Γυναίκες στη θάλασσα

Διασχίζουν ωκεανούς, δίνουν μάχες με μουσώνες, διαβάζουν χάρτες, και κάποιες από αυτές τις καπετάνισσες κουμαντάρουν γκαζάδικα και φορτηγά πλοία ως τις εσχατιές της Γης.
Χρόνος ανάγνωσης: 
14
'

Οι γυναίκες που μπαρκάρουν είναι λίγες, αλλά μαθημένες σε φουρτούνες. Εν μέσω της οικονομικής κρίσης ανοίγουν με το παράδειγμά τους τον δρόμο και για άλλες, σε ένα καθαρά ανδροκρατούμενο επάγγελμα.

«Είμαι που λέτε δοκιμάκι στο καράβι, δεν ξέρω την τύφλα μου ακόμη. Όχι στο Άρροου, αλλά στο Ελαφίνα, ένα μεσαίου μεγέθους φορτηγό ξηρού φορτίου. Το καράβι, δηλαδή, που μπάρκαρα πρώτη φορά για να κάνω το εκπαιδευτικό ταξίδι ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο έτος της σχολής. Ούτε να περπατήσω στο κατάστρωμα δεν ήξερα. Κατεβαίνω το λοιπόν μια μέρα στην κουβέρτα, σεινάμενη και κουνάμενη. “Άκρη μπρεεεεεε’’, ακούω, “περνά κοτζάμ αυριανός καπετάνιος!’’». Αυτά είναι τα λόγια μια δόκιμης στο kapetanisses.blogspot.gr, ένα blog γυναικών αποφοίτων σχολών πλοιάρχων Εμπορικού Ναυτικού, στο οποίο καταγράφονται οι ανησυχίες των Ελληνίδων που αποφασίζουν να μπαρκάρουν. Τα κείμενα έχουν γραφτεί με αρεκτό αυτοσαρκασμό και περιγράφουν τις δυσκολίες που περιμένουν τα κορίτσια που αποφασίζουν να πάρουν τον δύσκολο δρόμο της θάλασσας με την ελπίδα να σταδιοδρομήσουν σε κάποια από τις ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες. Οι μεγαλύτερες δυσκολίες δεν είναι τα μποφόρ και οι χειρωνακτικές εργασίες, ούτε καν ο ρατσισμός που συχνά συναντούν πάνω στο πλοίο. Αυτό που δυσχεραίνει την καριέρα τους, είναι το γεγονός ότι οι πόρτες των περισσότερων ναυτιλιακών παραμένουν κλειστές για τις γυναίκες. Ακόμη και η αποφοίτηση από τις σχολές πλοιάρχων και μηχανικών είναι πιο δύσκολη για εκείνες, καθώς η απόκτηση πτυχίου προϋποθέτει την εκτέλεση δύο εκπαιδευτικών ταξιδιών, ταξίδια που πρέπει να εξασφαλίσουν οι ίδιοι οι φοιτητές από μόνοι τους και τα καράβια των ναυτιλιακών εταιρειών διστάζουν να πάρουν γυναίκες φοητητές.

Όμως τα κορίτσια που επιλέγουν να σταδιοδρομήσουν στην εμπορική ναυτιλία της χώρας είναι επίμονα και δεν το βάζουν κάτω. Πηγαίνουν από εταιρεία σε εταιρεία προκειμένου να εξασφαλίσουν την απαραίτητη προϋπηρεσία και να μπαρκάρουν στο πρώτο τους ταξίδι. Κάποιες από αυτές είναι σήμερα καπετάνισσες.

Φοιτήτριες σε αναζήτηση πλοίου

Δέκα η ώρα το πρωί, στην ΑΕΝ του Ασπροπύργου, μία από τις επτά Ναυτικές Ακαδημίες της χώρας, οι φοιτητές έχουν διάλειμμα. Τα κτίρια είναι παλιά, οι τοίχοι ξεφλουδίζουν. Η σχολή δεν σου δίνει την αίσθηση ενός σύγχρονου ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος, αλλά ενός τυπικού λυκείου. Μια ομάδα φοιτητών φορά σωσίβια και περιμένει κοντά στη θάλασσα για το μάθημα σωστικών. Άλλοι πάλι τριγυρίζουν στον περίγυρο. Το μάθημα έχει αρχίσει, αλλά πολλοί φοιτητές παραμένουν έξω.

Η σχολή του Ασπροπύργου είναι η πρώτη στην Ελλάδα που άνοιξε τις πόρτες της στο γυναικείο φύλο, το 1980 –από το 2008 και μετά όλες οι σχολές έγιναν μεικτές. Σε ένα από τα διαλείμματα, συναντώ την Ιωάννα και την Διονυσία, δύο κορίτσια αποφασισμένα να κάνουν καριέρα στη θάλασσα. Δεν ισχύει το ίδιο για την Αθανασία, η οποία αρραβωνιάστηκε και άλλαξε γνώμη. Τώρα σκέφτεται να πάει στο Λιμενικό, μια άλλη επιλογή που έχουν τα κορίτσια που αποφοιτούν από την σχολή. «Είναι πολύ δύσκολη η ζωή των ναυτικών» μου λέει απογοητευμένη. «Αλλά και η σχολή δεν ήταν αυτό που φανταζόμουν. Δεν μαθαίνουμε τίποτε που να έχει σχέση με την πραγματική ζωή στη θάλασσα και σίγουρα τίποτε σε σχέση με την τεχνολογία των σημερινών πλοίων. Εδώ ακόμη νομίζουμε ότι είμαστε στην εποχή του Καββαδία» συμπληρώνει πριν επιστρέψει στο μάθημα.

Αναζητώ κορίτσια που φοιτούν στη σχολή πλοίαρχων. Μαθαίνω πως οι γυναίκες που περιμένουν να πάρουν το πτυχίο τους από εκεί φτάνουν τις 157. Τα τελευταία χρόνια είναι πολλοί οι νέοι που έχουν συνειδητοποιήσει ότι ο χώρος της ελληνικής ναυτιλίας, που ηγείται παγκοσμίως, είναι μια πολύ σοβαρή επιλογή για το μέλλον τους και το επάγγελμα του ναυτικού έχει αποκτήσει αίγλη. Αυτοί οι λόγοι και η οικονομική κρίση έχουν ως αποτέλεσμα οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού να παρουσιάζουν θεαματική αύξηση σε ζήτηση τα τελευταία χρόνια, της τάξης του 30% (2012-2015), ενώ η κατεύθυνση κατατάσσεται σήμερα 12η στη σειρά προτίμησης των υποψηφίων.

Σύμφωνα με τον Κανονισμό Σπουδών των ΑΕΝ, για να πάρει πτυχίο ένας σπουδαστής έχει την υποχρέωση να ναυτολογηθεί σε εμπορικά πλοία για δύο εξάμηνα κατά τη διάρκεια των σπουδών. Ταυτόχρονα με τον ισχύοντα κανονισμό, ισχύει το Π.Δ. 251/2002, το οποίο καθορίζει ότι «οι εφοπλιστικές ενώσεις υποχρεούνται να εξασφαλίζουν τον απαιτούμενο αριθμό πλοίων και να δέχονται τους σπουδαστές που αποστέλλονται από τις ΑΕΝ για ναυτολόγηση. Η ναυτολόγηση των εκπαιδευομένων σπουδαστών γίνεται με την εποπτεία του ΥΕΝ και οι σχετικές δαπάνες αποστολής και παλιννόστησής τους βαρύνουν τους πλοιοκτήτες». Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Αν και υπάρχει ευρωπαϊκή οδηγία για ποσόστωση γυναικών αξιωματικών, για τις γυναίκες οι πόρτες είναι ερμητικά κλειστές στις περισσότερες εφοπλιστικές εταιρείες. Οι ίδιες οι σχολές αδυνατούν να βοηθήσουν τα κορίτσια, με αποτέλεσμα τα περισσότερα από αυτά να χάνουν τις χρονιές τους άσκοπα.

Η 23χρονη Ιωάννα Τζοβάρα από τα Σύβοτα δείχνει αποφασισμένη να γίνει καπετάνισσα παρόλο που, όπως λέει, έχασε δύο χρόνια από την σχολή, γιατί δεν μπορούσε να βρει καράβι να μπαρκάρει. «Η επιλογή δεν γίνεται βάσει προσόντων. Θέλει μέσο. Γνωριμίες. Οι πιο νέοι είναι καλύτεροι. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία έχουν μιαν άρνηση απέναντι στις γυναίκες».

Πίστη, όχι ποσόστωση

«Το θέμα είναι ότι οι εταιρείες διστάζουν και πολλές κοπέλες που τελειώνουν τη σχολή δεν βρίσκουν καράβι. Πιστεύω ότι αυτό πρέπει να λυθεί. Δεν μπορεί να πηγαίνει ένα κορίτσι στο τρίτο έτος, χωρίς να ξέρει τι θα κάνει. Η σχολή θα πρέπει να τους το πει από πριν, “δεν θα μπορέσω να σας εξυπηρετήσω, θα πρέπει να βρείτε την άκρη μόνες σας”» μας λέει ο Ιωάννης Βραχλιώτης, καπετάνιος στο πλοίο Τέλενδος της ναυτιλιακής Eletson Corporation. Η Eletson κατέχει μια από τις κυρίαρχες θέσεις στο χώρο της ελληνικής ναυτιλίας, έχοντας στην κυριότητα της έναν από τους μεγαλύτερους στόλους μεταφοράς προϊόντων πετρελαίου παγκοσμίως, καθώς και πλοίων μεταφοράς υγραερίου. Είναι μια από τις εταιρείες που αποτελούν εξαίρεση στον κανόνα, καθώς στηρίζουν ενεργά το ρόλο του γυναικείου φύλου στην ελληνική ναυτιλία και φροντίζουν για την εξέλιξή του, τόσο επάνω στο πλοία όσο και στα γραφεία τους.

Σύμφωνα με την πρόεδρο της Eletson, Λασκαρίνα Καρασταμάτη, η θέση των γυναικών στην ελληνική ναυτιλία θα έπρεπε να είναι δεδομένη. «Η Eletson έχει ενσωματώσει στο σύστημα εκπαίδευσης των ναυτικών της μάθημα “εκπαίδευσης” των ανδρών προκειμένου να αποδέχονται τις γυναίκες στο πλοίο. Διαθέτουμε αυτή τη στιγμή δέκα γυναίκες ανθυποπλοιάρχους, δύο τρίτους μηχανικούς και δύο δόκιμους καταστρώματος».

«Η Eletson με έκανε άνθρωπο» λέει η 23χρονη ανθυποπλοίαρχος Ελισάβετ Καραγεώργου από την Αταλάντη. «Όταν όλοι μου έκλειναν την πόρτα, η Eletson μου την άνοιξε. Ήρθα εδώ πριν δύο χρόνια. Πριν έτρωγα πόρτα από παντού. Είχα πάρει λίστες και πήγαινα σε διάφορες εταιρείες, από τον Πειραιά στην Κηφισιά με ένα λεωφορείο. Σε μια από αυτές με ρώτησαν “Eίσαι Ρωσίδα;”. “Όχι”, απάντησα. “Κρίμα” μου είπαν ειρωνικά, “αν ήσουν Ρωσίδα θα σε παίρναμε”».

«Η εταιρεία μας είναι 50-50 οι άνδρες και οι γυναίκες, έχουμε πλήρη ισότητα στα γραφεία και στα πλοία, δεν υπάρχει καμία διάκριση, είναι όλοι άξιοι» μας λέει ο καπετάνιος Γιώργος Βλάχος, διευθυντής Ανθρώπινου Δυναμικού στη ναυτιλιακή Τσάκος ΑΕ, η οποία διαχειρίζεται ένα στόλο από δεξαμενόπλοια, πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και ξηρού φορτίου. Αυτήν την περίοδο η εταιρεία αριθμεί 71 σκάφη, τα 23 από τα οποία είναι υπό ελληνική σημαία. Σήμερα, η Τσάκος ΑΕ ταξινομείται μεταξύ των τριών μεγαλύτερων ελληνικών εταιρειών διαχείρισης πλοίων και είναι μια από τις δέκα μεγαλύτερες εταιρίες δεξαμενοπλοίων στον κόσμο. Ο ίδιος ο ιδρυτής της, καπετάν Τσάκος, έχει ταχθεί πολλές φορές υπέρ της στελέχωσης με γυναίκες των πληρωμάτων του εμπορικού ναυτικού.

Καπετάνισσα στην Τσάκος ΑΕ είναι η 36χρονη Υακίνθη Τζανακάκη. «Είμαστε λίγες, είναι ανδροκρατούμενη η δουλειά, δεν είναι πολύ δεκτική στο τι μπορεί να κάνει μια γυναίκα. Έχει να κάνει και με το τι θέλει μια γυναίκα. Εγώ για να γίνω καπετάνισσα ουσιαστικά έβαλα στην άκρη όλη την υπόλοιπη ζωή μου, και δεν μιλάω μόνο για την οικογένεια. Υπάρχει ένα τίμημα. Και πρέπει να είσαι προετοιμασμένη να δουλέψεις πολύ και σωματικά, θα σκουπίσεις, θα μπεις σε αμπάρι, αλλά και θα διαβάσεις πάρα πολύ. Στην σχολή διδάσκουν μια συγκεκριμένη ύλη και μετά ανεβαίνεις στο πλοίο και συνειδητοποιείς ότι αυτό που γνωρίζεις είναι μόνο το 1% από αυτό που χρειάζεσαι». Παρόλα αυτά, δεν είναι απαισιόδοξη. «Τα πράγματα αλλάζουν, είναι ένα επάγγελμα που σήμερα επιτρέπει στην γυναίκα να εξελιχθεί όσο εύκολα κι ένας άνδρας. Αρκεί να το θέλεις πολύ» τονίζει.

Για τη 24χρονη Διονυσία Φάρρου, φοιτήτρια της σχολής του Ασπροπύργου και δόκιμη στην Τσάκος ΑΕ, πολλές φορές τα ίδια τα κορίτσια χαλάνε την πιάτσα. «Μπήκαν μέσα κάποια άτομα, με την προοπτική “να βρω γαμπρό με λεφτά”. Κάποιον από το επάγγελμα. Πολλά κορίτσια δεν τα νοιάζει η ηλικία του άνδρα. Αυτό έκανε πολύ κακό σε εμάς που θέλουμε πραγματικά να κάνουμε καριέρα».

Το μέλλον δεν φοβίζει τη Διονυσία. «Η εταιρεία μού δίνει προοπτικές να είμαι και στη θάλασσα αλλά και στην στεριά. Δείχνοντας μου και αυτόν τον δρόμο, μπορώ αργότερα να γίνω μάνατζερ και να πηγαίνω στα καράβια, αλλά να λείπω πολύ λιγότερες μέρες ταξίδι».

Καθώς μας μιλά, η Διονυσία θυμάται το πρώτο της ταξίδι. «Είχα γυναίκα ανθυποπλοίαρχο. Η πρώτη στεριά που κατέβηκα ήταν το Κιρκένες στη Νορβηγία. Ψαροχώρι, είχε πάγο, είχε τάρανδους. Τη μοναξιά δεν την νιώθεις. Περνάει τόσο γρήγορα ο χρόνος. Όταν σε καλούν στο VHF ελληνικά καράβια είναι τόσο όμορφα. Μια φορά στη Βαλτική είχε 11 μποφόρ κι ένιωσα να φεύγω από το κρεβάτι μου. Αλλά δεν φοβήθηκα. Απλά ένιωσα τη θάλασσα, τη δύναμη της».

Πάνω στο πλοίο

Για να πάρουμε μια γεύση από τη ζωή του πλοίου ανεβαίνουμε στο Τέλενδος, ένα ολοκαίνουργιο LPG Tanker της Eletson στα ανοιχτά της Σαλαμίνας που σε λίγες μέρες θα ναυλωθεί και θα αναχωρήσει. Σε αυτό το πλοίο δουλεύει η ανθυποπλοίαρχος Ελισάβετ Καραγεώργου, η μοναδική γυναίκα σε ένα πλήρωμα 25 ατόμων. Κάνει ένα μικρό διάλειμμα από τη γέφυρα, όπου περνά τις περισσότερες ώρες της μέρας, για να μας μιλήσει. Ένα από τα βασικά της καθήκοντα είναι να χαράζει την πορεία του καραβιού και να διαβάζει χάρτες. Όλα αυτά σε μια οθόνη, αφού στα σύγχρονα πλοία οι παλιοί χάρτες βρίσκονται φυλαγμένοι μόνο για κατάσταση ανάγκης.

Η Ελισάβετ μας εξηγεί ότι όταν δεν έχει βάρδια είναι στην καμπίνα της και γράφει. Δίπλα στο κρεβάτι της βρίσκεται ένα σκοινί όπου κρεμάει τη μπουγάδα. «Όπως καταλαβαίνετε, δεν μπορώ να κρεμάω τα ρούχα μου μαζί με των άλλων!» λέει γελώντας. Είναι ένα σεμνό και συνάμα δυναμικό κορίτσι. Στο πλοίο έχει βρει την ηρεμία που αναζητούσε στη ζωή της.

Στη γέφυρα του πλοίου, ο καπετάνιος Ιωάννης Βραχλιώτης κοιτά τη θάλασσα. «Έχει σουέλ σήμερα» λέει. Σουέλ στη ναυτική γλώσσα είναι το βουβό κύμα του ωκεανού που μπορεί να σε ζαλίσει χωρίς να το καταλάβεις.

«Η πρώτη κοπέλα που συνάντησα ήταν η Σοφία η Καρατζά» θυμάται ο Βραχλιώτης, «η οποία ήταν η πρώτη μαρκόνισα. Η Σοφία ήταν από την Εύβοια. Κι ήταν άλλες δυο γυναίκες επάνω στο πλοίο, η γυναίκα του καμαρώτου, ως καμαρωτάκι, και η γυναίκα του μάγειρα, ως παραμαγείρισσα. Την βλέπαμε τη γυναίκα μέσα στο καράβι σαν να ήταν εξωγήινη. Μύριζε όλος ο αλούες κολώνια. Ήταν όλοι διστακτικοί αλλά κι όλοι ήθελαν να την βοηθήσουν. Αν μπορούσαν εκείνοι να κάνουν όλες τις δουλειές, θα τις έκαναν».

Για ανδρική κολώνια δεν υπάρχει χώρος στον κόσμο της υποπλοιάρχου του, της Ελισάβετ. «Μάνα οικιακά, πατέρας κτηνοτρόφος. Τρία αδέρφια αγόρια, ο μεγαλύτερος ηλεκτρολόγος. Μεγάλωσα και βοηθούσα με τα πρόβατα, έχω μάθει όλα τα ανδρικά, ποδόσφαιρο, μποξ. Ακολουθούσα τα αγόρια. Μου αρέσει η θάλασσα από μικρή, αυτό που βλέπετε έξω, τεσσάρι-πεντάρι, εμένα με ηρεμεί. Και φουρτούνα να βλέπω με ηρεμεί. Είχα μια τάση φυγής. Ξεμπαρκάρω, πριν κλείσω μήνα σκέφτομαι, πολύ κάθησα, να ξαναφύγω. Κι όταν φεύγω δεν μου λείπει η οικογένεια μου, ενώ είμαι δεμένη μαζί τους. Του πατέρα μου του κοστίζει. Δεν με έχει δει. Η μητέρα μου ήρθε και με είδε».

Αν και έχει στη διάθεση της όλα τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας, προτιμά να γράφει γράμματα στους δικούς της. Τα ταχυδρομεί από τα λιμάνια που πιάνει, ακολουθώντας τον παλιό καλό τρόπο των ναυτικών.

Θυμάται το πρώτο της ταξίδι. «Αμερική-Αφρική. Δεν έπιασα στεριά έξι μήνες. Μπάρκαρα στο Κέιπ Τάουν και ξεμπάρκαρα στην Αμερική. Φύγαν όλοι οι δόκιμοι, εμένα με κράτησε ο καπετάνιος γιατί δεν είχα συμπληρώσει την υπηρεσία. Παθιασμένη με τη δουλειά μου. Το πρώτο γκαζάδικο το αγάπησα» ομολογεί.

«Στη σταδιοδρομία μου με βοήθησαν πολύ. Είχα πολύ καλούς πλοιάρχους. Ως δόκιμη μου έδιναν χάρτες να βγάλω χάρτες για ταξίδια που δεν υπήρχαν. Είχα και Φιλιππινέζο ανθυποπλοίαρχο, δεν με αντιμετώπισε ποτέ σαν γυναίκα, μου έδειχνε τα πάντα, όποια απορία είχα, με έπαιρνε στη δική του βάρδια. Από αυτόν έμαθα πολλά για το navigation και τους χάρτες» συμπληρώνει λίγο πριν αναχωρήσει για το γυμναστήριο του πλοίου, όπου εξασκείται σε ένα σάκο του μποξ. Το καράβι θέλει και δύναμη αφού, όπως μας λέει ο καπετάνιος της, οι Έλληνες ναυτικοί, άνδρες και γυναίκες, είναι πρώτοι στη συντήρηση του πλοίου και φτιάχνουν μόνοι τους διάφορες κατασκευές γι’ αυτόν τον σκοπό. «Να, η Ελισάβετ έχει φτιάξει αυτές τις παλέτες» μας δείχνει με καμάρι.

«Υπάρχει σεβασμός. Δεν μπορείς να συμπεριφέρεσαι όπως θέλεις. Όλοι είναι ίσοι, η συμπεριφορά είναι ίδια. Εδώ είναι καράβι. Παίζει ρόλο βέβαια και το πως θα συμπεριφερθεί η κοπέλα. Υπάρχει ένα αόρατο χέρι που λέει “ως εδώ”» συμπληρώνει ο πλοίαρχος, λίγο πριν οδηγηθούμε στην τραπεζαρία για «καραβίσιο» φαγητό. Η συζήτηση συνεχίζεται πάνω από τα πιάτα. Το μενού έχει χταπόδι, τζατζίκι και γεμιστά. «Παλαιότερα ήταν διαφορετικά. Έχω ζήσει καταστάσεις που μερικές φορές γελάς. Είχαμε μια περίπτωση πριν από πολλά χρόνια, σε μια άλλη εταιρεία, με μια δοκίμισσα. Μόλις είδε έναν δόκιμο, τον είδε σαν τον Μπραντ Πιτ. Οι υπόλοιποι ενδιαφερόμενοι έδιναν μάχη μεταξύ τους για την κοπέλα. Όλοι πακέτο κατεβήκανε και φύγανε στο πρώτο λιμάνι. Δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις κάτι τέτοιο διαφορετικά».

Κρίση και Ναυτιλία

Ένας σημαντικός λόγος που οι νέοι μπαίνουν στην εμπορική ναυτιλία είναι και τα χρήματα, που είναι πολύ καλά, ιδίως για τη σημερινή εποχή της κρίσης. Οι μισθοί κυμαίνονται από 10.000 έως 15.000 ευρώ για Α’ πλοίαρχο και Α’ μηχανικό, 7.200-8.200 ευρώ για Β’ πλοίαρχο και Β’ μηχανικό, 4.500-5.300 ευρώ για ανθυποπλοίαρχο και Γ’ μηχανικό, και από 500-1.200 ευρώ για δόκιμους πρωτόμπαρκους.

«Μπήκα κυρίως για οικονομικούς λόγους. Δεν πιστεύω με την κατάσταση που επικρατεί αυτήν την στιγμή ότι υπάρχει κάποιος που δεν λαμβάνει υπόψιν του αυτό το κομμάτι. Μου άρεσε βέβαια και το επάγγελμα πολύ» μας λέει η 31χρονη Νικολέτα Βαρσάνη, ανθυποπλοίαρχος στην Eletson. Η Νικολέτα αποφοίτησε από την σχολή ΑΕΝ της Κύμης το 2012. Σήμερα φοιτά και στο Κέντρο Επιμόρφωσης Στελεχών Εμπορικού Ναυτικού (ΚΕΣΕΝ) για να πάρει το δίπλωμα του υποπλοιάρχου.

Μπάρκαρε το 2009 ως δόκιμη πρωτοετής. «Την θυμάμαι πολύ καλά την πρώτη μου ημέρα, προκαθόρισε την καριέρα μου. Μπάρκαρα στην Μπαγιόν στην Νέα Υόρκη, στο πλοίο Δονούσα. Έδωσα προτεραιότητα στο να μάθω κάποια πράγματα. Όταν πιάναμε λιμάνι, εγώ έμενα μέσα. Ήθελα να μάθω τη φόρτωση, την εκφόρτωση, ήθελα να βλέπω πώς γίνεται η δουλειά».

Όσο για το δίλημμα καράβι ή οικογένεια; «Το πρόβλημα είναι ότι λείπεις συνεχόμενα, κι αυτό σε απορροφά γενικότερα από την προσωπική σου ζωή. Αλλά πιστεύω ότι άμα το θέλεις μπορείς να τα συνδυάσεις όλα, αρκεί να ξέρεις τι θέλεις. Μπορείς να βρεις μια χρυσή τομή. Το θέμα οικογένεια δεν το έχω σκεφτεί ακόμη, γιατί πιστεύω ότι δεν μπορείς να προβλέψεις την προσωπική σου ζωή. Αλλά και πάλι, δεν θα άφηνα τη δουλειά μου για αυτόν τον λόγο. Κάποια λύση θα έβρισκα».

Οι καπετάνισσες

Το καράβι θέλει ομαδική δουλειά και κάθε μέλος της ομάδας είναι σημαντικό. Τον πρώτο λόγο όμως, τον έχει ο καπετάνιος. Για τις γυναίκες που κατορθώνουν να φτάσουν στο βαθμό αυτό, η τιμή είναι διπλή, αφού ο δρόμος τους δεν ήταν σπαρμένος με ρόδα.

Η καπετάνισσα Μάγδα Λυμπεροπούλου σήμερα διδάσκει στην σχολή του Ασπροπύργου, από την οποία αποφοίτησε το 1983, ανάμεσα στους πρώτους πέντε. Την συναντάμε σε ένα διάλειμμα στα γραφεία της σχολής. «Η αντιμετώπιση ήταν σαν ανέκδοτο» θυμάται. «Όλοι μου έλεγαν δεν θα γίνεις ποτέ υποπλοίαρχος, δεν θα γίνεις ποτέ πλοίαρχος. Πάντα ήθελα να κάνω κάτι που να μην είναι καθαρά γυναικείο. Είχε τύχει να πάω ένα ταξίδι με τους γονείς μου κι έπιασε θάλασσα και μου άρεσε πολύ. Η ζωή του ναυτικού έχει πολλές θυσίες. Την κόρη μου την έκανα μεγάλη. Θυσιάζεις το να κοιμάσαι στο κρεβάτι σου, να τρως το φαγητό σου σαν άνθρωπος, να βλέπεις τους αγαπημένους σου, να πηγαίνεις μια βόλτα. Oι συνθήκες για τις γυναίκες εκείνα τα χρόνια ήταν πολύ δύσκολες. Κάθε μέρα έπρεπε να υπερασπιστώ τον εαυτό μου. Ήμουν στο καπνιστήριο, θυμάμαι μου έκαναν και πλάκα, έλεγαν “πρέπει να τρως με το πλήρωμα”, οπότε μια μέρα πήγα με το επίσημο χαρτί που έλεγε ότι πρέπει να τρώω με τους αξιωματικούς. Όποιος όμως δεν έχει δει τον ορίζοντα, δεν έχει δει τίποτε» λέει και κλείνει το ταξίδι στο παρελθόν.

Σε ένα γραφείο δίπλα της, η καπετάνισσα Κατερίνα Κωνσταντούρη προετοιμάζεται για το μάθημα σωστικών. «Ήθελα ένα επάγγελμα που να εγκυμονεί κινδύνους και να έχει ορίζοντες. Είχα και το DNA». Ο παππούς της, Παναγής Σβορώνος από τα Σβορωνάτα Κεφαλλονιάς, ήταν πρώτος μηχανικός. Είχε σωθεί από τρία ναυάγια στον Ατλαντικό. «Από όταν ήμουν μικρή και πηγαίναμε στη Σαλαμίνα, πήγαινα στη γέφυρα και πλοηγούσα το καΐκι, με αποκαλούσαν “καπετάνισσα”». Την καριέρα της την ξεκίνησε το 1987, σε κρουαζιερόπλοιο που έκανε ταξίδια στο Ισραήλ. Έμεινε στην εταιρεία 13 χρόνια. Στη συνέχεια πήγε στο ΚΕΣΕΝ και πήρε δίπλωμα Β’ πλοίαρχου. «Εκεί γνώρισα τον σύζυγό μου, που ήταν σε εταιρεία με γκαζάδικα. Πήραμε το Α’ πλοίαρχου, δουλέψαμε σε γκαζάδικα πολλά χρόνια και μετά κάναμε την κόρη μας κι εγώ βγήκα στην στεριά». Σήμερα πηγαίνει καμιά φορά ταξίδι με τον σύζυγό της, «να πάρει λίγο αέρα θαλασσινό».

«Για να επιβιώσει μια γυναίκα σε ένα πλοίο πρέπει να αποδείξει ότι είναι καλύτερη από έναν άνδρα. Αντιμετώπισα πρόβλημα με πλοιάρχους. Κάποιοι είναι ερωτύλοι. Είχα την τύχη να συνεργαστώ με πλοιάρχους εξαιρετικούς, αλλά είχα και δύο περιπτώσεις που με εμπόδισαν να προχωρήσω, όμως για λίγο. Δεν το ανάφερα ποτέ, δεν είχε νόημα. Μια παραίτηση και τέλος».

Η Υακίνθη Τζανακάκη, η καπετάνισσα της Τσάκος ΑΕ, νιώθει βαριά την ευθύνη για τη δουλειά που κάνει. «Αυτό που σκέφτεσαι είναι ότι κάποιος στον οποίον ανήκει αυτό το πλοίο, το οποίο κοστίζει πάρα πολλά χρήματα, στο έχει εμπιστευτεί. Κάποιοι σου εμπιστεύονται την ιδιοκτησία τους και κάποιοι άλλοι σου εμπιστεύονται την οικογένειά τους κι εσύ πρέπει να εξασφαλίσεις ένα ασφαλές ταξίδι. Είναι χρέος σου».

Όσο για τα νέα κορίτσια που επιλέγουν αυτόν τον δρόμο της θάλασσας; «Είναι υποχρέωσή μας να εμψυχώνουμε όλα τα παιδιά που ξεκινάνε, και τα κορίτσια ακόμα περισσότερο. Όχι με την έννοια ότι δεν θα βάλω μια κοπέλα να κάνει μια σκληρή δουλειά ή ότι δεν θα ξενυχτήσει ή ότι θα την εξαιρέσω. Αλλά ίσως μια κοπέλα χρειάζεται και κάποιες οδηγίες για το πώς θα συμπεριφερθεί και πώς θα ντυθεί επάνω στο πλοίο. Το ίδιο ισχύει όμως και στα αγόρια, μου έχει τύχει να έχω δύο αγόρια δόκιμους, να μην τους έχουμε εξηγήσει, με αποτέλεσμα να βάζουν τα πόδια τους πάνω στο τραπέζι και να βλέπουν τηλεόραση. Πρέπει να έχεις σεβασμό. Όλα τα κομμάτια της ναυτιλίας απαιτούν μεγάλο κομμάτι του εαυτού σου».

Οι Θαλασσόλυκοι

«Δένω μωρό μου φορτηγά και σκέφτομαι εσένα, κι αντί για τα μαλάκια σου χαϊδεύω την καδένα». «Μες την οθόνη του ραντάρ βλέπω τα δυο σου χείλη κι ας με κροσάρει φορτηγό, φως μου, στο ένα μίλι». Στο γραφείο του στην σχολή, ο Α’ πλοίαρχος Θανάσης Καρκούλιας, διευθυντής της σχολής πλοιάρχων Ασπροπύργου, μου διαβάζει μαντινάδες που έγραψαν σύγχρονες καπετάνισσες. Το τηλέφωνο χτυπάει διαρκώς, είναι φοιτητές με δεκάδες ερωτήσεις. Άλλοι ψάχνουν καράβι για να μπαρκάρουν, άλλοι θέλουν να βγάλουν ναυτικό φυλλάδιο.

«Πολλά παιδιά τελειώνουν το πανεπιστήμιο ή ΤΕΙ και έρχονται εδώ. Ακόμα και επιστήμονες θέλουν να μπαρκάρουν. Βλέπουμε όλο και περισσότερα κορίτσια που θέλουν να γίνουν αξιωματικοί. Λιγότερα πάνε για μηχανικοί. Αν ένα αγόρι πρέπει να προσπαθήσει μια φορά, το κορίτσι πρέπει να προσπαθήσει τρεις. Οι εταιρείες βλέπουν το μέλλον, σου λέει θα την χρησιμοποιήσω και μετά θα παντρευτεί θα κάνει παιδιά. Ή θα μπλέξει με κάποιον ναυτικό ή θα παντρευτεί κάποιον στεριανό και θα τα παρατήσει».

Η ώρα περνάει και λίγο πιο κει έχουν μαζευτεί φίλοι από το παρελθόν, παλιοί ναυτικοί, καπεταναίοι, έχουν οργώσει τις θάλασσες. Είναι δύο το μεσημέρι κι έχουν ανοίξει ένα μπουκάλι ουίσκι που συνοδεύουν με μεζέ. Μανιάτες στην καταγωγή, στη γλώσσα τους το αγόρι είναι «κορώνα». «Εγώ σε κρουαζιερόπλοιο είχα πολλές γυναίκες και ήταν πολύ καλές» λέει ένας από αυτούς. «Αλλά εκεί, ανάμεσα σε 400 άτομα πλήρωμα δεν πειράζει, οι γυναίκες δεν ξεχωρίζουν. Όταν όμως έχεις μια γυναίκα ανάμεσα σε 40 άντρες;. Μια φορά είχε πιάσει φωτιά το πλοίο. “Θα την κατεβάσω κάτω” μου λέει ένας ναύτης. Εκείνη έκανε τον πόντο της να μην φύγει το καλτσόν. Είναι μερικά πράγματα που είναι αυστηρά ανδρικά. Οι γυναίκες μπορούν να διαχειριστούν πολλά πράγματα. Αλλά άμα τη βάλεις στην ασφάλεια του καραβιού να ρίξει μια βάρκα, δεν θα μπορέσει» λέει ένας άλλος, με ένα τατουάζ στα ισπανικά στο χέρι.

Και καθώς οι ναυτικοί μετρούν ναυάγια και γυναίκες στη θάλασσα, ένας από αυτούς πετάγεται γελώντας: «Ποινικό αδίκημα είναι η γυναίκα στη θάλασσα, ποινικό αδίκημα».

To ταξίδι της Ελισάβετ

Η 23χρονη ανθυποπλοίαρχος Ελισάβετ Καραγεώργου μας ξεναγεί στη ζωή της στο Τέλενδος, ένα LPG Tanker της Eletson.
Έχει συνεργαστεί με το Βήμα, την Καθημερινή και τον Εξάντα. Το The Prism GR2011, το πρώτο web documentary στην Ελλάδα, κέρδισε βραβεία Webby και Pictures of the Year. Η ταινία Kismet, σε συμπαραγωγή με το Al Jazeera και το ARTE πήρε το 2ο βραβείο στο Φεστιβάλ του Άμστερνταμ.
Γεννήθηκε (1977) στην Ελευσίνα. Σπούδασε φωτογραφία στη Focus. Οι φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικές και διεθνείς εκδόσεις (Spiegel, Die Zeit, Rolling Stones Magazine, Le Monde, Washington Post, International NY Times). Έχει κάνει αποστολές σε πολλές χώρες.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus
 

Γίναμε τριών!

Η δημοσιογραφία απαιτεί χρόνο, δουλειά και χρήματα.
Γίνε κι εσύ συνδρομητής και εξασφάλισε ότι θα συνεχίσουμε. Γράψου τώρα

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.