Τέλος εποχής για τα πλαστικά μιας χρήσης

Η συσσωρευμένη επιστημονική γνώση για τα πλαστικά μιας χρήσης οδηγεί σε ένα και μόνο συμπέρασμα: τα οφέλη που αποκομίζουμε από αυτά είναι ελάχιστα σε σχέση με τα προβλήματα που δημιουργούν.
Χρόνος ανάγνωσης: 
5
'
[Patrick Pleul/dpa-Zentralbild/DPA]

Εδώ και δεκαετίες, βουνά πλαστικών αποβλήτων συσσωρεύονται στις θάλασσες και ακτές μας. Το 85% των σκουπιδιών που συλλέγονται στις παραλίες είναι πλαστικά και είναι σχεδόν σίγουρο ότι αν συνεχίσουμε να τα διαχειριζόμαστε με τον ίδιο τρόπο, το 2050 θα τρώμε και θα αναπνέουμε μικροπλαστικά, ενώ θα κολυμπάμε σε πλαστικές θάλασσες.

Με μία απόφαση μεγάλης σημασίας, που σηματοδοτεί την αρχή του τέλους των πλαστικών μιας χρήσης στις χώρες της Ε.Ε., στις 24 Οκτωβρίου 2018, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξε με μεγάλη πλειοψηφία στην απαγόρευση ορισμένων ιδιαίτερα προβληματικών προϊόντων, όπως καλαμάκια, μπατονέτες, πλαστικά πιάτα, ποτήρια, μαχαιροπίρουνα, συσκευασίες φαγητού από διογκωμένο πολυστυρένιο. Περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως η Rethink Plastic Alliance, επιδοκίμασαν την απόφαση αυτή, που είναι δεσμευτική στην εφαρμογή της για όλα τα κράτη μέλη από το 2021.

Τα σημερινά δεδομένα είναι καταιγιστικά
  • Η παγκόσμια παραγωγή πλαστικών έχει σημειώσει ραγδαία αύξηση τις τελευταίες δεκαετίες και αναμένεται να ακολουθήσει την ίδια αυξητική πορεία τις επόμενες. Από το 1960 ως σήμερα έχει εικοσαπλασιαστεί, φτάνοντας τους 322 εκ. τόνους το 2015. Σε είκοσι χρόνια αναμένεται να διπλασιαστεί εκ νέου.
  • Κάθε χρόνο στην Ευρώπη παράγονται 25,8 εκατ. τόνοι πλαστικών αποβλήτων, ενώ περίπου το 60% είναι πλαστικές συσκευασίες. Από αυτά, λιγότερα από 30% ανακυκλώνονται, περίπου 31% θάβονται σε ΧΥΤ και 39% καίγονται σε μονάδες καύσης απορριμμάτων (η ταφή τους μειώνεται με τα χρόνια αλλά αυξάνεται η καύση και όχι η ανακύκλωση).

  • Σύμφωνα με υπολογισμούς, περίπου 95% της αξίας των πλαστικών συσκευασιών, που κοστολογείται σε 70-100 δισ. ευρώ ανά έτος, χάνεται μετά από ένα σύντομο κύκλο ζωής.
  • Η ζήτηση για ανακυκλωμένο πλαστικό στην Ευρώπη κυμαίνεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, γύρω στο 6% της συνολικής ζήτησης για πλαστικές πρώτες ύλες. Η αξία των δευτερογενών πλαστικών καθώς και οι επενδύσεις σε μονάδες ανακύκλωσης πλαστικών είναι σήμερα πολύ χαμηλές.
  • Η έλλειψη κυκλικής παραγωγής και χρήσης των πλαστικών επιταχύνει την κλιματική αλλαγή λόγω αυξημένων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Υπολογίζεται ότι περίπου 400 εκατ. τόνοι CO2 παράγονται κάθε χρόνο σε παγκόσμιο επίπεδο, εξαιτίας της παραγωγής και καύσης πλαστικών. Αν ανακυκλώναμε το σύνολο των πλαστικών αποβλήτων θα εξοικονομούσαμε 3,5 δισ. βαρέλια αργού πετρελαίου.
  • Σε παγκόσμια κλίμακα, έως το 4% της παραγωγής πλαστικών, δηλαδή 13 εκατ. τόνοι, καταλήγουν στους ωκεανούς κάθε χρόνο – μια τεράστια επιβάρυνση για τα θαλάσσια οικοσυστήματα! Το κόστος της θαλάσσιας ρύπανσης από πλαστικά ανέρχεται σε 8 δισ. δολάρια κάθε χρόνο.

 

 

  • Στην Ευρώπη αντίστοιχα, τα πλαστικά απόβλητα που καταλήγουν στις θάλασσες είναι 150.000-500.000 τόνοι ετησίως. Πολλά από αυτά ρυπαίνουν ευαίσθητα θαλάσσια οικοσυστήματα όπως η Μεσόγειος. Η οικονομική ζημιά στην αλιεία είναι της τάξης του 1% των συνολικών εσόδων της.
  • To 85% των σκουπιδιών που συλλέγονται σε θάλασσες και ακτές είναι πλαστικά – συνήθως μιας χρήσης, όπως πλαστικές σακούλες, πλαστικά κύπελλα, καπάκια, καλαμάκια, πλαστικά ποτήρια και πιάτα. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα μικροπλαστικά (θραύσματα διαμέτρου μικρότερης από 5 mm), εξαιτίας της περιβαλλοντικής επικινδυνότητάς τους: τα μικροπλαστικά καταναλώνονται από θαλάσσια είδη και μέσω της τροφικής αλυσίδας καταλήγουν στο πιάτο μας, ενώ ανιχνεύονται πλέον και στο πόσιμο νερό καθώς και στην ατμόσφαιρα, με απροσδιόριστες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Πρόσφατη μελέτη αναφέρει ότι μικροπλαστικά ανιχνεύονται πλέον και στον άνθρωπο.
  • Στην Ευρώπη, 75.000 έως 300.000 τόνοι μικροπλαστικών καταλήγουν στο περιβάλλον κάθε χρόνο.

Όλα τα παραπάνω συνηγορούν στην αλλαγή πολιτικής για τα πλαστικά, αν θέλουμε να προστατέψουμε την ανθρώπινη υγεία και τα οικοσυστήματα – ιδιαίτερα τα πιο ευάλωτα στην πλαστική ρύπανση. Η αλλαγή πολιτικής δεν είναι μόνο επωφελής για το περιβάλλον, αλλά θα φέρει σημαντικά κέρδη στο πεδίο της οικονομίας και ανάπτυξης.

Η ΕΕ κάνει ένα πρώτο βήμα

Στις αρχές του 2018 δημοσιεύτηκε η Ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πλαστικά. Ήταν αποτέλεσμα πολύμηνης διαβούλευσης με τη συμμετοχή οργανώσεων πολιτών, εκπροσώπων της βιομηχανίας, κοινωνικών και παραγωγικών φορέων.

Η στρατηγική θέτει ως στόχο τη βιώσιμη (κυκλική) παραγωγή και χρήση των πλαστικών, καθώς και την πρόληψη και αντιμετώπιση της εκτεταμένης ρύπανσης από πλαστικά απόβλητα.

Ενώ αναγνωρίζεται ότι τα πλαστικά έχουν χρήσιμες ιδιότητες και λειτουργίες (όπως για παράδειγμα η χρήση τους για την ασφαλή αποθήκευση και μεταφορά τροφίμων και ποτών), τονίζεται πως ο τρόπος που παράγονται, χρησιμοποιούνται και διατίθενται μετά το τέλος ζωής τους απέχει πολύ από ένα βιώσιμο-κυκλικό μοντέλο.

Κατά συνέπεια, ο επανασχεδιασμός ολόκληρης της αλυσίδας παραγωγής, χρήσης πλαστικών και διαχείρισης των πλαστικών αποβλήτων, με κριτήρια την εύκολη επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωσή τους, θα έχει όχι μόνο περιβαλλοντικά οφέλη αλλά και μεγάλη αύξηση της απασχόλησης-βιώσιμη ανάπτυξη. Έως και 200.000 νέες θέσεις εργασίας μπορούν να δημιουργηθούν στην Ευρώπη μόνο στην αλυσίδα σχεδιασμού, παραγωγής, συλλογής, ανακύκλωσης πλαστικών, αν υιοθετήσουμε ένα κυκλικό μοντέλο. Τα πλαστικά μιας χρήσης δεν είναι συμβατά με το κυκλικό μοντέλο, άρα στόχος είναι η σταδιακή εξάλειψή τους.

Οι κυριότεροι στόχοι της νέας στρατηγικής για τα πλαστικά
  • Όλα τα πλαστικά προϊόντα/συσκευασίες να σχεδιάζονται έτσι ώστε να είναι ανθεκτικά, επαναχρησιμοποιούμενα, ή εύκολα ανακυκλώσιμα, με ευνοϊκούς οικονομικούς όρους.
  • Έως το 2030 τουλάχιστον το 50% των πλαστικών αποβλήτων πρέπει να συλλέγεται χωριστά, ως διακριτό ρεύμα, και η δυναμικότητα της ανακύκλωσης να είναι τετραπλάσια σε σχέση με το 2015.
  • Πλήρης κατάργηση των εξαγωγών χαμηλής ποιότητας πλαστικών σε χώρες εκτός της Ε.Ε. Πρόσφατα η Κίνα απαγόρευσε την εισαγωγή κακής ποιότητας πλαστικών, βάζοντας φρένο στο dumping πλαστικών που ίσχυε ως τώρα. Έτσι οι χώρες της Ε.Ε. υποχρεωτικά θα πρέπει να βελτιώσουν την ποιότητα των συλλεγόμενων πλαστικών. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της χωριστής συλλογής τους.

  • Ανάπτυξη νέων χρήσεων για τα ανακυκλωμένα πλαστικά από τη χημική βιομηχανία σε συνεργασία με τη βιομηχανία ανακύκλωσης. Εκτιμάται ότι αν εφαρμοστεί η στρατηγική, η ζήτηση των ανακυκλωμένων πλαστικών θα τετραπλασιαστεί σε σχέση με το 2015. Η επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση των πλαστικών θα συμβάλλει στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και την απεξάρτηση της Ε.Ε. από τα ορυκτά καύσιμα. Συγχρόνως, η Ευρώπη θα διατηρήσει την πρωτοπορία στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για την ανακύκλωση των πλαστικών. Η βιομηχανία πλαστικών θα γίνει έτσι πιο ανταγωνιστική.
  • Πρόληψη της παραγωγής πλαστικών αποβλήτων. Για παράδειγμα, η εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τη μείωση ή πλήρη κατάργηση της πλαστικής σακούλας μιας χρήσης, σε πολλά κράτη μέλη (και στην Ελλάδα) έχει ως τώρα θετικά αποτελέσματα.
  • Προστασία των θαλασσών και ακτών, με τη μείωση των πλαστικών αποβλήτων και την αποτελεσματική συλλογή τους για ανακύκλωση. Πρόληψη της ρύπανσης από μικροπλαστικά καθώς και αξιολόγηση των επιπτώσεών τους στη δημόσια υγεία και τα οικοσυστήματα. Απορρύπανση των θαλασσών από πλαστικά απόβλητα με χρήση νέων τεχνολογιών
  • Αύξηση των επενδύσεων και οικονομική υποστήριξη για καινοτόμα πλαστικά προϊόντα πολλών χρήσεων. Η Ε.Ε. θα παρέχει υποστήριξη σε όλα τα κράτη μέλη για την πρόληψη πλαστικών αποβλήτων στην πηγή, ενώ προβλέπεται και χρηματοδότηση 100 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη καινοτόμων πλαστικών, που είναι επαναχρησιμοποιούμενα ή εύκολα ανακυκλώσιμα.

Έτσι, παίρνοντας υπόψη την περιβαλλοντική αλλά και οικονομική διάσταση του θέματος, αναγνωρίζοντας τους περιβαλλοντικούς κινδύνους καθώς και την απώλεια εσόδων και θέσεων εργασίας που συνδέονται με το παρόν μοντέλο, είναι ξεκάθαρη και επείγουσα η επιλογή για μετάβαση σε κυκλική παραγωγή-χρήση των πλαστικών προϊόντων και πλήρη κατάργηση των πλαστικών μιας χρήσης.

Είναι χημικός μηχανικός ΑΠΘ, MSc in environmental engineering - University of Portsmouth. Διδάσκει στο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικών Σπουδών του Αμερικανικού Κολεγίου Ελλάδας. Έχει ασχοληθεί με θέματα ρύπανσης νερών και διαχείρισης αποβλήτων.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.