Γιατί παχαίνουν τα ελληνόπουλα;

Περίπου το 40% των παιδιών στη χώρα μας έχει βάρος πάνω από το φυσιολογικό. Και τώρα το λόκνταουν μοιάζει να φόρτωσε τα παιδιά με ακόμη περισσότερα κιλά. Τι κάνουμε λάθος στη χώρα της μεσογειακής διατροφής;
Χρόνος ανάγνωσης: 
7
'

Έρευνες γύρω από την αύξηση του σωματικού βάρους των παιδιών την περίοδο του λόκνταουν, αναπόφευκτα, δεν υπάρχουν. Είναι πολύ νωρίς για κάτι τέτοιο. Μια πρώτη εικόνα, όμως, προκύπτει από την καθημερινή εμπειρία των ίδιων των γιατρών. Κι αυτό που φαίνεται είναι ότι έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των παιδιών που πήραν δυσανάλογα πολύ βάρος για την ηλικία τους. «Ένα παιδί φυσιολογικού ύψους, μέχρι να μπει στην εφηβεία, πρέπει να παίρνει τρία κιλά τον χρόνο», μας λέει η παιδοενδοκρινολόγος Μαρία Καράντζα, επιστημονική υπεύθυνη της Ενδοκρινολογικής Κλινικής Παίδων «Μητέρα» και του Ιατρείου Ελέγχου Βάρους Παιδιών και Εφήβων. «Μετά το λόκνταουν, βλέπουμε μεγάλο ποσοστό παιδιών που έχουν πάρει περισσότερο βάρος από όσο θα έπρεπε. Μάλιστα, τα περισσότερα έχουν πάρει βάρος που αντιστοιχεί σε δύο χρόνια».

Η εξήγηση δεν είναι δύσκολη. «Εν μέρει οφείλεται στη διακοπή της φυσικής δραστηριότητας – και δεν αναφέρομαι μόνο στον οργανωμένο αθλητισμό. Ακόμη και το ελεύθερο παιχνίδι, στο σχολικό διάλειμμα, είναι μια πολύ σημαντική σωματική δραστηριότητα», συνεχίζει η Δρ Καράντζα, προσθέτοντας ότι αυτό που κυρίως έπαιξε ρόλο είναι το γεγονός ότι τα παιδιά έμειναν στο σπίτι με διαρκή πρόσβαση σε φαγητό. Πάνω-κάτω, δηλαδή ό,τι συνέβη και με τους ενήλικες, που επίσης είδαν τον δείκτη της ζυγαριάς να κινείται ανοδικά μέσα στον τελευταίο χρόνο.

Σαν παχυσαρκία ορίζεται η αυξημένη ποσότητα λίπους στο σώμα, αλλά έχει σημασία ότι την υπολογίζουμε διαφορετικά σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες.

Για τον ορισμό της παχυσαρκίας χρησιμοποιούμε τις καμπύλες του Δείκτη Μάζας Σώματος, αυτό που έχουμε μάθει να αποκαλούμε ΒΜΙ. Για τους ενήλικες γνωρίζουμε ότι όταν κάποιος έχει δείκτη ΒΜΙ πάνω από 25, είναι υπέρβαρος. Όταν πρόκειται για παιδιά ή εφήβους, ο γιατρός θα συνυπολογίσει την ηλικία, το ύψος και το βάρος. Έτσι, παιδιά ή έφηβοι με ΒΜΙ μεγαλύτερο του 85% χαρακτηρίζονται υπέρβαρα, ενώ παιδιά ή έφηβοι με ΒΜΙ μεγαλύτερο του 95% χαρακτηρίζονται ως παχύσαρκα. «Ο παιδίατρος είναι αυτός που θα υπολογίσει εάν το παιδί εντάσσεται σε αυτές τις κατηγορίες ή όχι, ανάλογα με το ύψος και το βάρος του», λέει η Δρ Καράντζα.

Ένα παχουλό παιδί είναι ένα υπέρβαρο παιδί. Και ένα υπέρβαρο παιδί, μπορεί να γίνει παχύσαρκο. Κι αν δεν αλλάξει τη διατροφή του, θα γίνει ένας παχύσαρκος έφηβος. «Η εφηβική παχυσαρκία μας απασχολεί πολύ, διότι ένας έφηβος που ολοκληρώνει την εφηβεία του όντας παχύσαρκος έχει πιθανότητα 50% να γίνει ένας παχύσαρκος ενήλικας», παρατηρεί η παιδοενδοκρινολόγος. Στην Ελλάδα έχουμε τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Ένα 25% των παιδιών στην Ελλάδα είναι υπέρβαρα και ένα ακόμη 15% εντάσσεται στην κατηγορία των παχύσαρκων, λέει η Δρ Καράντζα. Με άλλα λόγια, περίπου το 40% των παιδιών του Δημοτικού έχουν βάρος μεγαλύτερο του φυσιολογικού.

Οι κίνδυνοι για την υγεία των παιδιών

Τι είδους προβλήματα μπορεί να αντιμετωπίζει ένα παχύσαρκο παιδί; «Πολύ συχνά τα παιδιά αντιμετωπίζουν προβλήματα στην αναπνευστική λειτουργία, παρουσιάζουν άπνοια, πράγμα που σημαίνει ότι δεν κοιμούνται καλά, δεν ξεκουράζονται όσο θα έπρεπε. Επίσης, όλο και συχνότερα, βλέπουμε δυστυχώς παιδιά που παρουσιάζουν λιπώδη διήθηση του ήπατος ή έχουν προβλήματα με αυξημένη ινσουλίνη και αυξημένα τριγλυκερίδια. Μιλάμε για προβλήματα που συναντούμε και στους υπέρβαρους ενήλικες», εξηγεί η γιατρός.

Σε κάποιες περιπτώσεις, επίσης, η απότομη αύξηση του βάρους μπορεί να φέρει κι άλλες αλλαγές. Στη διάρκεια του παρατεταμένου λόκνταουν, αυξήθηκε ο αριθμός των κοριτσιών που εμφάνισαν έμμηνο ρύση πιο νωρίς από το αναμενόμενο. «Όταν η έμμηνος ρύση έρχεται νωρίτερα μπορεί και να είναι πρόβλημα, καθώς σταματάει πιο νωρίς η ανάπτυξη. Επίσης, μπορεί ένα κορίτσι σε πιο μικρή ηλικία να μην είναι ψυχοκοινωνικά έτοιμο για αυτήν τη μηνιαία ρουτίνα».

Την ίδια στιγμή, όμως, τα υπέρβαρα –και ακόμη περισσότερο τα παχύσαρκα– παιδιά μπορεί να περνούν και μια ψυχική δοκιμασία. «Είναι πολύ σύνηθες να έχει ένα υπέρβαρο παιδί χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αυτό μπορεί να οφείλεται και στα πειράγματα που δέχονται στο σχολείο λόγω του βάρους τους». Ενδεικτικό είναι πως όταν φτάνουν στα Ιατρεία Ελέγχου Βάρους, τα ίδια τα παιδιά λένε ότι ο λόγος για τον οποίο επιθυμούν να βελτιώσουν τη διατροφή τους είναι διότι θέλουν να βελτιώσουν τις αθλητικές επιδόσεις ή να νιώθουν πιο ωραία με τα ρούχα τους.

«Το 2030 θα έχουμε 280.000 υπέρβαρα παιδιά»

Είναι αλήθεια ότι μεγάλο ρόλο στην παιδική παχυσαρκία έχει η κληρονομικότητα. Είναι, λοιπόν, πολύ σημαντικό το βάρος των γονιών. Δηλαδή, ένας έφηβος ή ένα παιδί που έχει δυο παχύσαρκους γονείς, έχει πιθανότητα 80% να εξελιχθεί σε παχύσαρκο ενήλικα. Αλλά ακόμη κι έτσι, ένα κληρονομικά παχύσαρκο παιδί ή έφηβος, με κανέναν τρόπο δεν είναι καταδικασμένο να γίνει παχύσαρκος ενήλικας.

«Τα γονίδιά μας έχουν αλλάξει πάρα πολύ λίγο τα τελευταία 40 χρόνια, ενώ η παχυσαρκία έχει τριπλασιαστεί. Πράγμα που αποδεικνύει τη σημασία που έχει ο τρόπος ζωής μας». Και το ποσοστό αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο μέσα στα επόμενα χρόνια. «Πρόκειται, βεβαίως, για παγκόσμια τάση. Αλλά η πρόβλεψη για τη χώρα μας είναι ότι, εάν συνεχίσουμε με αυτόν τον ρυθμό, το 2030 θα έχουμε 280.000 υπέρβαρα παιδιά. Αυτό είναι τεράστιο νούμερο».

Πώς εξηγείται αυτή η πρωτιά στη χώρα της μεσογειακής διατροφής; Η Δρ Καράντζα απαντάει ότι «δεν ακολουθούμε το μοντέλο της μεσογειακής διατροφής. Τα παιδιά καταναλώνουν καθημερινά πολλούς υδατάνθρακες, δηλαδή πολλές τροφές που περιέχουν ζάχαρη και αλεύρι. Επίσης τρώνε πολλά ζυμαρικά. Δεν είναι αυτή η μεσογειακή διατροφή». Η γιατρός παρατηρεί ότι «ακόμη κι ένας φυσικός χυμός πορτοκάλι που φτιάχνεται από τρία πορτοκάλια, περιέχει έξι κουταλάκια του γλυκού ζάχαρη – δύο από το κάθε φρούτο. Φυσικά, σημασία έχουν πάντα πρωτίστως οι ποσότητες, αλλά το πρόβλημα είναι πως τα ελληνόπουλα καταναλώνουν πάρα πολλή ζάχαρη». Η συνομιλήτριά μας αναφέρεται σε αυτήν που αποκαλούμε κρυμμένη ζάχαρη και βρίσκεται σε χυμούς, μπισκότα και πάνω κάτω όλα τα δημοφιλή τυποποιημένα σνακς.

Και σύμφωνα με την εμπειρία των γιατρών, τα παιδιά σπάνια θα φάνε στο διάλειμμα ένα φρούτο. Συνήθως θα φάνε μια μπάρα, αργότερα έναν χυμό, μετά μπέικ ρολς, ίσως κανένα μπισκότο ή κρουασάν. Και ναι, μια μπάρα την ημέρα είναι υγιεινή, αλλά όχι σε συνδυασμό με κρουασάν ή ένα τοστ το απόγευμα. «Επίσης, πολύ λίγα παιδιά στη χώρα μας τρώνε φρέσκα λαχανικά και φρέσκα, ολόκληρα φρούτα, σε καθημερινή βάση».

«Τα ελληνικά σχολικά κυλικεία θα έπρεπε να είναι πρότυπα»

Αναρωτιέμαι πώς μπορεί να συμβάλλουν στην όξυνση του προβλήματος και στην υπονόμευση της υγείας των παιδιών τα σχολικά κυλικεία. Όπως προκύπτει, αν κοιτάξει κανείς τη νομοθεσία θα διαπιστώσει ότι είναι στη σωστή κατεύθυνση, εξαιρετικά αυστηρή, ειδικά σε ό,τι αφορά τα κυλικεία των δημοτικών σχολείων. «Κανονικά, με τις προδιαγραφές που έχει βάλει το κράτος, τα ελληνικά σχολικά κυλικεία θα έπρεπε να είναι πρότυπα», επισημαίνει η γιατρός. Μόνο που, όπως μπορεί εύκολα να διαπιστώσει όποιος ρωτήσει απλώς ένα παιδί δημοτικού, η νομοθεσία δεν εφαρμόζεται. Το κάθε κυλικείο πουλάει περίπου ό,τι θέλει, χωρίς περιορισμούς και έλεγχο.

«Άλλο ένα πρόβλημα που προέκυψε εξαιτίας του παρατεταμένου λόκνταουν αφορά τη διακοπή ενός εξαιρετικού προγράμματος, μέσω του οποίου σιτίζονταν περίπου 150.000 Ελληνόπουλα», παρατηρεί η Δρ Καράντζα, η οποία αναφέρεται στο «Γεύμα στο Σχολείο». «Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που ακολουθεί το μοντέλο της μεσογειακής διατροφής κι εξασφάλιζε στα παιδιά ένα σωστό κύριο γεύμα και δυο σνακ. Αυτό διακόπηκε αναγκαστικά τον Μάρτιο του 2020, με αποτέλεσμα πολλές χιλιάδες παιδιά να χάσουν την πρόσβαση στα υγιεινά καθημερινά σχολικά γεύματα. Πολλά από αυτά οπωσδήποτε στηρίζονταν σε αυτό το γεύμα, που ήταν άριστα σχεδιασμένο από ειδικούς διατροφολόγους. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό προκάλεσε μια αλλαγή της κατάστασης της σίτισής τους».

Σε ό,τι αφορά την επίδραση που έχει η άσκηση στο σωματικό βάρος, η γιατρός εξηγεί ότι και στα παιδιά ισχύει ό,τι και στους ενήλικες: «Δεν πρέπει να υποβαθμίζουμε την αξία της φυσικής δραστηριότητας –ίσα ίσα– αλλά ας γνωρίζουμε ότι για τη ρύθμιση του βάρους είναι πιο σημαντική η ρύθμιση της διατροφής», εξηγεί, προσθέτοντας ότι πάντως τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα παιδιά στη χώρα μας αθλούνται συστηματικά. «Στο κομμάτι της άθλησης δεν υστερούμε. Στο κομμάτι της διατροφής έχουμε το πρόβλημα», επιμένει.

«Πετυχαίνουν οι οικογένειες που δεσμεύονται»

Πόσο χρόνο χρειάζεται συνήθως ένα παιδί για να καταφέρει να ρυθμίσει με επιτυχία το βάρος του, ζητάω να μάθω. Συνήθως από έξι μήνες έως έναν χρόνο, είναι η απάντηση. Και όπως δείχνει η εμπειρία των γιατρών στα Ιατρεία Ελέγχου Βάρους, οι οικογένειες που το πετυχαίνουν είναι αυτές που δεσμεύονται. Τι σημαίνει αυτό; «Κοιτάξτε, πολλοί γονείς θεωρούν ότι θα κάνουν δύο επισκέψεις στους ειδικούς και το θέμα θα λυθεί. Ίσως είναι και η εποχή μας που το επιτείνει αυτό, έχουμε συνηθίσει να θέλουμε τα γρήγορα αποτελέσματα και την άμεση ανταμοιβή του κόπου μας. Όμως αυτό δεν είναι εφικτό στην περίπτωση που συζητάμε. Διότι πρέπει να αλλάξει η κοσμοθεωρία της οικογένειας. Για να επιτευχθεί η αλλαγή, πρέπει κι η οικογένεια να αλλάξει και να σταθεί δίπλα στο παιδί. Ειδικά όταν πρόκειται για παιδιά του Δημοτικού, αλλά ακόμη και στις δυο πρώτες τάξεις του Γυμνασίου. Αυτό δείχνει η εμπειρία μας. Οι οικογένειες που πετυχαίνουν είναι οι οικογένειες που δεσμεύονται».

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι όλο και λιγότερα παιδιά να χρειάζονται τη βοήθεια ειδικών προκειμένου να παραμείνουν στο σωστό για την ηλικία τους βάρος. Όταν η ετήσια πρόσληψη βάρους σε ένα παιδί ξεπεράσει τα τρία κιλά, τότε χτυπάει το καμπανάκι. «Αλλά αυτό είναι μέρος της παιδιατρικής επίσκεψης. Ο παιδίατρος είναι εκείνος που θα εκτιμήσει εάν ένα παιδί είναι υπέρβαρο ή κινδυνεύει να γίνει παχύσαρκο», λέει η Δρ Καράντζα.

Όπως έχει διαπιστώσει η γιατρός, πολλές οικογένειες αμελούν τα ραντεβού με τον παιδίατρο όταν πια τα παιδιά περάσουν τα έξι τους χρόνια κι έχουν κάνει όλα τα υποχρεωτικά τους εμβόλια. «Αλλά η τακτική, ετήσια παιδιατρική επίσκεψη είναι επιβεβλημένη. Ο παιδίατρος είναι εκείνος που θα δει τα σημάδια και θα κρούσει εγκαίρως τον κώδωνα του κινδύνου. Πάντα το κάνουν οι παιδίατροι. Εάν ο γονιός το αποδεχτεί και δράσει, είναι άλλο θέμα. Για μένα ο ακρογωνιαίος λίθος είναι η παιδιατρική επίσκεψη και η διατροφή που θα πάρει από τον παιδίατρο. Ο δικός μας ρόλος είναι δευτερεύων και καλύτερα να μην φτάνει κάποιος σε εμάς».

Εικόνα oikonomakou
Έχει εργαστεί στον Ταχυδρόμο, τον Ελεύθερο Τύπο, την Ελευθεροτυπία και το Marie Claire. Ήταν European Journalism Fellow στο Βερολίνο. Το βιβλίο της «Ο τραγουδιστής του Αουσβιτς. Εστρόγκο Ναχάμα, Θεσσαλονίκη 1918-Βερολίνο 2000» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καπόν.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.