Χριστουγεννιάτικη προσφορά!

Γράψου, χάρισε ή ανανέωσε το inside story για έναν χρόνο με έκπτωση 20€. Δες εδώ

Η Εξέλιξη του Χρέους της Ελληνικής Δημοκρατίας

Μια πιο καθαρή εικόνα του χρέους.
Χρόνος ανάγνωσης: 
10
'
Οι πρωθυπουργοί που κλήθηκαν να διαχειριστούν το βάρος του χρέους, όπως αυτό εξελίχθηκε μετά το 2009.

Σχεδόν οκτώ χρόνια τώρα, το δημόσιο χρέος έχει μπει στη ζωή μας. Όλοι έχουμε μάθει πολλά. Όμως ακόμη και σήμερα επικρατεί σύγχυση για το πραγματικό ύψος, αλλά και για τη διαχείριση του χρέους από την εκάστοτε κυβέρνηση. Μέρος της θολής εικόνας οφείλεται στα διαφορετικά πρότυπα καταγραφής του –άλλο μέρος οφείλεται στην επικοινωνιακή διαχείριση της εκάστοτε κυβέρνησης.

To inside story εγκαινιάζει την ενότητα «Δημόσιο Χρέος» και επιχειρεί να δώσει μια πιο καθαρή εικόνα για το μέγεθος και την εξέλιξή του. Χρησιμοποιώντας αποκλειστικά δημοσιευμένα στοιχεία από το υπουργείο Οικονομικών και τον ΟΔΔΗΧ, παρουσιάζει τις λεπτομέρειες της εικόνας του χρέους –και της διαχείρισής του, με γραφικά και με σύντομο σχολιασμό.

Ως «ονομαστικό» χρέος επιλέγουμε το συνολικό δημόσιο χρέος, όπως καταγράφεται στο τριμηνιαίο Δελτίο Χρέους του ΥΠΟΙΚ/ΟΔΔΗΧ –αυτό καθορίζει και τη συχνότητα ανανέωσης του κεντρικού γραφήματος που παρουσιάζει το inside story. Σε σχέση με το κατά ΕΛΣΤΑΤ/Eurostat χρέος, το «ονομαστικό» συμπεριλαμβάνει και τα repos του δημοσίου, είναι δε ακριβώς αυτό που χρησιμοποιείται ως βάση αναφοράς μεταξύ κυβέρνησης και θεσμών. Σημειώνεται πως το Δελτίο Χρέους δημοσιοποιείται κατά νόμο 50 ημέρες μετά την λήξη κάθε τριμήνου.

Μέρος του «ονομαστικού» χρέους είναι μακροπρόθεσμα ανακτήσιμο ή/και χρησιμοποιείται ως μαξιλάρι. Με την επανιδιωτικοποίηση των τραπεζών, η δημόσια συμμετοχή θα αποδοθεί στην κυβέρνηση. Μέχρι τον Φεβρουάριο 2015, περίπου €11 δισ. από τα τροϊκανά δάνεια ήταν αδρανή στο ΤΧΣ –τότε υποχρεώθηκε η κυβέρνηση να τα επιστρέψει. Με την μεταφορά αυτή, το «ονομαστικό» χρέος μειώθηκε ισόποσα, όμως η μακροπρόθεσμη εικόνα δεν άλλαξε. Η συμμετοχή του δημοσίου με €25 δισ. στις συστημικές τράπεζες με την πρώτη ανακεφαλαιοποίηση του 2013 ήταν «προσωρινό» χρέος –μέχρις ότου εξασκηθούν τα δικαιώματα προαίρεσης των μετόχων (warrants). Έγινε «μόνιμο» χρέος με τον πρακτικώς μηδενισμό της αξίας των τραπεζών πριν την Τρίτη ανακεφαλαιοποίηση του 2015. Οι εγγυήσεις για δάνεια των ΟΤΑ και εταιρειών του δημοσίου είναι «χρέος εν αναμονή» –καταπίπτουν με ακρίβεια ελβετικού ρολογιού. Από την αρχή των μνημονίων, η τρόικα έχει επιβάλει να μη παρέχονται νέες και αντιμετωπίζονται ως χρέος στις μελέτες βιωσιμότητας. Χρέος εν αναμονή είναι και οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του δημοσίου προς ιδιώτες. Μέχρι τον Ιούνιο 2017 εξοφλούνται μόνο από δόσεις του Μηχανισμού Στήριξης –από τον Ιούλιο 2017 το 1/3 πρέπει να καταβάλλεται από ιδίους πόρους του δημοσίου. Επίσης, χρέος εν αναμονή είναι και το έλλειμμα του λογαριασμού ΔΝΤ στην ΤτΕ, από τον οποίο πληρώθηκε η δόση του… ΔΝΤ τον Ιούνιο 2015. Τέλος, τα διαθέσιμα του δημοσίου καθώς και το εκάστοτε υπόλοιπο του Ταμείου Χρέους το οποίο δημιουργήθηκε το 2012, μπορεί χρησιμοποιηθούν έναντι του «μακροπρόθεσμου» χρέος το οποίο και μειώνεται ισόποσα.

Η εικόνα της δημοσιονομικής κατάστασης της χώρας ολοκληρώνεται με τις συνολικές «υποχρεώσεις» του δημοσίου. Είναι το ανάλογο της «καθαρής θέσης» μιας επιχείρησης. Όλες οι δανειακές υποχρεώσεις μειωμένες κατά όλα τα (δημοσίως γνωστά) διαθέσιμα του δημοσίου.

Τι περιέχει η γραφική παράσταση παραπάνω:

  • Η γαλάζια καμπύλη παρουσιάζει την εξέλιξη του «ονομαστικού» δημόσιου χρέους, όπως αυτό καταγράφεται στα τριμηνιαία Δελτία Χρέους του Υπουργείο Οικονομικών. Περιλαμβάνει τα δάνεια του Μηχανισμού Στήριξης, όλα τα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου (στις αγορές και στην ΕΚΤ), τα έντοκα γραμμάτια, τα repos (δανεισμός από φορείς του δημοσίου), τα δάνεια της ΤτΕ και διακρατικά δάνεια.
  • Η μωβ καμπύλη παρουσιάζει τις «υποχρεώσεις του δημοσίου» συνολικά: Στο ονομαστικό χρέος προστίθεται το «χρέος εν αναμονή» (εγγυήσεις και πιστοποιημένες ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του δημοσίου, το έλλειμμα του λογαριασμού ΔΝΤ) και αφαιρούνται τα «ρευστά διαθέσιμα» (διαθέσιμα του δημοσίου, υπόλοιπο Ταμείου Χρέους, μαξιλάρι Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας).
  • Η πράσινη καμπύλη παρουσιάζει το «μακροπρόθεσμο» χρέος: Από τις συνολικές υποχρεώσεις του δημοσίου (μωβ καμπύλη) αφαιρείται η συμμετοχή του κράτους στις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων των προνομιούχων μετοχών του «νόμου Αλογοσκούφη», δηλαδή τα «μη ρευστά» ανακτήσιμα ποσά.

Το inside story ανανεώνει το κυρίως γράφημα παρακολούθησης των δημοσιονομικών με την έκδοση του Δελτίου Χρέους.

  • Για τον σχολιασμό των στοιχείων του τρίτου τρίμηνου του 2017 πατήστε ΕΔΩ.

Άλλες πηγές στοιχείων είναι το Δελτίο Εκτέλεσης Προϋπολογισμού καθώς και οι τριμηνιαίες καταστάσεις του ΤΧΣ και της ΤτΕ. Έτσι, στο γράφημα το οποίο περιλαμβάνει στοιχεία από τον Σεπτέμβριο 2012 (με την εξομάλυνση της κατάστασης με τη δημιουργία της τρικομματικής κυβέρνησης υπό τον κ. Σαμαρά), ο αναγνώστης μπορεί να αντιλαμβάνεται την εξέλιξη της δημοσιονομικής εικόνας με όλα τα συστατικά στοιχεία της, αλλά και τις διαχειριστικές κινήσεις της κυβέρνησης και του Υπουργείου Οικονομικών. Η εγκυρότητα των πιστοποιημένων στοιχείων εγγυάται την αξιοπιστία του διαγράμματος.

Για το πλήρες της εικόνας σημειώνεται πως η συμμετοχή του δημοσίου στις τράπεζες στην ανάλυσή μας θεωρείται στην ονομαστική της αξία και όχι στην εύλογη της αγοράς –η επανιδιωτικοποίηση θα γίνει σε μελλοντικό χρόνο με την οικονομία να έχει ανακάμψει – μερικώς τουλάχιστον. Τέλος, στις υποχρεώσεις του δημοσίου δεν συμπεριλαμβάνονται οι «μη πιστοποιημένες» δεδομένου ότι τα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία είναι ελλιπή και ασυνεπή –παραδείγματος χάριν, με την υποχρέωση μερικής εξόφλησης ληξιπροθέσμων υποχρεώσεων που συνοδεύει τις υποδόσεις των δανείων του μηχανισμού στήριξης από τον Μάιο 2017, στο πεντάμηνο εμφανίσθηκαν συνολικά €5 δισ. νέων υποχρεώσεων.

Ορισμένες ιδιαιτερότητες

→ Κατά ΕΛΣΤΑΤ/Eurostat στο δημόσιο χρέος δεν συμπεριλαμβάνεται ο «ιδιωτικός» βραχυπρόθεσμος δανεισμός της κυβέρνησης, δηλαδή ο εσωτερικός δανεισμός από φορείς του ευρύτερου δημοσιου τομέα (ο δανεισμός αυτός γίνεται μέσω repos, δηλαδή μέσω συμφωνιών ανταλλαγής ποσών).

→ Κατά ΕΛΣΤΑΤ/Eurostat, η κυβέρνηση Τσίπρα παρέλαβε δημόσιο χρέος ύψους €315 δισ. και τον Ιούνιο 2017 το είχε «κατεβάσει» στα €310 δισ. Πλην όμως είχε επιστραφεί ποσό €11,4 δισ. από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) το Φεβρουάριο του 2015 από το μαξιλάρι της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών, που είχε δανεισθεί η κυβέρνηση Σαμαρά, αλλά δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ και ήταν ανά πάσα στιγμή διαθέσιμο προς επιστροφή. Επίσης, ο εσωτερικός δανεισμός, δηλαδή τα repos αυξήθηκαν κατά €7 δισ. Παρά τις πληρωμές (αποκλειστικά με δανεικά μέχρι τον Ιούνιο 2017), οι ληξιπρόθεσμες οφειλές του δημοσίου –ως Λερναία Ύδρα– αυξάνονται.

→ Με τη συμφωνία του Ιουνίου 2017, η κυβέρνηση ανέλαβε την υποχρέωση να διατηρεί το δημόσιο χρέος κάτω από €326 δισ. Παρά το ότι το κατά ΕΛΣΤΑΤ/Eurostat χρέος εμφανιζόταν μόνο €310 δισ., η κυβέρνηση αναγκάστηκε να αναβάλει την έξοδο στις αγορές μέχρις ότου λάβει την έγκριση –οι θεσμοί συμπεριλαμβάνουν στο δημόσιο χρέος και τα repos, άλλα €15 δισ. τότε.

Ιστορική περιγραφή της διαχείρισης του χρέους από τον Σεπτέμβριο 2012:
  • Η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών τον Ιούνιο 2013 καταγράφεται ως αύξηση του χρέους και των συνολικών υποχρεώσεων με μικρότερη επίπτωση στο μακροπρόθεσμο χρέος, λόγω της ανακτησιμότητας των κεφαλαίων. Σημειώνεται πως €18 δισ. από τα συνολικά €50 δισ. δανείων για τις τράπεζες είχαν δοθεί ως προκαταβολή για την ευστάθεια του τραπεζικού συστήματος τον Ιούνιο 2012.
  • Η αναγκαστική επιστροφή των €11 δισ. του ΤΧΣ εμφανίζεται να μειώνει το πρώτο τρίμηνο 2015 το ονομαστικό χρέος, χωρίς επιπτώσεις όμως στο μακροπρόθεσμο χρέος και τις συνολικές υποχρεώσεις, δεδομένου ότι το «αδρανές» των κεφαλαίων είχε συνεκτιμηθεί.
  • Το πρώτο εξάμηνο του 2015, ενώ το ονομαστικό χρέος μειώθηκε (λόγω επιστροφής ΤΧΣ και εξοφλήσεων χρεολυσίων χωρίς χρηματοδότηση από το Μηχανισμό Στήριξης) το μακροπρόθεσμο χρέος και οι συνολικές υποχρεώσεις του δημοσίου αυξήθηκαν. Η διαπραγμάτευση «χρηματοδοτήθηκε» από τα διαθέσιμα (τα οποία πρακτικώς είχαν μηδενισθεί την 30/6/2015), τη στάση πληρωμών υποχρεώσεων του δημοσίου (μέρος τους καταγράφεται ακόμη και σήμερα), τον αναγκαστικό δανεισμό από φορείς και εταιρείες του δημοσίου και το λογαριασμό ΔΝΤ στην ΤτΕ. Το δεύτερο τρίμηνο, ενώ έγιναν εξοφλήσεις χρεολυσίων, ούτε το ονομαστικό χρέος μειώθηκε –τα repos που «χρηματοδότησαν» εν μέρει καταγράφονται στο ονομαστικό χρέος.
  • Μετά την ψήφιση του Μνημονίου Τσίπρα, το ονομαστικό χρέος πήρε ξανά την ανιούσα για να φθάσει τελικώς τα επίπεδα του 2014 (συνεκτιμώντας και την επιστροφή ΤΧΣ). Η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών του Νοεμβρίου 2015 , καταγράφεται στο ονομαστικό χρέος ως αισθητή αύξηση. Στο μακροπρόθεσμο χρέος καταγράφεται ως μεγάλο άλμα –τότε οριστικοποιήθηκε η απώλεια της αξίας της συμμετοχής του δημοσίου από την ανακεφαλαιοποίηση του 2013.
  • Αξιοσημείωτη είναι η διατήρηση του ονομαστικού χρέους σε σταθερό επίπεδο μεταξύ Ιουνίου 2013 και Δεκεμβρίου 2014, παρά τον ελλειμματικό προϋπολογισμό, ενώ οι υποχρεώσεις ανέβαιναν. Τα ελλείμματα «χρηματοδοτήθηκαν» σε σημαντικό ποσοστό από τις επιστροφές κερδών των ομολόγων ΕΚΤ (δεν προσμετρώνται στο δημοσιονομικό αποτέλεσμα) και έκτακτα έσοδα, κυρίως την εξόφληση των προνομιούχων μετοχών «νόμου Αλογοσκούφη» των τραπεζών ΑΛΦΑ και Πειραιώς. Οι προνομιούχες μετοχές των Eurobank και Αττικής είναι ακόμη σε εκκρεμότητα (και θεωρούνται ανακτήσιμα κεφάλαια) ενώ αυτές της Εθνικής κουρεύτηκαν κατά την τρίτη ανακεφαλαιοποίηση και η υπολειπόμενη αξία μετετράπη σε κοινές μετοχές (ανακτήσιμη ως συμμετοχή στις τράπεζες).
  • Οι συνολικές υποχρεώσεις του δημοσίου αυξάνονται με πρακτικώς σταθερό ρυθμό από το καλοκαίρι 2013, παρά το θηριώδες πρωτογενές πλεόνασμα του 2016 και το πέραν του στόχου πλεόνασμα του πρώτου εξαμήνου 2017. Μεγάλο μέρος του πλεονάσματος κατευθύνθηκε στην εξόφληση ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων, οι οποίες παρά τούτο εξακολουθούν να αυξάνουν. Σημειώνεται πως στις υποχρεώσεις του δημοσίου δεν συμπεριλαμβάνονται οι μη πιστοποιημένες ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις.
  • Οι κορυφές που εμφανίζονται στις καμπύλες τον Ιούνιο 2013 και Ιούνιο 2016 είναι συγκυριακές. Έχουν καταβληθεί δόσεις του μηχανισμού Στήριξης αλλά δεν έχουν χρησιμοποιηθεί –είτε οι λήξεις χρεολυσίων είναι μερικές ημέρες μετά το κλείσιμο του τριμήνου είτε οι πόροι διοχετεύθηκαν σταδιακά σε ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις.

Ενδιαφέρον έχει η παρατήρηση των καμπυλών για το πρώτο εξάμηνο 2017. Ενώ εξοφλήθηκαν χρεολύσια και επεστράφησαν από το ΤΧΣ στον ESM τα ομόλογα της Εθνικής Τράπεζας, το ονομαστικό χρέος παρέμεινε σταθερό κατά το πρώτο τρίμηνο και μειώθηκε κατά τι το δεύτερο. Στο διάστημα αυτό δεν υπήρξε δανεισμός από εξωτερικές πηγές. Αυξήθηκαν όμως τα repos και δευτερευόντως τα έντοκα γραμμάτια του δημοσίου (αμφότερα καταγράφονται στο ονομαστικό χρέος) καθώς επίσης και οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του δημοσίου.

Στο γράφημα, εκτός από την εξέλιξη της κατάστασης όσον αφορά το χρέος, αποκαλύπτονται και οι διαχειριστικές κινήσεις του οικονομικού επιτελείου. Λόγω των ληξιπρόθεσμων (πιθανότατα υπολειμμάτων και της στάσης πληρωμών του 2015) ενώ η συνολική διαχείριση δεν επιφέρει ικανοποιητικά αποτελέσματα –όπως φαίνεται από τη συνεχή αύξηση των συνολικών υποχρεώσεων του δημοσίου– το ονομαστικό χρέος είναι υπό έλεγχο με βασικό εργαλείο τον βραχυπρόθεσμο αναγκαστικό δανεισμό από φορείς του δημοσίου μέσω repos. Με τις προβλέψεις της συμφωνίας 1/5 και 15/6/2017, οι διαχειριστικοί βαθμοί ελευθερίας της κυβέρνησης περιορίζονται. Τα ληξιπρόθεσμα αναγκαστικά εμφανίζονται με προοπτική να μηδενισθούν σε ένα χρόνο περίπου και το ονομαστικό χρέος (με τη συμπερίληψη και των repos) είναι στο επιτρεπόμενο όριο. Το τελευταίο αποτελεί και κίνητρο για την σχεδιαζόμενη ανταλλαγή ομολόγων PSI με νέα ομόλογα.

Για το τέλος αφήσαμε δύο σημαντικές παρατηρήσεις:

  • Η συνεχής αύξηση των υποχρεώσεων του δημοσίου καταδεικνύει πως η διαχείριση των δημοσιονομικών κάθε άλλο παρά έχει σταθεροποιήσει την κατάσταση. Στην πραγματικότητα, λόγω των μεγάλων πρωτογενών πλεονασμάτων που έπρεπε να οδηγήσουν σε μείωση των υποχρεώσεων του δημοσίου, η διαχείριση βρίσκεται σε χειρότερη κατάσταση από αυτήν του 2013-14.
  • Η αύξηση του χάσματος των υποχρεώσεων του δημοσίου και του ονομαστικού χρέους σημαίνει πως η διαχείριση καταφεύγει σε χρηματοδότηση από πηγές που δεν καταγράφονται στο ονομαστικό χρέος. Τέτοιες είναι η μη πληρωμή προμηθευτών, η διατήρηση σε εκκρεμότητα δεκάδων χιλιάδων συντάξεων, η μη επιστροφή φόρου και ΦΠΑ, αλλά και μη συμβατικές πηγές, όπως ο λογαριασμός ΔΝΤ στην ΤτΕ. Λόγω της ασφυξίας που προκαλούν στην οικονομία, αυτή η διαχείριση έχει ημερομηνία λήξης. Την επιβάλλει άλλωστε και η συμφωνία του Ιουνίου που συνομολόγησε η κυβέρνηση.

Σπούδασε Χημικός Μηχανικός στο ΕΜΠ και είναι διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια. Εργάστηκε ως καθηγητής στο Columbia. Από το 1990 είναι Τεχνικός Διευθυντής της εταιρείας συμβούλων SPEC A.E. Τελευταία ασχολείται κυρίως με θέματα αναδιάρθρωσης επιχειρήσεων.

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus
2

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.