Ένας βρόμικος ΧΥΤΑ που έκλεισε χάρη στην επιμονή των περιοίκων

Ο ΧΥΤΑ Αιγείρας ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Οκτώβριο του 2006. Μέσα στα επόμενα χρόνια επρόκειτο να γίνει ένας από τους πιο προβληματικούς χώρους αποκομιδής απορριμμάτων στην Ελλάδα.
Χρόνος ανάγνωσης: 
16
'
O XYTA της Αιγείρας από πανοραμική άποψη.

Ο Τριαντάφυλλος Οικονόμου εγκατέλειψε την Αθήνα πριν από σχεδόν 30 χρόνια, για να εγκατασταθεί μόνιμα με την οικογένειά του στην Αιγείρα, ένα παραλιακό χωριό του νομού Αχαΐας. Εκεί είχε περάσει τα παιδικά και τα εφηβικά του χρόνια, όμως τη δεκαετία του '70 άφησε το χωριό του, για να σπουδάσει χημικός μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, όταν και οργανώθηκε στο ΚΚΕ και συμμετείχε για χρόνια ενεργά στους αγώνες του συνδικαλιστικού κινήματος, σε κινητοποιήσεις και απεργίες. Ωστόσο, μετά από σχεδόν δύο δεκαετίες στην πρωτεύουσα, ο κ. Οικονόμου πήρε με τη σύζυγό του τη συνειδητή απόφαση να γυρίσει στη γενέτειρά του στις αρχές της δεκαετίας του 90, μαζί με τις δύο κόρες τους. «Θα μπορούσα να είχα μείνει στην Αθήνα και να δουλέψω ως χημικός μηχανικός, όμως μέσα στην πόλη μου είχε λείψει η φύση, η επαφή με το περιβάλλον, η ηρεμία, τα μπάνια στη θάλασσα», μου είπε. «Ίσως σε κάποιους ακούγεται γραφικό, ωστόσο μετά από μία ζωή μέσα στο αθηναϊκό κέντρο, ήταν ανακουφιστικό να ακούω ξανά το κύμα της θάλασσας στις παραλίες όπου έπαιζα ως παιδί».

Τα πρώτα προβλήματα του ΧΥΤΑ

Οι αγώνες του κ. Οικονόμου δεν θα τελείωναν με την επιστροφή του στην Αιγείρα. Αυτή τη φορά όμως δεν θα αφορούσαν το σύστημα κοινωνικής οργάνωσης της χώρας, αλλά την προστασία του φυσικού κάλλους της περιοχής του, και συνοδοιπόροι δεν θα ήταν οι σύντροφοι από το ΚΚΕ, αλλά οι συντοπίτες του. Η απειλή ενάντια στην οποία συσπειρώθηκαν ήταν ο ΧΥΤΑ Αιγείρας, ο οποίος σήμερα βρίσκεται σε αναστολή λειτουργίας, αλλά για χρόνια λειτούργησε χωρίς άδεια και κατά παράβαση της ισχύουσας νομοθεσίας και συνεχίζει ακόμα και τώρα να επιβαρύνει το περιβάλλον.

«Το πρώτο ζήτημα για το οποίο κρούσαμε τον κώδωνα του κινδύνου ήταν ότι ο ΧΥΤΑ κλήθηκε να εξυπηρετήσει περιοχές πληθυσμιακά πολύ μεγαλύτερες από αυτές για τις οποίες δημιουργήθηκε»
Τριαντάφυλλος Οικονόμου, κάτοικος Αιγείρας

Η ιστορία μας ξεκινά το 2001, όταν το πρόγραμμα Καποδίστριας δημιούργησε τον δήμο Αιγείρας, ο οποίος ήταν μικρός σε μέγεθος, αριθμώντας περίπου τρεις χιλιάδες κατοίκους. Λίγα χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση του δήμου αποφασίστηκε η δημιουργία ενός ΧΥΤΑ, ο οποίος άρχισε να λειτουργεί τον Οκτώβριο του 2006 και είχε σκοπό να εξυπηρετεί την Αιγείρα, την Ακράτα και το Διακοπτό – συνολικά περί τις 15 χιλιάδες κατοίκους. «Ο ΧΥΤΑ ήταν σχετικά μικρός σε μέγεθος, συνολικής χωρητικότητας 137.343 κυβικών μέτρων, με προβλεπόμενη διάρκεια ζωής τα 11 χρόνια στην πρώτη φάση λειτουργίας του», μου είπε ο κ. Οικονόμου. «Με τη δημιουργία του, ωστόσο, έγινε μία προσπάθεια να μαζευτούν τα σκουπίδια από τις ανεξέλεγκτες χωματερές της περιοχής και να σωθεί ο υδροφόρος ορίζοντας, αφού στο παρελθόν πολλά από τα απορρίμματα κατέληγαν κυριολεκτικά σε ποτάμια και λαγκάδια».

Ωστόσο, σύμφωνα με κατοίκους της Αιγείρας, σύντομα άρχισαν να εμφανίζονται προβλήματα γύρω από τη λειτουργία του ΧΥΤΑ, για την αντιμετώπιση των οποίων οι ίδιοι δημιούργησαν την Επιτροπή Αγώνα Κατοίκων Ανατολικής Αιγιαλείας, με βασικό αίτημα τη σωστή λειτουργία του. «Το πρώτο ζήτημα για το οποίο κρούσαμε τον κώδωνα του κινδύνου ήταν ότι ξαφνικά ο ΧΥΤΑ κλήθηκε να εξυπηρετήσει περιοχές πληθυσμιακά πολύ μεγαλύτερες από αυτές για τις οποίες δημιουργήθηκε. Συγκεκριμένα, ενώ αρχικά προβλέφθηκε ότι ο ΧΥΤΑ θα δέχεται σκουπίδια μόνο από τις δημοτικές ενότητες Αιγείρας, Ακράτας και Διακοπτού, αργότερα λειτούργησε ως χώρος υγειονομικής ταφής για ολόκληρο τον καλλικρατικό δήμο Αιγιαλείας, ο πληθυσμός του οποίου φτάνει τις 50.000 κατοίκους, δηλαδή είναι τρεις φορές μεγαλύτερος από εκείνον των τριών κοινοτήτων», είπε ο κ. Οικονόμου.

«Η παραπάνω εξέλιξη είχε ως αποτέλεσμα ο ΧΥΤΑ να κορεστεί ταχύτατα και τελικά να δεχτεί πολύ περισσότερα σκουπίδια από τον όγκο για τον οποίο προορίστηκε. Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος της επιβάρυνσης, αρκεί να σκεφτεί ότι ο όγκος των σκουπιδιών ξεπέρασε τον προβλεπόμενο, παρότι ο ΧΥΤΑ πήρε πολλές φορές φωτιά, κάτι που σημαίνει ότι αρκετά από τα σκουπίδια κάηκαν και ο όγκος τους μειώθηκε», είπε στο inside story o κ. Οικονόμου. Την παραπάνω δήλωση ενισχύει και ο Περιφερειακός Σχεδιασμός Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ), σύμφωνα με τον οποίον ο ΧΥΤΑ Αιγείρας θεωρείται σχεδόν κορεσμένος από το 2015. «Το γεγονός ότι ένας ΧΥΤΑ δέχεται περισσότερα απορρίμματα από αυτά για τα οποία σχεδιάστηκε είναι πολύ επικίνδυνο, καθώς δεν διαθέτει την απαραίτητη υποδομή για να τα διαχειριστεί και με την υπερχείλιση και τις βροχές, βρόμικα υγρά και σκουπίδια μπορούν να φτάσουν έξω από τα όριά του και από εκεί στα γύρω χωράφια και τη θάλασσα», συμπλήρωσε ο κ. Οικονόμου.

Δικαίωση των κατοίκων από τη Δικαιοσύνη

Τον Ιανουάριο του 2019 ο ΧΥΤΑ έκλεισε με αναστολή λειτουργίας και οι κάτοικοι της περιοχής κινήθηκαν νομικά κατά του δήμου Αιγιαλείας, του πλέον πρώην δημάρχου Αιγιαλείας Θανάση Παναγόπουλου, του Αναγκαστικού Συνδέσμου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων της τέταρτης Διαχειριστικής Ενότητας νομού Αχαΐας και του υπό σύσταση Περιφερειακού Συνδέσμου Φορέα Διαχείρισης Αστικών Αποβλήτων, ζητώντας το οριστικό κλείσιμο του ΧΥΤΑ στη βάση της προστασίας του δικαιώματος της προσωπικότητας, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του νόμου 1650/1986 για την προστασία του περιβάλλοντος.

Επιπλέον έγινε αίτηση για ασφαλιστικά μέτρα, στο πλαίσιο των οποίων το Μονομελές Πρωτοδικείο Αιγίου ανέφερε ότι στον ΧΥΤΑ «εναποτίθενται πλέον τα απόβλητα που συλλέγονται από το σύνολο των δημοτικών ενοτήτων» της Αιγιάλειας, «κατά παράβαση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων που διέπει τη λειτουργία του».

Η απόφαση του πρωτοδικείου για τα ασφαλιστικά μέτρα εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2019, δικαιώνοντας τους κατοίκους και απαγορεύοντας προσωρινά τη λειτουργία του ΧΥΤΑ μέχρι την εκδίκαση της κύριας αγωγής, ζητώντας από τις αρμόδιες Αρχές να λάβουν μία σειρά από μέτρα που θα κάνουν την πιθανή λειτουργία του ΧΥΤΑ στο μέλλον σύννομη και όχι επιβαρυντική για το περιβάλλον.

Τα σημαντικότερα σημεία της εν λόγω απόφασης θα τα αναλύσουμε στη συνέχεια, μαζί με τα στοιχεία και τις μελέτες επιστημονικών φορέων και αρμόδιων Αρχών, που προηγήθηκαν αυτής και απέδειξαν τη μη σύννομη λειτουργία του ΧΥΤΑ.

Φόβοι για τη δημόσια υγεία

Αρκετά σημαντικά στοιχεία για τον ΧΥΤΑ Αιγείρας προέκυψαν το 2018 από την έκθεση της «Μεσογείου», εταιρείας τεχνικών μελετών που ανέλαβε σε συμφωνία με τον δήμο την παρακολούθηση της λειτουργίας του, σε εκτέλεση του Προγράμματος Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης του ΧΥΤΑ. Στην έκθεση, με περίοδο αναφοράς από την 1η Ιουνίου έως τις 14 Νοεμβρίου 2018, διαβάζουμε ότι «σε πολλά τμήματα το απορριμματικό σώμα παρουσιάζει υπερβάσεις από το προβλεπόμενο τελικό απορριμματικό ανάγλυφο. Κατά σημεία δε, η απόθεση των απορριμμάτων έχει γίνει πέραν του ορίου στεγάνωσης της λεκάνης ταφής, φτάνοντας μάλιστα να καλύπτουν ακόμη και την περιμετρική τάφρο ομβρίων. Το γεγονός αυτό προκαλεί την παραγωγή στραγγισμάτων (σ.σ.: βρόμικων υγρών που προκύπτουν από τα σκουπίδια του ΧΥΤΑ και έχουν αρκετά υψηλό ρυπαντικό φορτίο), τα οποία δεν μπορούν να συλλεχθούν από το σύστημα συλλογής αυτών». Η ίδια έκθεση αναφέρει ότι εξαιτίας των παραπάνω υπερβάσεων, ποσότητες στραγγισμάτων διοχετεύονται στην περιμετρική τάφρο απορροής ομβρίων, με αποτέλεσμα τα νερά της βροχής και τα στραγγίσματα να καταλήγουν στο ίδιο σύστημα διαχείρισης.

«Είναι φανερό ότι ο ΧΥΤΑ Αιγείρας, τόσο όσον αφορά την λειτουργία του όσο και τον χρόνο ζωής του, είναι σε οριακό επίπεδο»
Έκθεση εταιρείας τεχνικών μελετών «Μεσόγειος»

Με βάση τα παραπάνω και συνολικά τη μακροχρόνια παρακολούθηση του ΧΥΤΑ, η εταιρεία συμπεραίνει ότι «είναι φανερό ότι ο ΧΥΤΑ Αιγείρας, τόσο όσον αφορά την λειτουργία του όσο και τον χρόνο ζωής του, είναι σε οριακό επίπεδο. Κύρια αιτία για τα προβλήματα που έχουν προκύψει είναι ο σχεδιασμός κατασκευής του ΧΥΤΑ και η για χρόνια λειτουργία του χωρίς την τήρηση των απαραίτητων κανόνων λειτουργίας», καθώς και ότι άμεσα απαιτείται η λήψη επειγόντων μέτρων για την αντιμετώπιση του προβλήματος των υπογείων νερών που εντοπίστηκε και την αποφυγή παραπέρα ρύπανσης, όπως και η διευθέτηση όλων των προβλημάτων στην τοποθέτηση των απορριμμάτων, τη συγκέντρωση και επεξεργασία των στραγγιδίων, την προστασία του υδροφορέα, τη συλλογή και καύση του βιοαερίου, καθώς και η συστηματική εφαρμογή πλήρους προγράμματος περιβαλλοντικής παρακολούθησης. Η έκθεση αναφέρει ότι αν δεν ληφθούν άμεσα τα παραπάνω μέτρα, με τις βροχοπτώσεις κατά τους χειμερινούς μήνες υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν ανεξέλεγκτες καταστάσεις, με μεγάλους κινδύνους για τη δημόσια υγεία.

Ακόμη, στον ΧΥΤΑ έχει δημιουργηθεί ένα ανάχωμα, με σκοπό τη συλλογή στραγγισμάτων στις περιοχές απόθεσης απορριμμάτων έξω από τα όρια στεγάνωσής του. Ωστόσο, σύμφωνα με τη «Μεσόγειο», το εν λόγω ανάχωμα «παρουσιάζει σημαντικές φθορές», δηλαδή «ραγίσματα και διαρρήξεις». Η εταιρεία προχωρά ένα βήμα παρακάτω, αναφέροντας ότι «το υφιστάμενο σύστημα διαχείρισης στραγγισμάτων είναι αναποτελεσματικό», με συνέπεια τη συνεχή διαφυγή στραγγισμάτων στο περιβάλλον, ότι η βιολογική επεξεργασία των στραγγισμάτων του ΧΥΤΑ κρίνεται ανεπαρκής, καθώς και ότι η μη λειτουργία του συστήματος πλύσης τροχών απορριμματοφόρων και η μη ασφαλτόστρωση της οδοποιίας εντός του ΧΥΤΑ οδηγεί σε μεταφορά ρύπων εκτός των ορίων της χωματερής από τα ελαστικά τους. Μάλιστα η μελέτη αναφέρει ότι κάποιες παρεμβάσεις των αρμόδιων Αρχών οδήγησαν σε μερική κατάργηση του συστήματος διαχείρισης ομβρίων, με αποτέλεσμα «κατά τη διάρκεια των βροχοπτώσεων τα όμβρια ύδατα [να] διοχετεύονται στο σύστημα διαχείρισης στραγγισμάτων και αντιστρόφως».

Χώρος με λιμνάζοντα βρόμικα νερά έξω από το κύτταρο του ΧΥΤΑ Αιγείρας.

Ένας ΧΥΤΑ χωρίς άδεια λειτουργίας και κατά παράβαση της νομοθεσίας

Ένας από τους λόγους που οδήγησαν στην παραπάνω κατάσταση ήταν ότι σε πολλές περιπτώσεις η λειτουργία του ΧΥΤΑ δεν συμβάδιζε με τη σχετική νομοθεσία και τους περιβαλλοντικούς όρους.

Ας εξηγήσουμε τι εννοούμε: η απόφαση των ασφαλιστικών μέτρων του Πρωτοδικείου Αιγίου ανέφερε στο σκεπτικό της ότι η πρώτη άδεια λειτουργίας του ΧΥΤΑ προέβλεπε τη νόμιμη λειτουργία του έως το τέλος του 2011, με τη δεύτερη άδεια να παρατείνει την ισχύ του έως το τέλος του 2014. Ωστόσο, στη συνέχεια η άδεια δεν ανανεώθηκε ποτέ. Σύμφωνα με το δικαστήριο, η έλλειψη άδειας λειτουργίας συνοδεύτηκε από «πλημμέλειες ως προς τον τρόπο λειτουργίας αυτού», οι οποίες συνέπεσαν και με άλλες καταστροφές, αφού «σημειώθηκαν πυρκαγιές στον χώρο του [...] οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα να καταστραφεί η μεμβράνη προστασίας του υδροφόρου ορίζοντα από τα διασταλάγματα των απορριμμάτων», ενώ το 2010 μία ισχυρή κακοκαιρία προκάλεσε κατολισθήσεις και τελικά καταστροφή μέρους της υποδομής του ΧΥΤΑ και καθίζηση της κεντρικής δεξαμενής συλλογής στραγγιδίων.

Τα πρόστιμα

Τον Φεβρουάριο του 2016 ο αντιπεριφερειάρχης Ενέργειας και Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, Νίκος Υφαντής, επέβαλε πρόστιμο κατά του Αναγκαστικού Συνδέσμου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, ύψους 95.000 ευρώ, καθώς μετά από αυτοψία τον Νοέμβριο του 2015 λόγω πιέσεων από τους κατοίκους της επιτροπής, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας διαπίστωσε ότι ο ΧΥΤΑ λειτουργούσε χωρίς να έχει υποβληθεί εμπρόθεσμα αίτημα για την ανανέωση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) και χωρίς να έχει ληφθεί νέα άδεια λειτουργίας. Την ίδια ώρα, στο χώρο του ΧΥΤΑ «τα επεξεργασμένα στραγγίσματα από την έξοδο του βιολογικού καθαρισμού, χρώματος καφέ σκούρου, οδηγούνταν επιφανειακά με δύο σωλήνες σε όμορη έκταση του βιολογικού», κάτι που έκανε «τα στραγγίσματα να λιμνάζουν», με αποτέλεσμα η επιφανειακή διάθεση να «εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για το περιβάλλον». Ακόμη, διαπιστώθηκε ότι υπήρχαν μεγάλες ποσότητες με ογκώδη αντικείμενα βόρεια και βορειοδυτικά του περιφραγμένου χώρου, ότι το σύστημα βιοαερίου δεν λειτουργούσε και δεν υπήρχαν ούτε οι προβλεπόμενες γεωτρήσεις συλλογής του βιοαερίου.

Στην ίδια αυτοψία οι υπάλληλοι της Περιφέρειας έλαβαν δείγμα των στραγγισμάτων και τα έστειλαν στη Χημική Υπηρεσία Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, η οποία αποφάνθηκε ότι «τα στραγγίσματα του ΧΥΤΑ έχουν υψηλό ρυπαντικό φορτίο και άρα η επιφανειακή διάθεσή τους εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για το περιβάλλον κατά παράβαση της ανωτέρω ΑΕΠΟ και των άρθρων 14 και 29 του ν. 4042/2012», όπως σημείωσε η απόφαση του Πρωτοδικείου Αιγίου. Κατά της απόφασης επιβολής προστίμου ασκήθηκε τον Ιούνιο το 2016 προσφυγή, η οποία ωστόσο απορρίφθηκε λόγω του επί της ουσίας αβάσιμου των ισχυρισμών από το Τριμελές Διοικητικό Πρωτοδικείο Πατρών, το οποίο μάλιστα ανέφερε στην απορριπτική του απόφαση ότι δεν αποδείχθηκε πως είχε υποβληθεί από τις αρμόδιες Αρχές πλήρης φάκελος για την ανανέωση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων.

Νέα πρόστιμα

Παρά το παραπάνω πρόστιμο, πιθανολογήθηκε ότι οι αρμόδιες Αρχές δεν είχαν συμμορφωθεί στη νομοθεσία, όπως μας λέει ο κ. Οικονόμου, «και γι’ αυτόν το λόγο τον Σεπτέμβριο του 2017 έγινε νέα αυτοψία και από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας επιβλήθηκε νέο πρόστιμο, ύψους 90.000 ευρώ, επειδή, πρώτον, συνεχιζόταν η διάθεση στον ΧΥΤΑ των αποβλήτων ολόκληρου του δήμου Αιγιαλείας [...] δεύτερον, διαπιστώθηκε διαφυγή στραγγισμάτων σε παρακείμενο χώρο έξω από τον ΧΥΤΑ, λόγω καταστροφής της μεμβράνης δεξαμενής του χώρου από πυρκαγιά, τρίτον, δεν αντικαταστάθηκε το γεωύφασμα της δεξαμενής συλλογής στραγγισμάτων [...] τέταρτον, δεν λειτουργούσε το σύστημα βιοαερίου και δεν υπήρχαν οι προβλεπόμενες γεωτρήσεις συλλογής του βιοαερίου, κατά παράβαση και πάλι των περιβαλλοντικών όρων και, πέμπτον, λήφθηκε αυθαίρετα αδρανές υλικό από παρακείμενο πρανές, εκτός του χώρου ΧΥΤΑ, κατά παράβαση της νομοθεσίας». Ο κ. Οικονόμου προσθέτει ως διαπίστωση ότι «σε μεγάλο βαθμό το δεύτερο πρόστιμο επιβλήθηκε εξαιτίας μη συμμόρφωσης στους λόγους επιβολής του πρώτου προστίμου, κάτι που δείχνει τη σοβαρότητα ή έλλειψη σοβαρότητας, με την οποία οι αρμόδιες Αρχές αντιμετωπίζουν τα σοβαρά προβλήματα του ΧΥΤΑ».

Με τα προβλήματα του ΧΥΤΑ να αυξάνονται, οι κάτοικοι της Αιγείρας δημιούργησαν νέα Επιτροπή Αγώνα, αυτή τη φορά για το κλείσιμο της χωματερής, και κλιμάκωσαν τις κινητοποιήσεις τους, προχωρώντας σε αποκλεισμό του ΧΥΤΑ τον Φεβρουάριο του 2018 με εικοσιτετράωρες περιφρουρήσεις, διεκδικώντας οριστικό κλείσιμο της χωματερής και περιβαλλοντική αποκατάσταση του χώρου.

Τελικά, μετά από επιστολή του δημάρχου Αιγιάλειας Θανάση Παναγόπουλου προς τον εισαγγελέα Καλαβρύτων, με την οποία ζητούσε την επαναλειτουργία του ΧΥΤΑ επικαλούμενος λόγους δημόσιας υγείας και κίνδυνο πυρκαγιάς από τα απορρίμματα που ήταν συσσωρευμένα σε σημεία του δήμου, υπήρξε αστυνομική παρέμβαση και ο ΧΥΤΑ άνοιξε εκ νέου στις 5 Ιουνίου 2018, δηλαδή –κατά ένα ειρωνικό παιχνίδι της τύχης– την Ημέρα του Περιβάλλοντος! Εκτός από την επέμβαση της αστυνομίας, κάτοικοι της Αιγείρας είπαν στο inside story ότι ασκήθηκε σε βάρος τους μήνυση από το δήμαρχο Αιγείρας, για παρακώλυση συγκοινωνιών, λόγω του αποκλεισμού του δρόμου προς τον ΧΥΤΑ, ενώ κάποιοι από τους συμμετέχοντες στις κινητοποιήσεις συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού του ΧΥΤΑ με τη διαδικασία του αυτόφωρου.

Σύμφωνα με την απόφαση των ασφαλιστικών μέτρων του Μονομελούς Πρωτοδικείου, από έγγραφο της Περιφέρειας Δυτικής Αττικής, με το οποίο ζητούσε να γίνουν άμεσες βελτιώσεις στις εγκαταστάσεις του ΧΥΤΑ, «σαφώς συνάγεται ότι οι πλημμέλειες [...] για τη διαπίστωση των οποίων καταλογίστηκαν και τα προαναφερόμενα πρόστιμα, ήταν πράγματι υπαρκτές και σοβαρές», ενώ όλα τα προηγούμενα χρόνια δεν λήφθηκε μέριμνα για την αποκατάστασή τους.

Ενόψει των παραπάνω, τον Οκτώβριο του 2018 η Διεύθυνση Περιβαλλοντικού και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας πραγματοποίησε νέες αυτοψίες στην περιοχή, αυτή τη φορά σε δύο γεωτρήσεις και έναν αγωγό εκτός του ΧΥΤΑ, από τις οποίες προέκυψαν υπερβάσεις στα όρια του αμμωνίου, των θειικών ιόντων, των νιτρικών, νικελίου και των χλωριούχων ιόντων. Από τον παραπάνω έλεγχο η ίδια υπηρεσία της Περιφέρειας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρξε επίπτωση στην ποιότητα των υπόγειων υδάτων κατά παράβαση του άρθρου 1 του ν. 1650/1986 για την προστασία του περιβάλλοντος.

Έρευνες του Πανεπιστημίου Πατρών

«Οι αυτοψίες και τα στοιχεία των Αρχών ήρθαν να επιβεβαιώσουν τους φόβους μας ότι η λειτουργία του ΧΥΤΑ έχει προκαλέσει σοβαρή υποβάθμιση στο περιβάλλον της περιοχής», είπε στο inside story ο κ. Οικονόμου. «Γι’αυτό το λόγο, σύντομα αποφασίσαμε να έρθουμε σε επαφή με την επιστημονική κοινότητα, ώστε να κάνουμε τις δικές μας μετρήσεις και έρευνες. Πιστεύαμε ότι με αυτόν τον τρόπο οι τοπικές και οι κεντρικές Αρχές θα πιέζονταν περισσότερο και θα σταματούσαν να αγνοούν τις εκκλήσεις μας για να μπει τέλος σε έναν ΧΥΤΑ με προβληματική και παράνομη λειτουργία».

Οι κάτοικοι της Αιγείρας απευθύνθηκαν προς το Εργαστήριο Υγιεινής του Ιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών, ζητώντας τη συνδρομή του στην εκτίμηση της ρύπανσης στην περιοχή του ΧΥΤΑ Αιγείρας. Τον Μάρτιο του 2018 μέλη του εργαστηρίου, μαζί με υπαλλήλους της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, επισκέφθηκαν τον ΧΥΤΑ και συνέλεξαν δείγματα, ανάμεσα στα οποία ήταν ένα υγρό χρώματος καφέ-κίτρινου, που εξέρεε από έναν χτιστό αγωγό εκτός του ΧΥΤΑ, δείγματα λεμονιών και φύλλων λεμονιάς από ιδιωτικά κτήματα εκτός του ΧΥΤΑ, καρποί και φύλλα ελιάς που είχαν συλλέξει οι κάτοικοι, καθώς και νερό από ιδιωτική παραλιακή οικία στην Αιγείρα.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 4 Απριλίου 2018, το Εργαστήριο έστειλε επιστολή προς την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας και την επιτροπή των κατοίκων, όπου ανέφερε ότι «από τις ρωγμές στην επιφάνεια και στα πρανή του ΧΥΤΑ εξήρχοντο ατμίζουσες αέριες μάζες» και «η οσμή στον περιβάλλοντα χώρο ήταν έντονη και δυσάρεστη», «η δεξαμενή συλλογής στραγγιδίων ήταν σχεδόν γεμάτη με υγρό, ενώ η μεμβράνη κάλυψης των τοιχωμάτων της δεξαμενής είχε σχισμές στο πλάι».

Από την ανάλυση το εργαστήριο έφτασε στο συμπέρασμα ότι σχετικά με το δείγμα υγρού από τον αγωγό, «οι προσδιορισθείσες ποσότητες οργανικού και ανόργανου φορτίου, οι συγκεντρώσεις των μετάλλων και η μικροβιακή φόρτιση είναι σαφώς υψηλότερες ακόμα και από επεξεργασμένα υγρά απόβλητα και προσομοιάζουν τη σύσταση των διασταλαζόντων (στραγγίδια) των ώριμων ΧΥΤΑ», προσθέτοντας ότι «μπορεί να γίνει αποδεκτή η παραδοχή ότι το υγρό έχει σαφώς επηρεαστεί από διαφυγή στραγγιδίων του ΧΥΤΑ», καθώς και ότι «πολλές από τις ενώσεις ή στοιχεία που ανιχνεύθηκαν είναι καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες και τερατογόνες. Επομένως, οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία, σε περίπτωση ρύπανσης των επιφανειακών ή υπόγειων υδάτων από την ανεξέλεγκτη όπως φαίνεται διαφυγή στραγγιδίων, είναι προφανείς».

Όσον αφορά στα δείγματα λεμονιού και ελιάς από τα χωράφια έξω από τον ΧΥΤΑ, η έκθεση του εργαστηρίου αναφέρει ότι «ιδιαίτερο πρόβλημα παρουσιάζεται όσον αφορά στο νικέλιο στα φύλλα τόσο της λεμονιάς όσο και της ελιάς. Συγκεκριμένα στην μεν λεμονιά είναι περίπου 2,5-5 φορές υψηλότερες από αυτές της βιβλιογραφίας, στη δε ελιά περίπου 2,5 φορές. Επίσης υψηλότερες τιμές νικελίου (έως και 5 φορές) περιέχει και το εδώδιμο μέρος της ελιάς».

Ακόμη, τον περασμένο Δεκέμβριο ο Μιχάλης Λεοτσινίδης, καθηγητής Υγιεινής και διευθυντής του Εργαστηρίου Υγιεινής του Πανεπιστημίου Πατρών, ανέφερε σε έγγραφο ότι μία από τις γεωτρήσεις «που βρίσκεται κατάντη (σ.σ.: δηλαδή σε χαμηλότερο ύψος) του κυττάρου του ΧΥΤΑ, εμφανίζεται ως η πλέον επιβαρυμένη τόσο από οργανικό φορτίο, όσο και από ενώσεις αζώτου», ενώ «αυξημένες συγκεντρώσεις εμφανίζονται και για τα θειικά και τα χλωριούχα ιόντα». Στο ίδιο έγγραφο σημειώνεται ότι αν και οι συγκεντρώσεις του Βιοχημικά Απαιτούμενου Οξυγόνου και του Χημικά Απαιτούμενου Οξυγόνου «αναμένεται να βρίσκονται σε μη ανιχνεύσιμα επίπεδα» όταν ο υδροφόρος ορίζοντας δεν είναι ρυπασμένος, σε μία από τις γεωτρήσεις κοντά στον ΧΥΤΑ «παρουσιάζεται γραμμική αύξηση της συγκέντρωσης του (BOD5) μέσα σε διάστημα λίγων ημερών».

Η εκτίμηση ρύπανσης αναφέρει ακόμη ότι «όσον αφορά στις ενώσεις του αζώτου (νιτρικά, νιτρώδη ιόντα και ιόντα αμμωνίου), είναι χαρακτηριστικές οι αυξημένες συγκεντρώσεις ιόντων αμμωνίου σε όλες τις γεωτρήσεις και στις τρεις δειγματοληψίες, σε επίπεδα έως και 12 φορές περίπου άνω των ανώτερων αποδεκτών τιμών που έχουν θεσπιστεί για τα υπόγεια ύδατα (ΦΕΚ 3322 Β'/30-12-2011), γεγονός άλλωστε που επισημαίνεται και στη σχετική έκθεση της Περιφέρειας». Σχετικά με τις επιπτώσεις των παραπάνω ουσιών στην υγεία, ο κ. Λεοτσινίδης λέει ότι «η τοξικότητα των νιτρικών στον άνθρωπο οφείλεται κυρίως στη μετατροπή τους σε νιτρώδη», τα οποία «μέσα στον οργανισμό οξειδώνουν την αιμοσφαιρίνη σε μεθαιμοσφαιρίνη, η οποία αναστέλλει τη φυσιολογική μεταφορά οξυγόνου στους ιστούς», ενώ «οι περισσότερες Ν-νίτροσο ενώσεις είναι καρκινογόνες για όλα τα ζώα, και κατ’ επέκταση για τον άνθρωπο, αν και τα στοιχεία ερευνών είναι ενδεικτικά».

Συμπερασματικά, η έκθεση αναφέρει ότι «από τα αποτελέσματα των αναλύσεων φαίνεται σαφώς επηρεασμός του υπόγειου υδροφόρου όπως άλλωστε και η Περιφέρεια έχει επισημάνει. Είναι ιδιαίτερα πιθανός ο επηρεασμός αυτός να αποτυπωθεί και σε παρακείμενες υδρευτικές και αρδευτικές γεωτρήσεις με πιθανές άμεσες επιπτώσεις στη Δημόσια Υγεία».

Αναστολή λειτουργίας, αλλά σχέδια για νέο ΧΥΤΑ

Τα προβλήματα λειτουργίας και ο υπερκορεσμός του ΧΥΤΑ οδήγησαν στην προσωρινή αναστολή της λειτουργίας του με απόφαση του δήμου Αιγιάλειας τον Ιανουάριο του 2019, με τα απορρίμματά του να μεταφέρονται πλέον σε εργοστάσιο επεξεργασίας απορριμμάτων στην Κοζάνη, κάτι το οποίο επιβαρύνει τα οικονομικά του δήμου. Τον Φεβρουάριο του 2019 η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας προχώρησε σε νέες αυτοψίες, με σκοπό τον επανέλεγχο της ποιότητας των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων στην περιοχή, από τις οποίες, με τη συνδρομή της Χημικής Υπηρεσίας Πελοποννήσου, διαπιστώθηκαν εκ νέου υπερβάσεις σε αμμώνιο και μόλυβδο, ωστόσο σε σύγκριση με τα αποτελέσματα των αναλύσεων από προηγούμενες δειγματοληψίες, παρατηρήθηκε βελτίωση της ποιότητας των υπόγειων υδάτων. Παρόλα αυτά, η Περιφέρεια εντόπισε και πάλι προβλήματα, αφού κάποιες γεωτρήσεις είχαν πάρει κλίση με κίνδυνο πτώσης, υπήρχε έντονη υγροποίηση γαιών και κατολισθητικά φαινόμενα, έντονες ρωγμές στους περιμετρικούς δρόμους και έμφραξη αγωγών ομβρίων υδάτων. Μάλιστα, σύμφωνα με την απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου η Περιφέρεια ζήτησε από τον δήμο Αιγιάλειας να προχωρήσει σε ανανέωση της ΑΕΠΟ, λαμβανομένου υπόψη του ότι οι αρμόδιες Αρχές «δεν είχαν υποβάλλει εμπρόθεσμα νέα αίτηση για την ανανέωση της ήδη ληγείσας ΑΕΠΟ, γεγονός που υποδεικνύει ότι ο ΧΥΤΑ λειτουργεί χωρίς απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων».

«Αν η περιοχή μας γίνει συνώνυμο της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, τότε αργά ή γρήγορα η οικονομία μας θα τελειώσει»
Γιώργος Σακελλαρόπουλος, πρόεδρος του Συλλόγου Εμπορικής και Τουριστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Αιγιάλειας

Το Μονομελές Πρωτοδικείο είπε συμπερασματικά ότι «από τα παραπάνω σαφώς συνάγεται η βαρύτατη αμέλεια που επιδεικνύουν οι καθ’ων η αίτηση, όσον αφορά τη διαχείριση του ως άνω ΧΥΤΑ, παρά την ύπαρξη των παραπάνω περιγραφόμενων παραλείψεων κατά τη λειτουργία του», καθώς «δεν υπήρξε καμία παρέμβαση στον εν λόγω ΧΥΤΑ, παρά το γεγονός ότι, όπως προαναφέρθηκε ήδη, από τον μήνα Ιανουάριο του τρέχοντος έτους έχει ανασταλεί η λειτουργία αυτού, αλλά αντίθετα οι όποιες εργασίες παρέμβασης ξεκίνησαν λίγο πριν από τη συζήτηση της υπό κρίση αίτησης και συγκεκριμένα στις 18 Μαρτίου. Το παραπάνω γεγονός καταδεικνύει ότι η συμπεριφορά των καθ’ων η αίτηση και ειδικότερα ο ισχυρισμός αυτών ότι λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα, προκειμένου να καταστεί εφικτή η λειτουργία του ως άνω ΧYTΑ κρίνεται προσχηματικός».

«Το Μονομελές Πρωτοδικείο ικανοποίησε τα δίκαια αιτήματά μας για την προσωρινή παύση λειτουργίας του ΧΥΤΑ, μετά από αγώνες μηνών», είπε στο inside story η Μαρία Νικολοπούλου, δικηγόρος που έχει αναλάβει την υπόθεση από την πλευρά των κατοίκων της Αιγείρας, μαζί με την δικηγόρο Ζωή Κωνσταντοπούλου. «Τα αποδεικτικά στοιχεία που επικαλεστήκαμε δεν κατέστη δυνατόν να αμφισβητηθούν και να ανατραπούν από τους αντιδίκους, διότι αποτύπωναν με απόλυτα σαφή τρόπο την αλήθεια για τις ήδη επελθούσες και στο άμεσο μέλλον επερχόμενες και μη μετρήσιμες σήμερα συνέπειες, αποτέλεσμα της παράνομης λειτουργίας του, στην υγεία και τη ζωή μας, λόγω της υποβάθμισης και της ρύπανσης που έχει προκαλέσει στο περιβάλλον. Η επί σειρά ετών ανεξέλεγκτη, παράνομη και αυθαίρετη λειτουργία του ΧΥΤΑ, που μοιάζει με ΧΑΔΑ, λόγω της εγκληματικής αμέλειας των υπευθύνων για τη λειτουργία του, ανεστάλη προσωρινά, με την έκδοση της παραπάνω απόφασης των ασφαλιστικών μέτρων και τώρα, με την κατάθεση της κύριας αγωγής μας, επιδιωκουμε την οριστική παύση λειτουργίας του και είμαστε σίγουροι ότι η Δικαιοσύνη θα πράξει το καθήκον της προς αυτήν την κατεύθυνση».

Είναι αξιοσημείωτο ότι λίγο μετά την απόφαση αναστολής της λειτουργίας του ΧΥΤΑ από το Πρωτοδικείο Αιγίου, τέθηκε σε διαβούλευση Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τη δημιουργία ενός νέου κυττάρου ΧΥΤΑ στον ίδιο χώρο όπου βρίσκεται ο προηγούμενος.

«Όταν οι Αρχές δεν μπορούν να περιορίσουν τη ρύπανση από το πρώτο κύτταρο, είναι απορίας άξιο πώς σχεδιάζουν και δεύτερο, κυριολεκτικά πάνω στο πρώτο. Θεωρούμε ότι αυτό είναι ένα περιβαλλοντικό έγκλημα και επίδειξη αυταρχισμού απέναντι σε μία κοινωνία που έδωσε αγώνα για το στοιχειώδες, που είναι η προστασία της υγείας και του μέλλοντος του τόπου μας», είπε ο κ. Οικονόμου. «Αν το έργο προχωρήσει, θα αντισταθούμε και θα αγωνιστούμε, όπως ακριβώς κάναμε και για τον προηγούμενο ΧΥΤΑ». Ωστόσο, οι κάτοικοι της περιοχής λένε ότι η άμεση αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τον ΧΥΤΑ δεν αφορά μόνο στους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, αλλά και στην οικονομία της περιοχής, αφού «η Αιγείρα και οι γύρω περιοχές βασίζονται στον τουρισμό, άρα και στις καθαρές θάλασσες και το φυσικό περιβάλλον», είπε στο inside story o Γιώργος Σακελλαρόπουλος, πρόεδρος του Συλλόγου Εμπορικής και Τουριστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Αιγιάλειας. «Αν η περιοχή μας γίνει συνώνυμο της περιβαλλοντικής υποβάθμισης ή δούμε ξανά οι δρόμοι μας να γεμίζουν σκουπίδια λόγω μη λειτουργίας ενός σύννομου συστήματος αποκομιδής απορριμμάτων, τότε αργά ή γρήγορα η οικονομία μας θα τελειώσει».

To inside story επικοινώνησε με τον δήμο Αιγιάλειας, ζητώντας ενημέρωση από τον δήμαρχο ή άλλον αρμόδιο σχετικά με τη λειτουργία του ΧΥΤΑ και τους λόγους που οδήγησαν στην αναστολή λειτουργίας του. Ωστόσο, λάβαμε την απάντηση ότι δεν υπήρχε κανείς διαθέσιμος για την παραπάνω επικοινωνία εξαιτίας της ορκωμοσίας της νέας δημοτικής Αρχής.

Η μεγάλη εικόνα από την ιστορία του ΧΥΤΑ Αιγείρας είναι ότι εδώ και πολλά χρόνια μία ομάδα πολιτών προσπαθεί, με τους λίγους πόρους και χρόνο που διαθέτει μέσα στην καθημερινότητά της, να «ακουστεί» στις τοπικές και τις κεντρικές Αρχές, ώστε αυτές να κάνουν το καθήκον τους. Χάρη στις επίμονες προσπάθειές τους, κατάφεραν να φέρουν το θέμα στο δημόσιο διάλογο και να κλείσουν έναν ΧΥΤΑ που λειτουργούσε παράτυπα. Ωστόσο, οι Αρχές θα έπρεπε να ανταποκρίνονται πιο γρήγορα στις βασισμένες σε επιστημονικά στοιχεία ανησυχίες των κατοίκων για τις επιπτώσεις ενός έργου στη δημόσια υγεία, που από τη φύση τους συνήθως αποκαλύπτονται μετά από πολλά χρόνια.

Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πήρε το δημοσιογραφικό βάπτισμα του πυρός στην Popaganda. Εργάστηκε στο γερμανικό κανάλι Offener Kanal και το Vice και συνεργάζεται ως fixer/producer με διεθνή ραδιοτηλεοπτικά ΜΜΕ. Έχει ασχοληθεί με το βίντεο και τη φωτογραφία.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.