Από τον Διαφωτισμό στη Μεγάλη Αντικατάσταση

Στο τέλος του 20ου αιώνα, πολλοί μελετητές των θεωριών συνωμοσίας πίστευαν πως αρκετά σύντομα θα έμεναν δίχως αντικείμενο μελέτης. Υπήρχαν δύο ισχυροί παράγοντες που συνηγορούσαν με αυτή την πρόβλεψη: Η εξάλειψη του αναλφαβητισμού και η ελεύθερη και ολοένα πιο εύκολη πρόσβαση στην πληροφορία. Η πραγματικότητα ήρθε να τους διαψεύσει. Βοηθούμενες από διάφορους παράγοντες, μεταξύ αυτών και από την εξάπλωση του ίντερνετ και των κοινωνικών δικτύων, οι περιθωριακές φωνές που μέχρι τότε ανακυκλώνονταν αποκλειστικά σε μικρές κοινότητες πιστών, δυνάμωσαν και βρήκαν δίοδο προς το μεγάλο ακροατήριο. Έτσι, τις δύο πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, οι θεωρίες συνωμοσίας, όχι μόνο δεν παρήκμασαν αλλά έγιναν ένα παγκόσμιο κοινωνικό και πολιτιστικό φαινόμενο, επηρεάζοντας μέχρι και τις διεθνείς πολιτικές εξελίξεις.

Το άσωτο παιδί του Διαφωτισμού

Όσο και ακούγεται παράδοξο, κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν πως σε ό,τι τουλάχιστον αφορά τον δυτικό κόσμο, οι θεωρίες συνωμοσίας είναι παιδιά του Διαφωτισμού. Μέχρι τον 17ο αιώνα, άλλωστε, η κυρίαρχη και αδιαπραγμάτευτη άποψη ήταν πως όλα προέρχονται από ψηλά, ότι υπάρχει δηλαδή ένα μεγάλο θεϊκό σχέδιο, τον μηχανισμό του οποίου οι απλοί άνθρωποι αδυνατούν