Χριστουγεννιάτικη προσφορά!

Γράψου, χάρισε ή ανανέωσε το inside story για έναν χρόνο με έκπτωση 20€. Δες εδώ

Το μοίρασμα της σίτισης των προσφύγων στα νησιά

Απροσδόκητες συμμαχίες εταιρειών πραγματοποιούνται σε πέντε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, μέσα από συνθήκες που προξενούν ερωτηματικά, ενώ οδηγούν σε έσοδα δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ από κοινοτικούς πόρους.
Χρόνος ανάγνωσης: 
16
'
Προσφυγόπουλο σε κατασκήνωση έξω από τη Μόρια, 25 Σεπτεμβρίου 2018. [Aris Messinis/AFP]

Λέσβος, Λέρος, Σάμος, Χίος και Κως: την τελευταία τετραετία, τα πέντε νησιά του ανατολικού Αιγαίου δέχθηκαν συνολικά περισσότερους από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες. Από αυτούς άλλοι πέρασαν άμεσα στην ενδοχώρα, από όπου και μεταφέρθηκαν σε κάποια δομή φιλοξενίας ή συνέχισαν το ταξίδι τους προς την Ευρώπη, ενώ άλλοι βρέθηκαν εγκλωβισμένοι για καιρό σε κάποιο από τα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) και τα Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης (ΠΡΟΚΕΚΑ) που δημιουργήθηκαν σε αυτά τα νησιά.

Με δύο λόγια

Σχεδόν 100 εκατ. ευρώ έχουν διατεθεί μέσω κοινοτικών πόρων για τη σίτιση των προσφύγων τα τελευταία χρόνια. Από αυτά, τέσσερα στα πέντε ευρώ αντιστοιχούν στα πέντε νησιά του ανατολικού Αιγαίου (Λέσβος, Λέρος, Χίος, Κως, Σάμος). Η κυβέρνηση είχε εξαρχής δεσμευτεί να προτιμήσει τοπικούς επιχειρηματίες για τις υπηρεσίες γύρω από τους πρόσφυγες, και πράγματι το πρώτο διάστημα τη σίτιση στα νησιά πρόσφεραν κυρίως ντόπιοι, με τις μεγάλες εταιρείες του χώρου να δραστηριοποιούνται στην ενδοχώρα. Όταν όμως αυτή πέρασε στο πρόγραμμα Cash της Ύπατης Αρμοστείας, με το οποίο φροντίζουν οι ίδιοι οι πρόσφυγες για το φαγητό τους, το ενδιαφέρον των μεγάλων εταιρειών στράφηκε στα camps των νησιών, όπου υπάρχουν χιλιάδες στόματα. Μελετώντας εκατοντάδες συμβάσεις και μιλώντας με καλά πληροφορημένες πηγές από τα νησιά, το inside story διαπίστωσε τον σταδιακό σχηματισμό ενός ολιγοπωλίου, το οποίο εγείρει σοβαρά ερωτηματικά για το καθεστώς ανταγωνισμού στα νησιά. Το ολιγοπώλιο αυτό, που το Ποτάμι χαρακτήρισε πρόσφατα «καρτέλ» στη Βουλή, φέρεται να διαμορφώνεται μέσα από απροσδόκητες συνάψεις κοινοπραξιών μεταξύ ανταγωνιστών, συνεργασίες των κορυφαίων εταιρειών και ενώσεις εταιρειών που χαρακτηρίζονται από πηγές ως εικονικές και απόρροια άσκησης πιέσεων. Το αποτέλεσμα είναι, ελλείψει ανταγωνισμού, οι εκπτώσεις που προσφέρονται επί της ανώτατης τιμής για την ημερήσια σίτιση κάθε πρόσφυγα να είναι πάντα ελάχιστα λεπτά του ευρώ, με τα χρήματα που τελικά ξοδεύονται να είναι πολύ περισσότερα από όσα θα μπορούσαν να είναι και τις εταιρείες να αποκομίζουν κέρδη δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Όπως έχει υπογραμμιστεί στα προηγούμενα ρεπορτάζ του inside story, τον έλεγχο στις δομές φιλοξενίας έχουν οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, οι οποίες συνάπτουν συμβάσεις σίτισης για την κάλυψη των αναγκών των προσφύγων. Για τα νησιά του Αιγαίου, υπεύθυνη για την Σάμο είναι η 79η Ανωτέρα Διοίκηση Ταγμάτων Εθνοφρουράς (ΑΔΤΕ), για τη Λέρο και την Κω η 80η ΑΔΤΕ, για τη Χίο η 96η ΑΔΤΕ και για τη Λέσβο η 98η ΑΔΤΕ. Οι πάροχοι αναδεικνύονται μέσα από διαγωνισμούς, που πραγματοποιούνται χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, με κριτήριο την μεγαλύτερη έκπτωση επί της τιμής των 5,87 ευρώ με ΦΠΑ που έχει οριστεί ως ανώτατη ημερήσια τιμή σίτισης για κάθε πρόσφυγα.

Αρμόδιες στρατιωτικές διοικήσεις στο ανατολικό Αιγαίο
Σάμος 79η ΑΔΤΕ
Λέρος 80η ΑΔΤΕ
Κως 80η ΑΔΤΕ
Χίος 96η ΑΔΤΕ
Λέσβος 98η ΑΔΤΕ

Για την ανακούφιση των τοπικών οικονομιών των νησιών, που δοκιμάστηκαν από το προσφυγικό βλέποντας και τον παραδοσιακά ισχυρό κλάδο του τουρισμού να εξασθενεί, αποφασίστηκε η λήψη δύο μέτρων. Το πρώτο είναι ο χαμηλότερος ΦΠΑ, που ανερχόταν στο 16% το 2016 και ανέβηκε στο 17% τα δύο επόμενα έτη, σε σύγκριση με το 24% που ισχύει στην υπόλοιπη Ελλάδα. Δεύτερον, δόθηκε η διαβεβαίωση από την κυβέρνηση σε όλους τους τόνους πως για την παροχή υπηρεσιών σε σχέση με το προσφυγικό θα προκρινόταν η επιλογή τοπικών επιχειρηματιών, προκειμένου να υπάρξει ένα αντιστάθμισμα.

Από τις εκατοντάδες συμβάσεις σίτισης προκύπτει η βαθμιαία διαμόρφωση ενός ολιγοπωλίου από τις ισχυρότερες εταιρείες, μέσα από τη σύναψη μεταξύ τους συμμαχιών, και η μείωση του ρόλου των ντόπιων εταιρειών

Τα πράγματα όμως στη συνέχεια εξελίχθηκαν διαφορετικά. Στο πλαίσιο της διερεύνησης των συνθηκών γύρω από τη σίτιση των προσφύγων, που βρίσκονται υπό εξέταση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά της Απάτης (OLAF), το inside story μελέτησε εκατοντάδες συμβάσεις και έγγραφα που αφορούν τη σίτιση στα πέντε νησιά του ανατολικού Αιγαίου, και υπογράφηκαν από τους πρώτους μήνες του 2016 έως και σήμερα, ενώ συνομίλησε με πηγές που έχουν καλή γνώση των συνθηκών κάτω από τις οποίες ανατίθεται η σίτιση στα νησιά. Μέσα από την μελέτη των συμβάσεων, παρατηρεί κανείς τη βαθμιαία διαμόρφωση ενός ολιγοπωλίου των μεγάλων εταιρειών, οι οποίες μέσα από τη σύναψη συμμαχιών καταφέρνουν αφενός να κυριαρχούν στα νησιά δίχως ουσιαστικό ανταγωνισμό και αφετέρου να αποκομίζουν έσοδα δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ από κοινοτικούς πόρους, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε πριν από λίγες ημέρες το Ποτάμι στη Βουλή.

Τα τέσσερα πέμπτα των 90 εκατ. ευρώ που έχουν διατεθεί συνολικά για την σίτιση κατευθύνονται στο ανατολικό Αιγαίου, που έχει την μερίδα του λέοντος

Αυτή είναι η ιστορία της σίτισης των προσφύγων στο ανατολικό Αιγαίο, στο οποίο αναλογούν τέσσερα στα πέντε ευρώ, από τα σχεδόν 90 εκατ. ευρώ που έχουν διατεθεί συνολικά για τη σίτιση.

Οι πρώτοι μήνες

Τους πρώτους μήνες του προσφυγικού, όταν ακόμη δεν φαινόταν το μέγεθος που θα λάμβανε η προσφυγική κρίση και άρα τα πιθανά περιθώρια κέρδους για τους παρόχους υπηρεσιών γύρω από αυτήν, τη σίτιση των προσφύγων στο ανατολικό Αιγαίο αναλαμβάνουν κυρίως τοπικοί επιχειρηματίες. Για παράδειγμα, την πρώτη σύμβαση στη Λέσβο, τον Μάρτιο του 2016, αναλαμβάνουν από κοινού οι «Τζανέτος» και «Σαξιώνης», προσφέροντας τιμή κατά άτομο και ημέρα στα 5,15 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, ενώ στην αντίστοιχη κατακύρωση για την Χίο τη σίτιση αναλαμβάνουν τέσσερις πάροχοι που εδρεύουν στο νησί και συγκεκριμένα οι «Ν. Μπουρλούκος ΟΕ», «Μπουρλούκος-Κουτσουράδης ΟΕ», «Στρατάκης και Σια ΟΕ» και «Α&Δ Στρατάκης ΟΕ», έχοντας προτείνει τιμή κατά άτομο και ημέρα στα 5,80 ευρώ.

Τον καιρό εκείνο, οι «μεγάλοι» του κλάδου, που εδρεύουν κυρίως σε Κορινθία, Στερεά και Βόρεια Ελλάδα, δείχνουν να προτιμούν κυρίως τα καμπ της ενδοχώρας, αρκετά από τα οποία συνδυάζουν την ύπαρξη υψηλού αριθμού διαμενόντων (700+ άτομα), άρα ικανοποιητικού πλήθους που συνεπάγεται αξιόλογο τζίρο, και το πλεονέκτημα των φθηνότερων μεταφορικών. Στην ηπειρωτική Ελλάδα βρίσκονται σε λειτουργία εκείνο το διάστημα περισσότερα από 30 καμπ, όπου η σίτιση διασφαλίζεται επίσης μέσω συμβάσεων ανάμεσα σε παρόχους και τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Οι ισορροπίες προοδευτικά αλλάζουν, καθώς οι πρόσφυγες της ενδοχώρας μπαίνουν στο πρόγραμμα Cash της Ύπατης Αρμοστείας, που τους παρέχει χρήματα και εξοπλισμό για να παρασκευάζουν οι ίδιοι το φαγητό τους, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα έως και τον Ιούνιο του 2017 να έχουν τερματιστεί οι συμβάσεις σίτισης στις περισσότερες δομές φιλοξενίας της ενδοχώρας. Τότε είναι που, παρά τις αποστάσεις εκατοντάδων χιλιομέτρων από τις βάσεις τους, οι μεν «μεγάλοι» εμφανίζονται να εστιάζουν την προσοχή τους πλέον στα νησιά του Αιγαίου, οι δε «μικροί» και «ντόπιοι», είτε συμπορεύονται μαζί τους, είτε μένουν εκτός.

Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Η διαμαρτυρία δύο ντόπιων επιχειρηματιών

Ο Θανάσης Σκορδάλλης είναι επιχειρηματίας στη Λέρο, όπου διατηρεί αλυσίδα καταστημάτων εστίασης με την επωνυμία «Θεϊκόν». Όταν την άνοιξη του 2016 προκύπτει η ανάγκη σίτισης περίπου 1.000 προσφύγων στο ακριτικό νησί των 8.000 κατοίκων, ο Σκορδάλλης, που την αναλαμβάνει μετά από διαγωνισμό, κάνει σύμφωνα με πηγές του inside story κάτι που έως και σήμερα δεν έχει συμβεί σε άλλη δομή φιλοξενίας της Ελλάδας: προσκαλεί επί αμοιβή γυναίκες από το καμπ, προκειμένου να δείξουν στο προσωπικό τα φαγητά που τους αρέσουν. Δημιουργεί έτσι ένα μενού που βασίζεται στις δικές τους συνήθειες και περιλαμβάνει και ακριβότερα πιάτα από όσα προβλέπονται στο προκαθορισμένο μενού του στρατού (π.χ. ψάρι φιλέτο, σαλάτες, προϊόντα για τις μητέρες), που όπως είδαμε στο προηγούμενό μας ρεπορτάζ είναι προβληματικό από μόνο του.

Ως αποτέλεσμα, οι ίδιοι οι πρόσφυγες ευχαριστούν δημοσίως τον Σκορδάλλη για το φαγητό που τους παρέχεται. Εκείνος τους παρέχει σίτιση τον Μάρτιο, τον Μάιο, τον Ιούνιο, τον Ιούλιο, τον Αύγουστο, έως και τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Καθώς περνά ο καιρός, ο Σκορδάλλης αναγκάζεται να κατεβάζει όλο και χαμηλότερα τις τιμές, συναντώντας τον ανταγωνισμό του επιχειρηματία από την Κόρινθο «Πιέτρη», τον οποίο όμως «κερδίζει» με διαφορά λίγων λεπτών κάθε φορά. Για παράδειγμα, στην κατακύρωση της 2ης Σεπτεμβρίου η σίτιση ανατίθεται στον Σκορδάλλη με τιμή 4,40 ευρώ με ΦΠΑ άτομο/ημέρα λόγω του ανταγωνισμού.

«Γνωρίζετε ότι στη Κω από την στιγμή που πήγε ο Κορίνθιος επιχειρηματίας οι πρόσφυγες έχουν κάνει πέντε φορές απεργία πείνας διαμαρτυρόμενοι για την πολύ κακή ποιότητα του φαγητού που τους προσφέρει;».
Θανάσης Σκορδάλλης

Περίπου εκείνο το διάστημα, ο Σκορδάλλης γράφει και κοινοποιεί μια επιστολή, στην οποία απευθύνεται προσωπικά στον πρωθυπουργό. Ένα από τα ζητήματα που αναφέρει στην επιστολή, που αναδημοσιεύθηκε από τοπικά Μέσα, είναι το εξής:

«Γνωρίζετε ότι στη Κω από την στιγμή που πήγε ο Κορίνθιος επιχειρηματίας οι πρόσφυγες έχουν κάνει πέντε φορές απεργία πείνας διαμαρτυρόμενοι για την πολύ κακή ποιότητα του φαγητού που τους προσφέρει;».

Η εταιρεία για το φαγητό της οποίας διαμαρτυρήθηκαν οι πρόσφυγες της Κω είναι η «Πιέτρης», που δραστηριοποιείται τόσο στον χώρο της αρτοποιίας, με 11 φούρνους σε Κορινθία και Αρκαδία, όσο και στο catering, με το οποίο εξυπηρετεί ένα πλούσιο πελατολόγιο σε όλη την Ελλάδα. Ο ιδιοκτήτης της έγινε ευρύτερα γνωστός όταν ανέλαβε το κυλικείο της Βουλής, αλλά άφηνε τους εργαζομένους του απλήρωτους (και τους βουλευτές χωρίς καφέ, λόγω επίσχεσης εργασίας των εργαζομένων). Παλιότερα φρόντιζε το catering του υπουργικού συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ, ενώ στο πλαίσιο του προσφυγικού δραστηριοποιήθηκε σε διάφορα καμπ ανά την Ελλάδα. Ανάμεσα σε αυτά βρίσκεται και ο Κατσικάς Ιωαννίνων όπου, όπως γράφαμε ενάμιση χρόνο πριν, για μήνες του κατακυρωνόταν η σίτιση εκατοντάδων προσφύγων παρότι ήταν κλειστός.

«Oταν ήρθε η μεγάλη εταιρεία αμέσως μετά, δημιουργήθηκε πρόβλημα με την ποιότητα των φαγητών, διότι προσφέρουν προ-ψημένα (παγωμένα) φαγητά τα οποία ζεσταίνουν αργότερα».
Μιχάλης Παστρικός

Οι διαμαρτυρίες των προσφύγων για την ποιότητα του φαγητού εκείνο τον καιρό είχαν γίνει γνωστές μέσα από την κάλυψη τοπικών Μέσων, ενώ τον καιρό της δημοσίευσης της επιστολής του Σκορδάλλη αιχμές για την ποιότητα του φαγητού του Πιέτρη άφηνε και ο επιχειρηματίας από την Κω, Μιχάλης Παστρικός, που ανέλαβε μέσω δύο διαδοχικών συμβάσεων τη σίτιση στo νησί για το διάστημα από τις 13 Ιουνίου έως τις 8 Αυγούστου. Ο Παστρικός είχε τότε σημειώσει αναφερόμενος στον Πιέτρη που τον διαδέχθηκε προσφέροντας μεγαλύτερη έκπτωση πως «όταν ήρθε η μεγάλη εταιρεία αμέσως μετά, δημιουργήθηκε πρόβλημα με την ποιότητα των φαγητών, διότι προσφέρουν προ-ψημένα (παγωμένα) φαγητά τα οποία ζεσταίνουν αργότερα».

Σε αντίθεση με την εταιρεία από την Κόρινθο, που στα δύο νησιά ενοικίαζε μια αποθήκη όπου ξεπαγωνόταν το γεύμα για δύο-τρεις ημέρες για να ζεσταθεί την ημέρα της παράδοσης, οι επιχειρήσεις του Παστρικού και του Σκορδάλλη πρόσφεραν καθημερινά μαγειρευτό φαγητό. Ο Παστρικός αναφέρθηκε σε ακόμη μια διάσταση της συμμετοχής της «Πιέτρης», που σύμφωνα με τα λεγόμενά του «κανονικά θα έπρεπε να τον θέσει εκτός διαδικασίας». Όπως είχε αποκαλυφθεί, ορισμένες άδειες και πιστοποιητικά που προσκόμισε η «Πιέτρης», τα οποία ήταν απαραίτητα για την συμμετοχή της στον διαγωνισμό, είχαν εκδοθεί στο όνομα ανθρώπου που είχε πεθάνει ένα χρόνο πριν.

Στις 28 Ιουλίου 2016 ο Παστρικός «έχασε» τη σίτιση από τον Πιέτρη, αλλά στις 5 Σεπτεμβρίου 2016 την κέρδισε και πάλι, καθώς η υποψηφιότητα του Πιέτρη κρίθηκε άκυρη. Με τον ίδιο τον Παστρικό να κάνει λόγο για «δικαίωση».

Μία απροσδόκητη εξέλιξη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επόμενη σύμβαση για τη σίτιση των προσφύγων στην Κω. Στις 6 Οκτωβρίου 2016, η σίτιση κατακυρώνεται στην «ένωση εταιρειών» που οι «Πιέτρης» και «Παστρικός» εμφανίζονται να έχουν σχηματίσει πλέον από κοινού. Η έκπτωση που προσφέρουν είναι πολύ χαμηλότερη από πριν, μόλις ενός λεπτού του ευρώ (5,86 έναντι του ανώτατου 5,87), μιας και οι δύο πρώην ανταγωνιστές πια συμπλέουν. Η σίτιση 1.400 ατόμων κατακυρώνεται στην κοινοπραξία αρχικά από 8 Οκτώβρη και για ένα μήνα, ενώ σε όλους τους διαγωνισμούς που ακολουθούν έως και σήμερα, δηλαδή σε συνολικά 19 κατακυρώσεις στις οποίες προστίθενται διάφορες παρατάσεις των υπογεγραμμένων συμβάσεων, αναλαμβάνουν τη σίτιση δίχως εξαίρεση και, όπως φαίνεται από την υποτυπώδη έκπτωση που εξακολουθούν να προσφέρουν επιτυχώς, δίχως ανταγωνιστές.

Επιστρέφουμε στη Λέρο, όπου η εξέλιξη είναι ανάλογη. Η κοινοπραξία «Σκορδάλλης&Πιέτρης» αναλαμβάνει από κοινού στις 13 Οκτωβρίου 2016 τη σίτιση 900 ατόμων, προσφέροντας κι εκείνη έκπτωση μόλις ενός λεπτού του ευρώ. Ύστερα από ένα μικρό κενό, όπου ο Σκορδάλλης αναλαμβάνει μόνος του τη σίτιση, από τον Δεκέμβριο του 2016 και για αρκετούς από τους επόμενους μήνες η σίτιση κατακυρώνεται στους «Σκορδάλλης&Πιέτρης» που προσφέρουν σταθερά έκπτωση ενός λεπτού.

Τι οδήγησε τους δύο νησιώτες επιχειρηματίες στην συνεργασία με τον Πιέτρη; Πηγές με καλή πληροφόρηση των συνθηκών υπό τις οποίες ανατίθεται η σίτιση στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου κάνουν λόγο για μια ασυνήθιστα έντονη «πίεση» από την πλευρά του Κορίνθιου επιχειρηματία για τον σχηματισμό κοινοπραξίας. «Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα διαδραματίστηκαν καταστάσεις, λόγω των οποίων στην πραγματικότητα δεν θα έπρεπε ίσως να γίνεται λόγος για "συμφωνία" ανάμεσα στις εταιρείες, αλλά για "συνθηκολόγηση" της μιας πλευράς», λένε στο inside story.

Το κράτος αντί να στηρίξει τις ντόπιες εταιρείες, καθυστερούσε τις πληρωμές με αποτέλεσμα οι μικρότερες εταιρείες να μην μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους

Ταυτόχρονα, τη δική του σημασία έχει το γεγονός πως οι ντόπιοι επιχειρηματίες, που διέθεσαν δεκάδες χιλιάδες ευρώ για την εξασφάλιση των πιστοποιήσεων (π.χ. HACCP, ISO) που θα τους επέτρεπαν να συμμετάσχουν στους διαγωνισμούς, είδαν εκείνον τον καιρό το κράτος να αδυνατεί όχι απλώς να τους στηρίξει, αλλά και να τους βάζει εμπόδια, καθώς συσσωρεύονταν οι δικές του οφειλές απέναντί τους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της εταιρείας «Σκορδάλλης», για την οποία καλά ενημερωμένες πηγές υπογραμμίζουν στο inside story πως παρότι είχε διαθέσει το σύνολο των καταστημάτων της στη Λέρο αποκλειστικά για τη σίτιση των προσφύγων, βρέθηκε ύστερα από ένα διάστημα να της χρωστά το κράτος πάνω από 200.000 ευρώ.

Ύστερα από ένα σημείο, επρόκειτο για κατάσταση που έθετε υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα προμήθειας των απαραίτητων πρώτων υλών για τα γεύματα των προσφύγων, καθώς επίσης την επιβίωση της ίδιας της εταιρείας και την καταβολή των αμοιβών των εργαζομένων της.

Συμμαχίες σε Χίο και Σάμο

Η Κως και η Λέρος δεν είναι τα μόνα νησιά του ανατολικού Αιγαίου όπου συναντάται η εταιρεία «Πιέτρης». Στις 16 Μαρτίου 2016, η σίτιση στη Σάμο ανατίθεται σε μια άλλη «ένωση εταιρειών» στην οποία η «Πιέτρης» συμμετέχει, αυτή την φορά από κοινού με την «Ποτ και Παν», επίσης μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες catering της χώρας, με έδρα στην Αυλίδα. Οι δύο εταίροι προσφέρουν προ ΦΠΑ τιμή στα 5,04 ευρώ κατά άτομο και ημέρα, εξασφαλίζοντας τη σίτιση για το διάστημα 18 Μαρτίου-16 Απριλίου 2016.

Οκτώ ημέρες αργότερα, στις 24 Μαρτίου 2016, η «ένωση εταιρειών» της «Πιέτρης&ΠοτΠαν» κερδίζει τη σίτιση 2.000 ατόμων, προσφέροντας προ ΦΠΑ τιμή 4,98 ευρώ (5,78 με ΦΠΑ), για 30 ημέρες. Το νέο νησί που «κερδίζει» αυτή τη φορά η εν λόγω κοινοπραξία, λίγες μόνο ημέρες ύστερα από την εξασφάλιση της Σάμου, είναι η Χίος.

Οταν η κοινοπραξία «Πιέτρης&ΠοτΠαν» εξασφαλίζει Χίο και Σάμο και οι εργασίες τους γιγαντώνουν, η κοινοπραξία διαλύεται και η κάθε εταιρεία αναλαμβάνει ένα εκ των δύο νησιών

Όταν λοιπόν οι «Πιέτρης&ΠοτΠαν» εξασφαλίζουν Χίο και Σάμο συμβαίνει το εξής: η «ένωση εταιρειών» των δύο κολοσσών που, όπως είδαμε στο προηγούμενο ρεπορτάζ μέσω του προσφυγικού γιγάντωσαν τον κύκλο εργασιών τους, διαλύεται και κάθε εταιρεία αναλαμβάνει από ένα εκ των δύο νησιών. Συγκεκριμένα, από τον Απρίλιο του 2016 και μέσα από διαδοχικές συμβάσεις διάρκειας συνήθως ενός μήνα, που φτάνουν έως και τα τέλη Οκτωβρίου 2018, τη σίτιση στην Σάμο αναλαμβάνει δίχως καμία εξαίρεση η εταιρεία «Πιέτρης».

Κατακυρώνονται περισσότερες από 25 συμβάσεις στις οποίες προστίθενται περίπου δέκα ακόμη παρατάσεις υπογεγραμμένων συμβάσεων. Η τιμή κατακύρωσης κατά άτομο και ημέρα βρίσκεται συνήθως στα 5,00-5,01 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, δηλαδή 5,85 με ΦΠΑ, μόλις 2 λεπτά του ευρώ κάτω από την ανώτατη τιμή. Συνολικά, για την παροχή σίτισης στο ΚΥΤ Σάμου η «Πιέτρης» έχει λάβει αυτά τα χρόνια σχεδόν 8 εκατ. ευρώ.

Αντίστοιχα, η Χίος περνά στον έλεγχο της «Ποτ και Παν», που παίρνει δίχως εξαίρεση τη σίτιση μέσα από δεκάδες συμβάσεις έως και το τέλος του 2017, προσφέροντας συνήθως έκπτωση ελάχιστων λεπτών του ευρώ και με τα συνολικά της έσοδα στο νησί να ξεπερνούν ελαφρά τα 6,5 εκατ. ευρώ.

Η κυριαρχία της αμφισβητείται προς την αλλαγή του χρόνου (2017 προς 2018), όταν στο νησί εμφανίζεται η «Salas», η τρίτη μεγάλη εταιρεία catering της χώρας με έδρα στο Περιστέρι. Στις 22 Ιανουαρίου 2018, η συμμετοχή της «Salas» απορρίπτεται επειδή δεν έχει εξασφαλίσει την απαραίτητη κτηνιατρική σφραγίδα για τη λειτουργία μεταποιητικής δραστηριότητας της κύριας μονάδας της. Σύντομα αυτό το πρόβλημα λύνεται και στις 29 Ιανουαρίου 2018 κατακυρώνεται στην «Salas» η σίτιση 2.200 ατόμων, με μεγάλη έκπτωση και τιμή 3,00 ευρώ χωρίς ΦΠΑ κατά άτομο και ημέρα για το διάστημα 31 Ιανουαρίου- 28 Φεβρουαρίου 2018. Μέσα από την τροποποίηση της αρχικής σύμβασής της, η «Salas» τελικά σιτίζει την Χίο έως και τα μέσα Μαρτίου, με την νέα τιμή να ορίζεται στα 3,51 ευρώ προ ΦΠΑ.

Στις 13 Μαρτίου 2018 όμως η σίτιση κατακυρώνεται σε μια ακόμη νέα «ένωση εταιρειών», που αυτή τη φορά απαρτίζεται από τις εταιρείες «Salas» και «Ποτ και Παν». Δίχως να είναι πλέον ανταγωνίστριες και άρα να χρειάζεται να προσφέρουν γενναίες εκπτώσεις προκειμένου να κερδίσουν τον διαγωνισμό, τους επόμενους μήνες οι δύο εταιρείες έχουν την δυνατότητα να προσφέρουν ασήμαντες εκπτώσεις. Η τιμή με την οποία κερδίζουν τους διαγωνισμούς κυμαίνεται ως επί το πλείστον στα 5,00 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ή αλλιώς 5,85 με ΦΠΑ, αλλά αρκεί για να κερδίζουν τους διαγωνισμούς, αφού πλέον ανταγωνιστές απλά δεν υπάρχουν.

Οι εφεδρικές μονάδες

Φτάνουμε έτσι έως και την σύμβαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2018, στην οποία κατακυρώνεται η σίτιση 2.300 ατόμων στην «Ποτ και Παν & Salas» για το διάστημα 29 Σεπτεμβρίου-29 Οκτωβρίου 2018. Δεν προκαλεί έκπληξη ότι η τιμή ορίζεται και πάλι στα 5,00 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και 5,85 με ΦΠΑ. Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζει μία άλλη πτυχή που αφορά εκείνο το διάστημα: φαίνεται πως, παρά την αποχώρηση της «Πιέτρης» από το νησί, οι δεσμοί ανάμεσα σε «Πιέτρη» και «Ποτ και Παν» καλά κρατούν.

Στο διαγωνισμό της 26ης Σεπτεμβρίου 2018 η «Ποτ και Παν» έχει δηλώσει ως εφεδρική μονάδα παραγωγής την μονάδα της «Πιέτρης», ενώ και η «Πιέτρης» έχει δηλώσει εφεδρική μονάδα της «Ποτ και Παν» σε νησί

Όπως φαίνεται στο έγγραφο που ακολουθεί, για την συμμετοχή της στο διαγωνισμό η «Ποτ και Παν» έχει δηλώσει ως εφεδρική μονάδα παραγωγής την μονάδα της «Πιέτρης», ενώ το inside story βρίσκεται σε θέση να γνωρίζει πως και η «Πιέτρης» έχει δηλώσει ως εφεδρική μονάδα της σε νησί μονάδα της «Ποτ και Παν».

Απευθύναμε ερωτήσεις στην εταιρεία «Πιέτρης» σχετικά με τα παραπάνω, αλλά δεν λάβαμε απάντηση έως και την ημέρα δημοσίευσής του. Θυμίζουμε πως απαντήσεις από την εταιρεία δεν λάβαμε ούτε στο προηγούμενό μας ρεπορτάζ.

Οι απαντήσεις της «Ποτ και Παν»

Ο πρόεδρος του διοκητικού συμβουλίου της «Ποτ και Παν», Ιωάννης Τουτζιαρίδης, ανταποκρίθηκε στις ερωτήσεις του inside story. Όσον αφορά την δήλωση μονάδας της «Πιέτρης» ως εφεδρικής για την εταιρεία του, την επιβεβαιώνει στο inside story: «Η επαγγελματική συνεργασία της εταιρείας μας με την εταιρεία “Πιέτρης Α.Ε” ξεκινά προ 12 ετών και είναι σαφέστατο ότι τότε δεν υπήρχαν έργα σίτισης προσφύγων στην Ελλάδα. Η “Πιέτρης Α.Ε” είναι προμηθευτής μας σε είδη αρτοποιίας και επιπλέον έχουμε συμμετάσχει και από κοινού ως ένωση εταιριών σε πολλά έργα σίτισης. Επιπλέον, απαράβατος όρος των διακηρύξεων των έργων σίτισης προσφύγων είναι ο ορισμός από τον υποψήφιο ανάδοχο εφεδρικής μονάδας (πλέον της κανονικής) παρασκευής γευμάτων, την οποία και καλύπτουμε μέσω εκείνης λόγω της πολύχρονης συνεργασίας μας. Υπό το καθεστώς ελεύθερου ανταγωνισμού η συνεργασία μας με την εταιρεία δεν σημαίνει ότι δεν δυνάμεθα να βρεθούμε ως αντίπαλοι σε κάποιο έργο, γεγονός που έχει συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν».

«Ο κ. Πάνος Καμμένος δεν είναι στενός μου φίλος, πόσο μάλλον κουμπάρος μου, και έχω να τον δω από κοντά πολλά χρόνια. Ο πατέρας μου ήταν φίλος με τον εκλιπόντα Ηλία Καμμένο.»
Ιωάννης Τουτζιαρίδης, πρόεδρος «Ποτ & Παν»

Παράλληλα, δημοσιεύματα των περασμένων μηνών έχουν συνδέσει τον κ. Τουτζιαρίδη με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας, Πάνο Καμμένο, με τον οποίον αναφέρεται πως τον συνδέει στενή προσωπική σχέση. Ο ιδιοκτήτης της «Ποτ και Παν» απαντά σχετικά στο inside story: «Ο κ. Πάνος Καμμένος δεν είναι στενός μου φίλος, πόσο μάλλον κουμπάρος μου, και έχω να τον δω από κοντά πολλά χρόνια. Ο πατέρας μου ήταν φίλος με τον εκλιπόντα Ηλία Καμμένο. Πρόκειται για χυδαία δημοσιεύματα, τα οποία έχουν καθαρά πολιτικές σκοπιμότητες, με τη δημιουργία εντυπώσεων. Η εταιρεία μου είναι στον χώρο της σίτισης 15 και πλέον έτη, με μεγάλη εμπειρία σε μεγάλα πρότζεκτ σίτισης, και δεν έχει ανάγκη καμιάς εύνοιας».

Η σίτιση της Λέσβου: Οι ίδιοι γνώριμοι

Η συνεργασία ανάμεσα σε «Ποτ και Παν» και «Salas» στη Χίο τον Μάρτιο του 2018 δεν είναι η μόνη που πραγματοποιείται εκείνο τον μήνα. Αντίστοιχη εξέλιξη σημειώνεται και στη Λέσβο, όπου από την έναρξη της παροχής σίτισης στο νησί τον Μάρτιο του 2016, έως και έναν χρόνο αργότερα (Μάρτιος 2017), τη σίτιση αναλάμβανε ένας ντόπιος επιχειρηματίας, η εταιρεία «Τζανέτος».

Τον Απρίλιο του 2017 όμως, η σίτιση κατακυρώνεται στη «Salas» που προσφέρει τιμή κατά άτομο και ημέρα στα 4,70 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, δηλαδή 5,50 ευρώ με την προσθήκη του ΦΠΑ. Στις 19 Απριλίου 2017 τη σίτιση αναλαμβάνει και πάλι ο «Τζανέτος», προσφέροντας έκπτωση μεγαλύτερη κατά δύο λεπτά (4,68 χωρίς ΦΠΑ, 5,48 με ΦΠΑ). Στις 27 Απριλίου την αναλαμβάνει και πάλι η «Salas», που αναγκάζεται να προσφέρει 4,10 ευρώ προ ΦΠΑ για να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό. Τότε, στο παιχνίδι μπαίνει η «Ποτ και Παν», που είχε προσπαθήσει και τους αμέσως προηγούμενους μήνες να συμμετάσχει σε διαγωνισμό, ανεπιτυχώς λόγω τεχνικών θεμάτων.

Συμμαχώντας με την «Τζανέτος» και συμμετέχοντας στον διαγωνισμό ως «ένωση εταιρειών», η «Ποτ και Παν & Τζανέτος» αναλαμβάνει τη σίτιση με τιμή 4,92 ευρώ χωρίς ΦΠΑ στις 28 Ιουνίου 2017 (εκκρεμούσε η αύξηση του ΦΠΑ εκείνες τις μέρες, που τελικά ακυρώθηκε), η οποία στις επόμενες συμβάσεις αυξάνεται στο γνώριμο επίπεδο των 5,01 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, με την συγκεκριμένη ένωση εταιρειών πάντα να αναλαμβάνει τη σίτιση.

Ώσπου φτάνουμε στον Μάρτιο του 2018. Τον μήνα που, όπως είδαμε, παρότι ανταγωνίστριες έως τότε, η «Ποτ και Παν» και η «Salas» σχημάτισαν ένωση εταιρειών για να αναλάβουν από κοινού τη σίτιση στην Χίο. Οι δεσμοί τους επιβεβαιώνονται και στη Λέσβο. Έτσι, στις 13 Μαρτίου 2018, η σίτιση 6.500 ατόμων στη Λέσβο για το διάστημα 14-26 Μαρτίου 2018 κατακυρώνεται στην ένωση εταιρειών που συναπαρτίζουν πλέον τρεις εταιρείες: οι «Τζανέτος», «Ποτ και Παν» και «Salas», που προσφέρουν τιμή 5,01 ευρώ προ ΦΠΑ. Αυτή ακριβώς η εικόνα, με τη συμμαχία των τριών εταιρειών και την πρόταση ουσιαστικά μηδενικών εκπτώσεων συνεχίζεται φτάνοντας έως και σήμερα.

Παρ' ότι ανταγωνίστριες, η «Ποτ και Παν» και η «Salas» σχημάτισαν ένωση εταιρειών για να αναλάβουν από κοινού τη σίτιση στην Χίο και μετά στη Λέσβο.

Το διάστημα που επικοινωνήσαμε με την «Salas», ο πρόεδρος της εταιρείας απουσίαζε εκτός Αθηνών. Από την γραμματεία λάβαμε την ακόλουθη απάντηση: «Δυστυχώς, λόγω της απουσίας του προέδρου της εταιρείας μας, δεν έχουμε δυνατότητα να απαντήσουμε στα ερωτήματα που μας απευθύνατε. Όμως μπορούμε να σας διαβεβαιώσουμε ότι η εταιρική δραστηριότητά μας, εναρμονίζεται απόλυτα με την κείμενη νομοθεσία, ειδικότερα δε και σε ό,τι αφορά τo θέμα στο οποίο αναφέρεσθε, η εταιρεία επιχειρεί αυστηρά εντός των πλαισίων της εκάστοτε Διακηρύξεως και των όρων και προϋποθέσεων που θέτει, στην τήρηση των οποίων ελέγχεται αυστηρά».

Τέσσερα χρόνια «επείγοντος»

Παρουσιάζοντας πρόσφατα τα στοιχεία που δόθηκαν από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας για τη σίτιση των προσφύγων, το Ποτάμι έκανε λόγο για «συνθήκες ιδιότυπου καρτέλ» που φέρεται να έχει σχηματιστεί στα νησιά, με όφελος δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Τι έχει πράγματι συμβεί;

Οπως ανέφεραν κάποιοι προμηθευτές, που επιθυμούν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους, οι ενώσεις εταιρειών που σχηματίζονται δεν είναι ακριβώς αποτέλεσμα της σύναψης μιας συμμαχίας, αλλά της συνθηκολόγησης στην οποία οδηγούνται ορισμένες εταιρείες για δύο λόγους:

  • της ανάγκης μεγάλων επενδύσεων, η απόσβεση των οποίων πρέπει να διασφαλιστεί, και τις ασυνήθιστα έντονες πιέσεις από την πλευρά ορισμένων ανταγωνιστών τους που εκμεταλλεύονται τη θέση τους στην αγορά, την πρόσβαση σε κέντρα λήψης αποφάσεων στο στρατό, και τα καλύτερα ταμειακά αποθέματα που τους επιτρέπουν να «χτυπούν» επί μακρόν τον διαγωνισμό με πολύ υψηλές εκπτώσεις, ώσπου να «πετάξουν έξω» τους ανταγωνιστές τους.
  • κάποιες ενώσεις εταιρειών στην πραγματικότητα είναι εικονικές, αφού δεν συνεπάγονται απαραίτητα την παρουσία και των δύο εταιρειών στο νησί. Στην ουσία σχηματίστηκαν όταν μία εταιρεία, εκμεταλλευόμενη την ισχύ της, απαίτησε να λαμβάνει ποσοστό επί των ημερήσιων κερδών από την ανταγωνίστρια, προκειμένου να μην «χτυπήσει» κι εκείνη τον διαγωνισμό. Ως αποτέλεσμα, καταλήγει να λαμβάνει μέρος της συνολικής αμοιβής, δίχως όμως να προσφέρει υπηρεσίες.

Όπως και να έχει, όταν η συντριπτική πλειοψηφία των συμβάσεων συνάπτεται με έκπτωση ενός μόνο λεπτού, αμφισβητείται η ύπαρξη ανταγωνισμού στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Ταυτόχρονα, αυτό σημαίνει πως από τους κοινοτικούς πόρους που έχουν διατεθεί στις Ένοπλες Δυνάμεις, δαπανώνται πολλαπλάσια χρήματα σε σχέση με αυτά που θα μπορούσαν να διατεθούν για την κάλυψη των ίδιων αναγκών.

Αξίζει πάντως να σημειωθεί πως όσα περιγράψαμε συμβαίνουν επειδή ακόμη και σήμερα, τέσσερα χρόνια από την έναρξη του προσφυγικού, και παρότι σε πλείστες περιπτώσεις τέτοια αναγκαιότητα δεν υπάρχει, οι συμβάσεις των Ενόπλων Δυνάμεων εξακολουθούν να συνάπτονται με τη διαδικασία του κατεπείγοντος, σε παράκαμψη της ελληνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Αυτό συμβαίνει πέραν της σίτισης (π.χ. επισκευές, καθαριότητα) και, ακόμη σημαντικότερα, παρότι το Ελεγκτικό Συνέδριο κατήγγειλε τον συγκεκριμένο τρόπο ανάθεσης έργου ήδη το 2015.

Εάν αναλογιστεί κανείς πως το Ελεγκτικό Συνέδριο έκανε τότε λόγο για «αδιαφανείς συνθήκες γύρω από τη σίτιση των προσφύγων», αντιλαμβάνεται πως τέσσερα χρόνια και δεκάδες εκατομμύρια ευρώ μετά, ελάχιστα πράγματα δείχνουν να έχουν αλλάξει.

Γεννήθηκε το 1992. Σπούδασε Επικοινωνία και Πολιτισμό στο Πάντειο, όπου συνέχισε με μεταπτυχιακό στις Σπουδές Φύλου και την Ανθρωπολογία. Έχει εργαστεί στην ελληνική έκδοση της The Huffington Post και το Κανάλι Ένα 90,4 FM. Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί σε διάφορα Μέσα.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus
5

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.