Οι καλλιτέχνες της μοναξιάς

Σπουδαίοι πίνακες, βιβλία και ανακαλύψεις έγιναν σε συνθήκες αποστασιοποίησης. Αυτή είναι και η βασική αρχή της «επιστήμης της μοναξιάς».
Χρόνος ανάγνωσης: 
6
'
H Φρίντα Κάλο φωτογραφημένη από τον Γκιγιέρμο Κάλο, 1932 © Frida Kahlo Museum

Η απομόνωση της καραντίνας είναι κάτι που πολλοί βρίσκουν αφόρητο. Υπάρχουν όμως κι εκείνοι που θα μπορούσαν να διδάξουν master class για το πώς να είμαστε δημιουργικοί στην εποχή που είμαστε υποχρεωμένοι να παραμείνουμε μόνοι στο σπίτι, από τον Σέξπιρ και την Έμιλι Ντίκινσον μέχρι τον Αϊνστάιν και τον Νεύτωνα. Η «επιστήμη της μοναξιάς» υποστηρίζει ότι είμαστε παραγωγικοί όταν βρισκόμαστε στη μάλλον δυσάρεστη περίσταση της απομόνωσης, επειδή ναι μεν οι άλλοι άνθρωποι μας εμπνέουν και μας προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες και εμπειρίες, όμως χρειαζόμαστε μοναχικό χρόνο για να επεξεργαστούμε τα δεδομένα και να καταλήξουμε σε νέες, δικές μας ανακαλύψεις.

Αυτές τις μέρες που υπάρχει ανάγκη για ξεκάθαρη ενημέρωση κι ανάλυση, το inside story προσφέρει όλα τα άρθρα γύρω από τον Covid-19 ελεύθερα σε όλους τους αναγνώστες.

#ΜένουμεΣπίτι: Ανακαλύψτε πάνω από 2.500 ρεπορτάζ και ιστορίες του inside story. Γραφτείτε για έναν μήνα δωρεάν EΔΩ

Οι καλλιτέχνες και επιστήμονες που μεγαλούργησαν κατά τη διάρκεια κάποιου περιορισμού, κατ’ επιλογή ή επιβεβλημένου, είναι οι ιστορίες μοναχικής αισιοδοξίας που σήμερα είναι πιο επίκαιρες από ποτέ. Η Σιμόν ντε Μποβουάρ έγραψε το μοναδικό της θεατρικό κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και ο Βίκτωρ Ουγκό τους Άθλιους όταν βρισκόταν στην εξορία. Η Ιάπωνας καλλιτέχνης Γιαγιόι Κουσάμα από το 1977 ζει από επιλογή σε ψυχιατρική κλινική χωρίς να έχει σταματήσει να δημιουργεί μεγάλα έργα. Και αν η Φρίντα Κάλο επέλεξε να ζωγραφίζει πεταλούδες (εντάξει, και σφυροδρέπανα) στους ορθοπεδικούς της κορσέδες, τότε σίγουρα αξίζει να σκεφτείς ποια μεγάλη ιδέα σου διαφεύγει ενόσω μετράς τα πλακάκια στο πάτωμα της κουζίνας.

Δάντης

Ο Δάντης Αλιγκέρι έγραψε τη Θεία Κωμωδία, ένα από τα σπουδαιότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, εξόριστος. Ο ποιητής είχε εκδιωχθεί από την αγαπημένη του Φλωρεντία για πολιτικούς λόγους, και πέρασε την υπόλοιπη ζωή του περιπλανώμενος σε διάφορες ιταλικές πόλεις. Το φανταστικό ταξίδι του Δάντη στον Άδη και στους κύκλους της κόλασης, τρομακτικό και ωραίο ταυτόχρονα, είναι σύμφωνα με το βιβλίο Realms of Exile: Nomadism, Diasporas, and Eastern European Voices τόσο ζωντανό επειδή ο ποιητής ήταν τόσο μακριά από την καθημερινότητά του. Μιας και πολλοί χαρακτήρες είναι Φλωρεντίνοι και οι καταστάσεις που περιγράφονται εκφράζουν αντιφλωρεντινή διάθεση, είναι σαν μια άσκηση μνήμη από τον Δάντη Αλιγκέρι, που εν τω μεταξύ είχε έρθει σε ρήξη και με τους συν-εξόριστους φίλους του προκειμένου να «μείνει μια συντροφιά από μόνος του».

Γουίλιαμ Σέξπιρ

Αν και ακούγεται σαν εμψυχωτικός αστικός μύθος, ο Βασιλιάς Ληρ γράφτηκε εν μέσω πανδημίας. Στις αρχές του 17ου αιώνα ο Σέξπιρ ήταν επαγγελματίας ηθοποιός και συν-θιασάρχης της θεατρικής ομάδας The King’s Men όταν έκλεισαν όλα τα θέατρα του Λονδίνου λόγω της Μαύρης Πανώλης (σύμφωνα με τον νόμο, όλα τα δημόσια θεάματα έκλειναν όταν οι θάνατοι ξεπερνούσαν τους 30). Μεταξύ 1603 και 1613, την πιο παραγωγική δεκαετία του συγγραφέα, οι θεατρικές σκηνές του Λονδίνου παρέμειναν κλειστές για το 60% του χρόνου. Αν και το 1606 τα θύματα της πανδημίας ήταν λιγότερα από άλλες χρονιές, τα καταστήματα έκλεισαν, ο κόσμος τηρούσε αποστάσεις και οι καμπάνες χτυπούσαν διαρκώς πένθιμα. Ο ίδιος ο Σέξπιρ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του όταν η σπιτονοικοκυρά του πέθανε από την πανώλη. Χωρίς σταθερή δουλειά και έχοντας πολύ ελεύθερο χρόνο, αφοσιώθηκε στο γράψιμο, και ολοκλήρωσε τα έργα Βασιλιάς Ληρ, Μάκβεθ και Αντώνιος και Κλεοπάτρα μέσα στη χρονιά.

Ισαάκ Νεύτων

Περίπου μισό αιώνα αφότου ο Σέξπιρ έγραψε τα σπουδαία του έργα, ο Ισαάκ Νεύτων έπρεπε επίσης να αποφύγει την πανδημία στην Αγγλία. Τον Ιούλιο του 1665, σημειώθηκε ένα από τα τελευταία ξεσπάσματα Μαύρης Πανώλης στη χώρα, αυτή τη φορά στο Κέμπριτζ, και τα μαθήματα στο πανεπιστήμιο, όπου φοιτούσε ο 22χρονος Νεύτων (χωρίς να έχει διακριθεί ιδιαίτερα), σταμάτησαν. Ο νεαρός αποσύρθηκε στην οικία του στο Γούλσθορπ, 60 μίλια μακριά, για να συνεχίσει τη μελέτη του εκεί. Χωρίς πιεστικό πρόγραμμα και περισπασμούς, ο απομονωμένος στην εξοχή νεαρός μαθηματικός έκανε πολύ σημαντική δουλειά στην ανάπτυξη του μαθηματικού λογισμού, διατύπωσε τρεις μνημειώδεις νόμους της κίνησης και θεωρίες οπτικής παίζοντας με πρίσματα στο υπνοδωμάτιό του. Μέσα σε αυτά τα πολύ παραγωγικά δύο χρόνια που παρέμεινε σε καραντίνα γεννήθηκε και η θεωρία του για τη βαρύτητα – αν και το πιο πιθανό είναι ότι παρατήρησε ένα μήλο να πέφτει από ένα δέντρο στον κήπο του μια νύχτα με φεγγάρι, και όχι ότι αυτό προσγειώθηκε στο κεφάλι του. Ένα άρθρο στη Washington Post μας το θύμισε προσπαθώντας να μας παρακινήσει να κάνουμε επιτέλους κι εμείς κάτι χρήσιμο τόσο καιρό μέσα.

Έμιλι Ντίκινσον

Η Έμιλι Ντίκισον δεν υποχρεώθηκε στην απομόνωση λόγω κάποιας ανώτερης βίας, αλλά από τα 35 της έζησε και εργάστηκε σαν ερημίτισσα, μη φεύγοντας σχεδόν καθόλου από το σπίτι για είκοσι χρόνια και έχοντας υπερβολικά περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις. Μιλούσε στους επισκέπτες της πίσω από κλειστές πόρτες, έδινε γλυκά στα παιδιά της γειτονιάς με ένα καλάθι που κατέβαζε με σχοινί από ένα παράθυρο στον δεύτερο όροφο και άκουσε την νεκρώσιμο ακολουθία του πατέρα της από το δωμάτιό της, αρνούμενη να κατέβει μέχρι την είσοδο του σπιτιού όπου έγινε η τελετή (το σπίτι ήταν δίπλα στο νεκροταφείο). Έγραψε 1.800 ποιήματα, εκ των οποίων ελάχιστα δημοσιεύθηκαν όσο ζούσε. Κάποιοι ιστορικοί αποδίδουν την απόφασή της να ζει απομονωμένη σε κοινωνικό άγχος ή άλλες ψυχικές διαταραχές, ενώ άλλοι θεωρούν ότι είχε να κάνει με τους υπερπροστατευτικούς και συντηρητικούς γονείς της.

Όμως η πρόσφατη ταινία Wild Νights with Emily δίνει βέβαια μια εντελώς νέα οπτική στη μοναχική της ζωή: η Έμιλι δεν ήθελε να δει κανέναν άλλον εκτός από τη Σούζαν, σύζυγο του αδελφού της που έμενε στο ακριβώς διπλανό σπίτι, με την οποία είχαν σχέση από μικρές και στην οποία είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος των ποιημάτων της. Η ταινία έγινε σε συνεργασία με το Χάρβαρντ που έχει τα χειρόγραφα της Ντίκινσον και μέσω ακτινογραφίας κατάφεραν να βρουν πάμπολλες φορές τη λέξη «Σούζαν», την οποία είχε σβήσει από τα γραπτά η πρώτη της εκδότρια.

Έντβαρτ Μουνκ

O Νορβηγός ζωγράφος στην παιδική του ηλικία είχε χάσει τη μητέρα του και την αδελφή του από φυματίωση και ο ίδιος ήταν φιλάσθενος, κάτι που τον κρατούσε μακριά από το σχολείο και απομονωμένο τους χειμώνες, με τη ζωγραφική να είναι η μοναδική του συναισθηματική διέξοδος.

Όταν στις αρχές του 1919, στο Όσλο, σε ηλικία 56 ετών, νόσησε από την Ισπανική Γρίπη που άλλαζε τον κόσμο γύρω του, δεν το έβαλε κάτω. ;Μόλις ανάρρωσε λίγο απαθανάτισε τη φυσική του κατάσταση. Στην Αυτοπροσωπογραφία με την Ισπανική Γρίπη απεικονίζεται ταλαιπωρημένος και ισχνός να κάθεται μπροστά στο κρεβάτι του.

Φρίντα Κάλο

Η Φρίντα Κάλο προσβλήθηκε από πολιομυελίτιδα όταν ήταν έξι ετών – και αυτή ήταν μόνο η αρχή μιας μάχης με το σωματικό πόνο που θα διαρκούσε όλη της τη ζωή. Όταν ανάρρωσε, το δεξί της πόδι είχε ατροφήσει, αφήνοντάς της ισόβια δυσκολία στο βάδισμα (αργότερα θα το έχανε τελείως από γάγγραινα). Φοιτήτρια ακόμα, είχε ένα τρομερό τροχαίο όταν το λεωφορείο που επέβαινε συγκρούστηκε με ένα φορτηγό, αφήνοντάς τη με πολλά κατάγματα και σοβαρά τραύματα στη σπονδυλική στήλη. Κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής της άρχισε να ζωγραφίζει έχοντας ένα ειδικά κατασκευασμένο καβαλέτο προσαρμοσμένο στο κρεβάτι της, με έναν καθρέφτη στερεωμένο πάνω του.

Ο πόνος και τα χειρουργεία που ακολούθησαν δεν τη σταμάτησαν από το να ζωγραφίζει, με πολλά από τα έργα της να είναι αυτοπροσωπογραφίες επειδή «έμενε τόσο συχνά μόνη».

Δεν σταμάτησε να αντιμετωπίζει προβλήματα με την υγεία της και πέρασε ένα μεγάλο μέρος της ζωής της με κορσέδες στήριξης – μεταξύ 1940 και 1954 χρησιμοποίησε 28 διαφορετικούς γύψινους και μεταλλικούς. Κάποιους από αυτούς τους χρησιμοποίησε ως καμβάδες, μετατρέποντάς τους σε έργα τέχνης που σήμερα εκτίθενται στο (πλέον μουσείο) «Μπλε Σπίτι» της.

Ανρί Ματίς

Το 1941 ο Ανρί Ματίς διαγνώστηκε με καρκίνο του στομάχου και τα χειρουργεία που ακολούθησαν τον άφησαν σχεδόν κατάκοιτο. Μη μπορώντας πλέον να εκφραστεί μέσω της ζωγραφικής και της γλυπτικής, στράφηκε σε ένα νέο μέσο και άρχισε να δημιουργεί με την τεχνική του κολάζ και του ντεκουπάζ. Αν και άθεος, το 1949 ανέλαβε για χατίρι μιας φίλης του μοναχής να διακοσμήσει ένα παρεκκλήσι στην Βανς. Ανήμπορος ακόμα και να σηκωθεί από το κρεβάτι του κάποιες φορές, μετέτρεψε το διαμέρισμα του σε «φάμπρικα», όπως έλεγε, όπου με τη βοήθεια συνεργατών του δημιουργούσε έργα μόνο με ψαλίδι και χαρτί. Εργαζόταν μέχρι το τέλος της ζωής του και η μακέτα του τελευταίου του έργου, ενός βιτρό για μια ιστορική εκκλησία στη Νέα Υόρκη, βρισκόταν στον τοίχο του δωματίου του, όταν πέθανε το 1954.

Εργάζεται στα περιοδικά από το 1994 και σε ψηφιακά μέσα, websites και applications, τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ άλλων έχει υπογράψει άρθρα στο Nitro, Marie Claire και Cosmopolitan, στο οποίο υπήρξε διευθύντρια σύνταξης.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.