Λιβύη: Πολιτική αστάθεια, κοινωνική στασιμότητα και ευκαιρίες

Δυόμισι χρόνια μετά την τελευταία του επίσκεψη, ο Γιώργος Βλαβιανός επιστρέφει στη Λιβύη και διαπιστώνει πως η χώρα κινείται με βήματα χελώνας στην προσπάθεια να σταθεί στα πόδια της κι έχει ανάγκη από συνεργασίες. Η Ελλάδα προσπαθεί να κερδίσει χώρο, που όμως διεκδικούν κι άλλοι – με πρώτη την Τουρκία.
Χρόνος ανάγνωσης: 
15
'
Παιδιά διασκεδάζουν σε πάρκο στην Τρίπολη, τον Φεβρουάριο του 2021. [Mahmud Turkia/AFP]

Τα βήματά μας ακούγονταν βαριά πάνω στα χαλίκια των ξεχαρβαλωμένων κι έρημων δρόμων στην παλιά πόλη της Βεγγάζης. Η κεντρική πλατεία στο ιστορικό δημαρχείο, η οποία πριν από το 2014 ήταν γεμάτη σαράφηδες και κόσμο που πηγαινοερχόταν, ήταν έρημη. Δεξιά κι αριστερά παντού χαλάσματα, γυμνά από τοίχους κτίσματα με σιδεριές και πλάκες μπετόν να κρέμονται, έτοιμες να συνθλίψουν όσους περνούν από κάτω. Ευτυχώς η περιοχή δεν έχει σεισμούς.

Αραιά και πού βλέπαμε κάποιον ντόπιο, με αθλητική περιβολή και σαγιονάρες, να μας κοιτά περίεργα ή να ζητά επίμονα να τον βγάλουμε μία φωτογραφία να σχηματίζει με τα δάκτυλά του το σήμα της νίκης. Στο σουκ της παλιάς Βεγγάζης, ήταν αμπαρωμένα με μεταλλικές πόρτες όσα μαγαζιά δεν ήταν ετοιμόρροπα. Ένας-δύο ιδιοκτήτες είχαν αποτολμήσει να επιστρέψουν, φροντίζοντας να απομακρύνουν πέτρα-πέτρα τα μπάζα που είχαν συσσωρευθεί από την εποχή του εμφυλίου πολέμου που ξέσπασε το 2014. Ορισμένοι έβλεπαν για πρώτη φορά τέτοια έκταση καταστροφής κι είχαν μείνει έκπληκτοι. Μετά από μικρή βόλτα είχαν περιέλθει σε κατάσταση απόγνωσης. Μόνο σε φωτογραφίες και βίντεο είχαν δει τον ολοκληρωτικό όλεθρο. Ο λίβυος συνοδός μας φώναζε έντρομος κάθε φορά που έβλεπε κάποιον να σκαρφαλώνει στα χαλάσματα για να βγάλει φωτογραφίες. «Προσοχή, τα συντρίμμια δεν έχουν ελεγχθεί για νάρκες!»

Παντού ελλοχεύει ο κίνδυνος. Η τοπική αστυνομία παραμένει δύσπιστη. Ξένοι δεν κυκλοφορούν στη Βεγγάζη. Μέσα μαζικής μεταφοράς δεν υπάρχουν. Και όσοι κυκλοφορούν, είναι μόνον με συνοδεία. Άλλωστε βίζα για τη Λιβύη χορηγείται μόνον κατόπιν πρόσκλησης. Σε κάποιες άτυχες στιγμές, η κατάληξη είναι να δίνονται εξηγήσεις στο αστυνομικό τμήμα…

 

 

Στη Βεγγάζη βρέθηκα (2,5 χρόνια μετά την τελευταία φορά) μαζί με καμιά δεκαριά αρχιτέκτονες και μηχανικούς, οι οποίοι θα ανέπτυσσαν, σε ειδική συνεδρίαση, τις προτάσεις τους για την ανοικοδόμηση της πόλης. Καμιά ουσιαστική αλλαγή δεν έχει υπάρξει στα χρόνια που κύλησαν από τον Ιούνιο του 2019, όταν έγινε η προηγούμενη επίσκεψή μου. Η πολιτική αστάθεια έχει αφήσει τα πράγματα μετέωρα. Το μόνο παρήγορο, ίσως, ότι έχουν αποκλείσει μεγάλο μέρος της πλατείας Ταχρίρ στο Δικαστικό Μέγαρο, δείγμα ότι ετοιμάζονται δειλά-δειλά κάποια έργα. Στην παραλιακή λεωφόρο, την Κορνίς, κυκλοφορεί κόσμος και έχει στηθεί κάτι σαν λούνα παρκ. Λίγο πιο κάτω, με λαμαρίνες για μεσοτοιχία και ταβάνι, είναι τα σπίτια της παραγκούπολης, όπου ζουν οι πρόσφυγες από την Ταουάργκα, τη σημερινή πόλη-φάντασμα, που βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα από τη Μιζουράτα. Κατηγορήθηκαν ως κανταφικοί την περίοδο της επανάστασης και υπέστησαν τα πάνδεινα. Σήμερα ζουν περίπου 10.000 πρόσφυγες στη Βεγγάζη, όπου φυτοζωούν πουλώντας το υπέροχο ψωμί τους, που ετοιμάζουν σε πυρακτωμένα βαρέλια από λαμαρίνα.

Στο ίδιο έργο θεατές

Σε γενικές γραμμές, έντεκα χρόνια τώρα είμαστε στο ίδιο έργο θεατές. Παρακολουθούμε τη Λιβύη να κάνει βήματα χελώνας στην προσπάθειά της να σταθεί στα πόδια της και να απελευθερωθεί από το μαρτύριο του Σισύφου. Εκεί που όλα συγκλίνουν και φαίνεται να βρίσκουν τον δρόμο τους, καιροφυλακτεί το αδιέξοδο. Και ξανά από την αρχή. Θα έλεγα μάλιστα ότι η κοινωνία σήμερα έχει γίνει πιο συντηρητική. Στα εστιατόρια πληθαίνουν οι παρέες με νεαρές κοπέλες που κυκλοφορούν πλήρως καλυμμένες…

Μετά τα 42 χρόνια στυγνής δικτατορίας του Καντάφι, η επανάσταση του Φεβρουαρίου του 2011 δεν έφερε την πολυπόθητη ελευθερία, αλλά πέρασε στο άλλο άκρο στον ισλαμικό φονταμενταλισμό. Η δημοκρατία, τουλάχιστον όπως την εννούμε εμείς, δεν έφθασε ποτέ στα ακρογιάλια της βορειοαφρικανικής χώρας. Η Αραβική Άνοιξη απέτυχε.

Από τον Φεβρουάριο του 2011, όταν βρέθηκα στην Κυρηναϊκή καλύπτοντας την επανάσταση εναντίον του Μουαμάρ Καντάφι, και το 2019 που αντίκρυσα για πρώτη φορά την κατεστραμμένη πόλη μετά τον ανηλεή τριετή εμφύλιο πόλεμο για την εξάρθρωση του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) το οποίο είχε οχυρωθεί στα στενά σοκάκια της, τίποτα ουσιαστικό δεν έχει συμβεί. Με τρόμο διαπίστωσα ότι υπήρξαν καταγγελίες για επανεμφάνιση του ISIS νοτίως της Τρίπολης, αυτή τη φορά κοντά στη Σάμπχα, την κυριότερη πόλη της επαρχίας Φεζάν στην έρημο, περιοχή που ελέγχει ο στρατηγός Χαλίφα Χάφταρ. Ο Κανάκης Μανδαλιός, πρόεδρος της ελληνικής κοινότητας Βεγγάζης, προσπάθησε να με καθησυχάσει ως προς το Ισλαμικό Κράτος. «Μικροπράγματα», μου είπε, παραδέχθηκε όμως ότι η ρευστή κατάσταση θα διατηρηθεί αρκετούς μήνες ακόμη. Εσωτερικοί ανταγωνισμοί, αντιπαλότητες και ένοπλες διαμάχες φατριών διαφεντεύουν τη χώρα.

Αυτό φάνηκε και κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής μου, όταν τις πρωϊνές ώρες της Τρίτης 17 Μαϊου ο πρωθυπουργός της ανατολικής Λιβύης Φάτχι Μπασάγκα, τον οποίον έχει ανακηρύξει η Βουλή των Αντιπροσώπων που εδρεύει στο Τομπρούκ, προσπάθησε με τη βοήθεια του τάγματος Όγδοη Δύναμη, γνωστού ως «Αλ Ναουάσι», να μπει στη Τρίπολη για να αντικαταστήσει τον Αμπντέλ Χαμίντ αλ Νταμπάϊμπα, τον πρωθυπουργό της προσωρινής κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. Η κίνηση αυτή πυροδότησε σφοδρή ανταλλαγή πυροβολισμών. Μετά από ώρες συγκρούσεων και ορισμένους σοβαρούς τραυματισμούς –υπάρχουν αναφορές και για έναν νεκρό– οι ένοπλοι που υποστήριζαν τον Φάτχι Μπασάγκα υποχώρησαν. Ο πρωθυπουργός της Ανατολικής Λιβύης αναγκάστηκε να αναχωρήσει από την Τρίπολη και να εγκατασταθεί στη Σίρτη. Όπως δήλωσε αργότερα, αποφάσισε να φύγει για να σταματήσει η αιματοχυσία και να διασφαλιστεί η ασφάλεια στην Τρίπολη.

Η προσωρινή κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας όφειλε, με βάση την υπάρχουσα συμφωνία, να παραιτηθεί πριν από τις εκλογές, οι οποίες επρόκειτο να διεξαχθούν στις 24 Δεκεμβρίου του 2021. Φυσικά δεν έγιναν ποτέ, διότι υπήρξαν διαφωνίες για τα πρόσωπα των υποψηφίων. Στις αρχές Μαρτίου το εκλεγμένο Κοινοβούλιο υπό τον Αγκίλα Σάλεχ με ψήφους 92 υπέρ, επί συνόλου 166, έδωσε την πρωθυπουργία στον Φάτχι Μπασάγκα. Η εξουσία όμως είναι γλυκειά και σε χώρες στις οποίες δεν υπάρχουν θεσμικά θεμέλια δύσκολα αποκολλάται κάποιος από αυτήν. Έτσι η κυβέρνηση της Τρίπολης και ο πρωθυπουργός Νταμπάϊμπα ανακοίνωσαν ότι δεν παραιτούνται και ότι θα παραδώσουν μόνον στην κυβέρνηση που θα προκύψει μετά από εκλογές. Τα πράγματα ξέφυγαν για μια ακόμη φορά στη Λιβύη και το ερώτημα που ετέθη διεθνώς ήταν μήπως η χώρα είναι έτοιμη να κατρακυλήσει ξανά στο χάος;

Η Σίλβια Κολόμπο είναι assistant fellow στο πρόγραμμα Μεσογείου, Μέσης Ανατολής και Αφρικής στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων της Ρώμης και σύμβουλος στο Αμυντικό Κολλέγιο του ΝΑΤΟ στην ιταλική πρωτεύουσα, με συχνή παρουσία σε ξένα media. Η ιταλίδα ειδικός απάντησε στις ερωτήσεις του inside story, τονίζοντας αρχικά ότι θεωρεί δύσκολο να ξανακυλήσει η Λιβύη σε έναν εμφύλιο πέλεμο. «Δεν υπάρχει διάθεση στη Λιβύη για έναν ακόμη γύρο εμφυλίου πολέμου και ο τρόπος με τον οποίον ο δελφίνος πρωθυπουργός της Λιβύης, Φάτχι Μπασάγκα, υποχρεώθηκε να κάνει πίσω κατά την προσπάθειά του την περασμένη εβδομάδα να εισέλθει στην Τρίπολη, έδειξε επίσης ότι υπάρχει αυτοσυγκράτηση και από τις δύο πλευρές. Οι επόμενοι δύο μήνες θα είναι κρίσιμοι από αυτήν την άποψη για δύο λόγους: πρώτον, για τον αντίκτυπο που θα έχει η προαναφερθείσα αποτυχημένη απόπειρα στον ίδιο τον Φ. Μπασάγκα και στη φατρία που συσπειρώθηκε γύρω του –συμπεριλαμβανομένων του προέδρου του Κοινοβουλίου Αγκίλα Σάλεχ και του στρατηγού Χαλίφα Χάφταρ– και δεύτερον, ενόψει των προβλημάτων που κατατρύχουν τον Οδικό Χάρτη του ΟΗΕ για τη Λιβύη και τον ρόλο του LPDF (Λιβυκό Φόρουμ Πολιτικού Διαλόγου). Θα είναι σημαντικό να δούμε αν θα ανανεωθεί η εντολή της αποστολής του ΟΗΕ και τι αντίκτυπο θα είχε αυτό στη σταθεροποίηση της χώρας».

Η κ. Κολόμπο δεν αισιοδοξεί ως προς την πολιτική λύση. «Ο δρόμος προς τη σταθερότητα είναι ακόμη μακρύς. Η χώρα βρίσκεται στη δίνη μιας μακράς και πολύπλοκης διαδικασίας οικοδόμησης κράτους, της οποίας το τελικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο. Γνωρίζουμε από προηγούμενες εμπειρίες σε άλλα μέρη του κόσμου ότι τέτοιες διεργασίες όντως χρειάζονται πολύ χρόνο και αυτός ο χρόνος χαρακτηρίζεται συχνά από λανθασμένες εκκινήσεις της προσπάθειας, μεταστροφές της πολιτικής και αποτυχίες. Είναι επομένως σημαντικό να γίνει μια ρεαλιστική αξιολόγηση της πορείας της χώρας τα τελευταία έντεκα χρόνια, η οποία θα αποτελέσει την αρχή αυτού που θα παραμείνει μια μακρά και ακανθώδης πορεία. Η οικοδόμηση κράτους στη Λιβύη είναι ιδιαιτέρως δύσκολη, λόγω των μεγάλων διαφωνιών σχετικά με το χρονοδιάγραμμα και τη σειρά των θεσμικών αλλαγών, συμπεριλαμβανομένης της εκλογικής διαδικασίας και της διαδικασίας σύνταξης Συντάγματος. Οι εσωτερικές διαμάχες για αυτά τα ζητήματα εξακολουθούν να είναι πολύ έντονες και το γεγονός αυτό δεν προσφέρει καμία προϋπόθεση για μια επιτυχημένη δημοκρατική σταθεροποίηση σε βραχυπρόθεσμο έως και μεσοπρόθεσμο ορίζοντα».

Την περασμένη εβδομάδα έγιναν συνομιλίες στο Κάϊρο ανάμεσα σε επιτροπές της Βουλής των Αντιπροσώπων και του Ανώτατου Συμβουλίου του κράτους, που εδρεύει στην Τρίπολη, με στόχο να φθάσουν σε τελική συμφωνία για το Σύνταγμα. Όπως ανακοίνωσε η σύμβουλος του ΟΗΕ για τη Λιβύη Στέφανι Ουίλιαμς, συμφωνήθηκαν αρκετά άρθρα αλλά μένουν ακόμη αρκετά στα οποία υπάρχουν διαφωνίες. Η συνέχεια επί του Συντάγματος είναι τον Ιούνιο. Απ’ ό,τι φαίνεται και η Ουάσιγκτον πιέζει προκειμένου να οριστεί ημερομηνία για εκλογές εντός των επόμενων δώδεκα μηνών.

Η ελληνική παρουσία στη Λιβύη

Τον Ιούλιο του 2019, σε ρεπορτάζ μου που είχε δημοσιευθεί στο inside story είχα περιγράψει όσα συνάντησα στην παλιά πόλη και είχα επισημάνει την ανάγκη να ανοίξει εκ νέου το Γενικό Προξενείο στη Βεγγάζη και φυσικά η πρεσβεία στην Τρίπολη. Θα βοηθούσαν πολύ στην επίτευξη των ελληνικών στόχων, κυρίως μετά το παράνομο τουρκολυβικό μνημόνιο για κοινή ΑΟΖ που υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019. Η επιστροφή της ελληνικής διπλωματίας στη Λιβύη ήταν αναγκαία και επιτακτική. Η πρεσβεία μας είχε κλείσει στις 30 Ιουλίου του 2014, όταν άρχισαν στην Τρίπολη οι συγκρούσεις ανάμεσα στις διάφορες πολιτοφυλακές. Κατά την επανάσταση του 2011 είχε κλείσει μόνον για δυο-τρεις μήνες, όταν είχαν αποχωρήσει όλες οι διπλωματικές αποστολές, αλλά είχε ξανανοίξει. Στην Βεγγάζη είχα την ευκαιρία να συνομιλήσω επί ώρες με τον επιτετραμμένο της Ελλάδας στην Τρίπολη, Γιάννη Σταματέκο. «Τελευταίος πρέσβης μας ήταν ο Κυριάκος Αμοιρίδης (ο οποίος το 2016 δολοφονήθηκε από τη συζύγό του στη Βραζιλία). Όταν έκλεισαν την πρεσβεία πίστευαν ότι σύντομα θα επανέλθουν. Οτι η κατάσταση ασφαλείας θα εξομαλύνονταν σύντομα. Γυρίζοντας στην Αθήνα ο κ. Αμοιρίδης διατήρησε επαφή με το επιτόπιο προσωπικό, το οποίο δεν απολύθηκε, γεγονός που δείχνει την ανθρωπιστική διάθεση του υπουργείου Εξωτερικών. Το διάστημα που η πρεσβεία παρέμεινε κλειστή παρακολουθούσε ατύπως ο πρέσβης μας στην Τύνιδα».

Το 2018 παρουσιάστηκε ένα παράθυρο ευκαιρίας με τη σχετική ηρεμία που υπήρχε. Η τότε κυβέρνηση επί υπουργίας του Γιώργου Κατρούγκαλου είχε αποφασίσει τον διορισμό ως πρέσβεως της Πένυς Ντούτη. Όμως μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες, ο στρατηγός Χαλίφα Χάφταρ είχε εξαπολύσει την επίθεσή του στην Τρίπολη και η τοποθέτηση ματαιώθηκε. Το 2019 η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας δραστηριοποιήθηκε άμεσα. Ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας ασχολήθηκε προσωπικά κι έψαχνε να βρει την κατάλληλη ευκαιρία, η οποία παρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2021, με τον σχηματισμό της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. «Τότε ο υπουργός Νίκος Δένδιας μαζί με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη αποφάσισαν αστραπιαία την επαναλειτουργία της πρεσβείας», μου λέει ο επιτετραμμένος Γιάννης Σταματέκος. «Οι προσπάθειες ευοδώθηκαν στις 3 Απριλίου 2021. Ήρθαμε τέσσερα άτομα αρχικά, μία διοικητική υπάλληλος η Λώρη Μαραγκού και δύο αστυνομικοί ως προπομποί της επίσκεψης του πρωθυπουργού στις 6 Απριλίου. Το κτίριο που εγκαινίασε ο πρωθυπουργός ήταν το παλιό. Είχε παραμείνει άθικτο όπως το αφήσαμε το 2014. Τα πάντα ήταν μέσα. Βοήθησε και ο ιδιωτικός τομέας, η ελληνική εταιρεία ΜΕΤΚΑ, πέραν του υπουργείου, ώστε το κτίριο να φρεσκαριστεί και να λειτουργήσει απρόσκοπτα».

Για την επαναλειτουργία της πρεσβείας ορίστηκε μία ειδική αποστολή, το έργο της οποίας ολοκληρώνεται τον ερχόμενο Ιούλιο. Μετά θα διοριστεί επισήμως και πρέσβης. Όπως μου είπε ο έλληνας επιτετραμμένος, στην πρεσβεία υπάρχει η στοιχειώδης ασφάλεια. Το υπουργείο Εξωτερικών του παρέχει θωρακισμένο όχημα, απαραίτητο για τις μετακινήσεις στην Τρίπολη και αλλού στη Λιβύη, υπάρχουν συστήματα ασφαλείας, πόρτες ασφαλείας και φυλάκιο της διπλωματικής αστυνομίας έξω από την πρεσβεία. Δεν συγκρίνεται βέβαια το δικό μας επίπεδο με αυτό άλλων χωρών. Πρεσβείες σήμερα στην Τρίπολη από ευρωπαϊκές χώρες έχουν η Ουγγαρία, η Μάλτα, η Ιταλία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ολλανδία και η Ισπανία. Οι Αμερικανοί δεν έχουν. «Ήμασταν από τις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που λειτούργησαν την πρεσβεία και αυτό εκτιμάται από την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας αλλά και στον Δυτικό τομέα, στην Βεγγάζη με το Γενικό Προξενείο, διότι αυτό αποτέλεσε ένα μήνυμα ότι η Λιβύη επιστρέφει στην ομαλότητα» επισημαίνει ο επιτετραμμένος Γιάννης Σταματέκος.

Η ελληνική κυβέρνηση έχει επιδείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην προσπάθειά της να προσεταιρισθεί τους Λίβυους, να δείξει ότι η βορειοαφρικανική χώρα έχει να κερδίσει πολλά περισσότερα από τη συνεργασία με την Ελλάδα σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο και να ξεπερασθεί το πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί με το παράνομο τουρκολυβικό μνημόνιο, το οποίο συζητείται πάλι αυτές τις ημέρες από Τούρκους και Λίβυους αξιωματούχους. Ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας έχει επισκεφθεί δύο φορές τη χώρα και έχει συμφωνήσει σε δύο δράσεις ανθρωπιστικού και αναπτυξιακού χαρακτήρα: ένα πρόγραμμα του UNHCR (Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες) στην Τρίπολη για τη μερική αποκατάσταση μιας αθλητικής εγκατάστασης που θα χρησιμοποιηθεί από εκτοπισμένους και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και στη χρηματοδότηση ενός προγράμματος του WFP (Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ) στη Βεγγάζη για τον εκσυγχρονισμό του λιμανιού της πόλης.

 

 

Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον φαίνεται και από το γεγονός ότι και ο υφυπουργός Κώστας Φραγκογιάννης, αρμόδιος για την οικονομική διπλωματία και την εξωστρέφεια, έχει επισκεφθεί δύο φορές τη Λιβύη και ήταν αυτός που εγκαινίασε το προξενείο στη Βεγγάζη. Τον Οκτώβριο του 2021 με επιχειρηματική αποστολή είχε επισκεφθεί την Τρίπολη.

Ο υφυπουργός μίλησε στο inside story για τις προοπτικές της ελληνικής επιχειρηματικότητας στη Λιβύη: «Η γειτνίαση της Ελλάδας με τη Λιβύη και η μακραίωνη ελληνική παρουσία στις λιβυκές ακτές, καθιστούν τις δύο χώρες φυσικούς εταίρους και τους δύο λαούς φίλους και συμμάχους στη βάση κοινών αξιών, κοινών προσδοκιών και αμοιβαίας κατανόησης. Θέλουμε να δούμε τον λιβυκό λαό να ζει σε περιβάλλον ασφάλειας και ευημερίας. Ειδικότερα με όρους οικονομικής διπλωματίας, θέλουμε να δούμε τους Έλληνες της Λιβύης και την ελληνική επιχειρηματική κοινότητα να πρωταγωνιστεί και πάλι στην ανοικοδόμηση της χώρας και να συμβάλει ουσιαστικά στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου των πολιτών. Προς την κατεύθυνση αυτή έχουμε αναπτύξει έντονη δραστηριότητα, έχοντας επισκεφθεί τη Λιβύη πέντε φορές εντός του 2021, σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας αλλά και με επιχειρηματική αποστολή. Στόχος μας είναι η ενίσχυση των διμερών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων καθώς και η ενδυνάμωση της ελληνικής επιχειρηματικής παρουσίας, ειδικά στους τομείς των υποδομών, των μεταφορών, της ενέργειας και ειδικά των ανανεώσιμων πηγών, και της παροχής ιατρικών υπηρεσιών».

Το σχέδιο ανάπλασης της Βεγγάζης

Ο Κανάκης Μανδαλιός, πρόεδρος της ελληνικής κοινότητας Βεγγάζης, καταβάλλει προσπάθεια ώστε η ελληνική εταιρεία Lead Engineering να προωθήσει ένα master plan ανασυγκρότησης της πόλης: «Έχουν ολοκληρωθεί οι τυπικές διαδικασίες, οι οποίες είναι πολύπλοκες, για το σχέδιο που αφορά όλη την Βεγγάζη και όχι μόνον την παλιά πόλη». Την Κυριακή 15 Μαίου στο εμβληματικό ξενοδοχείο Τιμπέστι, όπου μέναμε η πλειονότητα των ξένων δημοσιογράφων όταν καλύπταμε την επανάσταση κατά του Καντάφι, έγινε η παρουσίαση του γενικού σχεδίου εκσυγχρονισμού της πόλης που είχαν ετοιμάσει οι αρχιτέκτονες και μηχανικοί με τις εταιρείες τους που συνεργάζονται με την Lead Engineering.

Στην τελετή παρευρέθη ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Αλί Αλ Κατράνι, με τον οποίο είχε ιδιαίτερη συνάντηση και ο επιτετραμμένος Γιάννης Σταματέκος, ο υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, ο Δήμαρχος Βεγγάζης και τέσσερις υπουργοί. Δείγμα φυσικά της εμπιστοσύνης που έχουν στο ελληνικό όραμα για την πόλη τους. «Η αστάθεια δεν μας απασχολεί», μου λέει ο πάντα αισιόδοξος Κανάκης Μανδαλιός και συμπληρώνει: «Το έργο είχε έγκριση του τότε πρωθυπουργού της Ανατολικής Λιβύης, αλλά έχει δομηθεί για την τοπική κυβέρνηση. Δεν είναι έργο κεντρικής κυβέρνησης. Η πολεοδομία είναι μία κεντρικά ελεγχόμενη Αρχή στη Λιβύη όπως στην Ελλάδα. Όμως μετά το γεγονότα του 2011 όταν δεν υπήρχε συντονισμένη κεντρική κυβέρνηση, τα πολεοδομικά σχέδια όλων των πόλεων έμειναν ανολοκλήρωτα. Δημιουργήθηκαν ζητήματα ανακατανομής γης όπως συμβαίνει σε πολεμικές συρράξεις και προκεμένου να προστατευθούν ιδιοκτησίες και χρήσεις γης, έβγαλαν έναν νόμο με τον οποίον μπορούσαν οι τοπικές κυβερνήσεις, δηλαδή οι δήμοι και οι νομαρχίες, να εκπονήσουν πολεοδομικά σχέδια ώστε να προφυλάξουν τις πόλεις από την αυθαίρετη δόμηση η οποία εξελίχθηκε σε τεράστιο βαθμό αυτή τη δεκαετία. Με αυτόν τον νόμο ξεκίνησε η προσπάθειά μας το 2017 με μία πρόταση παρεμβάσεων η οποία κατέληξε σε συμβόλαιο. Δύσκολη διαδικασία. Το πρώτο συμβόλαιο τέτοιου είδους στη Λιβύη. Χρειάστηκε χρόνος για να σκιαγραφήσουμε τις ανάγκες και πιστεύω να συνεχίσουμε με την ίδια αποτελεσματικότητα πλέον και στην υλοποίηση αυτού του σχεδίου. Η σημασία του πολεοδομικού αυτού σχεδίου είναι μεγάλη και για την ελληνική οικονομία. Αυτό το οποίο βγήκε την Κυριακή είναι ότι θα γίνει ένα νέο διεθνές συνέδριο για την ανακατασκευή στο τελευταίο τρίμηνο αυτού του χρόνου».

Ο υφυπουργός Κώστας Φραγκογιάννης γνωρίζει καλά και αυτήν και άλλες ελληνικές πρωτοβουλίες στην αφρικανική χώρα, όπως το ενεργειακό πλάνο της ΜΕΤΚΑ στο Τομπρούκ και συμπληρώνει: «Υπάρχουν σημαντικά έργα υποδομής στη Λιβύη στα οποία και μπορούμε και θέλουμε ο ελληνικός επιχειρηματικός κόσμος να αναλάβει ενεργό ρόλο: συντήρηση και εκσυγχρονισμός αεροδρομίων, λιμανιών και μεγάλων οδικών δικτύων, έργα αποκατάστασης του δικτύου παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Επίσης, ανοίγονται μεγάλες προοπτικές για τις εξαγωγές εμπορευμάτων και υπηρεσιών σε μια αναδυόμενη αγορά, ενώ κρίσιμη για τη χώρα είναι και η ανάπτυξη και λειτουργία ιατρικών μονάδων και νοσηλευτικών ιδρυμάτων. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της Λιβύης είναι ακόμα ένας τομέας ενδιαφέροντος για διμερή συνεργασία. Αρκετά ώριμες είναι πλέον οι συζητήσεις για την απευθείας αεροπορική σύνδεση Ελλάδας-Λιβύης, κίνηση που, μεταξύ άλλων, θα ενισχύσει την απρόσκοπτη επικοινωνία των επιχειρηματικών μας κοινοτήτων. Ευελπιστούμε και ευχόμαστε η πολιτική κατάσταση στη χώρα να εξομαλυνθεί το συντομότερο δυνατό, ώστε να διευκολυνθούν τα σχέδια και οι στόχοι μας προς την ενίσχυση των διμερών οικονομικών και επιχειρηματικών μας δεσμών».

Απευθείας πτήση Χανιά-Βεγγάζη

Η απευθείας αεροπορική σύνδεση λοιπόν είναι πλέον το ζητούμενο για την περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων Ελλάδας-Λιβύης. Οι συζητήσεις είναι πυρετώδεις. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι Τούρκοι, καθώς έχουν αρχίσει συζητήσεις για την επανέναρξη των πτήσεων των τουρκικών αερογραμμών που έχουν διακοπεί από τον Ιανουάριο του 2015. Την περασμένη εβδομάδα, όταν βρισκόμουν στη Βεγγάζη, δύο εκπρόσωποι της εταιρείας Sky Express (και όχι της Aegean ή της Ολυμπιακής, όπως ανέφεραν τα τοπικά μέσα) ήταν εκεί για συναντήσεις με τους αρμοδίους του αεροδρομίου Μπενίνα. Κύριο πρόβλημα η ασφάλεια των πτήσεων και ο έλεγχος των επιβατών. Ο Γενικός Πρόξενος Αχιλλέας Ρακίνας ήταν μαζί τους σε όλες αυτές τις συζητήσεις. «Έγινε viral η επίσκεψή μας στο αεροδρόμιο. Έπαιξε παντού και στις τηλεοράσεις. Οι εκπρόσωποι της Sky Express έφυγαν με πλήρη εικόνα η οποία δεν ήταν αρνητική. Η αρχική σκέψη είναι η απευθείας πτήση Χανίων-Βεγγάζης. Οι κουβέντες έχουν προχωρήσει. Αν φανεί ότι η πτήση έχει κίνηση θα πάμε στην επόμενη φάση για σύνδεση Αθηνών-Βεγγάζης», τονίζει ο Αχιλλέας Ρακίνας.

Μουσουλμάνοι Κρητικοί στη Λιβύη

Αν όλα πάνε καλά, το καλοκαίρι θα αρχίσουν οι πτήσεις από την Κρήτη, η οποία έχει ιδιαίτερες σχέσεις με την Κυρηναϊκή από την Οθωμανική περίοδο. Ο Γενικός Πρόξενος μου εξηγεί: «Μία από τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες περιπτώσεις που συνάντησα εδώ στους λίγους μήνες που βρίσκομαι, ήταν η κοινότητα των μουσουλμάνων Κρητών. Οι μουσουλμάνοι Κρητικοί μετανάστευσαν σε όλη την λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου. Εχουν εγκατασταθεί από την Μικρά Ασία μέχρι τη Συρία. Μετά την Κρητική Επανάσταση το 1897 και την ανακήρυξη την επόμενη χρονιά της Κρητικής Πολιτείας, μία ομάδα από τους μουσουλμάνους Κρητικούς εγκαταστάθηκε στη Σούσα και σε άλλες πόλεις της ανατολικής Μεσογείου. Αυτή η κοινότητα εξακολουθεί να υφίσταται, είναι πλέον στην τέταρτη γενιά και βεβαίως τα δισέγγονα πια και τα τρισέγγονα δεν μιλούν ελληνικά, όμως διατηρούν παραδόσεις και επαφή με τον τόπο καταγωγής τους. Μιλούν αραβικά. Καμιά σχέση με τουρκικά. Δεν πρέπει να αποκαλούνται τουρκοκρητικοί, ούτε οι ίδιοι το θέλουν. Οι ίδιοι θέλουν να χαρακτηρίζονται κρητικής καταγωγής. Πηγαίνοντας στην Σούσα, μία μικρή παραλιακή πόλη ανατολικότερα της Βεγγάζης (την αρχαία Απολλωνία) είχα γνωρίσει ήδη κάποια μέλη της οικογένειας Αστρακιανάκη, η οποία είναι μία από τις πολυπληθείς οικογένειες με μέλη στη Σούσα αλλά και στη Βεγγάζη. Έχουν διατηρηθεί τα σε -άκης επίθετα. Η οικογένεια Τατανάκη είναι μια άλλη χαρακτηριστική περίπτωση. Κλείσαμε μια συνάντηση με τα μέλη της κοινότητας. Θεώρησα ότι θα μαζευόμασταν στο μοναδικό ξενοδοχείο που υπάρχει στη Σούσα καμιά δεκαριά άτομα. Μπαίνουμε μέσα και βρίσκουμε πάνω από πενήντα να μας περιμένουν ανυπόμονοι. Το πιό ενδιαφέρον ήταν ότι υπήρχαν δύο, οι μεγαλύτερης ηλικίας, ο ένας με καταγωγή από τα Χανιά και ο άλλος από χωριό του Ηρακλείου. Ο Λίβυος από τα Χανια μιλούσε άριστα τα ελληνικά με την κρητική χανιώτικη λαλιά. Μας είπαν ότι καθυστερήσαμε 40 χρόνια. Ουσιαστικά εννοούσαν ότι αν ερχόμασταν πριν από σαράντα χρόνια θα βρίσκαμε κάποιους από τη δεύτερη, ίσως και την πρώτη γενιά, που έφυγαν μικρά παιδιά από την Κρήτη. Η επίσκεψη έγινε Νοέμβριο του 2021. Και οι δύο μεγάλοι, μας είπαν κάποιες μαντινάδες. Μας είπαν ότι στα σπίτια τους πριν από τον πόλεμο μιλούσαν μόνον ελληνικά. Έχουν τα εγγονια τους, που φυσικά δεν μιλάνε ελληνικά, αλλά θα ήθελαν να κάνουν μαθήματα για να μάθουν. Επί Καντάφι η κοινότητα δεν ήταν ελεύθερη να εκφράσει την ιδιαιτερότητά της ως προς την καταγωγή. Υπάρχει μία κυρία η οποία μελετάει την ιστορία της κονότητας. Κατάγεται κι αυτή από χωριό της Κρήτης. Επί Καντάφι είχε δεχθεί επισκέψεις της αστυνομίας… Τώρα που τα πράγματα έχουν κάπως ανοίξει, θέλησαν να μας γνωρίσουν. Πιο πολύ χρειάζονται την οικονομική συνεργασία και ανάπτυξη. Θέλουν την απευθείας πτήση αλλά και την ακτοπλοική σύνδεση με την Κρήτη, να δουν εμπορικές συνεργασίες, να αναπτύξουν σχέσεις με την Κρήτη».

Πράγματι υπάρχουν ευκαιρίες στη Λιβύη. Μέχρι σήμερα μόνον πέντε χώρες έχουν ανοίξει προξενείο στη Βεγγάζη. Η Τουρκία δεν είναι ανάμεσα σε αυτές. Όπως μου είπε ο Αχιλλέας Ρακίνας, η πρώτη παρουσία τούρκου αξιωματούχου στη Βεγγάζη ήταν τον Ιανουάριο του 2022, αλλά εν μέσω επεισοδίων (τα έσπασαν στο Δημαρχείο εξαγριωμένοι κάτοικοι από την τουρική παρουσία). Η προσέγγιση της Ανατολικής Λιβύης με την Τουρκία ήταν μάλλον ανεπιτυχής. «Οι επιχειρηματίες της Βεγγάζης, όμως, έχουν στενή σχέση με την τουρκική αγορά και τους τούρκους επιχειρηματίες. Τα περισσότερα εμπορεύματα έρχονται από την Τουρκία. Πολλές εταιρείες έχουν τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς στην Κωνσταντινούπολη. Υπάρχουν υποκαταστήματα. Διευκολύνονται στις μεταφορές χρημάτων. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την πραγματικότητα που υπάρχει», υπογραμμίζει ο Γενικός Πρόξενος στη Βεγγάζη.

Η πραγματικότητα αυτή δείχνει πόσο επιτακτική για τα ελληνικά πολιτικά αλλά και οικονομικά συμφέροντα είναι η ανάγκη της αεροπορικής αλλά και ακτοπλοϊκής σύνδεσης, σε αρχικό στάδιο τουλάχιστον της Κρήτης με τη Λιβύη...

 

Εικόνα vlavianos
Ασχολείται με διεθνή και διπλωματικά θέματα. Έχει καλύψει μεγάλα γεγονότα και πολεμικές συγκρούσεις για τον Αντέννα και το ΣΤΑΡ. Δούλεψε για χρόνια σε εφημερίδες. Έχει Master στην Επικοινωνία και Δημοσιογραφία και πτυχίο Ιστορίας και Αρχαιολογίας.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.