Γιατί κοιμούνταν άνθρωποι στην πλατεία Βικτωρίας;

Οι περισσότεροι αλλοδαποί που κοιμούνταν στην πλατεία Βικτωρίας μέχρι τη χθεσινή εκκένωση, είναι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες που έχουν λάβει άσυλο, ως εκ τούτου δικαιούνται τις παροχές του ελληνικού συστήματος πρόνοιας. Τότε γιατί ζουν δίπλα στον δρόμο;
Χρόνος ανάγνωσης: 
15
'
Η Μαρζίγια από το Αφγανιστάν με την οικογένειά της στην πλατεία Βικτωρίας.

Η Ζάκια από το Αφγανιστάν είναι 24 χρονών και βρίσκεται στον ένατο μήνα της εγκυμοσύνης της. Τις τελευταίες μέρες του Ιουλίου ήρθε στην Αθήνα με τον σύζυγό της και δύο μικρά παιδιά από τη Μόρια, από όπου τους είπαν να φύγουν, μιας και πλέον έχουν τα απαραίτητα έγγραφα και θεωρούνται «αναγνωρισμένοι πρόσφυγες». Το τελευταίο πράγμα που τους είπαν στη Λέσβο είναι πως όταν φτάσουν στην Αθήνα θα πρέπει να μπουν στο πρόγραμμα Helios. Όταν συναντήσαμε την οικογένεια, στις αρχές Αυγούστου, είχαν ήδη περάσει πέντε μέρες στην πλατεία Βικτωρίας και ακόμα δεν είχαν εικόνα του τι έπρεπε να κάνουν για να ενταχθούν στο πρόγραμμα, που θα τους εξασφαλίσει ένα σπίτι.

Στη δομή της Μόριας η οικογένεια έμεινε πέντε μήνες σε σκηνή και βασικό στόχο είχε να φύγει ασφαλής. «Η κατάσταση εκεί είναι πολύ άσχημη. Φοβάσαι συνέχεια μην σου επιτεθούν το βράδυ», λέει ο σύζυγος της Ζάκια, ο οποίος στο Αφγανιστάν δούλευε στα χωράφια ως αγρότης. «Δεν υπάρχει η δυνατότητα να μάθεις ελληνικά», μας αναφέρουν αν και οι ίδιοι δήλωσαν πως είχαν τη διάθεση. Ερχόμενοι στην Αθήνα δεν είχαν βγάλει ΑΦΜ ή ΑΜΚΑ, με αποτέλεσμα η διαδικασία ένταξής τους στο Helios να καθυστερεί.

«Θέλω να βρω ένα σπίτι αλλά δεν ξέρω πώς», λέει ο σύζυγος της Ζάκια και προσθέτει: «Δεν έχουμε χρήματα για να πάμε αλλού». Στη συνέχεια μας ρωτάει αν γνωρίζουμε αν υπάρχει θέση σε κάποια δομή ώστε να κατευθυνθούν εκεί.

Η πλατεία Βικτωρίας έχει αποκτήσει εδώ και μήνες χαρακτηριστικά χώρου διαμονής και διανυκτέρευσης, καθώς πολλοί αναγνωρισμένοι πρόσφυγες που δεν έχουν πλέον δικαίωμα παραμονής στις δομές των νησιών κατευθύνονται με τις οικογένειές τους εκεί, φτάνοντας στην Αθήνα. Το τρίμηνο Ιουνίου-Ιουλίου-Αυγούστου μεταφέρθηκαν από τα νησιά στην ενδοχώρα 10.838 πρόσφυγες.

Πολλοί αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, μετά την αποχώρησή τους από τη Μόρια, κινδυνεύουν να καταλήξουν στον δρόμο, καθώς φεύγοντας από τις δομές φιλοξενίας δεν έχουν μάθει να λειτουργούν αυτόνομα στην Ελλάδα. Την ίδια στιγμή, ελάχιστοι είναι οι ιδιοκτήτες σπιτιών που δείχνουν διάθεση να τους νοικιάσουν κάποιο σπίτι ή ελάχιστοι οι εργοδότες που θα τους προσφέρουν νόμιμη εργασία.

Ένας ιμάμης στην καρδιά της Βικτωρίας

Ο ιμάμης Άττα Ουλ Νασέρ βρίσκεται από το 2013 στην Ελλάδα. Αφότου ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Λονδίνο, ο χαλίφης της κοινότητας Αχμαντίγια τον διόρισε στην Αθήνα. Η παρουσία του νεαρού ιμάμη γίνεται εύκολα αισθητή στην πλατεία Βικτωρίας, καθώς οι πρόσφυγες που μένουν εκεί συρρέουν για να ζητήσουν τη βοήθειά του. Μέσω της φιλανθρωπικής οργάνωσης της κοινότητας Αχμαντίγια μοιράζονται καθημερινά 300 γεύματα στην πλατεία Βικτωρίας σε ανθρώπους που δεν έχουν χρήματα να αγοράσουν φαγητό. Πολλοί από τους εθελοντές που βοηθούν είναι και οι ίδιοι πρόσφυγες, που περιμένουν να κριθεί το αίτημά τους για άσυλο. «Είναι όμορφο», σημειώνει ο ιμάμης, «γιατί οι ίδιοι οι πρόσφυγες ανταποδίδουν τη βοήθεια στην κοινότητα που τους δέχτηκε».

Μέχρι τα τέλη Ιουλίου, αναφέρει στο inside story, συνάντησε τουλάχιστον 10 εγκύους που έμεναν στην πλατεία επειδή δεν είχαν στέγη. Πρόκειται για «μια ανθρωπιστική κρίση με την οποία δεν ασχολείται κανείς», μας λέει.

«Κάθε μέρα έρχονται κι άλλοι πρόσφυγες, 10-15 άτομα, οι περισσότεροι από τη Μόρια και το Καρατεπέ της Λέσβου», αναφέρει ο ιμάμης και προσθέτει: «Η πλειοψηφία των ανθρώπων είναι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, ωστόσο υπάρχουν κι άλλοι που περιμένουν να βγει η απόφαση για το αν δικαιούνται άσυλο, ενώ υπάρχει και ένα ποσοστό που αφορά ανθρώπους των οποίων η αίτηση έχει απορριφθεί και περιμένουν να ασκήσουν έφεση». Οι περισσότεροι είναι από το Αφγανιστάν, αλλά υπάρχουν και άνθρωποι από τη Σομαλία, το Πακιστάν και το Ιράν.

Όσα μας είπε ο ιμάμης επιβεβαίωσε στο inside story και η Ύπατη Αρμοστεία, κρούοντας παράλληλα το καμπανάκι για το μέλλον: «Σύμφωνα με τα στοιχεία των αρχών, που έχουν αναλάβει την παραπομπή των ανθρώπων που βρίσκονται άστεγοι στην πλατεία Βικτωρίας σε άλλες δομές σε συντονισμό με τον Δήμο της Αθήνας και άλλους φορείς, πρόκειται κατά πλειοψηφία για αναγνωρισμένους πρόσφυγες, που βρίσκονταν προηγουμένως σε κάποιο από τα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης των νησιών του Αιγαίου και ως αποτέλεσμα της αναγνώρισής τους μπόρεσαν να ταξιδέψουν πλέον από τα νησιά προς την ενδοχώρα».

Εξηγώντας γιατί οι πρόσφυγες αυτοί μένουν στο δρόμο, η Ύπατη Αρμοστεία αναφέρει: «Αυτοί οι άνθρωποι, από την υπερπληρότητα των κέντρων υποδοχής και την κατάσταση επισφάλειας των νησιών, βρέθηκαν στην Αθήνα χωρίς να έχουν κάποιες βασικές δυνατότητες και προϋποθέσεις για ανεξάρτητη διαβίωση. Χωρίς να μιλούν τη γλώσσα, με δεδομένες τις ήδη δύσκολες συνθήκες για την εύρεση στέγης και εργασίας και αντιμέτωποι με πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες που απαιτεί το σύστημα πρόνοιας της χώρας, είναι έκθετοι όχι μόνο στην αστεγία, αλλά και σε περαιτέρω κινδύνους και εκμετάλλευση. Αν λάβουμε υπόψη και έναν αυξανόμενο αριθμό αναγνωρισμένων προσφύγων στην ενδοχώρα που καλούνται μόλις σε 30 ημέρες από την χορήγηση ασύλου να αποχωρήσουν από το σύστημα υποδοχής, προτού να έχουν αποτελεσματική πρόσβαση στην αγορά εργασίας και σε προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας, καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο που υπάρχει κίνδυνος να επιδεινωθεί».

Το inside story απευθύνθηκε στον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, ο οποίος από την πλευρά του απαντά πως υπάρχουν κλιμάκια του προγράμματος Helios που επισκέπτονται το πεδίο (δλδ τα κέντρα υποδοχής) και, σε συνεργασία με άλλους φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα, υποστηρίζουν τους δικαιούχους στην έκδοση των απαραίτητων εγγράφων.

Το πρόβλημα με δυο λόγια εντοπίζεται σε δύο σημεία: Το πρώτο είναι πως οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν τα απαραίτητα έγγραφα (πχ ΑΦΜ) ώστε όταν έρθουν στην Αθήνα να μπουν κατευθείαν στο πρόγραμμα Helios και το δεύτερο πως για όσο καιρό παρέμειναν σε δομές φιλοξενίας όπως η Μόρια, δεν μπόρεσαν να μάθουν ελληνικά, με αποτέλεσμα να μην έχουν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν αυτόνομα στη χώρα.

Ο ΔΟΜ σημειώνει σχετικά ότι «πράγματι, διαπιστώθηκε ζήτημα κατά την απόκτηση των κατάλληλων εγγράφων στα νησιά και ένας αριθμός αναγνωρισμένων προσφύγων έρχεται από τη Μόρια στην ηπειρωτική Ελλάδα χωρίς τις απαραίτητες διατυπώσεις που είχαν εκδοθεί πριν από τη μετακίνησή τους εκεί. Ωστόσο, το ζήτημα συζητήθηκε με τις ελληνικές Αρχές και έχουν ληφθεί πολλές πρωτοβουλίες από την πλευρά του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και του Δήμου Αθηναίων αντίστοιχα, προς εύρεση λύσεων».

Σε επικοινωνία του inside story με τον προϊστάμενο της ΔΟΥ Λέσβου, ο κύριος Παναγιώτης Μπαρούτης εξήγησε πως η ΔΟΥ έχει συγκεκριμένες δυνατότητες ενώ δίνει πολύ μεγάλη σημασία στην εξυπηρέτηση όχι μόνο των προσφύγων αλλά και των γηγενών. Όπως τόνισε, πάντα οι υπηρεσίες ζητούν ενίσχυση του προσωπικού, ενώ σημείωσε πως οι εργαζόμενοι της ΔΟΥ που απασχολούνται στον τομέα της έκδοσης εγγράφων για τους πρόσφυγες είναι συγκεκριμένοι και εξειδικευμένοι.

Ο κ. Μπαρούτης ανέφερε επίσης πως ο μόνος λόγος για να μην λάβει κάποιος πρόσφυγας ΑΦΜ ή ΑΜΚΑ είναι είτε να μην προσκομίσει τα κατάλληλα έγγραφα είτε να μην προσέλθει στην υπηρεσία, διαφορετικά η έκδοση των στοιχείων γίνεται αμέσως. Σύμφωνα με τη ΔΟΥ Λέσβου, οι πρόσφυγες μπορούν να προσέρχονται κάθε Δευτέρα και Τρίτη από τις 8 έως τις 11 το πρωί για να εκδίδουν τα απαραίτητα έγγραφα. Σημειώνεται πως, σύμφωνα με τον προϊστάμενο της υπηρεσίας, ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι αυτό της γλώσσας, καθώς πολλοί πρόσφυγες δεν γνωρίζουν αγγλικά και καθίσταται δύσκολη η επικοινωνία με τους υπαλλήλους.

Η έλλειψη εγγράφων επιβραδύνει την ταχύτητα της πρόσβασής τους στο Helios και γι’ αυτό κάποιοι που έχουν μερικά χρήματα ψάχνουν σπίτι να νοικιάσουν όταν φτάνουν στην Αθήνα. Συνήθως όμως η συζήτηση τελειώνει όταν ο ιδιοκτήτης του σπιτιού ακούει τη λέξη «Αφγανιστάν». «Ζούμε σε δύσκολη εποχή. Οι ιδιοκτήτες των σπιτιών φοβούνται και είναι κατανοητό γιατί δεν ξέρουν αν θα τους πληρώσουν το νοίκι», αναφέρει ο ιμάμης, ο οποίος φωτίζει και μια άλλη πτυχή του θέματος που αφορά στη σύγχυση που επικρατεί σχετικά με τη στάση των προσφύγων απέναντι στη μεταφορά τους σε δομές φιλοξενίας. Αν και αναφέρθηκε πως οι πρόσφυγες αρνούνται να μεταβούν σε προσφυγικές δομές, στην πραγματικότητα το προτιμούν από το να μένουν στον δρόμο. Ωστόσο, εξαιτίας της κατάστασης σε κλειστές δομές όπως η Αμυγδαλέζα αρνούνται να επιστρέψουν σε συνθήκες που να θυμίζουν Μόρια και ζητούν να μεταβούν σε ανοιχτές δομές φιλοξενίας, όπως ο Ελαιώνας και η Μαλακάσα. Εξάλλου σύμφωνα με τον νόμο, όσοι λαμβάνουν άσυλο έχουν σχεδόν τα ίδια δικαιώματα με έναν Έλληνα πολίτη.

Σημειώνεται ωστόσο πως το νέο κύμα προσφύγων που κατέφτασε στην πλατεία Βικτωρίας στα τέλη Αυγούστου μεταφέρθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου στη δομή της Αμυγδαλέζας. Συγκεκριμένα, τρία λεωφορεία της ΕΛ.ΑΣ. μετέφεραν 81 άτομα, μεταξύ των οποίων και παιδιά, σε ξεχωριστό χώρο ώστε πρώτα να εξεταστούν για κορονοϊό από κλιμάκιο του ΕΟΔΥ και στη συνέχεια να παραμείνουν εκεί προσωρινά, έως ότου βρεθούν άλλοι χώροι διαμονής.

Εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο

Πολλά είναι τα περιστατικά εκμετάλλευσης το τελευταίο διάστημα, όπου πρόσφυγες βρίσκονται να πληρώνουν δυσθεώρητα ποσά για να μην μείνουν στον δρόμο. Στα πέριξ της πλατείας Βικτωρίας, Αφγανοί νοικιάζουν σπίτια σε Αφγανούς ζητώντας και 100 ευρώ το κεφάλι μηνιαίως για να μείνει μια 4μελής οικογένεια σε ένα δωμάτιο σπιτιού που μένουν και άλλοι. Σε άλλη περίπτωση, στεγάζονται τρεις τετραμελείς οικογένειες σε σπίτι με τρία δωμάτια, όπου κάθε οικογένεια πληρώνει στον ιδιοκτήτη 350 ευρώ τον μήνα.

«Οι άνθρωποι αυτοί έχουν υποφέρει πολύ. Αν τους δινόταν πραγματικά η ευκαιρία να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία, πιστεύω πως θα έμεναν εδώ και δεν θα έφευγαν για κάποια άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Η Ελλάδα είναι ένα από τα καλύτερα μέρη της Ευρώπης για να μείνει κανείς», σημειώνει ο ιμάμης Άττα Ουλ Νασέρ και συνεχίζει: «Ποιος θέλει να βλέπει παιδιά σε τέτοια κατάσταση; Είναι άνθρωποι, όχι ζώα. Η περιοχή ενέχει κινδύνους για τα παιδιά. Από παιδόφιλους που ψάχνουν εύκολα θύματα μέχρι ανθρώπους που πληρώνουν νεαρά αγόρια για σεξ, ένα τέτοιο περιβάλλον δεν είναι ασφαλές».

«Δεν υπάρχει σύστημα ένταξης», λέει ακόμα και φέρνει ως παράδειγμα τη Γερμανία, όπου όσο οι πρόσφυγες βρίσκονται σε δομές φιλοξενίας είναι υποχρεωτικό να μαθαίνουν γερμανικά, ενώ παράλληλα ετοιμάζονται τα χαρτιά τους. «Εδώ ο κόσμος μένει μετέωρος».

Οι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας δικαιούνται τις παροχές του ελληνικού συστήματος πρόνοιας, συμπεριλαμβανομένου του εισοδήματος κοινωνικής αλληλεγγύης. Επιπλέον, οι πρόσφυγες μπορούν να επωφεληθούν από τις υπηρεσίες των δημοτικών δομών για τους αστέγους, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις που ισχύουν για όλους, αναφέρει ο ΔΟΜ.

Η Ύπατη Αρμοστεία εξηγεί: «Ενώ τα εθνικά συστήματα είναι θεωρητικά ανοιχτά στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες, οι οποίοι είναι επιλέξιμοι για πολλά εθνικά προγράμματα, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα ή το Επίδομα Στέγασης, στην πράξη τα εμπόδια είναι πολλά και συχνά ανυπέρβλητα – στη συμπερίληψη και των δικαιούχων διεθνούς προστασίας με ίδιους όρους και προϋποθέσεις όπως και για τους ‘Έλληνες. Στόχος δεν είναι βέβαια η εσαεί σύνδεση με προνοιακού τύπου παροχές αλλά η κάλυψη των αναγκών που προκύπτουν από ευαλωτότητες και η στήριξη των ανθρώπων στην προσπάθειά τους να σταθούν στα πόδια τους».

Τι κάνει η Ελλάδα με τους πρόσφυγες που έρχονται;

Από την έναρξη του προσφυγικού κύματος το 2015 η Ελλάδα προσπαθεί να διαχειριστεί τις μεταναστευτικές ροές είτε δημιουργώντας Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης, είτε υλοποιώντας προγράμματα για τη στέγαση και την ένταξη των προσφύγων. Σημειώνεται πως η χώρα μας από το 2015 μέχρι σήμερα έχει λάβει 2,64 δισ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη διαχείριση του προσφυγικού (εδώ αναλυτικά τα ποσά που έχουν δοθεί στην Ελλάδα, ενημερωμένα τελευταία φορά τον Ιούλιο του 2020).

Η σειρά είναι η εξής: όταν έρχεται ένας πρόσφυγας στην Ελλάδα, πρέπει πρώτα να καταγραφεί σε κάποιο κέντρο υποδοχής, στη συνέχεια να κάνει αίτηση για διεθνή προστασία και μετά να περιμένει μέχρι να οριστεί η μέρα της συνέντευξης στην Υπηρεσία Ασύλου. Όσοι πρόσφυγες είναι ευάλωτοι μεταφέρονται σε σπίτια μέσω του προγράμματος Estia.

Μετά τη συνέντευξη, η Υπηρεσία Ασύλου αποφασίζει αν θα χορηγήσει καθεστώς πρόσφυγα/δικαιούχου προστασίας ή αν θα απορρίψει την αίτηση του αιτούντα. Σε περίπτωση θετικής απάντησης, οι πρόσφυγες οφείλουν μέσα σε 30 μέρες να φύγουν από τη δομή φιλοξενίας ή το σπίτι στο οποίο βρίσκονται και όσοι από αυτούς επιθυμούν να ενταχθούν στο πρόγραμμα Helios, το οποίο θα τους βοηθήσει να βρουν ένα σπίτι και να προσπαθήσουν να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία. Η πλειοψηφία εξάλλου απλώς περιμένουν κάποιους μήνες μέχρι να πάρουν στα χέρια τους τα ταξιδιωτικά έγγραφα (διαβατήριο) και να φύγουν για κάποια άλλη χώρα της ΕΕ.

Σήμερα, στην Ελλάδα λειτουργούν 32 Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης όπου διαμένουν αιτούντες άσυλο, ενώ «τρέχουν» δύο βασικά προγράμματα, το Estia και το Helios.

  • Το πρόγραμμα Estia ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2017 και παρέχει βοήθεια στους ευάλωτους πρόσφυγες και στις οικογένειές τους που έχουν κάνει αίτηση για άσυλο, καθώς τους βρίσκει κατάλυμα. Παράλληλα, παρέχει και χρηματική βοήθεια (η λεγόμενη cash card) με τους αιτούντες άσυλο να παραλαμβάνουν ένα προκαθορισμένο μηνιαίο ποσό, που τους επιτρέπει να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες όπως αυτοί επιλέγουν. Το πρόγραμμα των cash cards θα βοηθήσει πάνω από 92.000 ανθρώπους το 2020.
  • Χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
  • Για το 2020 ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται στα 175 εκατ. ευρώ, επιτρέποντας στην Ύπατη Αρμοστεία (και στο υπουργείο) να διατηρήσει 25.500 θέσεις στέγασης ως το τέλος του έτους.
Οι εξώσεις από τα σπίτια του ESTIA

Σύμφωνα με τροπολογία του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου που ψηφίστηκε στις 5 Μαρτίου, μόλις ένας πρόσφυγας λάβει θετική απάντηση από την Υπηρεσία Ασύλου έχει 30 μέρες μέχρι να διακοπούν οι παροχές σε είδος (σπίτι) και σε χρήμα (cash card). Παλαιότερα, οι πρόσφυγες ενημερώνονταν έξι μήνες πριν.

Στα τέλη Μαΐου, με κοινή επιστολή τους 61 ΜΚΟ εξέφρασαν την ανησυχία τους για την παραπάνω απόφαση της κυβέρνησης, σημειώνοντας πως οι επικείμενες εξώσεις τουλάχιστον 8.300 αναγνωρισμένων προσφύγων θα επηρεάσουν ανθρώπους, στην πλειονότητά τους οικογένειες με παιδιά, που αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να βρεθούν σε κατάσταση αστεγίας.

Λόγω της πανδημίας, το υπουργείο δεν προχώρησε άμεσα σε εξώσεις, ωστόσο από τον Ιούνιο και μετά στις δομές φιλοξενίας οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες δέχονται καθημερινά πιέσεις για να φύγουν, ενώ παράλληλα οι αρμόδιες Αρχές ζητούν επιτακτικά από τους λιγότερο ευάλωτους πρόσφυγες να εγκαταλείψουν τα σπίτια του Estia. Τέτοια είναι και η περίπτωση της Ζάκια και αρκετών ακόμα προσφύγων που μένουν στην πλατεία Βικτωρίας.

Η εξήγηση που μας έδωσε ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης ήταν η εξής: «η ανακοίνωση της αυστηρής προθεσμίας εξόδου που έδωσαν οι ελληνικές Αρχές τον περασμένο Ιούνιο αποτέλεσε έκπληξη για πολλούς από τους δικαιούχους που περίμεναν να παραταθεί η προθεσμία. Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί από τους πρόσφυγες που επηρεάστηκαν από την απόφαση δεν είχαν προετοιμαστεί για την έξοδο και μάλιστα σημαντικός αριθμός από αυτούς κατέληξαν στο κέντρο της Αθήνας».

«Η απόφαση αυτή δημιούργησε επίσης μια κατάσταση όπου ένας μεγάλος αριθμός (όχι πάντα προετοιμασμένων) προσφύγων κλήθηκε να φύγει ταυτόχρονα. Ωστόσο, οι ελληνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και του Δήμου Αθηναίων, έλαβαν μέτρα για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης και παρέπεμψαν αυτούς τους ανθρώπους σε ήδη υπάρχουσες δομές φιλοξενίας στην Αθήνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 45% των ανθρώπων που έχουν αποφασίσει να ακολουθήσουν την οδηγία εξόδου από τον Μάιο του 2020 έχουν ήδη βρει ένα διαμέρισμα με την υποστήριξη του Helios».

Πράγματι, άνθρωποι με γνώση του προσφυγικού μάς εξήγησαν πως το σκεπτικό των εξώσεων με τη λογική της αποσυμφόρησης των ΚΥΤ –ειδικά στα νησιά– είναι μεν προβλεπόμενο, αλλά παραβλέπει την αδυναμία της χώρας να παρέχει ένα «ενταξιακό» δίχτυ προστασίας τόσο σε αναγνωρισμένους πρόσφυγες, όσο και σε αιτούντες άσυλο ή ακόμα και σε όσους ασκούν έφεση σε απορριπτικές αποφάσεις.

Από την πλευρά της βέβαια η Ύπατη Αρμοστεία σημειώνει: «Είναι κατανοητός ο στόχος να διατεθούν περισσότεροι πόροι και θέσεις για τους αιτούντες άσυλο, καθώς το σύστημα υποδοχής της χώρας αντιμετωπίζει έλλειψη σε θέσεις στέγασης. Όμως το να οδηγούνται οι άνθρωποι έξω από τη στέγασή τους χωρίς να υπάρχει εγκαίρως ένα δίχτυ ασφαλείας, ούτε μέτρα για να εξασφαλιστεί η αυτάρκειά τους, μπορεί να οδηγήσει πολλούς στη φτώχεια και την αστεγία και να δράσει προς την αντίθετη κατεύθυνση της ενταξιακής πορείας».

Και συνεχίζει: «Ιδιαίτερα για τους ευάλωτους ανθρώπους που δεν μπορούν να αποχωρήσουν σε αυτό το στενό χρονικό πλαίσιο, ανάμεσά τους οικογένειες με παιδιά σε σχολική ηλικία, μονογονεϊκές οικογένειες, άνθρωποι με αναπηρία και άλλες περιπτώσεις ανθρώπων με ιδιαίτερες ανάγκες, θα πρέπει να υπάρχει μια σταδιακή προσέγγιση και ένα περιθώριο παράτασης της βοήθειας που λαμβάνουν. Ακόμα περισσότερο τη στιγμή που οι ευρείες κοινωνικο-οικονομικές συνέπειες της πανδημίας δημιουργούν επιπλέον προκλήσεις και κινδύνους για τα πιο αδύναμα μέλη της κοινωνίας μας».

ΔΟΜ: Αρκετός χρόνος οι 30 μέρες αρκεί να υπάρχουν τα έγγραφα

Από την πλευρά του ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης ανέφερε στο inside story ότι παρότι «η περίοδος των 30 ημερών, η οποία ξεκινά αφότου οι δικαιούχοι λάβουν την λήψη ειδοποίησης περί αναγνώρισης διεθνούς προστασίας (και όχι μετά την ίδια την αναγνώριση), αν και είναι όντως πολύ μικρότερη από το διάστημα που προβλεπόταν στο παρελθόν, δηλαδή έξι μήνες, μπορεί ακόμη να θεωρηθεί αρκετός χρόνος για την εύρεση διαμερίσματος και την υπογραφή σύμβασης, εάν υπάρχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις και τα ανάλογα έγγραφα».

Σύμφωνα με τον οργανισμό, η δυσκολία έγκειται στις γραφειοκρατικές διαδικασίες που μπορούν να κοστίσουν πολύτιμο χρόνο σε έναν πρόσφυγα: «Για να είναι σε θέση να υπογράψει τη σύμβαση και να λάβει τις επιδοτήσεις ενοικίου, ο δικαιούχος υποχρεούται να έχει αριθμό φορολογικού μητρώου και να ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό στο όνομά του. Το απαιτητικό σκέλος της διαδικασίας για τους δικαιούχους αφορά, στην πραγματικότητα αυτές ακριβώς τις τυπικές διαδικασίες. Οι δικαιούχοι ασύλου πχ έχουν το δικαίωμα έκδοσης των απαραίτητων δικαιολογητικών, για το άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού ωστόσο, είναι απαραίτητη η παροχή διεύθυνσης».

Ο ΔΟΜ κάνει λόγο για «πλήρη συντονισμό μεταξύ όλων των αρμοδίων μερών για την έκδοση ΑΜΚΑ, ΑΦΜ, ΙΒΑΝ κ.α.» και σημειώνει πως «τους τελευταίους μήνες έχουμε δει σημαντικές προσπάθειες από την πλευρά των Αρχών για βελτίωση και επιτάχυνση αυτών των διαδικασιών και ορισμένες αλλαγές έχουν ήδη συντελεστεί. Ελπίζουμε ότι σύντομα αυτές οι διαδικασίες θα εκσυγχρονιστούν πλήρως, διευκολύνοντας έτσι την ομαλή μετάβαση των δικαιούχων από το Σύστημα Υποδοχής στο ενταξιακό πρόγραμμα Helios».

Πηγές Κομισιόν: «Δίκαιες» οι εξώσεις - Εργαζόμαστε σε προγράμματα ένταξης

Σύμφωνα με πηγές της Κομισιόν που μίλησαν στο inside story, η Επιτροπή είναι ενήμερη για τις αλλαγές του υπουργείου ως προς την παροχή στέγης στους πρόσφυγες και εκτιμά πως «ο νέος νόμος δεν επηρεάζει την ποσότητα ούτε την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στο πλαίσιο του προγράμματος Estia». Εξάλλου, τα διαμερίσματα που θα αδειάσουν θα δοθούν σε άλλους πρόσφυγες που περνούν από τη διαδικασία ασύλου, σημειώνουν.

Οι πληροφορίες μας αναφέρουν πως οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες που έπρεπε να εγκαταλείψουν τα σπίτια έως την 1η Ιουνίου ενημερώθηκαν τον Μάρτιο, ενώ στη συνέχεια το υπουργείο Μετανάστευσης ανέστειλε όλες τις επικείμενες εξόδους μέχρι τα τέλη Μαΐου λόγω κορονοϊού. Όπως μας αναφέρθηκε, «όλοι οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες που πρόκειται να εξέλθουν δικαιούνται να υποβάλουν αίτηση για το πρόγραμμα Helios. Για όσους επρόκειτο να αποχωρήσουν την 1η Ιουνίου, το υπουργείο Μετανάστευσης είχε παρατείνει την περίοδο για έναν επιπλέον μήνα (μέχρι το τέλος Ιουλίου)».

HELIOS: Ένα πρόγραμμα 3 σε 1

Από τη στιγμή που ένας πρόσφυγας θεωρείται αναγνωρισμένος, δηλωμένος στόχος της ελληνικής κυβέρνησης είναι να προχωρήσει στην ομαλή μετάβασή του στην ελληνική κοινωνία. Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκε το πρόγραμμα Helios, το οποίο απευθύνεται στους αναγνωρισμένους μετά την 1/1/18 πρόσφυγες.

Σύμφωνα με πηγές με γνώση του προσφυγικού, με το Helios έγινε προσπάθεια να γεφυρωθούν τρία προγράμματα που θα έπρεπε να είχαν δημιουργηθεί νωρίτερα. Κάλυψε την ανάγκη ενός προγράμματος ένταξης που να έχει και πανελλαδική εμβέλεια, προσφέροντας βασικές μορφές στήριξης όπως 1) την εκμάθηση ελληνικών (η οποία είναι υποχρεωτική), 2) τη βοήθεια για παροχή στέγης και 3) την επαγγελματική καθοδήγηση. Το πρόγραμμα παρέχει τις υπηρεσίες του σε πρόσφυγες για διάστημα που διαρκεί 6-12 μήνες.

  • Το πιλοτικό πρόγραμμα Helios του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΔΟΜ) ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2019 και ολοκληρώνεται στις 30 Νοεμβρίου του 2020. Γίνονται συζητήσεις για την παράτασή του.
  • Χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με 47,17 εκατ. ευρώ και σύμφωνα με την ίδια την Κομισιόν θεωρείται «πετυχημένο».
  • Μέχρι στιγμής στο πρόγραμμα έχουν εγγραφεί 13.633 πρόσφυγες ενώ έως τις 7 Αυγούστου οι νέες αιτήσεις έφτασαν τις 104.
  • Η συμμετοχή στο πρόγραμμα είναι εθελοντική, ενώ στοχεύει κυρίως στην ενδυνάμωση των προσφύγων –καθώς απαιτεί ενεργητική στάση από μέρους τους– και όχι τόσο στην προστασία (όπως το Estia).
  • Ο ΔΟM έχει θέσει σε λειτουργία 19 Κέντρα Εκπαίδευσης και Ένταξης (ILC) σε όλη την Ελλάδα, όπου αναγνωρισμένοι πρόσφυγες μπορούν να λάβουν συμβουλές και υποστήριξη για γραφειοκρατικά ζητήματα, όπως η έκδοση ΑΜΚΑ ή ΑΦΜ.

Συνοπτικά, το πρόγραμμα Helios καλύπτει 5 πυλώνες:

  • Στήριξη στέγασης: Παρέχεται βοήθεια στους πρόσφυγες ώστε να μάθουν πώς να βρουν σπίτι και να το νοικιάσουν στο όνομά τους, παρέχοντάς τους εισφορές για τις δαπάνες ενοικίασης και μετακόμισης.
    Μέγεθος Οικογένειας Συνεισφορά στην ΄Έναρξη Ανεξάρτητης Διαβίωσης Συνεισφορά στο Κόστος Ενοικίου
    Καταβολή άπαξ (ευρώ) Μηνιαία Καταβολή (ευρώ)
    1 440 162
    2 830 309
    3 980 396
    4 με 5 1.172 504
    6 1.490 630

     

  • Μαθήματα ένταξης: Διεξαγωγή μαθημάτων ένταξης σε Εκπαιδευτικά Κέντρα Ένταξης σε όλη τη χώρα. Κάθε κύκλος μαθημάτων έχει διάρκεια 6 μηνών και περιλαμβάνει ενότητες σχετικές με την εκμάθηση της Ελληνικής γλώσσας, τον πολιτιστικό προσανατολισμό, τον βαθμό ετοιμότητας για εργασία κι άλλες δεξιότητες.
  • Στήριξη της απασχόλησης: Συμβουλευτικές υπηρεσίες με στόχο τη διευκόλυνση των προσφύγων στην αγορά εργασίας.
  • Παρακολούθηση της διαδικασίας ένταξης: Τακτική αξιολόγηση της προόδου ένταξης των επωφελούμενων, ώστε να διασφαλιστεί ότι βρίσκονται σε θέση να διαπραγματευτούν επιτυχώς με τις ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος Helios και ότι θα μπορέσουν να ζήσουν αυτόνομοι στην Ελλάδα.
  • Ευαισθητοποίηση των κοινοτήτων υποδοχής

Παρά τις προσπάθειες που γίνονται σε εθνικό επίπεδο, ο ΔΟΜ τονίζει στο inside story την ανάγκη για μεγαλύτερη συμμετοχή της ελληνικής κοινωνίας στη στήριξη της διαδικασίας ένταξης. Μάλιστα, σημειώνει πως «η διαδικασία ένταξης των δικαιούχων στην τοπική κοινωνία δεν μπορεί να μη λάβει υπόψη την ανάγκη για δίκαιη κατανομή τους στους Δήμους της χώρας, για δημιουργία υποδομών και οικονομική υποστήριξη στις ελληνικές τοπικές κοινωνίες».

Εξάλλου, όπως σχολιάζει στο inside story ο πρόεδρος του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων, Γιονούς Μοχαμαντί, «κανένα πρόγραμμα στέγασης δεν μπορεί να λειτουργήσει, αν δεν υπάρχει ένα ολιστικό σύστημα ένταξης των προσφύγων. Το να δίνεις μια οικονομική ενίσχυση κι ένα σπίτι σε κάποιον, απλώς τον οδηγείς στην ιδρυματοποίηση, δεν τον βοηθάς να σταθεί στα πόδια του».

Με απλά λόγια, κάποια στιγμή η ελληνική κοινωνία και οι εκπρόσωποί της πρέπει να αποδεχτούν το γεγονός ότι η χώρα δεν είναι μόνο πέρασμα, αλλά και μελλοντικό σπίτι για κάποιους –λίγους– από αυτούς τους ανθρώπους, ίσως παρά την αρχική θέλησή τους. Αλλά το διεθνές δίκαιο, το συμφέρον της και οι αρχές του σύγχρονου ανθρωπισμού επιβάλλουν να κάνει ό,τι μπορεί, ώστε να τους εντάξει ομαλά στο σώμα της.

*Ερωτήσεις απευθύναμε και στο υπουργείο Μετανάστευσης & Ασύλου, αλλά δεν κατέστη εφικτό να λάβουμε απαντήσεις.

Εικόνα maragoudaki
Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακό στη μετάφραση στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Από το 2015 εργάζεται στον ηλεκτρονικό Τύπο ως δημοσιογράφος. Μιλάει αγγλικά, ιταλικά και γερμανικά και δεν της αρέσει να μιλάει για τον εαυτό της σε τρίτο πρόσωπο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
3

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.