποιεί. Επισημαίνεται επίσης ο πιθανός αντίκτυπος της χρήσης μάσκας στη μάθηση και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, σε συνεννόηση πάντα με τους εκπαιδευτικούς και τους αρμόδιους γιατρούς.

Όσον αφορά τα παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών, ο ΠΟΥ δεν συστήνει τη χρήση μάσκας – κυρίως λόγω της αδυναμίας τους να τη φορούν με τον σωστό τρόπο. Σε περιπτώσεις που είναι επιβεβλημένη η χρήση της –π.χ. όταν το παιδί ανήκει σε ευπαθείς ομάδες ή έρχεται σε επαφή με φορέα του ιού– προτείνεται η επίβλεψη από κηδεμόνα, ο οποίος καλό είναι έχει άμεση οπτική επαφή με το παιδί ώστε να επιβλέπει την ασφαλή χρήση της μάσκας.

Σε κάθε περίπτωση η μάσκα πρέπει να έχει το κατάλληλο μέγεθος ώστε να καλύπτει επαρκώς τη μύτη, το στόμα και το πηγούνι του παιδιού. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, οι ασπίδες προσώπου ενδέχεται να θεωρηθούν ως εναλλακτική λύση, χωρίς όμως να «παρέχουν ισοδύναμη προστασία» με τις μάσκες.

Πώς να φορέσουν τα παιδιά (και οι ενήλικοι) υφασμάτινες μάσκες με ασφάλεια

Αρκούν οι μάσκες;

Το ζήτημα της ασφάλειας της μάσκας θεωρείται λήξαν, αφού οι εμπειρογνώμονες τόσο στη χώρα μας όσο και διεθνώς τονίζουν ότι η μάσκα δεν ενέχει κινδύνους για την υγεία των παιδιών. Από την ανακοίνωση της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας προκύπτει ότι η μάσκα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια από παιδιά ηλικίας δύο ετών και άνω, ενώ όπως τονίζεται «δεν εμποδίζει την αναπνοή ούτε επηρεάζει την οξυγόνωση», και βέβαια δεν επηρεάζει τη λειτουργία και την ανάπτυξη του πνεύμονα ή το ανοσοποιητικό σύστημα, όπως διατείνονται ορισμένοι τερατολόγοι του διαδικτύου.

Όπως αναγνωρίζουν οι ειδικοί, οι μάσκες είναι ένα αποτελεσματικό μέσο για τον περιορισμό της διάδοσης του ιού στην κοινότητα, αρκεί να εφαρμόζεται από τουλάχιστον το 70-80% του πληθυσμού. Όπως είναι ευνόητο, προκειμένου να περιοριστεί περαιτέρω η πανδημία θα πρέπει το ποσοστό να είναι σχεδόν καθολικό. Το ίδιο ισχύει προφανώς και για τα σχολεία. Οι μάσκες λοιπόν είναι αποτελεσματικές, αλλά δεν αρκούν. Εξίσου κρίσιμη είναι η τακτική απολύμανση ή το απλό πλύσιμο με σαπούνι των χεριών, η εκπαίδευση ώστε να αποφεύγεται η επαφή των χεριών με το πρόσωπο, αλλά και συμπληρωματικά μέτρα όπως ο τακτικός καθαρισμός και ο εξαερισμός των αιθουσών με καθαρό αέρα.

Checklist για γονείς, κηδεμόνες και μέλη της κοινότητας

1. Παρακολουθήστε την υγεία του παιδιού σας και μην το στείλετε στο σχολείο εάν είναι άρρωστο.

2. Διδάξτε και διαμορφώστε καλές πρακτικές υγιεινής για τα παιδιά σας:

  • Πλένετε συχνά τα χέρια σας με σαπούνι και ασφαλές νερό. Εάν το σαπούνι και το νερό δεν είναι άμεσα διαθέσιμα, χρησιμοποιήστε απολυμαντικό χεριών με τουλάχιστον 60% αλκοόλ
  • Πάντα να πλένετε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό, εάν τα χέρια είναι εμφανώς βρώμικα
  • Βεβαιωθείτε ότι υπάρχει ασφαλές τρεχούμενο νερό και οι τουαλέτες είναι καθαρές
  • Βεβαιωθείτε ότι τα σκουπίδια συλλέγονται, αποθηκεύονται και απορρίπτονται με ασφάλεια
  • Να βήχετε και να φτερνίζεστε σε χαρτομάντηλο ή στο εσωτερικό του αγκώνα σας και να αποφεύγετε να αγγίξετε το πρόσωπο, τα μάτια, το στόμα και τη μύτη

3. Ενθαρρύνετε τα παιδιά σας να κάνουν ερωτήσεις και να εκφράζουν τα συναισθήματά τους σε σας και τους δασκάλους τους. Να θυμάστε ότι το παιδί σας μπορεί να έχει διαφορετικές αντιδράσεις στο στρες. Να είστε υπομονετικοί και να δείχνετε κατανόηση.

4. Αποτρέψτε τον κοινωνικό στιγματισμό, υπενθυμίζοντας στα παιδιά να νοιάζονται για τους συμμαθητές τους.

5. Συντονιστείτε με το σχολείο ώστε να λαμβάνετε πληροφορίες και να ρωτάτε πώς μπορείτε να υποστηρίξετε τις προσπάθειες ασφαλούς λειτουργίας του σχολείου.

Κρίσιμη θεωρείται η παρακολούθηση τυχόν εξάρσεων μέσω και του πρωτοβάθμιου συστήματος υγείας, αλλά και των διαγνωστικών ελέγχων.

Για τεχνικούς και οικονομικούς λόγους, είναι πρακτικά αδύνατο να εξεταστούν προληπτικά όλοι οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί πριν ανοίξουν τα σχολεία. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το καίριο αυτό εργαλείο για τον έλεγχο της επιδημίας πρέπει να εγκαταλειφθεί. Όπως τονίζουν οι ειδικοί, είναι απαραίτητοι οι τακτικοί δειγματοληπτικοί έλεγχοι ακόμη και ασυμπτωματικών, καθώς είναι ένα βασικό εργαλείο για τον έλεγχο των επιδημικών κυμάτων εν τη γενέσει τους.

Στη χώρα μας δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη δειγματοληπτικοί έλεγχοι σε μαθητές, αλλά όπως μαθαίνουμε πρόκειται να ξεκινήσουν άμεσα, σύμφωνα με το πρωτόκολλο του ΕΟΔΥ.

Checklist για δασκάλους και διευθυντές

Σύμφωνα με τις οδηγίες του ΠΟΥ, διδάσκοντες και διοικητικό προσωπικό των σχολείων οφείλουν να μεριμνούν για τα εξής:

1. Επίδειξη και ενθάρρυνση τακτικού πλυσίματος χεριών και θετικών συμπεριφορών υγιεινής, αλλά και παρακολούθηση της εφαρμογής τους.

  • Βεβαιωθείτε ότι το σαπούνι και το τρεχούμενο νερό είναι διαρκώς διαθέσιμα σε κατάλληλους σταθμούς πλύσης χεριών
  • Ενθαρρύνετε το συχνό και σχολαστικό πλύσιμο (διάρκειας τουλάχιστον 20 δευτερολέπτων)
  • Τοποθετήστε απολυμαντικά χεριών σε τουαλέτες, αίθουσες διδασκαλίας, κοινόχρηστους χώρους και κοντά στις εξόδους εφόσον είναι δυνατόν
  • Εξασφαλίστε επαρκείς, καθαρές και ξεχωριστές τουαλέτες ή τουαλέτες για κορίτσια και αγόρια

2. Καθαρίστε και απολυμάνετε σχολικά κτίρια, αίθουσες διδασκαλίας και ειδικά τις εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης τουλάχιστον μία φορά την ημέρα. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίδεται σε επιφάνειες που αγγίζουν πολλοί άνθρωποι (κάγκελα, τραπέζια μεσημεριανού, αθλητικό εξοπλισμό, λαβές πόρτας και παραθύρου, παιχνίδια, και μαθησιακά βοηθήματα κλπ)

  • Χρησιμοποιήστε χλωρίνη σε 0,5% (ισοδύναμο 5000ppm) για την απολύμανση επιφανειών και 70% αιθυλική αλκοόλη για την απολύμανση μικρών αντικειμένων και εξασφαλίστε τον κατάλληλο εξοπλισμό για το προσωπικό καθαρισμού

3. Αυξήστε τη ροή αέρα και τον εξαερισμό όπου το επιτρέπει το κλίμα (προτιμήστε τα ανοιχτά παράθυρα, ή τον κλιματισμό όπου είναι διαθέσιμος κλπ).

4. Αναρτήστε ανακοινώσεις που ενθαρρύνουν τις καλές πρακτικές υγιεινής.

5. Βεβαιωθείτε ότι τα σκουπίδια απομακρύνονται καθημερινά και απορρίπτονται με ασφάλεια.

Checklist για μαθητές
  1. Σε μια τέτοια κατάσταση είναι φυσιολογικό να αισθάνεστε λυπημένοι, ανήσυχοι, μπερδεμένοι, φοβισμένοι ή θυμωμένοι. Να ξέρετε ότι δεν είστε μόνοι και ότι μπορείτε να μιλήσετε με κάποιον που εμπιστεύεστε, όπως ο γονέας ή ο δάσκαλός σας, ώστε να μείνετε εσείς και οι συμμαθητές σας ασφαλείς και υγιείς.
  2. Κάντε ερωτήσεις, εκπαιδευτείτε και λάβετε πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές.
  3. Προστατέψτε τον εαυτό σας και τους γύρω σας:
  • Πλένετε τα χέρια σας συχνά, πάντα με σαπούνι και νερό για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα
  • Θυμηθείτε να μην αγγίζετε το πρόσωπό σας
  • Μην μοιράζεστε ποτήρια, φαγητά ή ποτά με άλλους
  • Να είστε ηγέτης στη διατήρηση της ατομικής υγείας, αλλά και της υγείας της οικογένειας και της κοινότητας
  • Μοιραστείτε ό, τι μαθαίνετε για την πρόληψη ασθενειών με την οικογένεια και τους φίλους σας, ειδικά με τα μικρότερα παιδιά
  • Επιδείξτε (ειδικά στα νεότερα μέλη της οικογένειας) καλές πρακτικές όπως να φτερνίζεστε ή να βήχετε στον αγκώνα σας και να πλένετε τα χέρια σας
  • Μην στιγματίζετε τους συνομηλίκους σας και μην πειράζετε κανέναν εφόσον αρρωστήσει. Να θυμάστε ότι ο ιός δεν αναγνωρίζει γεωγραφικά όρια, εθνικότητες, ηλικία, ικανότητα ή φύλο
  • Ενημερώστε τους γονείς σας ή άλλο μέλος της οικογένειας εάν αισθάνεστε άρρωστοι και ζητήστε να μείνετε στο σπίτι
Τηλε-εκπαίδευση και ολοήμερο

Σύμφωνα με πληροφορίες του inside story, η πιθανότητα να κλείσουν εντελώς όλα τα σχολεία της χώρας, όπως έγινε την περασμένη Άνοιξη, είναι εκτός συζήτησης – και σε αυτό συμφωνούν τόσο τα μέλη της επιτροπής εμπειρογνώμων όσο και τα αρμόδια κυβερνητικά στελέχη. Όπως χαρακτηριστικά μας είπαν, ακόμη και σε περίπτωση μεγάλης έξαρσης, τα σχολεία θα είναι οι τελευταίες δομές που θα κλείσουν. Προφανώς, η απόφαση αυτή σχετίζεται με τις ψυχικές και κοινωνικές επιπτώσεις που συνεπάγεται η απουσία από το σχολείο και έχουν επισημάνει οι ειδικοί διεθνώς. Σε περίπτωση βέβαια που καταγράφεται έξαρση της επιδημίας σε τοπικό επίπεδο θα λαμβάνονται μέτρα, ένα από τα οποία θα είναι η προσωρινή (7 ή 14 ημερών) στροφή σε διαδικτυακή εκπαίδευση.

Τα συστήματα και οι υποδομές είναι, σύμφωνα με πληροφορίες του inside story, έτοιμα να αντέξουν ενδεχόμενο φόρτο και όλοι δηλώνουν σαφώς πιο έτοιμοι σε σύγκριση με την περασμένη Άνοιξη. Ήδη προβλέπεται η δυνατότητα διαδικτυακής παρακολούθησης όλων των μαθήματων, στις περιπτώσεις που ο μαθητής κατοικεί στο ίδιο σπίτι με ηλικιωμένους ή άτομα με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα. Το ίδιο θα ισχύει και για παιδιά με υποκείμενα νοσήματα, αλλά και για μαθητές που απουσιάζουν γιατί νοσούν είτε οι ίδιοι ή μέλη του νοικοκυριού τους από Covid-19. H καθολική εφαρμογή της τηλεκπαίδευσης προβλέπεται μόνο σε περίπτωση αναστολής λειτουργίας του τμήματος ή ολόκληρου του σχολείου λόγω κρουσμάτων.

Προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος μετάδοσης της νόσου σε άλλα μέλη του νοικοκυριού, ενθαρρύνεται διεθνώς η συμμετοχή των μαθητών σε προγράμματα ολοήμερου σχολείου. Ακόμη και στη χώρα μας, όπου δυνατότητα συμμετοχής σε ολοήμερα σχολεία έχει περίπου ένας στους τρεις μαθητές, ενθαρρύνεται η εγγραφή τους σε αυτά. Όπως μας ενημέρωσε το υπουργείο Παιδείας, στόχος της επέκτασης του προγράμματος είναι να περιοριστεί ο συγχρωτισμός των παιδιών με γιαγιάδες και παππούδες. Δεν μας ενημέρωσε όμως πώς θα αποφευχθεί ο συγχρωτισμός, δεδομένου ότι το ολοήμερο θα λειτουργεί (και γι’ αυτή τη σεζόν) έως τις 4 μμ, με αποτέλεσμα ελάχιστοι εργαζόμενοι γονείς και κηδεμόνες να μπορούν να παραλάβουν οι ίδιοι τα παιδιά εγκαίρως.

Η προφανής λύση που επιλέγουμε να αγνοούμε

Το πολυσυζητημένο μέτρο της φυσικής απόστασης εκ των πραγμάτων μπορεί δύσκολα να τηρηθεί σε σχολικό περιβάλλον. Ακόμη και η μείωση του αριθμού των μαθητών ανά αίθουσα δεν θα μπορούσε να διασφαλίσει τη φυσική αποστασιοποίηση, αν και σαφώς θα μείωνε τις πιθανότητες επιμόλυνσης.

Αν και στην Ελλάδα είναι ελάχιστες οι ενέργειες που έχουν γίνει προς αυτήν την κατεύθυνση, είναι πολλά αυτά που μπορούν να γίνουν. Λόγω των καιρικών συνθηκών που επικρατούν στη χώρα μας, θα μπορούσαν πολλά, αν όχι όλα τα μαθήματα να γίνονται σε ανοιχτούς χώρους. Αυτό βέβαια θα έλυνε προσωρινά το πρόβλημα, αλλά πιθανότατα θα έδινε χρόνο στους αρμόδιους ώστε να προετοιμαστούν για τη χειμερινή περίοδο και να χρησιμοποιήσουν άλλους χώρους –αφού προφανώς δεν μπορούν να χτιστούν νέα σχολεία. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό: Άδεια ξενοδοχεία και συνεδριακοί χώροι, πολιτιστικά και δημοτικά κέντρα, βιβλιοθήκες και κάθε είδους χώροι που μένουν αχρησιμοποίητοι θα μπορούσαν να μετατραπούν σε αίθουσες ώστε να μη συνωστίζονται οι μαθητές. Ακόμη όμως κι αν εξευρεθούν οι χώροι, θα απαιτηθούν προσλήψεις εκπαιδευτικών.

Από μια μελέτη συνθηκών επιμόλυνσης από SARS-CoV-2 στην Κίνα, προέκυψε ότι μόλις μία στις 7.000 επιμολύνσεις έγινε σε ανοιχτό χώρο. Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, ο φρέσκος αέρας είναι ο χειρότερος εχθρός του νέου κορονοϊού και παρότι η επιστημονική παραδοχή είναι ευρέως γνωστή, επιλέγουμε να την αγνοούμε. Δεδομένου μάλιστα ότι, σε χώρες όπως η Ελλάδα, η καλοκαιρία επιτρέπει τη διενέργεια μαθημάτων σε ανοιχτούς χώρους. Όχι απαραιτήτως υπαίθριους, αλλά ανοιχτούς. Έχει συμβεί στο παρελθόν με ιδιαίτερη επιτυχία. Στις αρχές του 20ου αιώνα, αρκετά σχολεία σε Ευρώπη και ΗΠΑ έσπασαν την αλυσίδα διάδοσης της φυματίωσης με ανοιχτές τάξεις και αύξηση των υπαίθριων δραστηριοτήτων.

Όπως υποστηρίζει η κ. Μίλιγκαν-Τόφλερ της οργάνωσης Children & Nature Network, αντί τα παιδιά να εναλλάσσονται μεταξύ δια ζώσης και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, θα μπορούσαν να εναλλάσσονται μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών χώρων κατά τη διάρκεια της ημέρας. Όχι μόνο για αθλητικές δραστηριότητες και παιχνίδι, αλλά και για γραφή και ανάγνωση, επιστημονικά πειράματα και βιωματικά μαθήματα.

Μήπως λοιπόν σε τόσο εσωστρεφείς καιρούς, η λύση θα είναι η εξωστρέφεια;

Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.