Τουρκία: Χρονικό προδιαγεγραμμένων εκλογών

Ό,τι κάνει και ό,τι λέει ο πρόεδρος Έρντογαν έχει μόνο ένα ακροατήριο και έναν στόχο: Το εσωτερικό της χώρας του και το πώς θα παραμείνει όσο περισσότερο μπορεί στην εξουσία. Και αυτό πρέπει να το θυμόμαστε όταν οι προεκλογικές κορώνες αφορούν και εμάς.
Χρόνος ανάγνωσης: 
8
'
Ομιλία σε περιφερειακή συγκέντρωση του ΑΚΡ, 7 Απριλίου 2018. [Presidency of the Republic of Turkey]

Οι εκλογές στην Τουρκία για τον πρόεδρο που θα εξουσιάζει και θα ελέγχει τους πάντες και τα πάντα τα επόμενα πέντε χρόνια, κατά τα φαινόμενα με τρόπο ακόμη πιο απολυταρχικό, ορίστηκαν για τις 24 Ιουνίου, ενάμιση χρόνο πριν από την προκαθορισμένη ημερομηνία. Ανακοινώθηκαν στις 18 Απριλίου από τον ίδιο, τον απρόβλεπτο και αυταρχικό πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Έρντογαν, ο οποίος μέχρι την τελευταία στιγμή αρνιόταν το ενδεχόμενο, όμως οι πράξεις του τον διέψευδαν: Τους δύο τελευταίους μήνες όργωνε την τουρκική επικράτεια με συνεχείς συγκεντρώσεις και ομιλίες που στόχο είχαν τη συσπείρωση της συντηρητικής και θρησκευόμενης βάσης του κόμματός του –ή για να είμαστε απολύτως ακριβείς, της σύμπραξης με τους Εθνικιστές.

Οι προδιαγεγραμμένες εκλογές

Οι πρόωρες εκλογές ζητήθηκαν από τον –σύμμαχο πλέον του Έρντογαν, που ήδη από τον Ιανουάριο είχε δηλώσει ξεκάθαρα ότι σε ενδεχόμενο εκλογών θα στεκόταν στο πλευρό του– Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ηγέτη του Εθνικιστικού Κινήματος (ΜΗΡ) –μάλιστα ως ημερομηνία διεξαγωγής τους είχε προτείνει την 26η Αυγούστου, επέτειο της μάχης του Μαντζικέρτ του 1071 μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και των Σελτζούκων. Δεν είναι η πρώτη φορά που προκαλεί εκλογές. Τον Ιούλιο του 2002, ήταν πάλι ο υπερεθνικιστής Μπαχτσελί εκείνος που τις ζήτησε παρότι το κόμμα του μετείχε σε κυβερνητικό συνασπισμό με τους Κεμαλιστές. Τότε, οι εκλογές του Νοεμβρίου 2002 ανέδειξαν για πρώτη φορά στην εξουσία τους Ισλαμιστές, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) του Έρντογαν. Απ’ ό,τι φαίνεται ο Τούρκος πρόεδρος έχει τα γούρια του…

Τα επιχειρήματα Μπαχτσελί υπέρ της προκήρυξης προώρων εκλογών έχουν βάση. Υποστήριξε ότι άρχισαν κάποιοι τριγμοί στη συμμαχία ΜΗΡ και ΑΚΡ και αν στις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου του 2019 η συμμαχία δεν πάει καλά, τότε τα προβλήματα θα γινόντουσαν ακόμη μεγαλύτερα στις προεδρικές και βουλευτικές εκλογές που ήταν προγραμματισμένες για τον Νοέμβριο του 2019. Το δεύτερο επιχείρημά του ήταν τα εμφανή προβλήματα της οικονομίας με την τουρκική λίρα να υποχωρεί συνεχώς έναντι του δολαρίου και του ευρώ.

Στην Αθήνα πολλοί χαρακτήρισαν την προκήρυξη των εκλογών εντελώς ξαφνική και αναπάντεχη. Μέχρι και την ημέρα της ανακοίνωσης, οι περισσότεροι συνέδεαν την επιθετική έναντι της Ελλάδας ρητορική Έρντογαν με οτιδήποτε άλλο εκτός του εσωτερικού του ακροατηρίου καθώς έκριναν ότι χωρίς πολεμικές ιαχές και συναισθηματικές κορώνες, το –κορεσμένο από λαϊκιστικές εξάρσεις– ελληνικό ακροατήριο δεν θα έδινε την πρέπουσα σημασία στις εξελίξεις. Και όμως υπήρχαν πολλοί μη φωνασκούντες που είχαν διαβλέψει τουρκικές εκλογές εντός του 2018. Απαρατήρητη είχε περάσει και η πρόβλεψη του Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα Τζέφρυ Πάιατ, ο οποίος μιλώντας στο Vice Greece, αφού αξιολόγησε ως «τρελά και κατασκευασμένα» ορισμένα δημοσιεύματα του ελληνικού Τύπου, αναφερόμενος ειδικά σε άρθρο των Παραπολιτικών περί δεύτερων Ιμίων, είπε ότι «τους επόμενους 1-2 μήνες [couple of months] Ελλάδα και ΗΠΑ θα περάσουν μέσα από αναταράξεις μέχρι να επανεκλεγεί ο πρόεδρος Έρντογαν».

Δεν ήταν λοιπόν κεραυνός εν αιθρία οι εκλογές στην Τουρκία, οι Αμερικανοί κάτι γνώριζαν κι ανέμεναν, προβλέπονται δε αναταράξεις τους δύο μήνες μέχρι τη διεξαγωγή τους. Οι αναταράξεις θα είναι μικρές ή θα υπάρξουν μεγάλα κενά αέρος και θα χρειαστούν χαρτοσακούλες; Μένει να το δούμε.

Η συνεπής τουρκική εξωτερική πολιτική

Οι αναταράξεις αποτελούν μέρος της στρατηγικής βάθους που εφαρμόζουν οι Τούρκοι έναντι της Ελλάδος. Από το 1974 η πολιτική αυτή δεν είναι συγκυριακή, αντιδραστική, ούτε συναισθηματική. Σε βάθος χρόνου οι Τούρκοι οικοδομούν έμπρακτα, χαράσσουν πορεία και δεν παρεκκλίνουν. Ξεκίνησαν με την υφαλοκρηπίδα και μεθοδικά πέρασαν στην αιγιαλίτιδα ζώνη, τον εθνικό εναέριο χώρο, τις γκρίζες ζώνες, τη Θράκη, την Ανατολική Μεσόγειο. Για παράδειγμα, έχει νομολογηθεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης η αρχή ότι το έδαφος κυριαρχεί της θάλασσας (land dominates the sea). Με βάση αυτή την αρχή, οι Τούρκοι θα έχαναν κατά κράτος σε δικαστήριο για τις θαλάσσιες ζώνες. Γι’ αυτό και επί πρωθυπουργίας Τανσού Τσιλέρ τη δεκαετία του 1990 ανακάλυψαν τις γκρίζες ζώνες (βραχονησίδες και νησάκια) στο Αιγαίο. Το τρίπτυχο της στρατηγικής βάθους που εφαρμόζουν είναι Θράκη-Αιγαίο-Ανατολική Μεσόγειος.

«Υπάρχουν στοιχεία γνωστά εδώ και δεκαετίες τα οποία δεν βλέπουμε», λέει ο καθηγητής στο Πάντειο Άγγελος Συρίγος. «Προσφάτως ένας ιστότοπος κραύγαζε ότι οι Τούρκοι “έκλεισαν” περιοχές στο κέντρο του Αιγαίου για στρατιωτικές ασκήσεις. Αυτό οι Τούρκοι το κάνουν από το 1977, τώρα το πήραμε χαμπάρι; Δεύτερο παράδειγμα, η ιστορία με τα Ίμια. Ξαφνικά ανακαλύπτουμε ότι οι Τούρκοι παγίως λένε ότι τα Ίμια αποτελούν τουρκικό έδαφος και δεν είναι γκρίζες ζώνες, το έλεγαν στις διπλωματικές τους διακοινώσεις και πριν την κρίση του 1996. Κι εμείς, απέναντι σε όλα αυτά, λειτουργούμε σπασμωδικά και πολλές φορές με λάθος τρόπο. Από τις αναταράξεις έως το θερμό επεισόδιο απέχουμε πολύ. Δυστυχώς στην Ελλάδα παρασυρόμαστε από συναισθηματισμούς και παρορμήσεις και δεν διακρινόμαστε για τη ψύχραιμη αντιμετώπιση», λέει με πόνο ψυχής ο Άγγελος Συρίγος.

Λίγη ώρα μετά την ανακοίνωση της ημερομηνίας των εκλογών, μίλησα με συνάδελφο ανταποκριτή τουρκικών Μέσων στην Αθήνα. Μου είπε με παράπονο, «νισάφι πλέον, γιατί δεν μπορούν να καταλάβουν στην Αθήνα ότι η Τουρκία είναι συνηθισμένη να βλέπει φέρετρα; Από το 1984 είναι στην ημερήσια διάταξη. Στην Ελλάδα έχουμε μόνο τους 3 στρατιωτικούς στα Ίμια το 1996. Γιατί παίζουν οι Έλληνες το παιγνίδι του Έρντογαν;». Όντως, τα φέρετρα πάνε κι έρχονται στο Αφρίν και δεν αποτελούν πλέον είδηση για τις τουρκικές εφημερίδες. Οι ελληνικές πολεμικές ιαχές είναι βούτυρο στο ψωμί του Έρντογαν και δίνουν τροφή στον τουρκικό Τύπο, τον οποίο ο πρόεδρος ελέγχει πλήρως.

Ελληνικός ευσεβοποθισμός

«Έχουμε αρκετές ψευδαισθήσεις» συνεχίζει ο κύριος Συρίγος. «Υπάρχει στην ελληνική κοινωνία το φαινόμενο του ευσεβοποθισμού. Μετατρέπουμε τους ευσεβείς μας πόθους σε εικονική πραγματικότητα και τη βιώνουμε. Το κάνουμε σε πολλά πολιτικά ζητήματα. Βλέπουμε, λοιπόν σήμερα, δήθεν μεταβολές στην τουρκική πολιτική. Όμως από το 1974 υπάρχει σταθερά διαρκής αμφισβήτηση του status quo της Συνθήκης της Λωζάνης, απλώς η εκάστοτε πολιτική ηγεσία της Τουρκίας την εκφράζει με τον δικό της τρόπο. Είναι γεγονός ότι ο Έρντογαν είναι ο μόνος που το έθεσε έτσι ευθέως και επανειλημμένως. Θυμίζω ότι όταν το 2016 μίλησε για αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάνης απέλυσαν τον ανταποκριτή του Αθηναϊκού Πρακτορείου διότι δεν μετέφρασε σωστά. Όταν το είπε για δεύτερη φορά, είπαμε δεν εννοεί εμάς, αλλά τη Συρία και το Ιράκ. Όταν την τρίτη φορά το επανέλαβε ρητώς, είπαμε ότι δεν το λέει με αυτή την έννοια, αλλά με την έννοια των Χαμένων Πατρίδων. Έπρεπε να έρθει στο σπίτι μας, μετά από δική μας πρόσκληση, να μας το πει κατάμουτρα για να καταλάβουμε τι εννοεί».

Ο Έρντογαν μόλις προχθές σε κοινή συνέντευξή του στα τουρκικά κανάλια NTV και Star TV μας επιβεβαίωσε ότι οι δύο μήνες που έπονται θα έχουν πράγματι αναταράξεις. Γιατί για ό,τι κάνει και λέει έχει έναν στόχο: τους ψηφοφόρους του, το εσωτερικό του ακροατήριο. Αν αποφασίσει να μην περιοριστεί στις δάφνες της κατάληψης του Αφρίν της Συρίας, θα συνεχίσει την πολεμική ρητορική κατά της Ελλάδας. Στη συνέντευξή του, αποκαλύπτοντας ότι το είχε ήδη συζητήσει στη Σύνοδο Ευρωπαϊκής Ένωσης-Τουρκίας στη Βάρνα, ξεκάθαρα συνέδεσε το θέμα των δύο Ελλήνων αξιωματικών που κρατούνται στην Αδριανούπολη με τους οκτώ Τούρκους αξιωματικούς που ζήτησαν πολιτικό άσυλο στην Ελλάδα. Ήδη ο πρωθυπουργός Γιλντιρίμ με τον υπουργό Δικαιοσύνης Αμπντουλχαμίτ Γκιούλ μία μέρα μετά την ανακοίνωση των εκλογών έκριναν ότι ο χρόνος ήταν κατάλληλος να μας υπενθυμίσουν την υπόθεση των 8 και να χαρακτηρίσουν την Ελλάδα «ασφαλές λιμάνι εγκληματιών».

Ο Άγγελος Συρίγος, πάντως, δεν βλέπει τους επόμενους δύο μήνες θερμό επεισόδιο. «Θα υπάρξει μεγάλη λεκτική ένταση, αλλά ο Έρντογαν πάει σε εκλογές με τις δάφνες της νίκης του στρατού στο Αφρίν. Δεν είναι τρελός να διακινδυνεύσει θερμό επεισόδιο, το οποίο είναι άγνωστο τι κατάληξη θα έχει».

Στην ίδια συνέντευξη, ο Έρντογαν αναφέρθηκε και στο Αιγαίο ισχυριζόμενος ότι θέλει να ξεπεραστούν τα προβλήματα και να «μην θερμαίνονται τα νερά του. Έχουμε ανάγκη από ειρήνη στον κόσμο». Επίσης θυμήθηκε τους Ρωμιούς, τους Έλληνες της Τουρκίας, στους οποίους θέλησε να χρυσώσει το χάπι και τους κάλεσε να επιστρέψουν στις πατρογονικές τους εστίες από τις οποίες εκδιώχθηκαν από τουρκικά λάθη. Ο Έρντογαν γνωρίζει ότι οι Ρωμιοί δεν θα υποστήριζαν ποτέ τους Κεμαλιστές…

Ίσως όχι τόσο εύκολες εκλογές

Ο Έρντογαν χρησιμοποίησε την πολεμική ρητορική των τελευταίων εβδομάδων λόγω της συμμαχίας του με τον Μπαχτσελί, χωρίς τις ψήφους του οποίου δεν βγαίνει πρόεδρος. Για δώδεκα χρόνια δεν έθετε με αυτόν τον τρόπο ζητήματα Θράκης και Αιγαίου. Πρόσφατη δημοσκόπηση της εταιρείας ΜΑΚ για λογαριασμό της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας Cumhuriyet, δίνει στον Έρντογαν 48% θεωρώντας ότι η προεδρία θα κριθεί στο δεύτερο γύρο. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, οι ειδικοί δεν δίνουν πολλές πιθανότητες στον Έρντογαν, γι’ αυτό και κάνει ό, τι περνάει από το χέρι του για να φθάσει το πολυπόθητο 50% από τον πρώτο γύρο.

Σήμερα αρχίζει επισήμως η προεκλογική περίοδος και δεν έχει γίνει γνωστό ποιος από την αντιπολίτευση θα είναι ο υποψήφιος που θα τον αντιμετωπίσει. Μετά από εξέταση της ένστασης του ΑΚΡ, η Εκλογική Επιτροπή της χώρας επέτρεψε στο νεοσύστατο (Οκτώβριος 2017) Καλό Κόμμα (Iyi Parti) της Μεράλ Ακσενέρ να κατέβει στις εκλογές. Θα είναι όμως η υπερεθνικίστρια πολιτικός που μισεί τους Κούρδους και αποχώρησε από το κόμμα του Μπαχτσελί όταν αυτός συμμάχησε με τον Έρντογαν, η κύρια αντίπαλός του; Αν δεν ενωθεί με τους Κεμαλιστές, μόνη της δεν μπορεί να τα καταφέρει.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι μόνο ο πρώην πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιούλ θα ήταν ικανός να κερδίσει τον Έρντογαν. Όμως ο Γκιούλ φοβάται να κατέβει. «Όλες οι κινήσεις του Έρντογαν δικαιολογούνται ορθολογικά. Ξεκίνησε εδώ κι ενάμιση μήνα μία άγρια εκστρατεία, εμφανίζεται δύο και τρεις φορές την εβδομάδα σε λαϊκές συγκεντρώσεις και μετά και την επιτυχία του στρατού στο Αφρίν, αποφασίζει να κτυπήσει τώρα που υπάρχει κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και η αντιπολίτευση δεν έχει ορίσει ακόμη αρχηγό. Το πρόβλημά του δεν είναι η Ακσενέρ. Το πρόβλημα είναι ότι αν υπάρξει δεύτερος γύρος, ο όποιος αντίπαλος θα πάρει όλες τις υπόλοιπες ψήφους», λέει ο Άγγελος Συρίγος.

Στις ημέρες που του απομένουν ως την ημέρα των εκλογών ο Τούρκος πρόεδρος θα θελήσει να συσπειρώσει τη βάση του με εθνικιστικές κυρίως εξάρσεις. Αποδεικνύεται ότι ακόμη και η οργή του όταν ο Τραμπ ανήγγειλε την αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ ήταν προεκλογική, όπως σωστά είχαν επισημάνει τότε Αμερικανοί αναλυτές. «Ο Έρντογαν έχει επενδύσει προσωπικά στον αντιαμερικανισμό και την πανισλαμική ενότητα. Με τον τρόπο αυτό έχει καταφέρει να συσπειρώσει τις συντηρητικές ομάδες του τουρκικού εκλογικού σώματος, όπως τους θρησκευόμενους Τούρκους της Ανατολίας. Ο Έρντογαν είναι οπορτουνιστής και ξέρει ότι η πλειονότητα των Τούρκων τρέφει αντιαμερικανικά αισθήματα», εξηγεί ο Μάνος Καραγιάννης.

Θα είναι εύκολο να κερδίσει από τον πρώτο γύρο; Όχι. Οι εκλογές θα είναι δίκαιες; Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αμφιβάλλουν. Η εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών ήταν ειλικρινής: «Κατά τη διάρκεια μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, όπως είναι η Τουρκία επί δύο χρόνια, είναι δύσκολο να διεξαχθεί μία απολύτως ελεύθερη, δίκαιη και διαφανής εκλογική διαδικασία». Και η τουρκική Εθνοσυνέλευση επέκτεινε για 3 ακόμη μήνες την κατάσταση έκτακτης ανάγκης που βρίσκεται εν ισχύ από το πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016.

Ο Άγγελος Συρίγος δεν μασάει τα λόγια του: «Θέματα νοθείας θα πρέπει να τα θεωρήσουμε βέβαια. Ο Έρντογαν δεν μπαίνει σε παιγνίδι εκλογών για να χάσει. Άρα θα κερδίσει από τον πρώτο γύρο». Ο αναπληρωτής καθηγητής στο Κing’s College Μάνος Καραγιάννης θεωρεί ότι «οι εκλογές θα γίνουν μέσα σε ασφυκτικό πολιτικό κλίμα με την κυβέρνηση να έχει σχεδόν πλήρη τον έλεγχο των ΜΜΕ. Οι μαζικές συλλήψεις στο δημόσιο τομέα έχουν δημιουργήσει κλίμα φόβου που αναπόφευκτα θα επηρεάσει και την εκλογική διαδικασία».

H υπόσχεση του 2071

Θέτοντας ένα γοητευτικό μακροπρόθεσμο πλάνο που μπορεί να μαγέψει τα πλήθη, ο Έρντογαν μιλά για τρεις ημερομηνίες ορόσημα: Ισχυρίζεται ότι το 2023, στην επέτειο των 100 χρόνων της σύγχρονης Τουρκίας, η χώρα του θα είναι η 10η δύναμη στον κόσμο από πλευράς οικονομίας, στρατιωτικής πολεμικής βιομηχανίας, δικτύου τηλεπικοινωνιών, αυτοκινητοδρόμων, τραίνων, τουρισμού και πληθυσμού.

Το 2053 που συμπληρώνονται 600 χρόνια από την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως, θα είναι η 5η δύναμη παγκοσμίως και το 2071, στα 1.000 χρόνια από τη μάχη του Ματζικέρτ, θα είναι μία από τις δύο υπερδυνάμεις του κόσμου. «Αυτό είναι το όραμά του. Το λέει και το προσπαθεί» εξηγεί ο Άγγελος Συρίγος. «Προς το παρόν, επειδή οι δύο ημερομηνίες πέφτουν μακριά, προσδιορίζει το γενικό πλαίσιο. Εμάς από την άλλη, παγίως, οικονομικός στόχος μας είναι εκείνος των τοξικομανών, πώς θα πάρουμε την επόμενη δόση μας».

Ασχολείται με τα διεθνή θέματα και το διπλωματικό ρεπορτάζ και καλύπτει τα μεγάλα γεγονότα και πολεμικές συρράξεις από το 1988. Εργάζεται στον ΣΤΑΡ, και παλιότερα στον Antenna. Έχει μεταπτυχιακό στην Επικοινωνία και Δημοσιογραφία και πτυχίο Ιστορίας και Αρχαιολογίας από το ΕΚΠΑ.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.