Μπόρις Τζόνσον: ανάμεσα στον ανένδοτο και το ανέκδοτο

Γιατί το πρόβλημα της Βρετανίας είναι πολύ βαθύτερο και δεν πρόκειται να λυθεί τις επόμενες εβδομάδες.
Χρόνος ανάγνωσης: 
8
'
Την Παρασκευή 6 Σεπτεμβρίου ο Μπόρις Τζόνσον επισκέφθηκε τη Σκωτία σε συνέχεια της καμπάνιας για τις εκλογές που δεν είχε ακόμα καταφέρει να προκηρύξει. [Andrew Milligan/POOL/AFP]

Το βράδυ του βρετανικού δημοψηφίσματος το 2016 ξεκίνησε μία παρατεταμένη περίοδος ακυβερνησίας, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Η κυβέρνηση, παραχωρώντας στο εκλογικό σώμα την απόφαση για ένα τόσο κρίσιμο και πολύπλοκο θέμα, όπως το ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας, βρέθηκε ξαφνικά μπροστά σε ένα παράδοξο: κλήθηκε να φέρει σε πέρας μιαν απόφαση που πιστεύει ότι στρέφεται εναντίον του εθνικού συμφέροντος.

Για τον Ντέιβιντ Κάμερον, που υποσχέθηκε το δημοψήφισμα και υποστήριξε την παραμονή στην ΕΕ, δεν ήταν δύσκολο να λύσει το δίλημμα. Αποχώρησε από την πρωθυπουργία και στη συνέχεια από την πολιτική ζωή. Όσες και όσοι έμειναν πίσω παλεύουν ακόμη με το πρόβλημα.

Η διάδοχος του Κάμερον, Τερέζα Μέι, επιχείρησε να συμφιλιωθεί με την πλειοψηφία που επέλεξε το Brexit. Ενώ υπήρξε οπαδός του Remain, μέσα σε μία μέρα (στην ομιλία της στις 5 Οκτωβρίου του 2016 στο συνέδριο των Συντηρητικών), υιοθέτησε ξαφνικά το Brexit, στην πιο σκληρή του εκδοχή. Περιέγραψε το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ως την επανάσταση του λαού ενάντια στο κατεστημένο.

Το πρόβλημα για τη Μέι ήταν ότι το κατεστημένο που περιέγραφε με τόση ευκολία ως το πρόβλημα της Βρετανίας, περιλάμβανε και την ίδια. Ανήκε και εκείνη στην «ελίτ» που είχε επιλέξει το Remain κόντρα στη λαϊκή επιθυμία.

Ακόμη και αν ο κόσμος πίστεψε την ξαφνική μετάλλαξη της πρωθυπουργού, οι σκληροπυρηνικοί Brexiteers δεν έπαψαν να είναι ποτέ καχύποπτοι απέναντι στις προθέσεις της. Όταν τελικά η Μέι συναίνεσε σε ένα ήπιο Brexit που περιλάμβανε την παραμονή της Βρετανίας στην Τελωνειακή Ένωση, οι Brexiteers ξεκίνησαν ανοιχτό πόλεμο εναντίον της. Ίσως στην πιο παράδοξη σελίδα της βρετανικής περιπέτειας μέχρι σήμερα, οι Brexiteers σταμάτησαν το Brexit τον Μάρτιο του 2019. Ο συμβιβασμός της Μέι και το ρεαλιστικό σχέδιο αποχώρησης δεν ταίριαζαν στην ανόθευτη έξοδο που ονειρεύονταν οι οπαδοί του Brexit.

Αυτήν την εκδοχή επιχειρεί να υιοθετήσει ο τρίτος στη σειρά πρωθυπουργός της εξόδου, ο Μπόρις Τζόνσον. Ούτε ο Μπόρις είναι ορκισμένος εχθρός της παραμονής στην ΕΕ. Πριν το δημοψήφισμα, μέχρι την τελευταία στιγμή, αμφιταλαντευόταν ανάμεσα στο Remain και το Brexit. Όπως ακριβώς και η ταύτισή του με το Brexit, έτσι και η τωρινή υιοθέτηση της πιο σκληρής του εκδοχής εκ μέρους του, εξυπηρετεί τον πολιτικό σχεδιασμό του πρωθυπουργού. Δεν τον ενδιαφέρει τόσο η λύση του ευρωπαϊκού δράματος, όσο η παραμονή του στην εξουσία. Για να συμβεί όμως αυτό πρέπει να πάει σε εκλογές και να εξασφαλίσει άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Ο Μπόρις από την αρχή έδωσε την αίσθηση ότι δεν ήρθε για να βγάλει την Βρετανία από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά για να χρησιμοποιήσει το Brexit ως προεκλογικό επιχείρημα, ώστε να λύσει το πρόβλημα που του κληροδότησε η Μέι: την ανύπαρκτη πλειοψηφία στη Βουλή.

Το σκληρό Brexit είναι προεκλογική απειλή, και όχι ρεαλιστικό ενδεχόμενο. Η έξοδος από την ΕΕ δεν μπορεί να γίνει με τον τρόπο με τον οποίον το περιγράφει η λαϊκιστική δεξιά στη Βρετανία. Καταρχάς, για τη διαδικασία τερματισμού της σημερινής σχέσης θα απαιτηθεί μία δεκαετία, χωρίς να υπολογίζεται η καθυστέρηση των τριών χρόνων που ήδη βιώνουμε. Περίοδος προσαρμογής στην οποία θα ισχύει το σημερινό καθεστώς, διαπραγματεύσεις για τη μελλοντική εμπορική συμφωνία που θα αντικαταστήσει όσα ισχύουν σήμερα. Δεύτερον, οι επόμενοι πρωθυπουργοί θα πρέπει να δημιουργήσουν μία νέα, εκ των πραγμάτων στενή σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελβετία, για παράδειγμα, την χτίζει από το 1972, έχει υπογράψει 100 διμερείς συμφωνίες και αποδέχεται ευρωπαϊκούς κανόνες όπως την ελεύθερη μετακίνηση. Είναι πρακτικά αδύνατον για τη Βρετανία να εγκαταλείψει τον ισχυρότερό της εμπορικό εταίρο σε ένα βράδυ, όπως λέει ο Τζόνσον.

Γιατί ο Τζόνσον θέλει τις εκλογές

O Μπόρις ξέρει ότι καμία λύση για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα είναι εύκολη. Αντιθέτως και οι δύο εκδοχές του Brexit θα έχουν πολιτικό κόστος: αν επιλέξει τον συμβιβασμό, τότε ίσως να έχει κι εκείνος την τύχη της Μέι. Αν επιλέξει τη σκληρή έξοδο, τότε θα πρέπει να διαχειριστεί μία οικονομική καταστροφή. Η ίδια η κυβέρνηση σε έκθεσή της προειδοποιεί για ελλείψεις φαρμάκων και τροφίμων, ενώ η Τράπεζα της Αγγλίας προβλέπει μείωση του ΑΕΠ (5,5%), αύξηση της ανεργίας από το 4% στο 7% και αύξηση του πληθωρισμού πάνω από 5% (σήμερα είναι 2%). Κανείς πρωθυπουργός δεν θέλει να ξεκινήσει τη θητεία του με αυτούς τους όρους.

Για τον Τζόνσον το ιδανικό σενάριο είναι να πάει σε εκλογές πριν τις 31 Οκτωβρίου με έναν «Ανένδοτο» εναντίον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο οποίος θα του δώσει μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Εάν τα καταφέρει, τότε θα έχει το πολιτικό κεφάλαιο και τους αριθμούς για να διαχειριστεί τις έτσι κι αλλιώς δύσκολες αποφάσεις. Όπως είδαμε και στην περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα, χρόνος υπάρχει και για ανένδοτο εναντίον της ΕΕ, και για συμβιβασμό μαζι της, και για μία μακρά πρωθυπουργική θητεία.

Ο Τζόνσον με μία κίνηση υψηλού ρίσκου προσδοκά ότι υιοθετώντας το σκληρό Brexit ως προεκλογική αφήγηση θα αφανίσει το Brexit Party του Νάιτζελ Φάρατζ. Το κόλπο είχε πιάσει πρόσκαιρα και για την Τερέζα Μέι, όταν και εκείνη υποστήριζε σκληρό Brexit. Στις εκλογές του 2017 το UKIP πήρε μόλις 2%.

Το φαινόμενο Φάρατζ

Ευρωεκλογές

 

2009

2014

2019 (Brexit Party)

Ψήφοι

Ποσοστό

Έδρες

2,498,226

16%

13

4,376,635

26.6%

24

5248533

30.5%

29

Εθνικές Εκλογές

 

2010

2015

2017

Ψήφοι

Ποσοστό

Έδρες

919,546

3.1%

0

3,881,099

12.6%

1

594,068

1.8%

0

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Τόρις είναι περίπου στο 35%, ενώ το Brexit Party στο 11%. Στην αρχή της θητείας του Μπόρις, στα τέλη Ιουλίου, τα ποσοστά ήταν 25% και 19% αντίστοιχα. Στις αρχές Αυγούστου, δημοσκόπηση της ComRes έδειχνε ότι ο Τζόνσον θα εξασφαλίσει αυτοδυναμία σε πιθανές εκλογές μόνο αν φέρει εις πέρας το Brexit. Παράταση ή συμβιβασμός α λα Μέι ισοδυναμούν με απώλεια ψήφων για το κόμμα των Συντηρητικών. Βέβαια η αυτοδυναμία δεν είναι καθόλου εύκολη. Διαφορετικές δημοσκοπήσεις δείχνουν αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης πλειοψηφίας.

Οι δημοσκοπήσεις της YouGov που αποτυπώνουν την άνοδο των Συντηρητικών μετά την ανάληψη της ηγεσίας τους από τον Μπόρις Τζόνσον

Διάστημα

Συντηρητικοί

Εργατικοί

Lib Dems

Brexit Party

16–17 Ιουλίου

25%

21%

20%

19%

2–3 Σεπτεμβρίου

35%

25%

16%

11%

Η αφήγηση του Μπόρις είναι προφανής: Εκείνος συνομιλεί απευθείας με το εκλογικό σώμα. Είναι ο πολιτικός του λαού, αλλά η Βουλή με τα καμώματα και την αναβλητικότητά της επιχειρεί να τον σταματήσει. Το πρόβλημα για τους βουλευτές είναι ότι ο Μπόρις δεν έχει άδικο. Η Βουλή ναι μεν έχει πάρει την κατάσταση στα χέρια της, αλλά δεν υπάρχει καμία πλειοψηφία ώστε να εγκρίνει το επόμενο βήμα.

Η στάση της Βουλής εξυπηρετεί την αφήγηση του Μπόρις. Οι ενέργειες των βουλευτών είναι στην ουσία μία σειρά παλινδρομήσεων.

Τον Ιούνιο του 2015, 544 από τους 650 βουλευτές υπερψήφισαν την πρόταση του Ντέιβιντ Κάμερον για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Στο δημοψήφισμα, 492 βουλευτές ψήφισαν Remain. Τον Δεκέμβριο του 2016 οι βουλευτές υπερψήφισαν το χρονοδιάγραμμα εξόδου της Τερέζα Μέι με 461 ψήφους υπέρ και 81 κατά. Τον Ιούνιο του 2018 το Brexit έγινε επίσημα νόμος του βρετανικού κράτους με ψήφο της Βουλής. Το 2019 οι βουλευτές απέρριψαν τρεις φορές τη συμφωνία εξόδου που έφερε η Μέι στη Βουλή. Στη συνέχεια διεξήγαγαν διερευνητικές ψηφοφορίες ώστε να αποφασίσουν απευθείας τι πρέπει να κάνει η κυβέρνηση. Όμως δεν έβγαλαν άκρη. Καμία από τις οκτώ προτεινόμενες λύσεις δεν συγκέντρωσε την πλειοψηφία.

Διερευνητικές ψηφοφορίες Βουλής (τελικός γύρος)*
  Υπέρ Κατά

Brexit, αλλά με παραμονή στην Τελωνειακή Ένωση

276

273

Ενιαία Αγορά 2.0

282

261

H συμφωνία εξόδου θα πρέπει να επικυρωθεί με δεύτερο δημοψήφισμα

292

280

Παράταση του Brexit με έλεγχο της Βουλής

292

101

*Στον τελικό γύρο των ψηφοφοριών καταψηφίστηκαν και οι τέσσερις προτάσεις (1. Brexit, αλλά με παραμονή στην Τελωνειακή ένωση, 2. Επικύρωση της συμφωνίας με νέο δημοψήφισμα, 3. Συμμετοχή της Βρετανίας στην Ενιαία Αγορά μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (EEA), 4. Παράταση του Brexit με πρόβλεψη η Βουλή να έχει τον τελικό λόγο.

Με λίγα λόγια, οι βουλευτές ψήφισαν Remain στο δημοψήφισμα, αλλά νομοθέτησαν το Brexit. Όταν ήρθε η στιγμή να το επικυρώσουν, άλλαξαν ξανά γνώμη. Ο κόσμος δεν μπορεί να γνωρίζει τους συσχετισμούς δυνάμεων και τις πολύπλοκες διαδρομές κάθε ψηφοφορίας. Χρειάζεται επίσης να παρακολουθεί κάποιος τα πράγματα από κοντά για να καταλάβει ποιες δυνάμεις μέσα στη Βουλή θέλουν ένα ήπιο Brexit, ποιοι θέλουν Remain και ποιοι θέλουν να κερδίσουν τις επόμενες εκλογές.

Όλα αυτά πάντως εξυπηρετούν την ισοπεδωτική ρητορική του Μπόρις Τζόνσον. Κάποιος πρέπει να παίξει το κατεστημένο που περιέγραφε κάποτε η Μέι. Το εύκολο θύμα είναι η Βουλή.

Dear Donald

Επειδή η Βουλή έχει ψηφίσει ήδη από τον Ιούνιο του 2018 την έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Brexit είναι νόμος του βρετανικού κράτους. Αυτό σημαίνει ότι στις 31 Οκτωβρίου η Βρετανία θα έφευγε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτός αν η Βουλή ψήφιζε νέο νόμο παράτασης.

Η κυβέρνηση που έχει τον έλεγχο του νομοθετικού έργου είχε διαμηνύσει ότι δεν ήταν στις προθέσεις της να ζητήσει παράταση του Brexit. Η απειλή του Μπόρις Τζόνσον περί άτακτης συμφωνίας ισοδυναμούσε με το ότι απλώς θα άφηνε τον χρόνο να κυλήσει, ώστε να εφαρμοστεί ο νόμος της εξόδου. Αν στο μεσοδιάστημα πετύχαινε συμφωνία, τότε καλώς. Αν όχι, τότε η Βρετανία θα έφευγε ατάκτως. Ο Τζόνσον, προκειμένου να στείλει το μήνυμα σε όλους ότι δεν αστειεύεται, προχώρησε στην αναστολή λειτουργίας της Βουλής ενόψει των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης. Η αναστολή αυτή συμβαίνει πάντα, αλλά ο Τζόνσον την επιμήκυνε (συνολικά πέντε εβδομάδες), διάστημα πρωτοφανές από το 1945. Έτσι, η αντιπολίτευση θα έπρεπε να περάσει νόμο παράτασης μέσα σε λίγες ώρες, όπως και τελικά έγινε.

Το απόγευμα της Τετάρτης οι βουλευτές είχαν μόλις τέσσερις ώρες για να συζητήσουν τα σχέδια του νόμου παράτασης εξόδου από την ΕΕ. Ο νόμος, γραμμένος από τον Remainer Εργατικό βουλευτή Χίλαρι Μπεν (γιο ενός κορυφαίου κοινοβουλευτικού και ευρωσκεπτικιστή, του Τόνι Μπεν, ιθύνοντα νου του πρώτου δημοψηφίσματος του 1975!), προβλέπει ότι αν ο πρωθυπουργός δεν συμφωνήσει την έξοδο με την ΕΕ μέχρι τις 19 Οκτωβρίου, τότε θα πρέπει να γράψει στον Ντόναλντ Τουσκ (πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου) και να ζητήσει παράταση μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2020. Στα «ψιλά γράμματα» του νόμου αναφέρεται ότι η βρετανική κυβέρνηση θα πρέπει να συναινέσει σε παράταση με διαφορετική ημερομηνία, εφόσον αυτή προσφερθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα «καλύτερα» μία θυελλώδους εβδομάδας στη Βουλή.

Όσα έγιναν την Τρίτη και την Τετάρτη στη Βουλή είχαν δραματικό χαρακτήρα με υψηλό συμβολισμό. Πρώτα απ' όλα ο Τζόνσον προσπάθησε να σταματήσει τον νόμο του Μπεν, τον οποίον χαρακτήρισε «νόμο παράδοσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση». Δεν τα κατάφερε. Έχασε την ψηφοφορία. Είναι ο πρώτος πρωθυπουργός από το 1793 που χάνει την πρώτη ψηφοφορία ως πρωθυπουργός. Η ισχνή του πλειοψηφία χάθηκε on camera, όταν ένας βουλευτής διέσχισε επιδεικτικά τον διάδρομο με την αντιπολίτευση και κάθισε στα έδρανα της, ενώ ο πρωθυπουργός μιλούσε στο βήμα.

Την Τετάρτη διέγραψε 21 βουλευτές από το κόμμα, ανάμεσά τους και τον εγγονό του Τσόρτσιλ, Νίκολας Σόουμς. Η διαγραφή έχει άβολο συμβολισμό για τον Μπόρις, αφού ο Τζόνσον παρουσιάζει τον εαυτό του ως πολιτικό σε αποστολή και διαμέτρημα ανάλογων διαστάσεων με τον πρωθυπουργό του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Λίγες ώρες αργότερα αποχώρησε από την κυβέρνηση και την πολιτική και ο ίδιος ο αδερφός του Μπόρις, ο remainer Τζο Τζόνσον. Όλα αυτά τοποθετούν τον Μπόρις και την αποστολή του σε μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην καρικατούρα και τον ανένδοτο αγώνα. Το πρόβλημα για τους αντιπάλους του πρωθυπουργού είναι ότι αυτό το περιβάλλον με τα ασαφή όρια μεταξύ σοβαρού και ασόβαρου είναι ο φυσικός πολιτικός χώρος του Μπόρις.

Οι Συντηρητικοί και η αντιπολίτευση

Ο Τζόνσον θα επιμείνει στην προκήρυξη των εκλογών. Ζήτησε ήδη τη διεξαγωγή τους στις 15 Οκτωβρίου, αλλά η πρότασή του απορρίφθηκε από τη Βουλή. Για να γίνουν εκλογές χρειάζεται να συναινέσουν τα ⅔ της Βουλής, δηλαδή 434 βουλευτές. Οι Εργατικοί δεν θα τον διευκολύνουν στον «Ανένδοτο» κατά της Ευρώπης. Αντιθέτως, θέλουν να τον εξαναγκάσουν να γράψει ο ίδιος στον Τουσκ στις 19 Οκτωβρίου, και να ζητήσει την παράταση. Έτσι θα έχουν εξουδετερώσει το βασικό προεκλογικό επιχείρημα του Μπόρις: του ασυμβίβαστου πολιτικού που δεν υπογράφει την «παράδοση». Συμβιβασμός ή παράταση ισοδυναμούν με απώλεια της δυναμικής των Τόρις για αυτοδυναμία.

Όμως το ρίσκο για τους Εργατικούς είναι μεγάλο. Ένα κόμμα εξουσίας δεν μπορεί να αρνείται τις εκλογές, γιατί αυτοακυρώνεται. Δεύτερον, οι Εργατικοί φαίνονται ως κόμμα που παρακωλύει χωρίς λόγο την εφαρμογή της λαϊκής ετυμηγορίας στο δημοψήφισμα.

Τη Δευτέρα ο Μπόρις θα προτείνει ξανά εκλογές στη Βουλή. Στο μεταξύ μία από τις επιλογές του είναι ακόμη και η παραίτηση από την πρωθυπουργία (όχι την αρχηγία του κόμματος) ώστε να μην υπογράψει ο ίδιος το γράμμα. Το δράμα θα συνεχιστεί τις επόμενες μέρες.

Είναι δημοσιογράφος. Eργάζεται σε think tank στο Λονδίνο, και παράλληλα αρθρογραφεί σε ελληνικά και βρετανικά μέσα αναλύοντας την πολιτική επικαιρότητα. Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο "Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα".

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.