Πόσο άργησε η Βρετανία και πόσο φταίει ο Μπόρις για αυτό;

Από σήμερα η Βρετανία είναι κι αυτή σε lockdown. Η χώρα φαίνεται πως έκανε λάθος στην αρχική της αντιμετώπιση στον ιό, αλλά η κριτική προς τον Βρετανό πρωθυπουργό είναι εν μέρει άδικη.
Χρόνος ανάγνωσης: 
10
'
To διάγγελμα που ανακοινώνει το lockdown, 23 Μαρτίου 2020. [ [Number 10/Flickr]

Η πίεση προς την κυβέρνηση μεγάλωνε διαρκώς. Xθες στη Βουλή πολλοί βουλευτές ανέφεραν ότι ο αριθμός των θανάτων στη Βρετανία είναι πια μεγαλύτερος από τους αντίστοιχους αριθμούς στην Ιταλία ή την Ισπανία τις μέρες που αυτές οι χώρες πήραν τα δικά τους δρακόντεια μέτρα. Έτσι ο Μπόρις, αφού δοκίμασε τον δρόμο της έκκλησης και της συνεννόησης με τον κόσμο χωρίς αποτέλεσμα (την Κυριακή οι Βρετανοί έκαναν μαζική εξόρμηση στα πάρκα με κάποια από αυτά να καταγράφουν ρεκόρ επισκέψεων) τελικά με χθεσινό διάγγελμα έκλεισε σπίτι τους Βρετανούς.

 

Αυτές τις μέρες που υπάρχει ανάγκη για ξεκάθαρη ενημέρωση κι ανάλυση, το inside story προσφέρει όλα τα άρθρα γύρω από τον Covid-19 ελεύθερα ώστε όλοι οι αναγνώστες να έχουν πρόσβαση στις έρευνες μας για τον κορονοϊό.

#ΜένουμεΣπίτι: Ανακαλύψτε πάνω από 2.500 ρεπορτάζ και ιστορίες του inside story. Γραφτείτε για έναν μήνα δωρεάν EΔΩ

Ήδη από τα τέλη Φεβρουαρίου, ο Τζόνσον είχε γίνει αποδέκτης κριτικής για την αργή αντίδρασή του στον κορονοϊό. Ενώ άλλες χώρες έπαιρναν μέτρα, και στην Ιταλία είχε σημάνει συναγερμός, ο Τζόνσον δεν είχε καν συγκαλέσει την Κυβερνητική Επιτροπή Διαχείρισης Κρίσεων (Cobra). Όταν τελικά το έκανε, τη Δευτέρα 2 Μαρτίου, η συνάντηση δεν είχε επείγοντα χαρακτήρα και αφορούσε την «πιθανή» ευρύτερη διασπορά του κορονοϊού. Η ζωή συνεχιζόταν χωρίς κανένα μέτρο στη Βρετανία, ενώ είχε καλλιεργηθεί η αίσθηση ότι η έξαρση ήταν μακρινό ενδεχόμενο. Για την κυβέρνηση προτεραιότητα ήταν ο κόσμος να μην πανικοβληθεί και να συνεχίσει τη ζωή του κανονικά. Ο τόνος ήταν ελαφρά διαφορετικός από την πρωθυπουργό της Σκωτίας Νίκολα Στέρτζον, η οποία μετά από εκείνη τη συνάντηση Cobra είπε στον κόσμο ότι θα πρέπει όλοι να ετοιμάζονται για σημαντική έξαρση του κορονοϊού. Ο Τζόνσον, αν και προειδοποίησε ότι η κατάσταση θα επιδεινωθεί το προσεχές διάστημα, επέλεξε έναν αμέριμνο, σχεδόν πανηγυρικό τόνο λέγοντας η «χώρα θα ξεπεράσει και θα κερδίσει τον κορονοϊό, με το φανταστικό Εθνικό Σύστημα Υγείας και τις προσπάθειες του προσωπικού του».

Την αισιοδοξία του για τον βαθμό ετοιμότητας των υπηρεσιών Υγείας δεν συμμερίστηκαν καμιά στιγμή οι γιατροί του NHS (βρετανικού ΕΣΥ). Σε έρευνα που δημοσιοποιήθηκε ταυτόχρονα με τις δηλώσεις του Μπόρις, λιγότεροι από το 1% των ερωτηθέντων γιατρών θεωρούσαν ότι τα νοσοκομεία και οι υπηρεσίες υγείας θα μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στην εξάπλωση του ιού.

Δύο Happy Birthdays

Ενώ ο Τζόνσον ζητούσε από τους ανθρώπους να συνεχίσουν τις ζωές τους, η κυβέρνηση ανακοίνωνε ταυτόχρονα σχέδιο αντιμετώπισης του ιού που θα περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, το κάλεσμα σε συνταξιούχους γιατρούς και νοσηλευτές να επιστρέψουν και να βοηθήσουν το NHS. Στο σχέδιο γινόταν αναφορά και σε απαγόρευση δημόσιων συναθροίσεων και αποθάρρυνση του κοινού από την πραγματοποίηση ταξιδιών που δεν ήταν απαραίτητα. Η κυβέρνηση είπε ότι θα αναθεωρεί το σχέδιο και θα ανακοινώνει νέα μέτρα καθώς τα πράγματα εξελίσσονται. Ταυτόχρονα ζητούσε από τους κατοίκους της χώρας να δίνουν μεγάλη σημασία στο να πλένουν τα χέρια τους. «Τραγουδάμε δύο φορές το Ηappy Βirthday και πλένουμε τα χέρια μας», έλεγε και ξανάλεγε ο Μπόρις.

Μια μέρα πριν τη συνάντηση του COBRA, ο υπουργός Υγείας Ματ Χάνκοκ είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να τεθούν σε καραντίνα ολόκληρες βρετανικές πόλεις αν παραστεί ανάγκη. Η δήλωση του προκάλεσε εντύπωση στην κοινή γνώμη και αναπαράχθηκε από το σύνολο των πρωτοσέλιδων του Τύπου την επομένη.

Έτσι η Βρετανία βρέθηκε σε μία παράδοξη συνθήκη. Ο κόσμος έπρεπε να συνεχίσει κανονικά τη ζωή του, αλλά να έχει στο νου του ότι κάποια στιγμή τα μέτρα θα είναι ασύλληπτων διαστάσεων. Όμως στη ζωή οι άνθρωποι συμπεριφέρονται με βάση αυτό που συμβαίνει, και όχι αυτό που ενδεχομένως κάποια στιγμή θα συμβεί. Η Βρετανία μπήκε έτσι σε μία περίοδο εφησυχασμού.

Όσο οι μέρες περνούσαν η κυβέρνηση διατηρούσε τη χώρα στο πρώτο στάδιο του σχεδίου της: τον περιορισμό του ιού και όχι την καθυστέρηση της αναπόφευκτης εξάπλωσης του. Το επιχείρημα ήταν ότι εφόσον οι αριθμοί παρέμεναν σε σχετικά χαμηλά τα επίπεδα (σημαντικά μικρότεροι από χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία ή η Ισπανία), το κοινωνικό και οικονομικό κόστος των μέτρων θα ήταν μεγάλο (o δείκτης FTSE 100 του χρηματιστηρίου του Λονδίνου άνοιξε στις 9 Μαρτίου με πτώση 8,5% τη μεγαλύτερη από την κρίση από το 2008).

Ακόμη πιο σημαντικά, κάποιες από τις προφυλάξεις θα επέφεραν το αντίθετο από το επιθυμητό αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, οι αγώνες κεκλεισμένων των θυρών θα είχαν ως συνέπεια ο κόσμος να συναθροίζεται σε κλειστούς χώρους για να παρακολουθήσει τα ματς. Αν τα σχολεία έκλειναν, οι γονείς θα έπρεπε να μείνουν στο σπίτι αποστερώντας κρίσιμους τομείς (ΕΣΥ, αστυνομία, πρόνοια) από προσωπικό απαραίτητο για την αντιμετώπιση του κορονοϊού.

Στις 12 Μαρτίου, ο Τζόνσον υποστήριξε ότι αν ισχύσουν δραστικά μέτρα ενώ ο ιός δεν παρουσιάζει έξαρση, ο κόσμος θα κουραστεί από την παρατεταμένη καραντίνα και η κορύφωση της επιδημίας θα τον βρει λιγότερο πρόθυμο να κάνει όσα πρέπει όταν θα είναι πραγματικά ανάγκη. «Μόνο όταν ξεκινήσει κάποιος την απομόνωση, ακόμη και για εφτά μέρες, καταλαβαίνει πόσο δύσκολη είναι. Κι αν το κάνει παρατεταμένα θα είναι ακόμη πιο δύσκολα να πειθαρχήσει όταν του το ζητήσουν ξανά», είπε ο επικεφαλής των υγειονομικών υπηρεσιών Κρις Γουίτι.

Ο επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος της κυβέρνησης Πάτρικ Βάλανς υποστήριξε ότι για να έχει αποτέλεσμα το κλείσιμο των σχολείων πρέπει να ισχύσει για τέσσερις μήνες. «Δεν χρειάζεται να είσαι μαθηματικός για να καταλάβεις ότι οι πιθανότητες να κρατήσεις απομονωμένα τα παιδιά για 16 εβδομάδες είναι μηδενικές».

Τι είναι η «ανοσία της αγέλης»;
Όταν αρκετός πληθυσμός είναι ανθεκτικός σε ένα μικρόβιο, η εξάπλωσή του σταματά φυσικά, επειδή δεν είναι αρκετοί οι άνθρωποι που μπορούν να το μεταδώσουν. Έτσι η «αγέλη» είναι ανοσοποιημένη παρόλο που πολλά άτομα μέσα σε αυτήν εξακολουθούν να μην είναι.

Στις 13 Μαρτίου ο Βάλανς, μιλώντας στο Sky News, ανέφερε για πρώτη φορά δημοσίως τον όρο «ανοσία της αγέλης». Η βρετανική κυβέρνηση είχε υιοθετήσει ένα μοντέλο που προέβλεπε ότι αν οι πιο υγιείς εκτεθούν στον ιό τότε η κοινωνία θα αναπτύξει πιο γρήγορα συλλογική ανοσία, και έτσι το ΕΣΥ θα σώσει περισσότερους ανθρώπους. Ήδη από τον Φεβρουάριο σε συναντήσεις της κυβέρνησης με τους επιστημονικούς της συμβούλους, ο Κρις Γουίτι είχε προβλέψει ότι το 60-80% θα μπορούσε να προσβληθεί από τον ιό, και επομένως η Βρετανία να αναπτύξει τη συλλογική ανοσία που θα ήταν κρίσιμη σε ένα πιθανό μεταγενέστερο δεύτερο κύμα έξαρσης του κορονοϊού. Η προσέγγιση της θεωρίας της ανοσίας αγέλης ανήκει στους Γουίτι-Βάλανς και όχι στον πρωθυπουργό. Στο Επιστημονικό Συμβούλιο που συμβουλεύει την κυβέρνηση για έκτακτες καταστάσεις υπήρχε διχογνωμία. Επιστημονικοί σύμβουλοι θεωρούσαν ότι η προσέγγιση μερικής ανοχής του ιού ώστε να επιτευχθεί η συλλογική ανοσία ήταν λάθος.

Οι Βρετανοί προσπαθούσαν με τη μετάθεση των δραματικών μέτρων να σπρώξουν την κορύφωση για το καλοκαίρι, όταν το ΕΣΥ θα έχει εκ των πραγμάτων μικρότερη πίεση και θα μπορέσει να σώσει περισσότερους ανθρώπους. Η αρχή της κυβέρνησης ήταν ότι εξίσου –ή και πιο σημαντικός από τα μέτρα– είναι ο χρόνος στον οποίο θα παρθούν. Παρέπεμπε λοιπόν η κυβέρνηση διαρκώς σε μία αναπόφευκτη δεύτερη φάση του σχεδίου. Κι ενώ οι Βρετανοί έβλεπαν τη δική τους χώρα να λειτουργεί, η γειτονική Ιρλανδία ανακοίνωνε την απόφασή της να κλείσει παιδικούς σταθμούς, σχολεία, πανεπιστήμια, μουσεία, τουριστικούς προορισμούς. Όσοι έφταναν σε αεροδρόμια και λιμάνια της χώρας, λάμβαναν οδηγίες ώστε να μπαίνουν σε απομόνωση αν παρουσιάζουν συμπτώματα. Έτσι προέκυψε το παράδοξο η Βόρειος Ιρλανδία να παραμένει σε διαφορετικό καθεστώς (μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο) σε σχέση με την Ιρλανδία.

«Επιχείρηση τελευταία ανάσα»

Η βρετανική κυβέρνηση δεν έκλεινε τα σχολεία ή τα πανεπιστήμια, δεν απαγόρευε τις μαζικές συναθροίσεις και πήρε ως «δραστικό» μέτρο την υποχρεωτική παραμονή στο σπίτι για μία εβδομάδα για όσους είχαν παρατεταμένο βήχα ή πυρετό πάνω από 37,8.

Ανεξάρτητοι θεσμοί άρχισαν ουσιαστικά να παίρνουν μόνοι τους μέτρα. Στις 12 Μαρτίου, To London School of Economics έγινε το πρώτο βρετανικό πανεπιστήμιο που ανακοίνωσε ότι τα μαθήματα σε όλους τους προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές θα γίνονται διαδικτυακά.

Διοργανωτικές αρχές με ανεξάρτητες αποφάσεις ανέβαλαν τους αγώνες της Πρέμιερ Λιγκ μέχρι τις 3 Απριλίου ή μετέθεσαν για τις 4 Οκτωβρίου τον Μαραθώνιο του Λονδίνου που ήταν προγραμματισμένος για τις 26 Απριλίου. Οι δημοτικές εκλογές (και του Λονδίνου) μετατέθηκαν για το 2021 μετά από εισήγηση της Ανεξάρτητης Επιτροπής που επιβλέπει τις εκλογικές διαδικασίες.

Στο μεταξύ ξεκίνησε έντονη συζήτηση για το αν η Βρετανία έκανε το σωστό. H αντιπολίτευση ζήτησε από την κυβέρνηση να δημοσιοποιήσει το μοντέλο πάνω στο οποίο κάνει τους υπολογισμούς της και ο πρώην υπουργός Υγείας Τζέρεμι Χαντ δήλωσε ότι ανησυχεί με την προσέγγιση της κυβέρνησης.

Τότε οι ενδείξεις ότι τα μέτρα θα παρθούν άρχισαν να πληθαίνουν. Ο υπουργός Υγείας Ματ Χάνκοκ είπε ότι η κυβέρνηση θα ανακοινώσει την υποχρεωτική απομόνωση στο σπίτι, ακόμη και για 4 μήνες, για όσους είναι άνω των 70 χρονών ανεξαρτήτως του αν παρουσιάζουν συμπτώματα. Η πρωθυπουργός της Βορείου Ιρλανδίας Άρλιν Φόστερ δήλωσε ότι τα σχολεία πιθανώς να κλείσουν για 4 μήνες.

Έτσι φτάσαμε σε μία ακόμη σύγχυση. Ο κόσμος έβλεπε από τη μία τον Γουίτι και τον Βάλανς να εξηγούν γιατί η απομόνωση δεν είναι εύκολη ούτε για μία εβδομάδα ή το ότι το κλείσιμο των σχολείων «δεν βγαίνει». Και από την άλλη η κοινή γνώμη άκουγε τους πολιτικούς να προαναγγέλλουν απομόνωση 4 μηνών και κλείσιμο των σχολείων μέχρι νεωτέρας (όπως και τελικά συνέβη).

Την περασμένη Κυριακή 15 Μαρτίου το κλίμα άρχισε να αλλάζει όταν ο Τζόνσον ζήτησε από τα βρετανικά εργοστάσια να αλλάξουν τις γραμμές παραγωγής για να κατασκευάσουν αναπνευστήρες που λείπουν από το βρετανικό ΕΣΥ. Η έκκληση έδωσε έναν πολεμικό, επείγοντα τόνο. Ακόμη όμως και την έκκληση του προς τους εργοστασιάρχες τη συνόδευσε με ένα χοντροκομμένο αστείο στη διάρκεια της σχετικής τηλεδιάσκεψης χαρακτηρίζοντας το όλο εγχείρημα «επιχείρηση τελευταία ανάσα».

Ο τρόπος αντιμετώπισης της κρίσης στοίχισε στον Μπόρις, αφού μόνο το 36% τον εμπιστεύεται στη διαχείριση της κρίσης. Στην ίδια έρευνα, όμως, μόνο οι μισοί Βρετανοί δήλωναν ότι έχουν υπακούσει στην έκκληση να πλένουν τα χέρια τους πιο συχνά και μόνο το 8% είχε ακυρώσει τις καλοκαιρινές του διακοπές.

Στις αρχές της περασμένης εβδομάδας η κυβέρνηση άρχισε να παίρνει τελικά τα μέτρα, αλλά με τη μορφή προτροπής και μια σχεδόν εμμονική προσήλωση του πρωθυπουργού στις «ελευθερίες των ανθρώπων» και τη βούληση τους στο να συμμορφωθούν στις απαγορεύσεις. Ο Τζόνσον προέτρεπε τον κόσμο να μην πηγαίνει σε θέατρα-συναυλίες, αλλά έλεγε ότι δεν θα χρειαζόταν η κυβέρνηση να τα απαγορεύσει με νόμο. Τα σχολεία παρέμεναν στο μεταξύ ανοιχτά. «Ίσως να χρειαστεί να σκεφτούμε το κλείσιμο των σχολείων, αλλά στο σωστό χρόνο», είπε.

Στο μεταξύ τρομακτικοί αριθμοί έρχονταν στη δημοσιότητα υπογραμμίζοντας τη διαφορά ανάμεσα στην προσέγγιση της κυβέρνησης και εκείνου που ερχόταν. Απόρρητο έγγραφο της Υπηρεσίας Δημόσιας Υγείας της Αγγλίας που δημοσίευσε ο Guardian ανέφερε ότι περίπου 8 εκατ. κάτοικοι της Βρετανίας ενδεχομένως να νοσηλευτούν από τον κορονοϊό μέχρι την άνοιξη του 2021. Ο Βάλανς είπε σε επιτροπή της Βουλής ότι 55.000 άνθρωποι στη Βρετανία μπορεί να έχουν ήδη προσβληθεί και ότι ελπίζει πως οι θάνατοι θα περιοριστούν «σε μόνο 20.000», ένας «τεράστιος, φρικτός» αριθμός όπως είπε, αλλά ανεκτός σε σχέση για παράδειγμα με την εποχική γρίπη που ευθύνεται για περίπου 8.000 θανάτους ετησίως.

Οι αριθμοί του Covid-19 στο Ηνωμένο Βασίλειο
Συνολικά κρούσματα 8.077
Νέα κρούσματα 1.427
Ανάρρωσαν 135
Θάνατοι 422
Πηγή: Public Health England (Τρίτη 24 Μαρτίου)

Από την Τετάρτη το κλίμα άρχισε να γίνεται πραγματικά επείγον. Έγινε γνωστό ότι η κυβέρνηση έλαβε νέα δεδομένα από την Ιταλία που αξιολογήθηκαν από τους ερευνητές του Imperial College of London που συμβουλεύουν την κυβέρνηση. Σύμφωνα με αυτά, ο αριθμός όσων θα χρειαζόταν να νοσηλευτούν ήταν πολύ μεγαλύτερος από τους αρχικούς υπολογισμούς. Αν η κυβέρνηση δεν άλλαζε στάση, θα αντιμετώπισε μία καταστροφική επιδημία. Υπουργοί έλεγαν ότι 155.000 άνθρωποι μπορεί να έχουν ήδη προσβληθεί ενώ ο Τζόνσον παραδεχόταν ότι η χώρα είναι 2-3 εβδομάδες πριν από την Ιταλία. Τα σχολεία έκλεισαν και μαζί τους παμπ, εστιατόρια, μουσεία και από σήμερα υπάρχει lockdown, όπως στην Ελλάδα.

Τι επιτρέπεται να κάνουν οι Βρετανοί;
Από σήμερα οι Βρετανοί επιτρέπεται να βγουν από το σπίτι μόνο αν συντρέχουν τέσσερις λόγοι:
  • αγορά τροφίμων ή φαρμάκων (όσο λιγότερο συχνά γίνεται)
  • μία εξόρμηση την ημέρα για άσκηση μόνος ή με μέλη της οικογένειας
  • κάλυψη ιατρικών αναγκών ή φροντίδα σε ηλικιωμένο ή ασθενή
  • δουλειά, μόνο αν είναι απολύτως αναγκαίο

«Κανένα Εθνικό Σύστημα Υγείας δεν θα τα καταφέρει αν οι ασθενείς αρρωστήσουν όλοι μαζί» είπε o Mπόρις Τζόνσον χθες. «Κανείς δεν έχει τόσους αναπνευστήρες και κρεβάτια εντατικής. Γι’ αυτό προσπαθούμε να επιβραδύνουμε τον ιό, αυτή ήταν η στρατηγική μας».

Μήπως όμως θα έπρεπε να το είχε προβλέψει λίγο νωρίτερα; Η γιατρός και βουλευτίνα των Εργατικών Ροζένα Αλιν Καν προειδοποίησε ότι αν δεν βρεθούν αναπνευστήρες σε λίγες μέρες οι γιατροί του NHS θα πρέπει να παίρνουν αποφάσεις για το ποιον θα κρατήσουν στη ζωή, όπως στην Ιταλία. Το βρετανικό ΕΣΥ έχει σήμερα 8.175 αναπνευστήρες ενώ χρειάζεται μέχρι το τέλος του μήνα 5.000 επιπλέον και συνολικά 30.000 για να αντιμετωπίσει την κρίση. Ο πρόεδρος του Βρετανικού Ιατρικού Συλλόγου προειδοποίησε ότι οι ελλείψεις εξοπλισμού στη Βρετανία είναι μεγαλύτερες σε σχέση με άλλες χώρες.

Οι επιστήμονες

Ο Τζόνσον δεν είναι μόνος του. Εμφανίζεται διαρκώς με τον Γουίτι και τον Βάλανς δίπλα του. Έχει κάνει όντως ένα βήμα πίσω, οι επιστήμονες δίνουν τον τόνο και όχι ο ίδιος. «Όχι εγώ, οι επιστήμονες» είναι διαρκώς το μήνυμά του προς τον κόσμο επειδή ξέρει ότι στο θέμα του Brexit τον κατηγορούν για συνειδητά ψέματα.

Το πρόβλημα για τον Μπόρις είναι ότι η κρίση δεν ταιριάζει στο προφίλ του. Δεν είναι ώρα για αστεία, ούτε για θεατρινισμούς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποφάσισε ο ίδιος να αντιμετωπίσει την κρίση απαξιώνοντας την. Αντιθέτως, ακολούθησε τις συμβουλές των επιστημόνων για μετάθεση των μέτρων σε ύστερο χρόνο. Πολιτικά, ενδεχομένως αυτή η παράταση να τον βοήθησε ώστε να μην εμφανιστεί δυσάρεστος στον κόσμο για ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα.

Όλες οι αποφάσεις είναι πολιτικές, αλλά η κριτική στον Τζόνσον δεν μπορεί να είναι ότι παρέσυρε τον Γουίτι και τον Βάλανς στον εφησυχασμό. Ο πρωθυπουργός δεν πήρε νωρίτερα τα μέτρα γιατί αυτή ήταν η συμβουλή που έλαβε. Και το χθεσινό διάγγελμα είναι η παραδοχή της λανθασμένης πρώτης προσέγγισης.

Είναι δημοσιογράφος. Eργάζεται σε think tank στο Λονδίνο, και παράλληλα αρθρογραφεί σε ελληνικά και βρετανικά μέσα αναλύοντας την πολιτική επικαιρότητα. Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο "Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα".

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
4

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.