«Ντάνι ΛαΡούσο, σε ψάχνουμε»: Η ακαταμάχητη γοητεία της νοσταλγίας

Οι οθόνες γεμίζουν από remakes από τα 80s και τα 90s. Ψυχικό νόσημα στο παρελθόν, συναισθηματικό καταφύγιο και εμπορικό εργαλείο σήμερα, η νοσταλγία είναι η σίγουρη επένδυση στην εποχή της πανδημίας.
Χρόνος ανάγνωσης: 
5
'

«Το συναίσθημα που σε κατακλύζει όταν μια μικρή χαμένη ομορφιά του κόσμου ξαναγυρνά για μια στιγμή». Αυτόν τον ορισμό δίνει στη νοσταλγία ο βραβευμένος με Πούλιτζερ συγγραφέας Μάιλ Σαμπόν, σε άρθρο του στο New Yorker με τίτλο «The true meaning of nostalgia», περιγράφοντας με λυρισμό το συναίσθημα στο οποίο, με πολύ πιο πεζές διαθέσεις, ποντάρει το μάρκετινγκ των ημερών.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο που στοιχεία από τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 είναι το κοινό χαρακτηριστικό που έχουν μερικές από τις πιο δημοφιλείς τηλεοπτικές σειρές αλλά και ταινίες, από τη Νύχτα με τις μάσκες του 2018, το Stranger Things, το Cobra Kai, μέχρι το The Mandalorian με τον Baby Yoda που πίνει τη σουπίτσα του, να γίνεται κάτι παραπάνω από βάιραλ.

Το reboot της σειράς Χτυποκάρδια στο Μπέβερλι Χιλς, με τα μέλη του αρχικού καστ να υποδύονται τον εαυτό τους, μπορεί να φάνηκε πολύ χάλια ιδέα σε όσους τη σνόμπαραν στα 90s, στην πρεμιέρα του όμως το 2019 έκανε ρεκόρ για καλοκαιρινή εκπομπή, με 6,1 εκατ. τηλεθεατές. Οι περισσότεροι, φυσικά, ήταν οι φαν του saga του Μπράντον και της Μπρέντα, οι οποίοι ήταν έφηβοι ή νεαροί όταν η ορίτζιναλ σειρά προβλήθηκε στην τηλεόραση και αναζητούσαν λίγη τηλεοπτική θαλπωρή από την παλιά τους «παρέα». Η νεκρανάσταση του Beverly Hills 90210 ήταν μόνο μία από τις επενδύσεις στη νοσταλγία της περσινής χρονιάς. Εκτός από τα τηλεοπτικά revival της Veronica Mars, του Will and Grace, το νέο Saved by the Bell που θεωρείται από τους κριτικούς καλύτερο από το παλιό, και φυσικά το μεσήλικο –και πολύ επιτυχημένο– πλέον Karate Kid, στη μεγάλη οθόνη, όσο επέτρεψε η πανδημία, είχαμε Ράμπο (ναι, με Σταλόνε), Star Wars, Τζουμάντζι, Lion King και Εξολοθρευτή – ενώ η πρεμιέρα της συνέχειας του Top Gun μεταφέρθηκε για το 2021. Προφανώς πολλές ιστορίες που ειπώθηκαν 15 με 40 χρόνια πριν έχουν ακόμα το φανατικό κοινό τους, αλλιώς οι παραγωγοί που ξοδεύουν για να τις ακούσουμε ξανά δεν θα βουτούσαν στη ρετρό θεματολογία με τόση προθυμία. Εν τω μεταξύ, το καστ του Πρίγκηπα του Μπελ Αιρ μόλις έκανε reunion, ενώ κάτι αντίστοιχο αναμένεται μονίμως για τα Φιλαράκια, και όπως φαίνεται θα πραγματοποιηθεί μέσα στο 2021.

Η ανακουφιστική διάσταση του «παλιού καλού καιρού»

Τα περισσότερα από αυτά τα εγχειρήματα μοιάζουν να απευθύνονται σε νεαρά παιδιά – όχι πραγματικά παιδιά στο μεταίχμιο της ενηλικίωσης, αλλά αυτά που ζουν πάντα μέσα στο μυαλό και το συναίσθημα των ενηλίκων και ζητούν να γυρίσουν σπίτι τους, στον παλιό καλό καιρό που η ζωή μας ήταν πιο απλή, οι λογαριασμοί δεν είχαν πάνω τους το όνομά μας, δεν υπήρχαν πανδημίες και το μεγαλύτερό μας άγχος ήταν ένα τηλεφώνημα που δεν ερχόταν ή ένα διαγώνισμα μαθηματικών. Έχουν δημοσιευθεί πολλά άρθρα σχετικά με το γιατί η νοσταλγία έχει τη δυναμική που έχει τώρα και το πώς όλα αυτά τα μικρά ταξίδια στο χρόνο μάς επηρεάζουν. Όπως φαίνεται, οι στιγμιαίες επιστροφές στο παρελθόν μάς βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα το παρόν και να προετοιμαστούμε για το μέλλον, ενώ προσφέρουν απόδραση από τη δύσκολη καθημερινότητα.

Η Κριστίν Μπάτσο, καθηγήτρια ψυχολογίας στο κολέγιο LeMoyne στη Νέα Υόρκη και ειδική στη νοσταλγία, έχει διεξαγάγει σχετική έρευνα και εξηγεί τη δύναμη του «πόνου της επιστροφής»: «Είναι ένα πολύ παρηγορητικό συναίσθημα. Φέρνει πίσω αναμνήσεις από εποχές όπου μας αποδέχονταν και μας αγαπούσαν αδιαπραγμάτευτα. Αυτό είναι πολύ έντονα παρηγορητικό φαινόμενο, να ξέρεις ότι υπήρχε μια εποχή στη ζωή όπου δεν χρειαζόταν να κερδίζουμε την αγάπη, ή ότι δεν την αξίζαμε επειδή βγάζαμε “τόσα” λεφτά ή επειδή είμαστε επιτυχημένοι σε κάποιον τομέα. Οι γονείς μας, για παράδειγμα, τα αδέλφια μας και οι φίλοι μας απλά μας αγαπούσαν άνευ όρων. Είναι ένα υπέροχα καθησυχαστικό συναίσθημα όταν περνάμε οποιοδήποτε είδος δυσκολίας στην προσωπική μας ζωή». Η ανάγκη για μια βουτιά στη θαλπωρή του εξιδανικευμένου παρελθόντος είναι που μας κάνει να χαζεύουμε με τις ώρες παλιές διαφημίσεις στο YouTube –αυτές που σιχαινόμασταν όταν παίζονταν στην τηλεόραση κανονικά– να κρατάμε μικροπράγματα από την παιδική μας ηλικία, να βλέπουμε το 2020 σειρές όπου ο κεντρικός άξονας είναι το εφηβικό καράτε. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι κάποτε ως όρος θεωρείτο βαρύ ψυχικό νόσημα, περίπου σαν το μετατραυματικό στρες, δεύτερο σε μελέτη στη Γαλλία του 19ου αιώνα μετά την υστερία.

Σύμφωνα με τη Μπάτσο, το να παρακολουθούμε ένα αγαπημένο ρετρό πρόγραμμα προκαλεί σχετιζόμενες αναμνήσεις από τη ζωή που είχαμε όταν το πρωτοείδαμε. Μπορεί στην πραγματικότητα να είναι απείρως χειρότερο από όσο το θυμόμαστε (σχεδόν πάντα είναι), αλλά παραμένει συνδεδεμένο με μια εποχή που όλα έμοιαζαν πιο εύκολα κι αυτό δεν αλλάζει. Κάποιοι πιστεύουν ότι η τηλεοπτική και κινηματογραφική τάση για παλιό καλό περιεχόμενο οφείλεται εξ ολοκλήρου στους τηλεθεατές που ψάχνουν για κάτι οικείο σε μια δύσκολη εποχή, αλλά στους New York Times ο Μάρτιν Κάπλαν, διευθυντής του Κέντρου για τα Μέσα και την Κοινωνία του University of Southern California (που τυχαίνει και πρώην παραγωγός), είναι πιο κυνικός και λέει γελώντας: «Δεν θα απέκλεια τα εμπορικά κίνητρα». Γιατί σύμφωνα με πολλούς ειδικούς του μάρκετινγκ, ποτέ μια εποχή δεν ήταν τόσο ιδανική για να επενδύσει κανείς στη νοσταλγία, όσο η σημερινή. Όπως δείχνει και σχετική έρευνα για την καταναλωτική συμπεριφορά, ανοίγουμε πολύ πιο εύκολα το πορτοφόλι μας και ξοδεύουμε πολλά περισσότερα όταν νιώθουμε αυτήν την άμεση ευχαρίστηση της στιγμιαίας επιστροφής στις παλιές καλές μέρες.

Η πανδημία με την ανασφάλεια, τη μοναξιά και τον φόβο που φέρνει μαζί, είναι σχεδόν μονόδρομος για τους επαγγελματίες του μάρκετινγκ που ξέρουν, όπως οφείλουν άλλωστε, να ποντάρουν στα ευαίσθητα σημεία του καταναλωτή. Και η Swatch επαναλανσάρει το εμβληματικό της μοντέλο «1983», η Nintendo τις κονσόλες χειρός Game & Watch, ενώ αναμένονται τα remakes του Dirty Dancing και του Who’s the boss? σαν να μην πέρασε μια μέρα, ή μάλλον τριαντατόσα χρόνια.

Τα όρια της νοσταλγίας

Προφανώς όμως, δεν πρόκειται να ζήσουμε στο παρελθόν. Όπως σημειώνει η Κριστίν Μπάτσο, η νοσταλγική μας διάθεση μειώνεται όσο μεγαλώνουμε, ειδικά όταν αντιλαμβανόμαστε ότι έχουμε περισσότερο χρόνο πίσω μας από ό,τι μπροστά μας και η οπτική μας αλλάζει. Η νοσταλγία γίνεται περισσότερο γλυκόπικρη και λιγότερο παρηγορητική, όταν απλώς αναπολούμε μάταια το παρελθόν που δεν γίνεται να αναπαράγουμε. Επιπλέον, η νοσταλγία έχει το μειονέκτημα ότι όπως κάθε ευχάριστο ερέθισμα, δεν είναι για χόρταση – στην υπερβολή του χάνει την αξία του και από ένα σημείο και μετά, απευαισθητοποιούμαστε. Κάπως έτσι, το νέο Beverly Hills 90210 ξεκίνησε με ρεκόρ τηλεθέασης για να χάσει το 60% του κοινού του μέχρι το τελευταίο του επεισόδιο. «Υπάρχει ένα όριο κορεσμού. Όταν έχεις ικανοποιήσει την ανάγκη για νοσταλγία, χάνει την αξία της. Σαν ένα καλό κρασί, το απολαμβάνεις καλύτερα με μέτρο». Με άλλα λόγια, υποτίθεται ότι είναι μια επίσκεψη στο παρελθόν, όχι ένα ταξίδι στον χρόνο α λα Back to The Future.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η νοσταλγία είναι ένα ισχυρό εμπορικό εργαλείο, γιατί είναι δυνατό συναίσθημα. Είναι το σπίτι που μεγαλώσαμε, τα παιχνίδια που παίξαμε, το φαγητό της μαμάς μας και οι σειρές που δεν χάναμε στην τηλεόραση – οι αναμνήσεις που μας κάνουν αυτό που είμαστε, απαλλαγμένες από κάθε τι αρνητικό. Παρόλα αυτά, δεν είναι αυτό που ορίζει τη ζωή μας σήμερα, αλλά ένα μικρό, ευχάριστο διάλειμμα, που περνάμε με αντικείμενα που δεν θα χρησιμοποιήσουμε για πολύ και θεάματα που δεν θα παρακολουθούμε για πάντα. Τα στελέχη της βιομηχανίας της ψυχαγωγίας το γνωρίζουν και δηλώνουν αποφασισμένοι να δημιουργήσουν καινούρια προγράμματα με αυθεντικό περιεχόμενο. Κάποια από τα οποία, χωρίς αμφιβολία, θα αναστήσουν σε περίπου είκοσι χρόνια από τώρα.

Εικόνα hatzidaki
Εργάζεται στα περιοδικά από το 1994 και σε ψηφιακά μέσα, websites και applications, τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ άλλων έχει υπογράψει άρθρα στο Nitro, Marie Claire και Cosmopolitan, στο οποίο υπήρξε διευθύντρια σύνταξης.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.