Το μάστερ πλαν της Novartis

Κύριο στοιχείο της δικογραφίας που κατατέθηκε στη Βουλή για την υπόθεση Novartis είναι ένα «μάστερ πλαν» που εκπόνησε η εταιρεία το 2012, με στόχο να συγκρατήσει τα έσοδά της, μέσα σε ένα περιβάλλον που λόγω μνημονίων γινόταν όλο και πιο απειλητικό. Οι συντάκτες του σχεδίου είναι εντυπωσιακά ευθύβολοι –δεν μασάνε τα λόγια τους.
Χρόνος ανάγνωσης: 
7
'
Τα κεντρικά της Novartis στη Βασιλεία της Ελβετίας. [novartis.com]

Το 2012 αποτελεί την πιο κρίσιμη χρονιά στην πορεία της πολιτικής φαρμάκου μέσα στα μνημόνια. Η τρόικα, προσπαθώντας να περιορίσει τη φαρμακευτική δαπάνη, θέλει να αλλάξει τον τρόπο τιμολόγησης των φαρμάκων και να περιορίσει την επιρροή των ακριβών και καινούριων σκευασμάτων στο συνολικό ύψος της. Πολλά από αυτά τα σκευάσματα παράγονται από τη φαρμακοβιομηχανία Novartis. Συγκεκριμένα, πάνω από το 40% του τζίρου της (που είναι συνολικά περίπου 400 εκατ. ευρώ ετησίως) έχει σχέση με νέα φάρμακα.

Η Novartis αποφασίζει να αντιδράσει, εκπονώντας ένα μάστερ πλαν, που στόχο έχει να της επιτρέψει όχι μόνο να διατηρήσει, αλλά και να διευρύνει την επιρροή της. Το ίδιο κάνουν και οι άλλες φαρμακευτικές, που απειλούνται από τα σχέδια της τρόικας.

Μόνο που το πλάνο της Novartis είναι το πιο φιλόδοξο.

Οι προκλήσεις του 2012

Είναι καλοκαίρι του 2012 και η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά στο χείλος του γκρεμού. Συναντώ τον κ. Κώστα Φρουζή, τότε πρόεδρο του ΣΦΕΕ και αντιπρόεδρο της Novartis, στα γραφεία του συνδέσμου στο Χαλάνδρι. Μου λέει ότι το περιβάλλον για την εταιρεία του χειροτερεύει από μέρα σε μέρα. Οι τιμές με το μνημόνιο μειώνονται δραματικά, η φαρμακευτική δαπάνη κατρακυλάει. Μία επιπλέον πίεση εκείνον τον καιρό προέρχεται από την «αδελφή» εταιρεία Roche (η μητρική Novartis έχει αγοράσει τμήμα της μητρικής Roche), που θέλει να πείσει τη μητρική Novartis να περιορίσει τη δραστηριότητά της στην Ελλάδα. Η ελληνική θυγατρική, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, πρέπει να δείξει αποτελέσματα για να μην περικοπούν οι δραστηριότητές της.

Τον ίδιο χρόνο, σύμφωνα με τη μάρτυρα ΣΖ, που καταθέτει επώνυμα στη δικογραφία που διαβιβάστηκε πρόσφατα στη Βουλή, λαμβάνει χώρα το ακόλουθο περιστατικό: «Ήταν γνωστό ότι γίνονταν απευθείας πληρωμές για έργα από τα κεντρικά της εταιρείας σε γιατρούς, όμως η πληροφόρηση που είχα ήταν ότι αυτές γίνονταν με νόμιμο τρόπο. Συγκεκριμένα ο τότε πρόεδρος της εταιρείας ΑΣ είχε αναφέρει ότι οι πληρωμές είναι νόμιμες, αλλά επειδή δεν τις επιθυμεί η Ελβετία, σταδιακά θα σταματήσουν. Γνωρίζω όμως να σας πω ότι ήμουν μπροστά το 2012, αν θυμάμαι καλά, σε τηλεφωνική επικοινωνία ενός γιατρού με το νομικό τμήμα της εταιρείας, όπου ζητούσε καθοδήγηση γιατί ελεγχόταν ο λογαριασμός του και ρωτούσε σχετικά για ένα ποσό που είχε λάβει στον λογαριασμό του από τη Novartis…».

Όχι μόνο σε αυτήν την κατάθεση, αλλά σε αρκετές από τις μαρτυρίες από τον χώρο του φαρμάκου που βρίσκονται στη δικογραφία, περιγράφεται η προσπάθεια της Novartis να ανακόψει την πτωτική πορεία των τιμών των φαρμάκων της, μετά την είσοδο της Ελλάδας στο καθεστώς των μνημονίων.

Αυτό που ζητά η τρόικα δεν είναι παράλογο. Όλοι εκείνη την περίοδο αναγνωρίζουν ότι η τιμή του φαρμάκου πρέπει να ελεγχθεί. Μέσα σε πέντε χρόνια, από το 2004 μέχρι το 2009, η φαρμακευτική δαπάνη διπλασιάστηκε, φτάνοντας από 2,4 σε 5,3 δισ. ευρώ. Με την άνοδο στην εξουσία της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου το 2009, πριν ακόμα δημιουργηθεί ένας νέος μηχανισμός ελέγχου των τιμών των φαρμάκων, η υπουργός Ανάπτυξης Λούκα Κατσέλη αποφασίζει να εκδώσει την άνοιξη του 2010 αγορανομική διάταξη με την οποία προχωράει σε οριζόντια μείωση των τιμών κατά 27%. Καθόλου τυχαία, η συγκεκριμένη διάταξη αποφασίζεται μία ημέρα μετά την επίσκεψη του κλιμακίου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και το αίτημα για άμεσες περικοπές των δαπανών.

Αργότερα θα γίνουν κάποιες κινήσεις στην αντίθετη κατεύθυνση, ώστε να εξισορροπηθεί το σοκ της καλομαθημένης φαρμακοβιομηχανίας. Που αποφασίζει να αντισταθεί.

Το σχέδιο για διατήρηση των εσόδων

Οι εταιρείες και η Novartis ήδη από το 2011 ρίχνονται με τα μούτρα στην εκπόνηση σχεδίων με στόχο να συγκρατήσουν τα έσοδά τους. Το μάστερ πλαν του αντιπροέδρου της εταιρείας Κώστα Φρουζή και του στενού του συνεργάτη Φιλίστωρα Δεσταμπασίδη είναι έτοιμο τον Μάιο του 2012. Στόχος του είναι «να ενισχυθεί η επιρροή της Novartis» και η «πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες». Ο Φρουζής έχει αναλάβει λίγο πριν πρόεδρος του πανίσχυρου Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος, διαδεχόμενος τον «παραδοσιακό» Διονύση Φιλιώτη, που είχε το τιμόνι στα χρόνια της ευημερίας.

Η δημόσια οικονομική πολιτική της χρονιάς θα φέρει, όπως εκτιμάται στην ανάλυση της Novartis (που περιλαμβάνεται ολόκληρη στη σχετική δικογραφία), «πρόσθετα περιοριστικά μέτρα». Με απλά λόγια, η φαρμακευτική δαπάνη θα μειωθεί κι άλλο. Η εταιρεία το αναγνωρίζει στο εσωτερικό της έγγραφο και σχεδιάζει μέτρα για να το αντιμετωπίσει. Είναι το παιχνίδι της δράσης-αντίδρασης.

Το μάστερ πλαν περιέχει μεταξύ άλλων ένα σχεδιάγραμμα με τίτλο Access Issues (ζητήματα πρόσβασης), που έχει πάνω αριστερά τον ΕΟΦ, δίπλα τα φαρμακεία, παραδίπλα την Ένωση Ασθενών. Στο κέντρο του σχεδιαγράμματος είναι οι ασθενείς, περιστοιχισμένοι από γιατρούς και ασφαλιστικά ταμεία και στη βάση της πυραμίδας τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης και τα νοσοκομεία.

Η εταιρεία λέει ξεκάθαρα ότι θέλει να αποτρέψει την «περαιτέρω περικοπή των προϋπολογισμών». Για να ανακοπεί αυτή η τάση –ήδη ο προϋπολογισμός για το φάρμακο έχει περικοπεί κατά 30% έναντι του 2010– απαιτείται «η δημιουργία προγραμμάτων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης τα οποία θετικά διαφοροποιούν τη Novartis από τους ανταγωνιστές της, δίνοντας μεγάλη έμφαση στον ασθενή και περαιτέρω ανάπτυξη […] σχέσεων με Αρχές Υγείας, διαμορφωτές της κοινής γνώμης και αυτούς που λαμβάνουν τις αποφάσεις…».

Ανάλογα σχέδια έχουν την περίοδο αυτή όλες οι φαρμακευτικές εταιρείες. Για τη Novartis ωστόσο, οι στόχοι αυτής της πολιτικής είναι μεταξύ των άλλων «η σύσφιξη στενής συνεργασίας με Αρχές Υγειονομικής Περίθαλψης κεντρικών εμπλεκομένων πολιτικών προσώπων».

Οι συντάκτες του εγγράφου δεν μιλούν για πληρωμές, πολύ περισσότερο για παράνομες πληρωμές, αλλά για την ανάγκη να κινηθεί η εταιρεία σε ένα νέο, καθόλου ευνοϊκό περιβάλλον, το οποίο θα περιλαμβάνει περισσότερα γενόσημα (ανταγωνιστικά προς τα φάρμακα της Novartis), λιγότερα κρατικά νοσοκομεία (σε αυτό έπεσαν έξω), την ύπαρξη θεραπευτικών πρωτοκόλλων που θα εκλογικεύουν τη συνταγογράφηση (και σε αυτό έπεσαν έξω), μειωμένα περιθώρια κέρδους των φαρμακοποιών, ηλεκτρονική συνταγογράφηση, στενότερο κανονιστικό πλαίσιο και ένα καινούργιο ταμείο (ΕΟΠΠΥ) που θα έχει μεγαλύτερη δύναμη να διαπραγματευτεί με τη φαρμακοβιομηχανία.

Σε πείσμα των παραπάνω, η εταιρεία θέλει να διατηρήσει τον τζίρο και την κερδοφορία της. Τα μέσα για να το πετύχει είναι μεταξύ των άλλων «η ελαχιστοποίηση της επίδρασης από τις μειώσεις τιμών» (σ.σ. προσπάθεια συγκράτησης τιμών) και η προστασία της λίστας 3816 των πολύ ακριβών φαρμάκων. Ανάμεσα σε αυτά η Novartis είχε 15 σκευάσματα, που έκαναν ένα μεγάλο μέρος του τζίρου της. Το σχετικό ΦΕΚ που καθορίζει αυτά τα φάρμακα είχε υπογραφεί στις 26 Ιανουαρίου του 2010, από τους υπουργούς της κυβέρνησης Παπανδρέου: Ανάπτυξης Λ. Κατσέλη, Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου, Υγείας Μ. Ξενογιαννακοπούλου, Εργασίας Α. Λοβέρδο, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κ. Μπατζελή και Δικαιοσύνης Χ. Καστανίδη.

Ο προϋπολογισμός για «διαφήμιση και δημόσιες σχέσεις»

Ταυτόχρονα με την υπεράσπιση αυτής της λίστας, οι συντάκτες ζητούν την εντατικοποίηση της επικοινωνίας με τους υπευθύνους των ασφαλιστικών ταμείων και των νοσοκομείων, καθώς και ειδικά «προγράμματα εκπαίδευσης και σύσφιξης σχέσεων» με τους υπευθύνους των οικονομικών υπουργείων, του υπουργείου Αμύνης, του ΚΕΕΛΠΝΟ και φυσικά του υπουργείου Υγείας.

Προφανώς τα παραπάνω ήταν που οδήγησαν όσους συνέταξαν το κατηγορητήριο στο συμπέρασμα ότι μια σειρά αξιωματούχων που ήταν σε αυτά τα υπουργεία «τα έπιασαν». Παραβλέπουν ωστόσο ένα ουσιώδες στοιχείο αυτού του μάστερ πλαν: ο συνολικός προϋπολογισμός του είναι μόλις 2 εκατ. ευρώ. Πολύ λίγα κατά τη γνώμη μας για να «λαδώσεις» τους πάνω από 50 ανθρώπους της λίστας. Τι εννοούμε; Ότι αν «τα έπιασαν» κάποιοι, πιθανότατα το μέσο για να γίνει αυτό δεν ήταν το μάστερ πλαν, το οποίο διαβίβασε η εισαγγελία ως κύριο στοιχείο κατηγορίας στη Βουλή.

Επιπλέον, στα μέτρα που περιγράφονται και στις δράσεις που σκιαγραφούνται δεν γίνεται η παραμικρή αναφορά σε μέσα για την επίτευξη των στόχων, εκτός βεβαίως από το σημείο όπου ζητούνται κονδύλια για τον προϋπολογισμό διαφήμισης και δημοσίων σχέσεων. Η Novartis επιθυμεί να κερδίζει συνομιλητές ασκώντας επιρροή ως η μεγαλύτερη εταιρεία του κλάδου.

Συνομιλητές της εταιρείας σε ένα ανώτερο επίπεδο είναι, σύμφωνα με το μάστερ πλαν, οι πανεπιστημιακοί και οι πολιτικοί. Οι μεγάλες όμως ομάδες που αποτελούν πραγματικούς ιμάντες άσκησης πίεσης, είναι οι οργανωμένες ομάδες ασθενών, οι επαγγελματίες της υγείας και οι δημοσιογράφοι. Η εκλογή του Κώστα Φρουζή στον Σύνδεσμο Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) θα έδινε τη δυνατότητα –εκτιμούν οι συντάκτες του σχεδίου– να «συμβάλει στην οικοδόμηση της εταιρικής εικόνας…».

Έναν χρόνο πριν τη σύνταξη του μάστερ πλαν, στις 21 Ιουλίου 2011, ο κ. Φρουζής, ζητώντας την υποστήριξη της μητρικής εταιρείας, έχει γράψει στους Αρνού βαν Άμστελ και Μιγκέλ Φρερ: «έχετε κατά νου πως ειδικά τον επόμενο χρόνο χρειάζομαι συμμάχους από όλα τα πολιτικά κόμματα και τα στελέχη τους, με τον συνασπισμό (σ.σ. μία κυβέρνηση περισσότερων του ενός κομμάτων) να είναι αναμενόμενος. Ακόμα, στο πρώτο τέταρτο του χρόνου οι εκλογές στο ΣΦΕΕ θα χρειαστούν μια πρόσθετη στήριξη από τη μεριά μας…».

Στο μάστερ πλαν περιγράφεται ως επιτυχία η δυνατότητα των ΜΜΕ «να δημιουργούν θόρυβο» για την εισαγωγή νέων σκευασμάτων στο σύστημα αποζημίωσης από τα ασφαλιστικά ταμεία, «ασκώντας επιρροή στην επιτροπή τιμολόγησης». Ως θετικά παραδείγματα αναφέρονται η εισαγωγή του φαρμάκου Gilenya στο σύστημα αποζημίωσης, η διατήρηση του Lucentis ως αποζημιούμενου στην Ελλάδα, ο συμψηφισμός απαιτήσεων χρεών νοσοκομείων και ασφαλιστικών ταμείων, η προστασία της (υψηλής) τιμής των λεγόμενων ορφανών φαρμάκων (για ακριβές θεραπείες) και τα ευνοϊκά δελτία τιμών.

Επιπλέον, εντυπωσιακή είναι η γλώσσα που χρησιμοποιείται για τη σχέση με τα εμπορικά τμήματα των μεγάλων μέσων μαζικής ενημέρωσης (ΔΟΛ, Πήγασος, Τεγόπουλος, Δάφνη, Λυμπέρης, Αττικές Εκδόσεις, ΙΜΑΚΟ), που πρέπει σύμφωνα με το σχέδιο να ενταθεί, έτσι ώστε τα μέσα ενημέρωσης να παρουσιάζουν «μια συμπεριφορά πελάτη»!

Παρά τις προσπάθειες, το 2012 περιορίζεται κι άλλο η φαρμακευτική δαπάνη, ενώ επί κυβέρνησης Σαμαρά, με εισηγητή τον τότε υπουργό Υγείας Άδωνη Γεωργιάδη, στην περικοπή προστίθενται ακόμα 800 εκατ. ευρώ με τη δημιουργία ενός εντελώς διαφορετικού μοντέλου υπολογισμού των τιμών. Τα περισσότερα από τα μέτρα του μάστερ πλαν αποδεικνύονται ατελέσφορα.

Συμπαρουσιάζει την εκπομπή Ιστορίες στο ΣΚΑΪ από το 2016. Μετά από 7 χρόνια ως ανταποκριτής για ελληνικά μέσα ενημέρωσης στη Γερμανία, συνεργάστηκε με την εκπομπή Μαύρο Κουτί και από το 2004 ως το 2007 ήταν αρχισυντάκτης της εκπομπής Φάκελοι, στην οποία εργάστηκε μέχρι το 2013.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.