Αισιοδοξούμε: Η ανθρωπότητα είναι καλύτερη απ’ ό,τι πιστεύουμε

Όταν οι παίκτες του Survivor επιδίδονται σε μηχανορραφίες, πισώπλατα μαχαιρώματα, διαρκείς ίντριγκες και ψεύδη, οι τηλεθεατές εκπαιδεύονται να πιστεύουν ότι βλέπουν τον αληθινό εαυτό τους. Κι όμως, αυτό δεν ισχύει αντιτάσσει ο συγγραφέας του βιβλίου «Ανθρωπότητα, Μια απροσδόκητα αισιόδοξη ιστορία», ανατρέποντας πολλούς μύθους για την ανθρώπινη φύση.
Χρόνος ανάγνωσης: 
10
'
Από την ταινία «Ο άρχοντας των μυγών».

Από τις πρώτες κιόλας αράδες του βιβλίου του (Ανθρωπότητα, Μια απροσδόκητα αισιόδοξη ιστορία, μετ. Μιχάλης Μακρόπουλος, Κλειδάριθμος), ο ιστορικός και αρθρογράφος Ρούτγκερ Μπρέγκμαν ενσταλάζει στον αναγνώστη την πίστη του ότι η ανθρωπότητα έχει θετικό πρόσημο και όχι αρνητικό. «Οι περισσότεροι άνθρωποι, βαθιά μέσα τους, είναι έντιμοι και αξιοπρεπείς» δηλώνει προγραμματικά στο πρώτο κεφάλαιο. Και όπως τονίζει στις τακτικές συνεντεύξεις του όταν του ζητούν να περιγράψει εν συντομία το πόνημά του, «αυτή είναι μία ριζοσπαστική, επαναστατική, ενδεχομένως και μία επικίνδυνη ιδέα». Πολύ απλά γιατί έχουμε εκπαιδευτεί να πιστεύουμε το ακριβώς αντίθετο. Ότι δηλαδή οι άνθρωποι είναι εγωιστές κι επιθετικοί, και ότι στην πρώτη δύσκολη στιγμή θα πανικοβληθούν και θα επιδείξουν τον χειρότερό τους εαυτό.

Προκειμένου να εξηγήσει το κεντρικό νήμα που διατρέχει το μεστό βιβλίο του, ο συγγραφέας καταφεύγει στην πρακτική του καθηγητή Κοινωνικής Ψυχολογίας Τομ Πόστμες: Εδώ και αρκετά χρόνια ζητά από τους φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ να απαντήσουν τι θα συμβεί στην υποθετική περίπτωση που ένα αεροπλάνο κάνει αναγκαστική προσγείωση. Καθώς η καμπίνα γεμίζει καπνούς, οι επιβάτες συνειδητοποιούν ότι πρέπει να βγουν. Στον «Πλανήτη Α’» οι επιβάτες στρέφονται στους διπλανούς τους και ρωτούν αν είναι καλά, τους προσφέρουν βοήθεια και μεταφέρουν πρώτους τους ανήμπορους και τους τραυματισμένους εκτός του αεροσκάφους. Φέρονται πρόθυμοι ακόμη και να θυσιαστούν για να σώσουν τη ζωή ενός αγνώστου. Στον «Πλανήτη Β’» επικρατεί ο πανικός και η λογική του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» με αποτέλεσμα να ποδοπατηθούν παιδιά, ηλικιωμένοι και ανάπηροι. Ο καθηγητής Πόστμες εκτιμά ότι το 97% των ανθρώπων πιστεύουν ότι ζούμε στον Πλανήτη Β’, ενώ η ιστορία μας έχει αποδείξει ότι στη συντριπτική πλειονότητα των αντίστοιχων περιπτώσεων, ζούμε στον Πλανήτη Α’.

Ο Μπρέγκμαν επικαλείται επίσης το ναυάγιο του Τιτανικού. «Αν είδατε την ταινία, θα πιστεύετε μάλλον ότι οι πάντες είχαν τυφλωθεί απ’ τον πανικό» σημειώνει. Στην πραγματικότητα όμως η εκκένωση έγινε με τάξη και ψυχραιμία, σύμφωνα με τις μαρτυρίες όσων επέζησαν. Το ίδιο συνέβη και στην επίθεση των δίδυμων Πύργων, όταν χιλιάδες άνθρωποι κατέβαιναν συντεταγμένοι τις σκάλες και παραμέριζαν για να περάσουν οι τραυματίες και οι πυροσβέστες. Όπως λέει και ο βιολόγος Φρανς Ντε Βάαλ «όταν ξεσπά η κρίση, όταν πέφτουν βόμβες ή ανεβαίνουν τα νερά της πλημμύρας, εμείς οι άνθρωποι γινόμαστε ο καλύτερος εαυτός μας». Ο συγγραφέας σπεύδει πάντως να διευκρινίσει: «Προφανώς, δεν είμαστε άγγελοι. Είμαστε περίπλοκα πλάσματα, με μια καλή πλευρά και μια όχι τόσο καλή. Το θέμα είναι προς ποια πλευρά κλίνουμε».

Ο πραγματικός Άρχοντας των Μυγών

Το κλασικό μυθιστόρημα του Ουίλιαμ Γκόλντινγκ Ο άρχοντας των μυγών έχει διαβαστεί από εκατομμύρια ανθρώπους, και συνεχίζει να διαβάζεται από ενήλικους αλλά και εφήβους που παρακολουθούν μια συναρπαστική ιστορία συνομηλίκων τους οι οποίοι επιβιώνουν από τη συντριβή ενός αεροσκάφους σε ένα έρημο νησί του Ειρηνικού. Τα παιδιά όχι μόνο δεν ακολουθούν τις οδηγίες του εκλεγμένου «ηγέτη» τους προκειμένου να επιβιώσουν και να διασωθούν, αλλά μοιάζουν να ενδιαφέρονται μόνο για να περνούν καλά, δίχως να νοιάζονται για τις συνέπειες. Σταδιακά γίνονται πιο βίαια και δεν αργούν να αποκτηνωθούν. Με την εξαίρεση ενός αγοριού που επιμένει να αναρωτιέται αν είναι άνθρωποι ή ζώα για να φέρονται έτσι, οι υπόλοιποι χάνουν την αθωότητά τους υπό το βάρος της «επέλασης μιας αρχέγονης βίας» όπως αναφέρεται και στην περίληψη της ελληνικής έκδοσης.

Διαβάστε ένα απόσπασμα του βιβλίου εδώ.

Χωρίς να αμφισβητεί το μυθοπλαστικό ταλέντο του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, ο Μπρέγκμαν ισχυρίζεται ότι η επινοημένη ιστορία του συνοψίζει την αρνητική και πεσιμιστική άποψη πολλών για την ανθρώπινη φύση. «Είχε μελετήσει ποτέ κανείς τι θα έκαναν μερικά πραγματικά παιδιά αν βρίσκονταν μόνα σ’ ένα ερημονήσι;» αναρωτήθηκε πριν προστρέξει σε επιστημονικές πηγές και συνεντεύξεις με ειδικούς, προκειμένου να συμπεράνει ότι κατά πάσα πιθανότητα τα παιδιά θα ενεργούσαν εντελώς διαφορετικά.

Λίγο μετά την εκκίνηση της έρευνάς του για έναν «άρχοντα των μυγών» στον πραγματικό κόσμο, έπεσε πάνω σε μία ξεχασμένη ιστορία από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, όταν έξι αγόρια από τη νήσο Τόνγκα στον Ειρηνικό ωκεανό ξεκίνησαν κρυφά για ψάρεμα και βρέθηκαν ναυαγισμένα σε μια, άγνωστη για εκείνα, βραχονησίδα. Η έρευνα του συγγραφέα συνεχίστηκε στην Αυστραλία όπου γνώρισε ορισμένους από τους πρωταγωνιστές της πραγματικής ιστορίας, και προς έκπληξή του ανακάλυψε ότι τα παιδιά όχι μόνο δεν αποκτηνώθηκαν, αλλά συνεργάστηκαν αρμονικά προκειμένου να επιβιώσουν στο αφιλόξενο ερημονήσι. Έφτιαξαν λαχανόκηπο και αυτοσχέδιο σύστημα αποθήκευσης του βρόχινου νερού, κοτέτσια και μόνιμη φωτιά, που μάλιστα δεν έσβησε ούτε μία στιγμή επί έναν χρόνο, σε αντίθεση με τη μυθιστορηματική φωτιά που επινόησε ο Γκόλντιγκ. Ακόμη κι όταν ένα από τα παιδιά έσπασε το πόδι του, τον περιέθαλψαν και παρά την άγνοιά τους, κατόρθωσαν να τον θεραπεύσουν. Τελικά διασώθηκαν με κινηματογραφικό τρόπο από τον παρατηρητικό καπετάνιο ενός περαστικού σκάφους, αλλά η ιστορία τους ουδέποτε έγινε ιδιαίτερα γνωστή, ειδικά αν τη συγκρίνουμε με την περιώνυμη μυθοπλαστική εκδοχή του Γκόλντιγκ.

«Ο Γουίλιαμ Γκόλντιγκ πίστευε ότι η πρόοδος αμβλύνει τα χαμηλά ένστικτα των ανθρώπων αλλά δεν μπορεί να τα απαλείψει» αναφέρει η παρουσίαση του «Άρχοντα των μυγών». Και σε αυτή ακριβώς την απόφανση αντιτίθεται ο Ολλανδός ιστορικός. «Εάν είναι να κάνουμε τον Άρχοντα των μυγών υποχρεωτικό ανάγνωσμα για εκατομμύρια εφήβους, ας τους πούμε επίσης για τότε που πραγματικά παιδιά βρέθηκαν ναυαγισμένα σε ένα ερημονήσι».

Επικαλείται μάλιστα το αντιπαράδειγμα των τηλεοπτικών ριάλιτι, στα οποία οι συμμετέχοντες χειραγωγούνται ώστε να βγάλουν τον χειρότερο εαυτό τους, και οι θεατές εξοικειώνονται με την ιδέα ότι τα ψέματα, η εξαπάτηση, η πρόκληση και ο ανταγωνισμός συνιστούν το να «γίνεσαι αληθινός». Μια έρευνα στη Βρετανία έδειξε ότι οι νέοι που παρακολουθούν ριάλιτι δηλώνουν συχνότερα ότι το να λες ψέματα και να είσαι κακός είναι αναγκαίες συνθήκες για να προοδεύσεις στη ζωή.

O δημιουργός του Survivor άλλωστε δήλωσε ότι διάβασε ξανά και ξανά τον Άρχοντα των μυγών, ειδικά αφότου ξεκίνησε το πρόγραμμα.

Φαινόμενο Nocebo

Εξίσου ισχυρό με το placebo (εικονικό φάρμακο) που λειτουργεί ευεργετικά για πολλούς που πιστεύουν ότι θα γιατρευτούν, είναι και το nocebo. Όταν δηλαδή γίνεται πολύς λόγος για τις παρενέργειες ενός φαρμάκου, ο ασθενής πιθανότατα θα τις έχει. Ένας νευρολόγος μου έλεγε πρόσφατα ότι είναι η πρώτη φορά στην τριανταετή καριέρα του που δέχεται τόσες επισκέψεις και τηλεφωνήματα από ανθρώπους που –κατά δήλωσή τους– νιώθουν αιμωδίες, μουδιάσματα στα άκρα ή ακόμη και συμπτώματα παράλυσης μετά τον εμβολιασμό τους κατά της COVID. Όλα τα συμπτώματα βέβαια αποδεικνύονται ψυχογενή. Βιώνουμε ένα κύμα κατά φαντασίαν παρενεργειών επειδή τα μέσα ενημέρωσης και οι ειδικοί τις υπερτονίζουν. Ένα μαζικό νοσίμπο.

«Αν υπάρχει ένα μάθημα που μπορεί να πάρει κανείς από το φαινόμενο νοσίμπο, είναι πως οι ιδέες δεν είναι ποτέ απλώς ιδέες» σημειώνει ο Μπρέγκμαν στο βιβλίο. «Είμαστε ό,τι πιστεύουμε. Βρίσκουμε ό,τι γυρεύουμε. Και ό,τι προβλέπουμε συμβαίνει». Ο συγγραφέας θεμελιώνει επαρκώς τον ισχυρισμό του ότι η άσχημη γνώμη μας για την ανθρωπότητα είναι επίσης ένα νοσίμπο. «Αν πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε τους περισσότερους ανθρώπους, θα βλέπουμε έτσι ο ένας τον άλλον, εις βάρος όλων».

Γυρίστε την πλάτη στις ειδήσεις

Πολλά από τα κείμενα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο δημοσιεύτηκαν στο De Correspondent, το ολλανδικό μέσο που αποτέλεσε και την αρχική έμπνευση του inside story. Όπως σημειώνει ο Μπρέγκμαν, όταν ο φιλόσοφος Ρομπ Γουίνμπεργκ του παρουσίασε την ιδέα για ένα μέσο ενημέρωσης δίχως ειδήσεις, δίχως διαφημίσεις και χωρίς κυνισμό, ο ίδιος ενθουσιάστηκε. Εκτός από ένα βήμα για να εκφράσει τις ιδέες του, ο ιστορικός θεωρεί ότι κέρδισε την ευκαιρία αλληλεπίδρασης με τους αναγνώστες που «ακόνισαν, βελτίωσαν ή ανέτρεψαν» τις ιδέες του. Η γραφή του είναι στρωτή και ο τρόπος που προσεγγίζει τα θέματά του μελετημένος, προκειμένου ακόμη και στα πιο δύσβατα κεφάλαια να μην απομακρύνει τον αναγνώστη. Η τριβή του με την εκλαΐκευση της επιστήμης γίνεται απολύτως σαφής από τον τρόπο που παρουσιάζει έρευνες και ευρήματα (στα πλεονεκτήματα του βιβλίου συγκαταλέγεται και η άψογη μετάφραση του Μιχάλη Μακρόπουλου: Εξαιρετική χρήση της ελληνικής γλώσσας και υποδειγματική απόδοση όρων που ταλαιπωρούν τους συναδέλφους του).

Ένα μέσο ενημέρωσης χωρίς ειδήσεις λοιπόν, ήταν το ιδανικό καταφύγιο για τον Μπρέγκμαν που χαρακτηρίζει την ειδησεογραφία «ναρκωτικό», ενώ επικαλείται δεκάδες μελέτες που συνδέουν τις ειδήσεις με κινδύνους για την ψυχική υγεία. Ειδικά όσες ασχολούνται με τις εξαιρέσεις και τα ασυνήθιστα συμβάντα (τρομοκρατικές επιθέσεις, βίαια συμβάντα, φυσικές καταστροφές). Αναρωτιέται λοιπόν «γιατί είμαστε τόσο ευεπηρέαστοι απέναντι στον ζόφο και τον όλεθρο των ειδήσεων;» Την απάντηση τη δίνει ο ίδιος: Αφενός λόγω της προδιάθεσης αρνητικότητας –της τάσης δηλαδή να είμαστε περισσότερο δεκτικοί στο κακό απ’ ό,τι στο καλό–, και αφετέρου λόγω της μεροληψίας διαθεσιμότητας: Εφόσον ανακαλούμε ευκολότερα ορισμένα αρνητικά παραδείγματα, θεωρούμε ότι αυτά είναι πιο συνηθισμένα. Ο διαρκής βομβαρδισμός με αποτρόπαιες ειδήσεις είναι για το μυαλό ό,τι και η ζάχαρη για το σώμα, όπως επισημαίνει ο Ελβετός συγγραφέας Ρομπ Ντομπέλι. Εξ ου και η πρόταση του Μπρέγκμαν να γυρίσουμε την πλάτη στη «φρενίτιδα των μέσων ενημέρωσης».

Όταν όμως το έπραξε ο ίδιος και αντί να σκρολάρει κάθε πρωί στις ειδήσεις, επέλεξε να διαβάζει ένα καλό βιβλίο φιλοσοφίας ή ιστορίας, διαπίστωσε ότι τα περισσότερα βιβλία επίσης εστιάζουν στις εξαιρέσεις: Σε καταστροφές και δεινά, στην τυραννία και την καταπίεση. Αυτό είναι το νοσίμπο που αντιμάχεται σε κάθε κεφάλαιο του πυκνογραμμένου βιβλίου του ο Ολλανδός ιστορικός.

Φιλοσοφικοί μποξέρ

Στο φιλοσοφικό ρινγκ που στήνει ο Μπρέγκμαν στέκονται απέναντι ο πεσιμιστής Τόμας Χομπς που επιδίωκε να μας εξοικειώσει με την αγριότητα της ανθρώπινης φύσης και ο αισιόδοξος Ζαν Ζακ Ρουσσώ που δήλωνε ότι «στα μύχιά μας είμαστε όλοι καλοί». Παρότι οι ιδέες αμφοτέρων έχουν επιβιώσει ως σήμερα, είναι απορίας άξιο πώς αυτό έγινε μονομερώς και επιλεκτικά. Γιατί δηλαδή η οικονομική επιστήμη βασίστηκε στη χομπσιανή αντίληψη ότι όλοι είμαστε λογικά, ιδιοτελή άτομα, και όχι στον νοσταλγικό αλλά και πιο ρεαλιστικό ισχυρισμό του Ρουσσώ ότι οι άνθρωποι στη φυσική τους κατάσταση, πριν τους γραφειοκράτες και τους βασιλείς, ήταν συμπονετικά όντα, ενώ πλέον έχουν μετατραπεί σε κυνικούς και εγωιστές.

«Ακόμη κι αν δεν έχεις καρδιά, έχεις πορτοφόλι. Σωστά;»

Η δηκτική τοποθέτηση του Ρούτγκερ Μπρέγκμαν στο φόρουμ του Νταβός αναφορικά με τη φορολόγηση των πλουσίων.

Υπερβολική αισιοδοξία;

Πριν ακόμη διαβάσεις τον πρόλογο του βιβλίου, αναπόφευκτα θα σταθείς στο ρητό του Τσέχοφ «Ο άνθρωπος θα γίνει καλύτερος όταν του δείξεις ποιος είναι», το οποίο εν είδει προμετωπίδας σε προετοιμάζει για την αισιόδοξη στάση του Μπρέγκμαν. Ή μήπως υπεραισιόδοξη, υπερβολικά καλόπιστη και εν πολλοίς αφελή θέση, όπως του προσάπτουν ορισμένοι αναγνώστες;

«Οι άνθρωποι είναι ικανοί τόσο για το καλό όσο και του κακό. Είμαστε ικανοί για αγάπη και καλοσύνη και συμπόνια, αλλά και για το αντίθετο» γράφει ένας χρήστης του Goodreads σχολιάζοντας την Ανθρωπότητα. «Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να δικαιολογήσει τον πόλεμο και τη γενοκτονία, ενώ ισχυρίζεται ότι οι άνθρωποι είναι κατά βάση καλοί. Είμαστε περίπλοκοι. Η ζωή είναι περίπλοκη. Είναι μια μεγάλη γκρίζα περιοχή. Η ανθρώπινη φύση δεν είναι είτε μαύρη είτε άσπρα, είτε απολύτως καλή είτε απολύτως κακή» συνοψίζει πριν όμως καταλήξει: «Αν συνιστώ το βιβλίο; Απολύτως. Χαίρομαι που το διάβασα, ακόμα κι αν δεν κατάφερε να μου αλλάξει άποψη».

Η κοινοτοπία του καλού

Ο ίδιος ο Ρούτγκερ Μπρέγκμαν υποβάλλει διαρκώς την κεντρική του ιδέα στη βάσανο της αμφισβήτησης, ανατρέχοντας στις θηριωδίες που έχουν διαπράξει άνθρωποι: Στους παγκόσμιους και τους εμφύλιους πολέμους, στην Παλαιστίνη, στο Βιετνάμ, στις πολύνεκρες τρομοκρατικές ενέργειες, στο Ισλαμικό Κράτος, στο Άουσβιτς, τον Πολ Ποτ, τον Μάο, τον Στάλιν και τον Οσάμα Μπιν Λάντεν. Μόνο το όνομα του Αδόλφου Χίτλερ αναφέρεται 12 φορές. Πώς συμβαδίζει άραγε με το Ολοκαύτωμα η επικαλούμενη εγγενής καλοσύνη της ανθρωπότητας; Ο συγγραφέας δεν αποφεύγει το εύλογο, αλλά και προβοκατόρικο, ερώτημα.

Αφού αρχικά αποδομεί το πείραμα της φυλακής του Στάνφορντ (για τις ψυχολογικές επιπτώσεις της απόδοσης του ρόλου του φυλακισμένου ή του δεσμοφύλακα σε καθημερινούς ανθρώπους) και εν συνεχεία το πείραμα του Μίλγκραμ (στο οποίο υποτίθεται ότι συνηθισμένοι πολίτες υπέβαλαν σε ηλεκτροσόκ άγνωστους συνανθρώπους τους, επειδή απλώς έλαβαν τη σχετική εντολή), εστιάζει στη θεωρία της Χάνα Άρεντ περί «κοινοτοπίας του κακού», δηλαδή στο διαβόητο συμπέρασμα που κατέληξε η Γερμανοαμερικανίδα φιλόσοφος παρακολουθώντας τις δίκες των Ναζί («ότι δεν ήταν ιδιαίτερα διεστραμμένοι ούτε σαδιστές, ότι ήταν, και ακόμη είναι, τρομερά και τρομακτικά φυσιολογικοί»).

«Το Ολοκαύτωμα δεν ήταν αποτέλεσμα ξαφνικής μετατροπής ανθρώπων σε ρομπότ» επισημαίνει ο Μπρέγκμαν. «Οι δράστες πίστευαν ότι βρίσκονταν από τη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Το Άουσβιτς ήταν η κλιμάκωση μιας μακράς και περίπλοκης ιστορικής διαδικασίας, όπου το κακό πλασαριζόταν όλο και πιο πειστικά ως καλό», συνεχίζει, αναλύοντας τους λόγους που η πίστη στην αμαρτωλή φύση της ανθρωπότητας είναι βολική. Όταν για παράδειγμα βιώνεις αισθήματα μίσους ή εγωισμού, είναι εύκολο να επικαλεστείς την κακή ανθρώπινη φύση. «Αν όμως πιστεύετε ότι οι άνθρωποι είναι κατά βάση καλοί, πρέπει να αναρωτηθείτε γιατί υπάρχει το κακό. Τούτη η πίστη υπονοεί ότι αξίζει τον κόπο να ασχοληθείτε και να αντισταθείτε, και επιβάλλει μια υποχρέωση για δράση».

ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ

Στον επίλογό του, καταλήγει σε ένα μάλλον βολικό για τον ίδιο, αλλά και ανακουφιστικό για τον καλόπιστο αναγνώστη, συμπέρασμα – αποφεύγοντας όμως την έννοια του ηθικού διδάγματος. Εκκινώντας από το «ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ» το εγχάρακτο μήνυμα των Αρχαίων Ελλήνων προς την ανθρωπότητα, από τον Ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς, συμπεραίνει ότι επί χιλιετίες καθοδηγούμαστε από μία εσφαλμένη εικόνα του εαυτού μας. «Εδώ και πολύ καιρό πιστεύουμε ότι είμαστε εγωιστές, ότι είμαστε κτήνη και κάτι ακόμη χειρότερο. Εδώ και πολύ καιρό πιστεύουμε ότι ο πολιτισμός είναι ένα λεπτό επίχρισμα που θα ραγίσει με την παραμικρή πρόκληση.» Όπως όμως σημειώνει, πλέον γνωρίζουμε ότι αυτή η άποψη για την ανθρωπότητα είναι ολωσδιόλου μη ρεαλιστική.

Τι κάνουμε λοιπόν με αυτό το συμπέρασμα; Η εύλογη απορία με τυραννούσε όσο προχωρούσα την ανάγνωση. Ο Μπρέγκμαν επιστρατεύει μία εξίσου εύλογη, πλην όμως ανεφάρμοστη προσώρας, απάντηση: «Εντέλει, αν πιστέψουμε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι καλοί και αξιοπρεπείς, τα πάντα αλλάζουν. Μπορούμε να αναθεωρήσουμε ολότελα τον τρόπο που οργανώνουμε τα σχολεία και τις φυλακές μας, τις επιχειρήσεις μας και τις δημοκρατίες μας. Καθώς και τον τρόπο που ζούμε τη ζωή μας».

Μακριά από μας οι απλουστεύσεις της αυτοβοήθειας και τα τσιτάτα των αυτοαποκαλούμενων γκουρού της αυτοβελτίωσης, αλλά τούτο εδώ το μακροσκελές πόνημα του Ολλανδού ιστορικού, ίσως είναι ένα πρώτο, τόσο δα βήμα για να γίνουμε λίγο καλύτεροι άνθρωποι. Αλλά αν όλοι μας, ή τέλος πάντων οι περισσότεροι –αυτοί που κατά βάθος είναι έντιμοι και αξιοπρεπείς–, τολμήσουν το βήμα αυτό, ίσως γίνει και ο κόσμος μας κάπως πιο υποφερτός. Ακούγεται ουτοπικό, ενδεχομένως και αφελές; Ίσως και να ’ναι. Όπως όμως τονίζει ο συγγραφέας στην κατακλείδα του: «Μπορεί στην αρχή να σας απορρίψουν ως εύπιστους και αφελείς. Να θυμάστε όμως, ό,τι είναι αφελές σήμερα, μπορεί να είναι κοινή λογική αύριο. Είναι ώρα για έναν νέο ρεαλισμό. Είναι ώρα για μία νέα άποψη για την ανθρωπότητα».

 

 

Εικόνα goranitis
Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.