Η αλήθεια για τα εμβόλια: Μία ομάδα επιστημόνων στο facebook πολεμάει την παραπληροφόρηση

Μία διεπιστημονική ομάδα προσπαθεί να αντιμετωπίσει την παράλληλη επιδημία της παραπληροφόρησης και των ψευδών ειδήσεων, προσφέροντας τεκμηριωμένη, εκλαϊκευμένη και κατανοητή ενημέρωση για τον εμβολιασμό (κατά της Covid-19 και όχι μόνο) μέσω facebook.
Χρόνος ανάγνωσης: 
7
'

Η έξαρση της παραπληροφόρησης για όλα τα ζητήματα γύρω από την πανδημία, αλλά ειδικά για τα εμβόλια, είναι δεδομένη και άκρως ανησυχητική. Πώς όμως αντιμετωπίζεται το φαινόμενο της διασποράς ψευδών ειδήσεων και αντιεπιστημονικών απόψεων, αλλά και τις ελλιπούς πληροφόρησης από τις αρμόδιες αρχές και τα ΜΜΕ, σε μία τόσο ιδιάζουσα περίοδο για τη δημόσια υγεία; Η ομάδα «Η αλήθεια για τα εμβόλια» στο facebook και στο YouTube, βάζει το δικό της λιθαράκι στην προσπάθεια αυτή, επιστρατεύοντας τον επιστημονικό λόγο, την έγκαιρη ενημέρωση και τις τακτικές τοποθετήσεις για όλα τα σχετικά ζητήματα.

Αυτές τις μέρες που υπάρχει ανάγκη για ξεκάθαρη ενημέρωση κι ανάλυση, το inside story προσφέρει όλα τα άρθρα γύρω από τον Covid-19 ελεύθερα σε όλους τους αναγνώστες.

#ΜένουμεΑσφαλείς: Ανακαλύψτε πάνω από 2.500 ρεπορτάζ και ιστορίες του inside story. Γραφτείτε για έναν μήνα δωρεάν EΔΩ.

Λόγω και της δομής του μέσου, οι διαχειριστές της ομάδας δεν αρκούνται σε αναρτήσεις από καθέδρας, αλλά συμμετέχουν στον ενεργό και τακτικό διάλογο με τα πολυάριθμα μέλη της (πάνω από 16.000), λύνοντας απορίες και δίνοντας απαντήσεις σε φλέγοντα και ευαίσθητα ερωτήματα – σεβόμενοι βέβαια το ιατρικό απόρρητο και χωρίς την παραμικρή πρόθεση να υποκαταστήσουν την ιατρική οδηγία. Είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε με τα μέλη της ομάδας για το εγχείρημά τους, ειδικά εν μέσω πανδημίας. Μας απαντούν με μία φωνή:

 

Ποια ήταν η αφορμή της δημιουργίας της ομάδας «Η αλήθεια για τα εμβόλια»; Πώς εξελίχθηκε εν μέσω πανδημίας, και σε ποιους απευθύνεται πλέον;

Η αφορμή της δημιουργίας της ομάδας ήταν ο θόρυβος που γινόταν γύρω από τα εμβόλια το καλοκαίρι του 2017. Με τον καιρό συνειδητοποιήσαμε ότι πρόκειται ακριβώς και μόνο για ασήμαντο θόρυβο και εστιάσαμε στον πολλαπλασιασμό οδηγιών, επιστημονικών παρουσιάσεων, τεκμηριωμένων συζητήσεων/επεξηγήσεων συνολικά πάνω στο πλάνο εμβολιασμού.

Από τον Φεβρουάριο του 2020 φτιάξαμε εσωτερικό γκρουπ συζήτησης για την πανδημία. Στην προσπάθεια να ενισχύσουμε την έγκυρη ενημέρωση αρχίσαμε να επικοινωνούμε, καταχρηστικά ως προς την φύση του γκρουπ, οδηγίες και παρόμοιες συζητήσεις και όσον αφορά την πανδημία.

Με την ανακοίνωση των εμβολιασμών, οι συζητήσεις πλέον επανεντάχθηκαν στο πλαίσιο που κινούμαστε. Το γκρουπ εξακολουθεί να απευθύνεται όπου απευθυνόταν από την αρχή: σε όσους θέλουν να ενημερωθούν για τον εμβολιασμό. Αυτό δεν αφορά, βέβαια, γενικές και εγκυκλοπαιδικές ερωτήσεις και συζητήσεις, αλλά συγκεκριμένες και στοχευμένες συζητήσεις πάνω σε πραγματικές ανάγκες όσων θα εμβολιαστούν. Δεν είμαστε ένα γκρουπ για να εξυπηρετεί την περιέργεια, αλλά τις πραγματικές ανάγκες του πλάνου εμβολιασμού.

 

Ποιες είναι οι ποσοτικές και ποιοτικές αλλαγές που παρατηρείτε στη δραστηριότητα της ομάδας τους τελευταίους μήνες;

Δεν υπήρξαν ιδιαίτερες ποιοτικές αλλαγές. Πέρα από την ταξινόμηση των αναρτήσεων σε σχετικές ενότητες, τη δημιουργία του καναλιού μας στο ΥouΤube και τη ζωντανή εκπομπή μας, το υλικό παραμένει στα ίδια πλαίσια. Ανακοινώσεις και οδηγίες από τα αρμόδια διεθνή/εθνικά και επιστημονικά όργανα, τεκμηριωμένες συζητήσεις πάνω σε πραγματικές ανάγκες για τον εμβολιασμό, αυστηρή διαχείριση των συζητήσεων ώστε να μην ξεφύγουμε από το ύφος και τον σκοπό μας.

Ο ρυθμός του υλικού είναι παρόμοιος με όταν είχε πρωτοξεκινήσει πριν σχεδόν τέσσερα χρόνια. Εκείνο που παρατηρήσαμε τότε και παρατηρούμε και τώρα είναι πώς οι ανεπάρκειες ενός συστήματος σε πολλαπλά σημεία δημιουργούν προβλήματα στην εφαρμογή του πλάνου εμβολιασμού. Ο ελέφαντας στο δωμάτιο είναι η προβληματική δημόσια επικοινωνία των οδηγιών και των ειδήσεων από τα ΜΜΕ, η ελλιπής συνεχιζόμενη εκπαίδευση και επικοινωνία των οδηγιών από μέρους των επαγγελματιών υγείας, και η προβληματική ή ελλιπής πρόσβαση/κάλυψη των πολιτών από υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας. Οι πολίτες ψάχνουν πληροφορίες στο διαδίκτυο είτε γιατί λείπει ο οικογενειακός γιατρός και οι δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας, είτε γιατί το κόστος πρόσβασης σε αυτές είναι απαγορευτικό για αυτούς.

 

Ποιες είναι οι τρεις συνηθέστερες και ποιες οι πιο δύσκολες ερωτήσεις που δέχεστε για τα εμβόλια κατά της Covid-19;

Δεν υπάρχουν εύκολες και δύσκολες ερωτήσεις στο πλαίσιο που έχουμε αποφασίσει να ακολουθήσουμε. Δεν έχουμε σκοπό να αντικαταστήσουμε τον προσωπικό γιατρό και τα αρμόδια όργανα. Οι συνηθέστερες ερωτήσεις παραμένουν σχετικά με την ασφάλεια, την αναγκαιότητα, και τον χρονισμό των εμβολίων γενικότερα.

Αντίστοιχα οι απαντήσεις βασίζονται στις επίσημες, τεκμηριωμένες, κατευθυντήριες οδηγίες της πολιτείας και των διεθνών οργανισμών σχετικά με την ασφάλεια και τον χρονισμό, αλλά και τις επιστημονικές αποδείξεις σχετικά με την αναγκαιότητά τους.

 

Λειτουργεί ο τίτλος «Η αλήθεια για τα εμβόλια» ως μαγνήτης για αρνητές;

Ο συγκεκριμένος τίτλος επιλέχθηκε εσκεμμένα. Το αφήγημα με τους αρνητές, το οποίο ως ένα βαθμό αποτελεί άλλοθι για όλα τα κενά και τις αστοχίες της πολιτείας, δεν μας απασχολεί ιδιαίτερα πλέον.

Υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος πολιτικός λόγος που εστιάζουμε τόσο πολύ, τόσα χρόνια στο συγκεκριμένο θέμα. Οι δυσκολίες στο πλάνο του εμβολιασμού δεν έχουν να κάνουν με μια συγκεκριμένη, περιθωριακή μειοψηφία αλλά με συγκεκριμένα, δομικά και λειτουργικά προβλήματα τόσο στο σύστημα υγείας όσο και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.

 

Στο webinar σας αναφέρθηκε πως «η ηθελημένα κακή πληροφόρηση για θέματα υγείας είναι ένα βιολογικό όπλο». Πώς μπορούμε να αμυνθούμε ειδικά αυτήν την περίοδο; Και πώς οχυρώνετε την ομάδα σας από αντίστοιχες επιθέσεις;

Η συγκεκριμένη φράση αναφέρθηκε ως σχήμα λόγου σε μια παρουσίαση με συγκεκριμένο πλαίσιο. Η καλύτερη άμυνα θα ήταν να εκπαιδευτούν κατάλληλα οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν επιστημονικά θέματα υγείας και να βελτιωθεί η συνεχιζόμενη εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας. Ο προβληματισμός σχετικά με την χρήση της εκούσιας παραπληροφόρησης ως βιολογικού όπλου δεν αναφέρεται σε ατομικό επίπεδο αλλά στη γενικότερη επίδραση στον κοινωνικό ιστό, μέσω της επαγωγής αμάθειας περί της υγείας, η οποία με τη σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε ασθενέστερους πληθυσμούς, διάρρηξη της κοινωνικής συνέχειας μέσω αντιπαραθέσεων, και αρνητική επίδραση στην εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι στους θεσμούς και την επιστήμη.

 

Εκτός από τους ακραίους και τους αρνητές, υπάρχουν και οι διστακτικοί ή αναποφάσιστοι, αλλά και όσοι έχουν εύλογα και θεμιτά ερωτήματα για τους εμβολιασμούς. Πώς τους προσεγγίζετε;

Τους προσεγγίζουμε όπως οφείλουμε να προσεγγίζουμε κάθε πολίτη. Εφόσον οι ερωτήσεις και οι ανάγκες του είναι ειλικρινείς, του μεταφέρουμε ό,τι ακριβώς λένε οι επιστημονικές οδηγίες. Του μεταφέρουμε το πλαίσιο της αβεβαιότητας της επιστημονικής γνώσης, όπου αυτό μπορεί να υπάρχει, και σε οποιαδήποτε εξατομικευμένη ερώτηση τον παραπέμπουμε στον προσωπικό γιατρό του.

Η διστακτικότητα για τον εμβολιασμό καλύπτει ένα ευρύ φάσμα γνώμης και γνώσης. Η ενημέρωση από την πλευρά της επιστημονικής κοινότητας οφείλει να γίνεται με παράθεση των δεδομένων, άνευ κρίσης του εκάστοτε ατομικού υποβάθρου. Η μετάδοση της επιστημονικής πληροφορίας –και η ειλικρινής τοποθέτηση περί της επιστημονικής αβεβαιότητας, όπου υπάρχει– οφείλει να γίνεται με δεδομένη τη θεώρηση ότι ο λήπτης, ο πολίτης, είναι νοήμον άτομο που αναζητά έγκυρη πληροφόρηση.

Από κει και πέρα, οι αντιπαραθέσεις και οι σταυροφορίες από τον οποιονδήποτε είναι από άγονες μέχρι και προβληματικές. Υπάρχουν επίσημα όργανα, αρμόδιοι επιστημονικοί και διοικητικοί φορείς, ειδικοί στο αντικείμενό τους με ερευνητικό, επιστημονικό και διοικητικό έργο στις συγκεκριμένου τύπου παρεμβάσεις και πολιτικές δημόσιας υγείας. Οι εξατομικευμένες οδηγίες έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά από τις στρατηγικές και τακτικές που ακολουθούμε σε θέματα πληθυσμιακής, πλέον, υγείας.

Υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες και μελέτες για την ενημέρωση της κοινότητας. Πόσοι πραγματικά τις έχουν διαβάσει; Πόσοι πραγματικά τις ακολουθούν; Πόσοι αντιλαμβάνονται τη σημασία της ιεραρχίας στην ενημέρωση που αναφέρουμε παραπάνω; Πόσοι πραγματικά αντιλαμβάνονται τη φύση των πολιτικών και των παρεμβάσεων στο επίπεδο της πληθυσμιακής και δημόσιας υγείας;

 

Έχετε καταγράψει περιπτώσεις κάποιων που άλλαξαν άποψη για τα εμβόλια, μέσω συζητήσεων στην ομάδα;

Θα ήταν επιπόλαιο να επικαλεστούμε από εμπειρικές, τυχαίες παρατηρήσεις κάτι τέτοιο. Πιθανώς να υπάρχουν άνθρωποι που φαίνονται να άλλαξαν γνώμη σε μια συζήτηση αυτού του είδους – η παρατήρηση όμως δεν είναι ούτε συστηματική ούτε συνεχής, για να γνωρίζουμε ή να καταλαβαίνουμε αν και εφόσον υφίσταται.

Στο επίπεδο που πολίτες και επαγγελματίες υγείας ψάχνουν έγκυρες και χρηστικές πληροφορίες για το θέμα τους πάνω στο πλάνο εμβολιασμού και εμείς τους βοηθάμε να τις βρουν, το γκρουπ έχει ολοκληρώσει τον στόχο του.

 

Ποιος είναι ο ρόλος των γιατρών και άλλων επαγγελματιών υγείας στη διάδοση της παραπληροφόρησης – ή έστω στην ενίσχυση της σύγχυσης για τα εμβόλια;

Όσον αφορά την εσφαλμένη, αβάσιμη και παραπλανητική πληροφόρηση, όταν προέρχεται από επαγγελματίες υγείας, και στον βαθμό που επαπειλεί την ατομική και δημόσια υγεία, οφείλουν να τοποθετούνται και οι αρμόδιοι φορείς (π.χ. σύλλογοι). Υπάρχει όμως και ατομική ευθύνη απέναντι στο είδος της πληροφορίας που αναζητά κανείς: σε μια εποχή ταχείας διακίνησης ειδήσεων και απόψεων με περιορισμένο βάθος, κάθε πολίτης οφείλει να εκτιμά σε δεύτερο χρόνο και ψύχραιμα, κάθε τι στο οποίο εκτίθεται.

Στο ευρύτερο πλαίσιο, η εκπαίδευση όλων των επαγγελματιών υγείας –αλλά βεβαίως και όλων όσοι ασχολούνται με αυτήν (όπως π.χ. δημοσιογράφοι κ.α.)– θα πρέπει να είναι συνεχής, ούτως ώστε φαινόμενα που οφείλονται στην έλλειψη σωστών πληροφοριών να αρχίσουν σιγά σιγά να μειώνονται. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να τονίσουμε ότι οι κρατικοί φορείς θα πρέπει να σταθούν αρωγοί σε μια τέτοια προσπάθεια. Ρόλους και ευθύνες οφείλουν να αναλάβουν και τα κέντρα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης των δημόσιων δομών, καθώς και οι επιστημονικοί και συνδικαλιστικοί σύλλογοι των επαγγελματιών υγείας.

 

Αισιοδοξείτε ότι η κρίση αυτή θα οδηγήσει σε ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στα εμβόλια αλλά και στην επιστήμη συνολικά;

Η επιστημονική και ερευνητική κοινότητα πραγματοποιεί με συνέπεια το έργο της, και τα πρόδρομα αποτελέσματα των εμβολιασμών τεκμηριώνουν τη σημασία τόσο της επιστημονικής διαδικασίας και των συναφών δομών, όσο και των εμβολίων. Όμως, η διστακτικότητα έχει και κοινωνικό-πολιτικό υπόβαθρο. Ζούμε αλλεπάλληλες οικονομικές κρίσεις, οι οποίες ως έναν βαθμό συνοδεύονται και από κρίσεις γεωπολιτικής υφής.

Το διακύβευμα της εποχής μας δεν είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης του κόσμου απέναντι στα εμβόλια και την επιστήμη, αλλά απέναντι στη σταθερότητα και τις δεδομένες υποσχέσεις των πολιτειακών συστημάτων. Από τη στιγμή που τα κράτη, τα όργανα και οι ειδικοί θα έχουν μια ξεκάθαρη στάση και φωνή απέναντι στους πολίτες, η εμπιστοσύνη θα ακολουθήσει.

 

H ομάδα που απάντησε στις ερωτήσεις του inside story (αλφαβητικά): Θεμιστοκλής Βλάχος, Ελένη Ευσταθίου, Χρήστος Καλτσάς, Γιώργος Καργιολάκης, Διαμαντής Κλημεντίδης, Αλέξανδρος Μακαρονάς, Νικολέττα Μαστραντωνάκη, Ηλίας Νικολακόπουλος, Ευθυμία Παναγιωτάρου, Νικόλαος Παπαχρήστου, Γιώργος Παππάς, Κώστας Σταμπουλίδης, Μιχάλης Τσομπάνης, Σταυρούλα Χαρίση

Εικόνα goranitis
Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.