«Δεν ήθελα να κάνω σεξ έχοντας γυναικείο σώμα»

Στις 20 Ιουνίου 1988 γεννήθηκε στην Αθήνα το δεύτερο στη σειρά κορίτσι μιας οικογένειας βιοπαλαιστών, που βαφτίστηκε Ευγενία. Υπερκινητικό και πειραχτήρι, ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής του αυτό το παιδί ξεχώριζε για την έντονη παρουσία του. «Όπου και να πήγαινα έκανα βαβούρα. Ήμουν σαν τον Ταζ των κινουμένων σχεδίων, σε συνεχή υπερδιέγερση. Η καλύτερή μου ήταν να βρίσκομαι μεταξύ πολλών παιδιών, να κάνω πλάκες και να παίζω μπάλα», περιγράφει στο inside story.

Σπίτι δεν της άρεσε να κάθεται, ενώ απέφευγε να ασχοληθεί με τις κούκλες της μεγαλύτερης αδερφής της. Σύχναζε στα πάρκα της γειτονιάς και στις αλάνες, όπου καβαλούσε χαρούμενη το ποδήλατό της, έπαιζε κυνηγητό και ποδόσφαιρο με τα αγόρια. Εκτός από δύο γρήγορα πόδια, είχε και μια πηγαία οικειότητα μαζί τους. «Ένιωθα άνετα να τα προσεγγίσω και να τα συναναστραφώ. Τα παιχνίδια τους μου άρεσαν γιατί είχαν ένταση και κίνηση, ενώ οι κοριτσίστικες δραστηριότητες μού φαίνονταν βαρετές. Δεν είχα πρόβλημα όταν τα κορίτσια συμμετείχαν μαζί μας στα ομαδικά, ωστόσο ανάμεσά τους αισθανόμουν αμήχανα. Σαν να έπρεπε κάπως να στηθώ, να προσέξω τη στάση μου, να υποδυθώ έναν ρόλο. Να κάνω ότι είμαι, όχι να είμαι. Καταλάβαινα ότι δεν τους έμοιαζα».

Ο Άγγελος ποτέ δεν ένιωσε «αγοροκόριτσο», όπως συχνά αποκαλούνταν από τον περίγυρο. Πάντα του ένιωθε αγόρι. Γι’ αυτό και η φυλομετάβαση αποτέλεσε μονόδρομο.

Πήγαινε στο νηπιαγωγείο κι ετοιμαζόταν ενθουσιωδώς για τη χριστουγεννιάτικη σχολική εορτή, όταν άκουσε από τη δασκάλα ότι θα έπρεπε επί σκηνής να φορέσει φούστα. «Δε θα ξεχάσω ποτέ το κλάμα που έριξα τότε. Γύρισα σπίτι κι έπεσα πάνω στη μάνα μου απαρηγόρητος. Δε ντρεπόμουν καθόλου να βγω μπροστά μόνος μου. Ντρεπόμουν όμως αφάνταστα να εμφανιστώ με φούστα. Τελικά από την αγωνία και το ζόρι μου ανέβασα υψηλό πυρετό. Ήταν η πρώτη φορά που αγχώθηκα έτσι ως παιδί κι ενστικτωδώς πιέστηκα να υποκριθώ κάτι που δεν ήμουν».

Στα χρόνια που ακολούθησαν έζησε μία όμορφη, ανέμελη και γεμάτη παιδική ηλικία, καθώς μπορούσε απενοχοποιημένα να ντύνεται με αθλητικές φόρμες ή σορτσάκια, να κάνει παρέα με αγόρια, να τρέχει και να κλωτσάει μπάλες. Με άλλα λόγια, να είναι ο εαυτός του. Στην ανεμελιά εκείνων των πρώτων χρόνων, όπου μέσα από το παιχνίδι μπορούσε ανεμπόδιστα να αναμιχθεί με τα αγόρια, ανεπηρέαστος από έμφυλα στερεότυπα, αποδίδει την αποφασιστικότητα με την οποία μεταγενέστερα θα πορευόταν προς τον επαναπροσδιορισμό του φύλου του. «Δεν υπήρξε μία στιγμή συνειδητοποίησης που λέμε. Για μένα ήταν κάτι αυτονόητο, ήμουν ενστικτωδώς αρσενικό. Σαν τα ζωάκια που μυρίζουν και ξέρουν προς τα πού πρέπει να πάνε». Για καλή του τύχη λέει, είχε δύο γονείς που ούτε τον καθοδηγούσαν, ούτε τον πίεζαν να μιλάει ή να συμπεριφέρεται με τον τρόπο που η εποχή ήθελε τότε τα κορίτσια. «Κι αυτή η γονεϊκή αποδοχή φυσικά ήταν πολύτιμη όσο μεγάλωνα και διαμόρφωνα αυτοεικόνα και προσωπικότητα».

Την ομαλή ροή των πραγμάτων τάραξε ένα αναπάντεχο, φαινομενικά ήσσονος σημασίας συμβάν, που έζησε στα οκτώ του. Μία πρωτόγνωρη ανατριχίλα διαπέρασε άθελά του το σώμα του, όταν ένα κορίτσι με το οποίο συνομιλούσε στο πάρτυ γενεθλίων της αδερφής του κάθισε πάνω στα πόδια του. «Σαν να με τίναξε ρεύμα. Σηκώθηκα κι έτρεξα να κρυφτώ σε άλλο δωμάτιο. Ήταν απροσδιόριστα περίεργο, αλλά κάπως ντράπηκα γι’ αυτό που μόλις είχε συμβεί». Ο Άγγελος αναβιώνει αυτή την πρώιμη σωματική έλξη που ένιωσε με την ένταση μίας καθοριστικής εντυπωμένης μνήμης. «Ήταν μακριά από αυτό που αναγνώριζα και αντιλαμβανόμουν τότε ως “κανονικό”. Δεν αμφισβήτησα ποτέ αυτό που ένιωθα, ωστόσο καταλάβαινα ότι δεν μπορούσα να το εκδηλώσω. Κι έτσι το μόνο που τόλμησα ποτέ να εκστομίσω προς τα κορίτσια που μου άρεσαν ήταν: αν ήμουν αγόρι θα μπορούσα να σε ερωτευτώ». Όπως λέει, δεν τον γοήτευε η ιδέα να πλησιάσει ένα άλλο κορίτσι, όντας ο ίδιος κορίτσι. Διέξοδο έβρισκε στον υπολογιστή του, όπου μπορούσε να κάθεται με τις ώρες και να γράφει τις δικές του ερωτικές ιστορίες ακριβώς όπως τις φανταζόταν. Στα κρυφά, πολύ προσωπικά του γραπτά, κατάφερνε να ζει αποδεσμευμένος από την πραγματικότητα, παίρνοντας μορφή και ρόλο αγοριού. «Κι ύστερα, κάθε φορά που το κορίτσι που μου άρεσε με φώναζε Ευγενία, ένιωθα την καρδιά μου να σκίζεται». Ούτε αργότερα ως έφηβος επικοινώνησε τον έρωτα που αισθάνθηκε, μιας και φοβόταν ότι η δημόσια παραδοχή της σεξουαλικής του προτίμησης, όχι μόνο δεν θα τύγχανε κατανόησης ή θετικής ανταπόκρισης, αλλά θα του στερούσε τελικά και τη συντροφιά των συνομήλικων κοριτσιών.

Image

Το τέλος του παιχνιδιού, μαζί και των υπεκφυγών, ήρθε οριστικά με την έμμηνο ρύση. «Ήταν το πρώτο μεγάλο χαστούκι για μένα. Ήρθε μεν καθυστερημένα, γύρω στα 15, σφράγισε δε με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι γεννήθηκα γυναίκα. Έπρεπε πια να κοιτάξω στα ίσια και να αποδεχτώ όλα όσα απέφευγα για πολύ καιρό». Μέχρι τότε τίποτα δεν του είχε φανεί τόσο δύσκολο, καθώς το εφηβικό του σώμα δεν είχε παρουσιάσει μεγάλες αλλαγές. Ήταν στεγνό, αθλητικό κι έτσι δε διέφερε πολύ από των αγοριών. Εξακολουθούσε να ντύνεται με παντελόνια και χαλαρές μπλούζες, να παίζει μπάσκετ και να ποδηλατεί με περισσή αυτοπεποίθηση. Στον εγκλωβισμό που ένιωθε κάθε μήνα, τις ημέρες της περιόδου, ο Άγγελος αντέτεινε την ελευθερία, συνάμα και το επιθυμητό καμουφλάζ που του παρείχε ο αθλητισμός. «Όλοι γύρω μου έβλεπαν την Ευγενία με τον αθλητικό σωματότυπο που είχε δυνατότητες να διακριθεί στο μπάσκετ. Όταν βέβαια πείστηκα και μπήκα σε γυναικεία ομάδα, πιέστηκα για τα καλά. Δεν άλλαξα ποτέ ρούχα μπροστά στις συμπαίκτριες, άλλαζα πάντα μόνος μου στο μπάνιο. Δεν ήθελα ούτε να με δουν γυμνό, ούτε να δω εγώ τα σώματά τους στα αποδυτήρια».

Ασυμφωνία ταυτότητας φύλου

Όπως εξηγεί ο Γεώργιος Πάγκαλος, ψυχίατρος-σεξολόγος, μέλος της Αναθεωρητικής Επιτροπής Προτύπων Περίθαλψης της World Professional Association for Transgender Health (WPATH) και αντιπρόεδρος της Επιτροπής Επικοινωνίας της Διεθνούς Κοινότητας Σεξουαλικής Ιατρικής (ISSM), η «ασυμφωνία ταυτότητας φύλου»* είναι δυνατόν να εμφανιστεί από την παιδική ηλικία με έντονη επιθυμία του ατόμου να ανήκει στο άλλο φύλο, προτίμηση σε παιχνίδια, ρόλους και παρέες που να μην αντιστοιχούν κοινωνικά στο ορισμένο κατά τη γέννηση φύλο, με έντονη προτίμηση σε πρωτογενή και δευτερογενή χαρακτηριστικά του αντίθετου ή κάποιου άλλου φύλου. Ακριβώς όπως το βίωσε ο Άγγελος.

Σε άλλες περιπτώσεις, η ασυμφωνία μπορεί να εμφανιστεί και αργότερα, στην εφηβική ηλικία ή στην ενήλικη ζωή. Η δυσφορία σχετικά με το αποδοθέν στη γέννα φύλο του ατόμου, εφόσον υπάρχει ασυμβατότητα μεταξύ της εσωτερικής αίσθησης του ατόμου και των χαρακτηριστικών και κοινωνικών ρόλων του φύλου, είναι και ο βασικότερος λόγος για τον οποίο διενεργείται η φυλομετάβαση. Δηλαδή, η διαδικασία επαναπροσδιορισμού του φύλου.

Ακόμη και σε μία υποθετική κατάσταση κοινωνίας όπου δεν θα υπήρχαν κοινωνικές κατασκευές φύλου και αντίστοιχοι ρόλοι, τα άτομα με ασυμφωνία ταυτότητας φύλου θεωρείται πως θα εξακολουθούσαν να επιθυμούν τις ιατρικές παρεμβάσεις επαναπροσδιορισμού του φύλου τους. Όπως επισημαίνει ο κ. Πάγκαλος, πρόκειται κυρίως για μία εσωτερική αίσθηση του ατόμου. «Στα διαγνωστικά κριτήρια, η ασυμφωνία ταυτότητας φύλου περιγράφει την έντονη επιθυμία του ατόμου να έχει πρωτογενή και δευτερογενή χαρακτηριστικά ενός άλλου βιολογικού φύλου. Οπότε κάποια άτομα θα επιθυμούσαν εξίσου τις παρεμβάσεις, ωστόσο αυτή η υποθετική κοινωνία για την οποία μιλάμε θα ήταν ενδεχομένως και πολύ πιο φιλική στη διαφορετικότητα. Ακριβώς επειδή η ταυτότητα φύλου καθορίζεται επιγενετικά με την επίδραση βιολογικών και περιβαλλοντικών/κοινωνικών παραγόντων σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους, στη διαδικασία της φυλομετάβασης λαμβάνουμε πάντα υπόψιν τους κοινωνικούς παράγοντες, έτσι ώστε αυτή να πραγματοποιηθεί με τον ομαλότερο δυνατό τρόπο εντός της κοινωνίας όπου το άτομο ζει».

Coming Out

Το στρες της μειονότητας είναι το συχνότερο και πρωταρχικό ζήτημα με το οποίο έρχονται αντιμέτωποι οι διεμφυλικοί (τρανς), τα άτομα δηλαδή των οποίων το φύλο δε συμβαδίζει με το φύλο που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση. Σύμφωνα με τον κ. Πάγκαλο, το λεγόμενο minority stress είναι άγχος που σχετίζεται με απόρριψη, στιγματισμό, διακρίσεις και θυματοποίηση λόγω της ταυτότητας φύλου. Οι εξαιρετικά στρεσογόνοι παράγοντες όταν δεν επιβεβαιώνεται η επιθυμητή ταυτότητα φύλου, η εσωτερικευμένη τρανσφοβία, οι αρνητικές προσδοκίες και η απόκρυψη της γνήσιας ταυτότητας φύλου είναι καταστάσεις που χρήζουν καθοδήγησης και επίλυσης, ώστε να μην οδηγήσουν το άτομο σε προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές ή αυτοκτονικότητα.

«Την πρώτη φορά που αποκάλυψα την αλήθεια μου έμεινα εντελώς μόνος», θα πει ο Άγγελος, επιβεβαιώνοντας τα παραπάνω. «Ήμασταν στην πρώτη Λυκείου όταν το πήρα απόφαση και είπα στις κοντινές μου φίλες ότι μου αρέσουν οι κοπέλες. Οι μήνες που ακολούθησαν ήταν πολύ δύσκολοι. Η παρέα μου με απομάκρυνε και ολόκληρο το σχολείο συζητούσε το μυστικό μου. Βίωσα ξαφνικά έναν πολύ σκληρό αποκλεισμό, έχασα τη διάθεσή μου και φυσικά έπεσε η απόδοσή μου και στην τάξη και στο μπάσκετ. Δεν είχα κανέναν και τίποτα με το μέρος μου. Κλεινόμουν στο σπίτι, όπου ούτε εκεί μπορούσα να εξηγήσω τι είχε συμβεί. Μου στοίχισε πολύ αυτή η περιθωριοποίηση γιατί με έκανε να σκέφτομαι ότι δεν θα μπορέσω ποτέ να ζήσω ελεύθερος κι ευτυχισμένος. Άρχισε να εδραιώνεται μέσα μου η πεποίθηση ότι εφόσον δεν θα αγαπηθώ για την αλήθεια μου, όφειλα κοινωνικά να είμαι κάτι άλλο, να λέω ψέματα. Σκεφτόμουν συνεχώς ότι αν είχα γεννηθεί αγόρι δεν θα είχα αυτά τα προβλήματα κι ένιωθα αφόρητα αδικημένος. Είχα σχεδόν πειστεί ότι για να είμαι αποδεκτός, θα έπρεπε να μείνω στο σκοτάδι».

Το φως μέσα του επανήλθε με την πληροφορία ότι υπήρχε η δυνατότητα επαναπροσδιορισμού του φύλου. Στην παρέα της αδερφής του, όπου είχε βρει καταφύγιο, γνώρισε δύο ανθρώπους που του έμοιαζαν πολύ. «Με το που με είδαν, κατάλαβαν τι γίνεται. Ήταν δυο τυπάκια σαν κι εμένα που μου μίλησαν για τις επιλογές που έχω. Δεν μπορώ να περιγράψω την ανακούφιση που ένιωσα. Εκεί είπα ουάου, ρε φίλε υπάρχετε όντως; Κι αυτό σήμαινε πως μπορούσα να υπάρξω κι εγώ».

Μετά από αυτό, ο Άγγελος άρχισε να αναζητά σχετικές πληροφορίες και να διεκδικεί παράλληλα τη ζωή του. Φίλησε το πρώτο του κορίτσι, έκανε σχέση, διάλεξε το όνομά του. Έφτιαξε γύρω του έναν κύκλο ανθρώπων όπου μπορούσε να συστήνεται έτσι, να επικοινωνεί χωρίς να αυτοπεριορίζεται, ακόμη και να φλερτάρει. Μοναδικό εμπόδιο στο να ζήσει μία ολοκληρωμένη ερωτική σχέση στεκόταν το σώμα του. «Εξηγούσα εξαρχής ότι δεν θέλω να βγάζω να ρούχα μου, ούτε να με ακουμπούν στο στήθος και στα γεννητικά όργανα. Δεν ήθελα να κάνω σεξ έχοντας γυναικείο σώμα».

Image

Τίποτα δε θεωρεί ότι στερήθηκε τόσο μέχρι την εγχείρηση, όσο το μπάνιο στη θάλασσα. Στα 16 του, όταν το στήθος έκανε δειλά την εμφάνισή του, ο Άγγελος σταμάτησε να πηγαίνει στην παραλία. «Πέρασα πολλά καλοκαίρια με καύσωνα στην Αθήνα γιατί δεν ήθελα να εμφανίζομαι έτσι στην παραλία. Αν και τη θάλασσα τη λάτρευα, δεν μπορούσα να πάω διακοπές. Καμιά φορά πεταγόμουν για μια βουτιά, αργά το απόγευμα που δεν είχε κόσμο, φορώντας όμως πάντοτε μπλούζα».

Στους γονείς του δεν το γνωστοποίησε ποτέ ο ίδιος. Τον πατέρα του τον έχασε στα 17, προτού προλάβει να του μιλήσει για την ταυτότητά του, ενώ στη μητέρα του το αποκάλυψε η μεγαλύτερη αδερφή του, με την οποία ούτε που χρειάστηκε ποτέ να το κουβεντιάσουν. «Όταν το έμαθε η μάνα μου, πήγα και τη ρώτησα αγχωμένος αν ήθελε να φύγω από το σπίτι. Εκείνη μου απάντησε ότι δεν πρόκειται να διώξει το παιδί της από κοντά της επειδή νιώθει αγόρι».

Ένα τέτοιο ασφαλές περιβάλλον δομημένο με αγάπη και θαλπωρή θα έπρεπε να βρίσκουν όλα τα παιδιά μιλώντας στους γονείς τους, λέει στο inside story η διευθύντρια του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών (ΣΥΔ), Άννα Απέργη. «Η διαδικασία του coming out, ιδιαίτερα στο οικογενειακό περιβάλλον, δεν είναι εύκολη. Είναι πολύ σημαντικό να μη νιώθεις μόνη/μόνος. Είναι πολύ βασικό για τα παιδιά να πατάνε πρώτα στα πόδια τους κι ύστερα να μιλούν σε ανθρώπους που αισθάνονται ότι θα τα καταλάβουν. Πλέον στην Ελλάδα υπάρχουν οργανώσεις όπου μπορούν να απευθυνθούν παιδιά και νέοι, με το Σωματείο μας να είναι μία από αυτές».

Τονίζει ότι το ΣΥΔ είναι διαθέσιμο να βοηθήσει εξίσου και τους γονείς που θα έρθουν σε επαφή μαζί τους. «Και πάνω απ’ όλα, να σταματήσουν να κάνουν όνειρα για τα παιδιά τους, αλλά να κάνουν τα όνειρα των παιδιών τους και δικά τους».

Πορεία προς τη φυλομετάβαση

Το σημαντικότερο διεθνές πρωτόκολλο παρακολούθησης για τη φυλομετάβαση είναι τα Πρότυπα Περίθαλψης της Παγκόσμιας Ένωσης Επαγγελματιών για την Υγεία των Διεμφυλικών (WPATH Standards of Care). Ο Γεώργιος Πάγκαλος, που εδώ και τρία χρόνια συμμετέχει στη διεθνή ομάδα 100 ειδικών για την αναθεώρηση αυτών των Προτύπων (στην 8η έκδοσή της, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins της Βαλτιμόρης), εξηγεί ότι η διαδικασία της φυλομετάβασης είναι διεπιστημονική.

Ένας από τους λόγους που συμμετέχει ψυχίατρος είναι η ανάγκη εξασφάλισης σταθερής ψυχικής υγείας πριν την έναρξη της ορμονικής θεραπείας και των χειρουργικών επεμβάσεων. Στόχος του ειδικού στην ολιστική αποκατάσταση της υγείας του τρανς ατόμου είναι η έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπιση προβλημάτων ψυχικής υγείας που μπορεί να προκύψουν, τόσο εξαιτίας καταστάσεων, ακριβώς όπως στον γενικό πληθυσμό, όσο και σπανιότερα από τη λήψη ορμονών (π.χ. ευερεθιστότητα σε τρανς άνδρες με τη λήψη τεστοστερόνης, συναισθηματική αστάθεια σε τρανς γυναίκες από τη λήψη οιστρογόνων).

Όπως υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας το άτομο περνάει από διάφορα στάδια διερεύνησης της ταυτότητας φύλου και αναζήτησης του πραγματικού εαυτού, μέχρι την πλήρη βελτίωση της ποιότητας ζωής του. Η ψυχιατρική εκτίμηση που απαιτείται από το πρωτόκολλο περιλαμβάνει την αξιολόγηση της ασυμφωνίας της ταυτότητας φύλου, την ενημέρωση, υποστήριξη και συμβουλευτική του ατόμου και των οικείων πάνω σε θέματα ταυτότητας φύλου, την αντιμετώπιση ψυχιατρικών διαταραχών εάν υπάρχουν, την κοινωνική φυλομετάβαση του ατόμου, την προετοιμασία για περαιτέρω ιατρικές παρεμβάσεις, αλλά και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας αυτών των παρεμβάσεων. Το άτομο που ολοκληρώνει τη φυλομετάβαση δεν υποχρεούται σε ψυχιατρική παρακολούθηση, παρά μόνο εάν το ίδιο επιθυμεί ή χρειάζεται, όπως συμβαίνει στον γενικό πληθυσμό.

Ορμονοθεραπεία και επέμβαση

Αφότου ο Άγγελος ενημερώθηκε για τα βήματα που έπρεπε να ακολουθήσει, ξεκίνησε ψυχοθεραπεία. Παράλληλα, σπούδαζε τεχνικός υπολογιστών και αναζητούσε θέσεις εργασίας όπου το στυλ ή η εμφάνισή του δεν θα αποτελούσαν τροχοπέδη. «Αυτό που φοβόμουν περισσότερο βγαίνοντας στην αγορά εργασίας ήταν η εμφάνιση που θα μου ζητούσαν να έχω. Καταλάβαινα ότι οι άνθρωποι θέλουν να βλέπουν κάτι πολύ συγκεκριμένο από τις γυναίκες και δεν ανέχονται εύκολα το διαφορετικό».

Με αποκλειστικό στόχο να μπορέσει να μαζέψει λεφτά για την κάλυψη των ιατρικών εξόδων και της χειρουργικής επέμβασης, δούλεψε επί επτά χρόνια χωρίς να σηκώσει κεφάλι. Αρχικά τα υπολόγιζε περί τα 10.000 ευρώ. Πέραν του κόστους, έψαχνε την κατάλληλη ομάδα γιατρών για την περίπτωσή του.

«Δεύτερη μεγάλη απογοήτευση μετά τον αποκλεισμό που βίωσα στο Λύκειο ήταν όταν άρχισα να επισκέπτομαι πλαστικούς χειρουργούς. Πλήρωνα αδρά την κάθε επίσκεψη και στη συνέχεια με αποθάρρυναν από τη διαδικασία. Βρέθηκα απέναντι από γιατρούς με μηδενική ενσυναίσθηση, που μου είπαν ότι δεν θα γίνω ποτέ άντρας, αν δεν αποκτήσω πέος. Πέρασα από φάσεις απελπισίας και βαθιάς ματαίωσης. Για μένα όμως δεν υπήρχε άλλη λύση. Σκεφτόμουν πως ή βρίσκω τα λεφτά κάνω την επέμβαση και προχωράω τη ζωή μου, ή κάνω ένα βήμα από το μπαλκόνι».

Τα τρανς άτομα που επιθυμούν να προβούν –πέραν της ορμονοληψίας που καλύπτεται είτε το άτομο είναι ασφαλισμένο είτε όχι, μόνο με τον ΑΜΚΑ– και σε χειρουργικές επεμβάσεις επαναπροσδιορισμού φύλου βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα μεγάλο κόστος, που πρέπει να καλυφθεί από την τσέπη τους. Ερωτηθείσα σχετικά, η Άννα Απέργη τονίζει ότι αίτημα του Σωματείου ήταν και παραμένει η κάλυψη των εξόδων αυτών από τα ασφαλιστικά ταμεία, είτε πρόκειται για επεμβάσεις στα γεννητικά όργανα, είτε στο στήθος (προσθετικής ή αφαιρετικής). Μάλιστα όπως λέει, αυτό προβλεπόταν σε πόρισμα αρμόδιας επιστημονικής ομάδας εργασίας του υπουργείου Υγείας, που είχε συσταθεί το 2018 με στόχο την πρόσβαση τρανς και ίντερσεξ προσώπων στην υγεία, ωστόσο έκτοτε παραμένει αναξιοποίητο.

Ο Άγγελος είχε ήδη φτάσει στα 27 όταν ξεκίνησε την ορμονοθεραπεία, έχοντας πρώτα λάβει τη σχετική ψυχιατρική γνωμάτευση. Μετά από μια σειρά εξαντλητικών, αλλά απαραίτητων ιατρικών εξετάσεων, ο ενδοκρινολόγος άρχισε να του χορηγεί τεστοστερόνη επί 12 μήνες, όπως απαιτείται πριν το χειρουργείο. «Ευτυχώς ο οργανισμός μου ανταποκρίθηκε πολύ καλά, η περίοδος μού κόπηκε αμέσως κι εγώ δε χόρταινα να βλέπω τις αλλαγές που συνέβαιναν επιτέλους στο σώμα μου».

Image

Σύμφωνα με τον εξειδικευμένο ενδοκρινολόγο-διαβητολόγο Θωμά Σιαμάτρα που μιλά στο inside story, η ορμονική θεραπεία στην περίπτωση της φυλομετάβασης γίνεται δια βίου, έχει πολυσυστημική δράση και απαιτεί περιοδική παρακολούθηση από τον ειδικό. «Αρχικά προετοιμάζει τον ασθενή έτσι ώστε το χειρουργείο που θα ακολουθήσει να είναι ευκολότερο. Στα δύο με τρία πρώτα χρόνια από την εκκίνηση της θεραπείας, επιτυγχάνονται οι μεγαλύτερες αλλαγές. Με τη χορήγηση τεστοστερόνης στον τρανς άνδρα προκαλείται διακοπή περιόδου, διόγκωση κλειτορίδας, βάθυνση φωνής, αλλάζει η λιπαρότητα του δέρματος, αυξάνεται η τριχοφυΐα σε πρόσωπο και σώμα, αυξάνεται η μυϊκή μάζα κ.ά. Οι ορμόνες αποτελούν ουσιαστικά το δίκτυο ενέργειας του οργανισμού μας, επηρεάζουν ακόμα και τον τρόπο σκέψης του ατόμου. Όσο πιο νωρίς ηλικιακά λάβει το άτομο την εκάστοτε ορμόνη, τόσο καλύτερα είναι τα αποτελέσματα που θα έχει». Όπως εξηγεί ο κ. Σιαμάτρας, η αποτελεσματικότητα της θεραπείας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως είναι η φυσική κατάσταση του σώματος και οι καθημερινές συνήθειες του ατόμου, ενώ με βάση την εμπειρία του σε ένα 30% των περιπτώσεων παρουσιάστηκαν αντενδείξεις ικανές να διακόψουν οριστικά τη διαδικασία.

Στις 18 Απριλίου 2017, σε μια μαιευτική γυναικολογική κλινική της Θεσσαλονίκης ο Άγγελος ξαναγεννήθηκε. Το τετράωρο χειρουργείο περιλάμβανε αρρενοποίηση του στήθους και υστερεκτομή, αλλαγή που του επέτρεπε βάσει της τότε ισχύουσας νομοθεσίας να αλλάξει το φύλο του και στα χαρτιά. «Πέρασα πολλά χρόνια σκεπτόμενος αυτή τη μέρα. Έλεγα λίγη υπομονή ακόμα και θα φτάσω. Δεν έκανα την αλλαγή για κανέναν και τίποτα πλην εμού. Για να είμαι εγώ καλά με τον εαυτό μου και να βρω ψυχική ηρεμία. Εκείνο το πρώτο βράδυ μετά το χειρουργείο, κατάλαβα και την έννοια του ύπνου. Δεν είχα ξανακοιμηθεί τόσο βαθιά».

Νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου

Το μόνο «κρίμα» που βαραίνει ακόμα τον Άγγελο είναι ότι μέχρι να παραλάβει τη νέα του ταυτότητα, με το νέο όνομα και τη φωτογραφία, έχασε τη μητέρα του από καρκίνο. Τον στοιχειώνει αυτό το «δεν θα προλάβω να σε χαρώ», που του είπε λίγους μήνες μετά την επέμβασή του, από το κρεβάτι όπου νοσηλευόταν. «Χρειάστηκε ένας χρόνος και κάτι για την έκδοση της νέας ταυτότητας και την επικαιροποίηση όλων των δημόσιων εγγράφων μου. Δυστυχώς, δεν πρόλαβα να τη δείξω στη μάνα μου».

Αξιολογώντας το κατά πόσον τελικά η ψήφιση του νομοσχεδίου για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, τον Οκτώβριο του 2017, επιτάχυνε τις διαδικασίες του δημόσιου συστήματος ή/και προκάλεσε ουσιώδεις αλλαγές, η Άννα Απέργη κάνει λόγο για πολλά κενά. «Από τη μία βρίσκεται πολύ μακριά από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, κι από την άλλη βάζει τα τρανς άτομα σε μία απίστευτη ταλαιπωρία προκειμένου να μεταβάλουν το καταχωρισμένο φύλο και το όνομά τους στα δημόσια έγγραφα».

Το γεγονός ότι η διαδικασία είναι δικαστική, την καθιστά εξαιρετικά χρονοβόρα και κοστοβόρα για τα τρανς άτομα, άρα τελικά και μη προσβάσιμη. Επιπλέον, από τον νόμο εξαιρούνται τα έγγαμα τρανς πρόσωπα, δεν μεταβάλλεται η ληξιαρχική πράξη γέννησης πιθανού τέκνου, τίθεται ηλικιακό όριο, ενώ δεν συμπεριλαμβάνονται ρητά τα μη-δυαδικά (non-binary), αλλά και τα ίντερσεξ πρόσωπα, καθώς επίσης και οι τρανς πρόσφυγες, μετανάστες και αιτούντες διεθνή προστασία.

Τέλος, όπως υπογραμμίζει η Απέργη, εφόσον ο δικαστής είναι αυτός που αποφασίζει, πρόκειται για μία διαδικασία που δεν βασίζεται στον αυτοπροσδιορισμό του τρανς ατόμου. Απευθυνόμενη προς το υπουργείο Δικαιοσύνης ζητάει την άμεση τροποποίηση όλων αυτών, έτσι ώστε η διαδικασία να γίνει γρήγορη, διαφανής, προσβάσιμη και πάνω απ’ όλα εξωδικαστική.

Βήματα παρακάτω

Σήμερα ο Άγγελος εργάζεται σε μία επιχείρηση όπου όλοι γνωρίζουν ποιος είναι και από πού έρχεται. Δεν έχει την ανάγκη να μιλάει για το παρελθόν, παρά μόνο όταν κρίνει ότι η προσωπική του εμπειρία μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά έναν άνθρωπο σε αντίστοιχη αναζήτηση. Συνεχίζει την ψυχοθεραπεία, την ορμονοθεραπεία και παρακολουθεί εαυτόν τακτικά με εξετάσεις. Διατηρεί μία ωραία ερωτική σχέση και κάνει όνειρα να σπουδάσει ψυχολογία.

«Ακούγοντας το σώμα του», όπως λέει, στοχεύει μελλοντικά να προχωρήσει και σε φαλλοπλαστική, κατά την οποία επιτυγχάνεται η δημιουργία πέους με το καλύτερο δυνατό αισθητικό και λειτουργικό αποτέλεσμα. Όπως επισημαίνει εδώ ο πλαστικός χειρουργός Πρόδρομος Παπαϊωάννου, η διαδικασία αυτή αποτελείται από πολλαπλές επεμβάσεις, μακρά νοσηλεία κι επιπλέον ενέχει ένα σημαντικό ρίσκο για τον τρανς άνδρα που την επιλέγει, καθώς δεν εγγυάται πλήρως τη λειτουργία ενός ανδρικού μορίου.

«Θα ήθελα κάπου παρακάτω να έχω τη δυνατότητα και για διεισδυτικό σεξ, ωστόσο δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Θα φτάσω μέχρι εκεί όπου δεν διακινδυνεύω τη σεξουαλική αισθητικότητα», θα πει ο Άγγελος, ο οποίος μέσω της διογκωμένης από την τεστοστερόνη κλειτορίδας του διεγείρεται σεξουαλικά και απολαμβάνει την ερωτική επαφή με τη σύντροφό του.

Πότε πότε στην πορεία του κάνει μια στάση και διαπιστώνει ότι εκπλήρωσε το μεγαλύτερο μέχρι στιγμής όνειρό του. Θυμάται πολύ έντονα όλα όσα έχει ζήσει. Λίγο περισσότερο εκείνο το καλοκαίρι του 2017, μετά την επέμβαση, που έκανε για πρώτη φορά ελεύθερο κάμπινγκ. Ξάπλωσε για ώρες χωρίς μπλούζα στην άμμο και ύστερα βούτηξε στη θάλασσα.