Niksen: Η ολλανδική τέχνη του να μην κάνεις τίποτα

Το niksen είναι θείο δώρο για ανθρώπους με φορτωμένες ατζέντες και καθημερινότητα με άπειρες υποχρεώσεις. Το μόνο που χρειάζεται για λίγη επαναφόρτιση είναι να πάρεις μια ανάσα και να μην κάνεις απολύτως τίποτα, αφήνοντας το μυαλό να περιπλανηθεί, κάνοντας ό,τι περνάει από το χέρι σου για να μην είσαι παραγωγικός. Είναι πιο αποδοτικό από ό,τι ακούγεται.
Χρόνος ανάγνωσης: 
5
'
John William Godward, Dolce Far Niente, 1897.

Μετά το hygge, το δανέζικο μυστικό της cozy αίσθησης ευεξίας, μετά το lagom, τη σουηδική τέχνη της ισορροπημένης ζωής, μια νέα αντίληψη έρχεται από τη Βόρεια Ευρώπη και υπόσχεται να αλλάξει τη ζωή μας προς το καλύτερο. Είναι λιγότερο σκανδιναβική, καθώς έχει προέλευση την Ολλανδία, και είναι απείρως πιο εύκολη. Ονομάζεται niksen, που σημαίνει να μην κάνεις τίποτα – και εφαρμόζεται κυριολεκτικά.

Η συγκεκριμένη σύλληψη περί ευζωίας είναι μια μέθοδος χαλάρωσης από τους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας και το στρες που αυτοί συνεπάγονται μέσω του του απλού αράγματος. Οι Iταλοί έχουν την παρόμοια έκφραση dolce far niente, τη γλύκα του να μην κάνεις τίποτα, όμως η επίκαιρη γοητεία του niksen εξηγείται από το ότι πλασάρεται ως μέθοδος εναντίον του στρες και ίσως από το ότι τελευταία οι υποσχέσεις ευεξίας με ονόματα που μοιάζουν να βγήκαν από τον κατάλογο του IKEA ακούγονται πολύ πειστικές.

Σύμφωνα με την Καρολίν Γιάνσεν και το βιβλίο της Niksen: The Dutch Art of Doing Nothing, το niksen «είναι παρόμοιο με την ενσυνειδητότητα, αλλά δεν χρειάζονται πολλά για να μην κάνεις τίποτα». Αν θέλεις να το εξασκήσεις, ηρέμησε και απόλαυσε τη στιγμή που δεν πετυχαίνεις κάτι. Με άλλα λόγια, μην κάνεις απολύτως τίποτα. Δεν είναι τόσο εύκολο όσο ακούγεται, αν αναλογιστεί κανείς πότε ήταν η τελευταία φορά που πραγματικά δεν έκανε τίποτα, χωρίς κινητό, υπολογιστή, οθόνη, ίντερνετ και άγχος για το πρόγραμμα της εβδομάδας/μήνα/αιώνα. Το niksen όμως αυτό υπόσχεται και αντάλλαγμα: να αναπληρώσει την ενέργειά σου και να σου εμφυσήσει μια πιο υγιή νοοτροπία περί παραγωγικότητας.

Η τεμπελιά είχε ανέκαθεν αρνητικό πρόσημο: μητέρα «πάσης κακίας» στην αρχαιότητα, «αρχή των αμαρτιών» για τους Γερμανούς, «εργαστήρι του διαβόλου» για τους Άραβες. Σύμφωνα με ιστορικούς, μετά τη βιομηχανική επανάσταση στην Ευρώπη, η εργασία και η παραγωγικότητα καθορίζουν τη ζωή του ατόμου. Ακόμα κι όταν είμαστε στο σπίτι, κυριαρχεί η ιδέα ότι κάπως πρέπει να αξιοποιήσουμε τον ελεύθερό μας χρόνο, να μαγειρέψουμε, να δούμε ένα ντοκιμαντέρ, να διαβάσουμε ένα βιβλίο, να αναπαλαιώσουμε την πολυθρόνα της γιαγιάς, αλλά οπωσδήποτε να μην καθίσουμε χωρίς να κάνουμε τίποτα. Αυτήν ακριβώς την αντίληψη έρχεται να καταρρίψει το niksen: ξέχνα για λίγο την κάθε είδους παραγωγικότητα και αν θέλεις να κοιτάζεις τον τοίχο ή να πάρεις έναν υπνάκο, κάνε ακριβώς αυτό.

«Απλώς κάθισε σε ένα παγκάκι στο πάρκο ή κοίτα έξω από το παράθυρο», προτείνει o κοινωνιολόγος και πανεπιστημιακός καθηγητής Ρουτ Βινχόβεν που μελετά την ευτυχία. «Πρέπει να έχουμε στιγμές χαλάρωσης και η χαλάρωση μπορεί να συνδυαστεί με εύκολες, ημι-αυτόματες δραστηριότητες, όπως το πλέξιμο. Μια πλευρά της «τέχνης της ζωής» είναι να βρεις ποιοι τρόποι χαλάρωσης σου ταιριάζουν περισσότερο, δεν υπάρχει προσέγγιση one size για όλους – αντίθετα δοκιμάζουμε και μαθαίνουμε από τα λάθη μας ποιες συμπεριφορές είναι πιο αποτελεσματικές για εμάς».

Αν και το niksen προωθεί την ιδέα της απραξίας, δεν πρέπει να συγχέεται με την τεμπελιά. Πρόκειται περί πρακτικής που καταπολεμά το άγχος μέσω του να μην κάνεις κάτι σκόπιμα, ώστε να επαναφορτιστεί ο εγκέφαλος και να εξουδετερωθεί η καταπόνηση που δέχεται από τη σύγχρονη κουλτούρα που δεν επιδοκιμάζει καθόλου το να καθόμαστε με σταυρωμένα τα χέρια χωρίς να αξιοποιούμε κάθε λεπτό που περνά. Στην πραγματικότητα, είναι ένας τρόπος να εκπαιδεύσουμε το μυαλό μας να ταξιδεύει δημιουργικά – πρακτικά, ένα είδος παραγωγικής ονειροπόλησης.

Ακούγεται εύκολο, αλλά χρειάζεται εξάσκηση. Ένας τρόπος να ξεκινήσει κανείς είναι να εξασφαλίσει τουλάχιστον ένα βράδυ την εβδομάδα όπου επιτρέπεται να μην κάνει απολύτως τίποτα. Σύμφωνα με τη Σάντι Μαν, συγγραφέα του βιβλίου The Science of Boredom, είναι σημαντικό να ονειροπολείς και να αποδέχεσαι την πλήξη σου, χωρίς ηλεκτρονικές συσκευές που τη διασκεδάζουν. H Καρολίν Χάμινγκ, διευθύντρια συμβουλευτικού κέντρου στην Ολλανδία που βοηθά ανθρώπους να αναρρώσουν από burnout ή να διαχειριστούν το στρες, λέει πως πολλοί νιώθουν άσχημα στην αρχή, καθώς έχουν μάθει ότι πρέπει να κάνουν κάτι όλη την ώρα. Προτρέπει στους πελάτες της να επιμείνουν παρά την όποια δυσφορία, διαθέτοντας μερικά λεπτά την ημέρα για να εξασκήσουν το niksen, αυξάνοντας την ώρα σταδιακά, μέχρι να φτάσουν στο ιδανικό εβδομαδιαίο βράδυ απόλυτης και σκόπιμης απραγίας. «Τολμήστε να είστε αδρανείς», είναι η συμβουλή της. «Έχει να κάνει με το να επιτρέπουμε στη ζωή να κυλήσει και να είμαστε ελεύθεροι από υποχρεώσεις έστω για μια στιγμή».

Το πόσο μαθημένοι είμαστε στην αντίληψη ότι το να μην κάνουμε τίποτα είναι κακό, γίνεται θλιβερά εμφανές από μια μελέτη του 2014, όπου ερευνητές ζήτησαν στους συμμετέχοντες να επιλέξουν ανάμεσα στο μείνουν μόνοι χωρίς να κάνουν τίποτα για 15 λεπτά και στο να κάνουν στον εαυτό τους ένα επώδυνο ηλεκτροσόκ. Τα 2/3 των ανδρών και το 1/4 των γυναικών προτίμησαν το ηλεκτροσόκ.

Δεν είναι και τόσο παράξενο που πολλοί άνθρωποι χρειάζονται προπόνηση στο να μην κάνουν τίποτα, ούτε και τυχαίο που το niksen προέρχεται από την Ολλανδία, μια χώρα που το να χαζεύεις άσκοπα χωρίς να είσαι παραγωγικός δεν είναι καθόλου δημοφιλής νοοτροπία. Τον περασμένο Μάιο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνώρισε επίσημα το burnout (εργασιακή εξουθένωση) ως χρόνια ασθένεια που προκαλείται από το στρες και τη σύγχρονη ζωή. Κατά ειρωνεία της τύχης, σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Βινχόβεν η ευτυχία είναι ακόμα ένας στόχος της σύγχρονης ζωής: «Οι ρυθμοί σήμερα είναι γρήγοροι επειδή υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα να απολαύσει κανείς. Αυτός είναι ένας από τους παράγοντες των αυξημένων επιπέδων ευτυχίας στη σύγχρονη κοινωνία – η δραστηριότητα είναι βασικός της ρυθμιστής επειδή μας κρατά σε φόρμα και ταυτόχρονα επειδή οι δραστήριοι άνθρωποι αναπτύσσουν μεγαλύτερες δεξιότητες στις σχέσεις και την εργασία». Για πολλούς, αυτοί οι ρυθμοί είναι κουραστικοί και δύσκολα διαχειρίσιμοι και το niksen προσφέρει μια μέθοδο αποσυμπίεσης μέσα από λίγο πολύτιμο χρόνο που δεν χρειάζεται να κάνεις απολύτως τίποτα, αρκεί να μάθεις να το κάνεις χωρίς τύψεις.

Η Ιβ Έκμαν, διευθύντρια του ερευνητικού κέντρου Greater Good Science Center του πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ, υποστηρίζει ότι οι έρευνες αποδεικνύουν ότι τα οφέλη του να κατεβάζεις ταχύτητα στην καθημερινότητα είναι πολλά, από ψυχολογικά, όπως η μείωση του άγχους, μέχρι σωματικά, όπως η καθυστέρηση της διαδικασίας της γήρανσης και η ικανότητα του οργανισμού να καταπολεμήσει μια απλή ίωση. Τα οφέλη για την υγεία δεν είναι το μόνο θετικό που μπορεί να αποκομίσει όποιος αφιερώνει λίγο χρόνο απερίσπαστης ταβανοθεραπείας στον εαυτό του. Ο Βινχόβεν, που εκτός από την έδρα του στο πανεπιστήμιο διατηρεί τη θέση του διευθυντή στην Παγκόσμια Βάση Δεδομένων Ευτυχίας, αναφέρει ότι ένα από τα οφέλη του niksen είναι ότι βοηθά τους ανθρώπους να συλλάβουν νέες ιδέες: «Ακόμα κι όταν δεν κάνουμε τίποτα, ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται πληροφορίες και προσπαθεί να επιλύσει προβλήματα», πράγμα που μπορεί να ενισχύσει τη δημιουργικότητα. Σε αυτή τη διαδικασία βασίζεται η εξήγηση περιπτώσεων που κάποιος βρήκε τη λύση σε ένα πρόβλημα που τον απασχολούσε κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου ή είχε μια επιφοίτηση την ώρα που έκανε ντους – απλώς τώρα έχει όνομα.

Εικόνα hatzidaki
Εργάζεται στα περιοδικά από το 1994 και σε ψηφιακά μέσα, websites και applications, τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ άλλων έχει υπογράψει άρθρα στο Nitro, Marie Claire και Cosmopolitan, στο οποίο υπήρξε διευθύντρια σύνταξης.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
1

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.