Ο Ταγίπ Έρντογαν μέσα από τα δικά του λόγια

Εδώ και χρόνια, η Τουρκία κατακρημνίζεται στον αυταρχισμό. Ο λαός της ενέκρινε χθες οριακά την αλλαγή του συστήματος διακυβέρνησης της χώρας και σήμερα όλα τα φώτα στρέφονται στο πρόσωπο που ευθύνεται για τις εξελίξεις των τελευταίων ετών, που όπως φαίνεται δίχασαν τη χώρα: τον Ταγίπ Έρντογαν. Οι δηλώσεις του στοιχειοθετούν ένα αρκετά καθαρό, όσο και άμεσο, πορτρέτο του.
Χρόνος ανάγνωσης: 
12
'
Γιγαντοαφίσα του Τούρκου προέδρου στην Κωνσταντινούπολη. Το σύνθημα γράφει «Αγάπη μας η πατρίδα, ΝΑΙ για το έθνος». [Ozan Kose/AFP]

Εχθές οι πολίτες της Τουρκίας ψήφισαν «ΝΑΙ» στο πακέτο μέτρων συνταγματικής αναθεώρησης που προωθεί το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ). Τα μέτρα, που ενέκρινε μια οριακή πλειοψηφία του εκλογικού σώματος, θα αποτελέσουν την πιο ριζική συνταγματική αλλαγή στην ιστορία της τουρκικής δημοκρατίας, η οποία βεβαίως δεν διακρίνεται από κανονικότητα. Τρις το στράτευμα επενέβη (1960, 1971, 1980) και κατέλυσε τη συνταγματική τάξη, αντικαθιστώντας το εκάστοτε ισχύον σύνταγμα με διαφορετικό, που κατάρτιζαν οι στρατηγοί κάθε φορά στα μέτρα των επιδιώξεών τους.

Η αναθεώρηση, την οποία προωθεί εδώ και χρόνια ο Ταγίπ Έρντογαν, προβλέπει την αλλαγή του πολιτεύματος της χώρας μέσω της αντικατάστασης του ισχύοντος κοινοβουλευτικού συστήματος με νέο, που η κυβέρνηση και ο φιλικός προς αυτήν τύπος περιγράφουν ως «προεδρικό». Ο Έρντογαν, τα στελέχη του κόμματός του που τον στηρίζουν (σε αντίθεση με άλλα που επέλεξαν τη σιωπή, χωρίς ωστόσο να τολμήσουν να εκφράσουν δημοσία τη δυσαρέσκειά τους) και ο φιλοκυβερνητικός τύπος παρουσιάζουν το «προεδρικό» σύστημα ως εγγύηση σταθερότητας και μοναδικό τρόπο να «καταπολεμηθεί η τρομοκρατία». Κάνουν δε λόγο για «χρόνια πολιτική αστάθεια» και «την πληγή των κυβερνήσεων συνεργασίας» που, υποτίθεται, «κατέστρεψαν την χώρα».

Ωστόσο, οι συνταγματολόγοι και ο νομικός κόσμος της χώρας προειδοποιούν πως το σχεδιαζόμενο πολίτευμα διακρίνεται από υπερσυγκέντρωση εξουσιών στα χέρια του προέδρου, που παραμένει ωστόσο ανέλεγκτος. Έτσι, η αντιπολίτευση, ο κυβερνοχώρος και τα ελάχιστα απομεινάρια ανεξάρτητου από το ΑΚΡ τύπου μιλούν για μια «μονοκρατορία» του Έρντογαν, όπου οι υπερεξουσίες του θα θεσμοθετηθούν ως θεμελιώδης νόμος του κράτους. Στην πραγματικότητα, το ένα και μοναδικό ζήτημα της αναθεώρησης είναι ο Ταγίπ Έρντογαν και οι de jure υπερεξουσίες που διεκδικεί (de facto έχει ήδη εγκαθιδρύσει μια μονοκρατορία στην χώρα εδώ και χρόνια, ενώ ελέγχει τα νήματα της πολιτικής ζωής από το 2002).

Πόσο ελεύθεροι  ήταν οι Τούρκοι να αποφασίσουν;

Το δημοψήφισμα, που έφερε οριακό αποτέλεσμα, αφού το «ΝΑΙ» προηγήθηκε του «ΌΧΙ» με μικρή διαφορά, πραγματοποιήθηκε υπό λίαν αντικανονικές συνθήκες. Η χώρα βρίσκεται από τις 15 Ιουλίου 2016 σε καθεστώς εκτάκτου ανάγκης. Παρότι τα πολλαπλά ερωτηματικά αναφορικά με το πραξικόπημα-φιάσκο εκείνης της ημέρας παραμένουν αναπάντητα, το πογκρόμ που έχει εξαπολύσει η κυβέρνηση εναντίον παντός διαφωνούντος στον κρατικό μηχανισμό, τη δικαιοσύνη και τα πανεπιστήμια συνεχίζει αμείωτο. Ο τύπος ουσιαστικά δεν λειτουργεί, καθώς η κυβέρνηση έχει καταλάβει και θέσει υπό καθεστώς «επιτροπείας» τις περισσότερες από τις εφημερίδες και τα τηλεοπτικά δίκτυα που την αντιπολιτεύονταν. Έτσι, οι υποστηρικτές του «ΟΧΙ» είχαν πολύ περιορισμένη δυνατότητα να διεξαγάγουν την προεκλογική τους καμπάνια, ενώ τα περιστατικά βίας εναντίον τους ήταν σχεδόν καθημερινά τους τελευταίους μήνες. Παράλληλα, η κυβέρνηση χρησιμοποίησε όλες τις δυνατότητες που της παρείχε ο έλεγχος του κρατικού μηχανισμού, προκειμένου να εξασφαλίσει την επιτυχία του «ΝΑΙ».

Σαν να μην έφθαναν όλα αυτά, τις τελευταίες πριν το δημοψήφισμα μέρες σημειώθηκαν φονικές επιθέσεις, που αποδόθηκαν στην κουρδική αυτονομιστική οργάνωση ΡΚΚ. Για μία ακόμη φορά, η χρονική συγκυρία προκαλεί ερωτηματικά και καχυποψία: έχει αποδειχθεί, στο παρελθόν (ιδίως στις εκλογές του Νοεμβρίου 2015), πως η αστάθεια και η βία διογκώνει τις ψήφους του ΑΚΡ. Καθώς το κυβερνών κόμμα και ο Έρντογαν προσωπικά τρέφονται από την βία, η υποψία πως την τροφοδοτεί εκφράζεται από ολοένα και διευρυνόμενους κύκλους του πληθυσμού. 

Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης αλλά και το HDP, που ξεπήδησε από τον κουρδικό αγώνα για πολιτικά και πολιτιστικά δικαιώματα, υποστήριξαν το «ΟΧΙ» (ολόκληρη η ηγετική ομάδα του τελευταίου βρίσκεται, εδώ και μήνες, στη φυλακή). Η υπόθεση του δημοψηφίσματος οδήγησε το ακροδεξιό ΜΗΡ σε συμπληγάδες: ο μεν ηγέτης του (και πολλοί βουλευτές) τάχθηκε αναφανδόν υπέρ του «ΝΑΙ», πολλά όμως στελέχη υποστήριξαν δυναμικά το «ΟΧΙ» και μερικά αποπέμφθηκαν από το κόμμα. Η εκλογική του βάση διχάστηκε και τα επεισόδια μεταξύ των ακροδεξιών που στήριξαν και εκείνων που αντιμάχονταν την αναθεώρηση ήταν συχνά και βίαια. Το κλειδί για την επικράτηση του «ΝΑΙ» ή του «ΟΧΙ», τόνιζαν προεκλογικά πολλοί αναλυτές, βρισκόταν στις ψήφους των εθνικιστών. 

Παρά τη συστράτευση του επίσημου μηχανισμού του ΜΗΡ με το «ΝΑΙ», μεγάλο ποσοστό των οπαδών του φαίνεται πως καταψήφισε την αναθεώρηση –διευκολύνοντας έτσι τη νίκη του «ΟΧΙ» στην Πόλη, την Άγκυρα, τα Άδανα (στη Σμύρνη, προπύργιο του CHP, η νίκη του «ΟΧΙ» με μεγάλη διαφορά ήταν δεδομένη). Στην εκλογική περιφέρεια του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ωστόσο, προηγήθηκε το «ΝΑΙ». Στο μεταξύ ο Έρντογαν έχει κλέψει τη δεξαμενή συνθημάτων των Γκρίζων Λύκων, πραγματοποιώντας καθημερινές πια αναφορές στο εθνικιστικό θυμικό και κάνοντας το ΜΗΡ να μοιάζει πως δεν έχει λόγο ύπαρξης.  

Η επόμενη μέρα εμφανίζει την Τουρκία διαιρεμένη όσο ποτέ – πολιτικά (οπαδοί και εχθροί του Έρντογαν), γεωγραφικά (παράλια-ενδοχώρα-κουρδικές επαρχίες) και κοινωνικά (μεγάλα αστικά κέντρα-επαρχία). Ο δε Έρντογαν –που ήλπιζε σε «τουλάχιστον ένα 60% υπέρ του ναι»– βρέθηκε με μία πύρρειο νίκη. Η αντίσταση σε κάθε του κίνηση αναμένεται να είναι λυσσαλέα, από το 49% της χώρας που καταψήφισε τα σχέδιά του. Αρχηγοί και στελέχη του CHP και του HDP ήδη καταγγέλλουν μαζικά φαινόμενα αντικανονικότητας της εκλογικής διαδικασίας σε όλη την επικράτεια.

Το μόνο βέβαιο είναι πως η αστάθεια, στην οποίαν παραπαίει η χώρα εδώ και χρόνια, θα επιταθεί. Η πόλωση της τουρκικής κοινωνίας δεν πρόκειται να εκτονωθεί, ενώ κάθε προστριβή με τις γειτονικές της χώρες θα ενταθεί –με απρόβλεπτες για τη χώρα και την περιοχή συνέπειες.

Μία “αυτοπροσωπογραφία”

Αλλά ας εστιάσουμε στον Έρντογαν, που προσπαθεί να χαλκεύσει μια Τουρκία στα δικά του μέτρα, και που είναι ο πρωταγωνιστής του όλου δράματος. Για την προσωπικότητα, τους στόχους και τις τακτικές του Έρντογαν έχουν γραφεί πολλά. Το πρόβλημα με κάθε ανάλυση, βέβαια, είναι πως ο αναλυτής κινδυνεύει να κατηγορηθεί για μεροληψία. Έτσι, ίσως είναι καλύτερο να “γνωρίσει” κανείς τον Τούρκο πρόεδρο μέσα από τις ίδιες του τις δηλώσεις. Οι τελευταίες είναι αφενός καταγεγραμμένες, και άρα μη επιδεχόμενες αμφισβήτηση, αφετέρου ιδιαίτερα σαφείς. Η συχνή επανάληψή τους δεν αφήνει και πολλές αμφιβολίες αναφορικά με το νόημά τους (για το εάν, π.χ., παρανοήθηκαν ή ερμηνεύθηκαν εσφαλμένα).

Μετά την πρόσφατη κρίση με την Ευρώπη, οι μάσκες έπεσαν και οι Ευρωπαίοι εξοικειώθηκαν με τον λόγο και τα πολιτικά τεχνάσματα του ισχυρού άνδρα της τουρκικής πολιτικής. Όλα αυτά ήταν ήδη γνωστά και οικεία στους πολίτες της Τουρκίας, αλλά και σε όσους έζησαν ικανό διάστημα στη χώρα. Ο Έρντογαν, εξάλλου, δεν φείδεται δηλώσεων επί παντός επιστητού. Παρακάτω επιχειρείται, μέσω μιας επιλογής δηλώσεων, η “ακτινογραφία” του πολιτικού που καθώς φαίνεται έλαβε το ελεύθερο να αλλάξει το πολίτευμα της χώρας, ώστε να κατοχυρώσει και νομικά την δεσπόζουσα θέση του.

[Σημείωση: ο Έρντογαν αναφέρεται συχνά στον εαυτό του ως «εμείς».]

Για το χθεσινό δημοψήφισμα

«Αυτό που με απασχολεί είναι το εξής. Να τιμήσουμε το ΝΑΙ με ένα 60%. Γιατί αν τύχει παρόμοιας έγκρισης […] θα έχουμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε το τουρκικού τύπου προεδρικό σύστημα ως υπόδειγμα για τον υπόλοιπο κόσμο». (2017)

«Αδέλφια μου, το νέο σύστημα διακυβέρνησης ήταν το όνειρο κάθε ηγέτη που πονούσε για τη χώρα και τον λαό μας. Ο Γκιουλέν, το ISIS, το PKK είναι φυσικό να λένε ΟΧΙ. Ποιοι λένε ΟΧΙ; [Οι μαχητές του ΡΚΚ σ]τα Κανδύλια Όρη λένε ΟΧΙ; Ο αρχιτρομοκράτης [Αμπντουλλάχ Ότζαλαν] στο Ιμραλί λέει ΟΧΙ; Ο τρομοκράτης [Φετουλλάχ Γκιουλέν] στην Πενσυλβανία λέει ΟΧΙ; Το ‘χετε καταλάβει ότι κάποιες ευρωπαϊκές χώρες λένε ΟΧΙ; Οι τρομοκράτες εκεί συνενώθηκαν με τους εχθρούς της Τουρκίας, με σοσιαλιστές και κομμουνιστές, και κάνουν προπαγάνδα εναντίον μας. Στο παρελθόν, έκαναν ό,τι ήθελαν στην Τουρκία. Αδέλφια μου, από 25 αεροδρόμια πήγαμε στα 59. Έχουν σκάσει. Βλέπουν πως ιδρύονται τεράστια νοσοκομεία. Εμείς δεν έχουμε, γιατί να έχετε εσείς, λένε! Αυτά θα γίνουν, θέλετε δεν θέλετε εσείς!» (2017)

«Θα τιμήσουμε την Τουρκική Δημοκρατία με ένα ισχυρότερο σύστημα διακυβέρνησης. Εμείς είμαστε ερωτευμένοι μαζί σας». (2017)

«Το ΝΑΙ σημαίνει συνέχεια στο κυβερνητικό έργο μας. Σημαίνει ακόμη πιο μπροστά. Μέχρι να έρθουμε εμείς, είχε η χώρα τρένα υψηλής ταχύτητας; Είναι σαφές τι σημαίνει ΝΑΙ; ΝΑΙ σημαίνει τρένα υψηλής ταχύτητας. ΝΑΙ σημαίνει περισσότερα αεροδρόμια. ΝΑΙ σημαίνει πως θα αποκτήσει η χώρα μας το μεγαλύτερο αεροδρόμιο του κόσμου». (2017)

«Βλέπετε, η χώρα μας δέχεται σοβαρές επιθέσεις πανταχόθεν. Από την τρομοκρατία μέχρι τις επιθέσεις κατά της οικονομίας μας, από τα ΜΜΕ ως τους διεθνείς οργανισμούς. Το να συνεχίσουμε με το παρόν σύστημα σημαίνει εγκατάλειψη της χώρας στις κρίσεις, στις επιθέσεις. […] Θέλουμε το νέο σύστημα διακυβέρνησης ώστε η χώρα να αντιμετωπίσει δυναμικότερα τις τρομοκρατικές επιθέσεις». (2017)

«Οι κυβερνήσεις συνεργασίας εξαντλούσαν όλη μας την ενέργεια». (2017)

«Η 16η Απριλίου είναι ταυτόχρονα σταθερότητα και ασφάλεια. Οι επενδυτές αυτά ψάχνουν, αν δεν υπάρχουν, δώστε ό,τι κίνητρα θέλετε, δεν θα έλθουν. Κοίτα. Πάνε στις νοτιοανατολικές (κουρδικές) επαρχίες; Δεν πάνε. [...] Η 16η Απριλίου θα είναι ο εφιάλτης κάθε προδότη».

Για τη δημοκρατία

«Για εμάς (=εμένα), η δημοκρατία ουδέποτε μπορεί να είναι σκοπός, παρά μονάχα μέσον». (1997)

Για την πολιτική

«Προκειμένου να φέρουμε αυτόν τον αγώνα στην εξουσία, αν οι ανώτεροί μου μου ζητήσουν να φορέσω ράσο παπά, θα το φορέσω και θα κάνω το καθήκον μου φορώντας το». (1995)

«Όποιος ψηφίσει ΟΧΙ είναι με τους πραξικοπηματίες [του 1980]». (πριν το δημοψήφισμα για τη συνταγματική αναθεώρηση του 2010)

«Κόλλησε αυτός [ο ηγέτης του CHP Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου] με τη μονοκρατορία και τη μονοκρατορία. Αν το να είσαι πρόεδρος της δημοκρατίας και γενικός γραμματέας κόμματος είναι μονοκρατορία, τότε και ο γαζής Μουσταφά Κεμάλ ήταν μονοκράτορας. Γιατί ήταν και πρόεδρος της δημοκρατίας και πρόεδρος του κόμματός του». (2017)

«Μπροστά στο κοινοβούλιο της Ελβετίας έβαλαν μια τεράστια φωτογραφία μου με ένα όπλο, και λένε “σκοτώστε τον Έρντογαν”. Εμείς (=εγώ) όμως ξεκινήσαμε την πορεία μας φορώντας το σάβανό μας, δεν θα μας φοβίσετε με τον θάνατο. Πιστεύουμε στον θάνατο. Πιστεύουμε το πεπρωμένο. Δεν μας βγάλετε εσείς από τον δρόμο μας. Ούτε και θα κάνετε το εζάνι [μουσουλμανικό κάλεσμα προσευχής] μας να σιωπήσει. Με το θέλημα του Θεού, δεν θα μας κόψετε την πορεία στις 16 Απριλίου». (2017)

Για την επαναφορά της θανατικής ποινής

«Η πρόταση επαναφοράς της θανατικής ποινής θα υποβληθεί στην εθνοσυνέλευση. Ελπίζω να περάσει και να μου υποβληθεί προς έγκριση. Αλλά υπάρχει μια δυσκολία –απαιτείται συνταγματική αναθεώρηση. Έτσι λοιπόν, η 16η Απριλίου θα είναι ταυτόχρονα και απάντηση στο ζήτημα αυτό. Αν χρειασθεί, κάνουμε και δημοψήφισμα για τη θανατική ποινή». (2017)

«Αν στις 16 Απριλίου σαρώσει τις κάλπες το ΝΑΙ, αμέσως θα έλθει στην εθνοσυνέλευση –αν θέλει ο Αλλάχ– νομοσχέδιο για τη θανατική ποινή. Ο Μπαχτσελί θα το στηρίξει. Αν δεν άκουσα λάθος, και ο Κιλιτσντάρογλου είπε πως θα το στηρίξει. Και αν δεν το στηρίξει τι θα γίνει; Θα πάμε σε δημοψήφισμα και γι’ αυτό. Στη δημοκρατία ποιος είναι ο κύριος των αποφάσεων; Ο λαός. Γι’ αυτό θα προσφύγουμε σ’ αυτόν. Εδώ έγιναν μάρτυρες τα παιδιά του. Αυτό εμείς δεν έχουμε τη δύναμη να το συγχωρήσουμε. Έτσι, το κοινοβούλιο θα αποφασίσει, και θα περάσει η θανατική ποινή. Και λένε “μα τι θα πει η ΕΕ;”. Ο Τζωρτζ, ο Χανς και η Χέλγκα ας πούνε ό,τι θέλουν, για μένα το σημαντικό είναι τι θα πει ο Αχμέτ, ο Μεχμέτ, ο Χασάν, ο Χιουσεΐν, η Αϊσσέ, η Φατμά, η Χατιζτιέ». (2017)

Προς τους πολίτες

«Άντε ρε. Κόψε τα θέατρα ρε. [...] Πάρε και τη μάνα σου και τσακιστείτε από δω». (2006, προς αγρότη που παραπονείτο για οικονομικές δυσκολίες του ιδίου και της μητέρας του).

«Ποιος είσαι εσύ και σε ποια κυβέρνηση μιλάς! Λέγονται αυτά στην κυβέρνηση του ΑΚΡ; Είναι και κάποια ΜΜΕ, που δεν βάζουν στους τύπους αυτούς τα όριά τους. Υπάρχει μεγαλύτερο θράσος από αυτό; Ξεσηκώσου εσύ, και πες στην κυβέρνηση “διώξε αυτόν τον περιφερειάρχη, αυτόν τον διευθυντή ασφαλείας, θέσε τον τάδε σε διαθεσιμότητα, στείλε αυτόν εδώ κι αυτόν εκεί...”. Πρώτα θα ξέρεις τα όριά σου. Ποιος είσαι, ποια πλατφόρμα έχεις κάνει; Ό,τι πλατφόρμα και να είσαι... Από πότε γίναν τα πόδια κεφάλι να παίρνουνε και αποφάσεις;» (2013, προς τις επιτροπές πολιτών και τα αιτήματα απομάκρυνσης του περιφερειάρχη και της αστυνομικής ηγεσίας της Πόλης, εξαιτίας της αστυνομικής βίας).

«Αυτές είναι διαδηλώσεις που τις έχουν οργανώσει εξτρεμιστές. Όσοι διαδηλώνουν είναι χέρι-χέρι με τους τρομοκράτες. Δεν θα τους δώσουμε τίποτα». (2013)

«Ε, όταν γιουχάρεις τον πρωθυπουργό της χώρας, θα φας σφαλιάρα». (2014, προς διαμαρτυρόμενο για το πολύνεκρο ατύχημα στην κωμόπολη Σώμα πολίτη, που τον έδειραν οι σωματοφύλακές του).

«Πού πας να φύγεις ρε σπόρε του Ισραήλ;» (2014, προς πολίτη που τον γιουχάρισε στην κωμόπολη Σώμα).

Προς τους δημοσιογράφους

«Ποια είναι αυτή; Είναι μια ξεδιάντροπη ακτιβίστρια που κρύβεται πίσω από τον τίτλο της δημοσιογράφου. Να ξέρεις τη θέση σου. Επειδή σου δώσανε ένα στυλό και γράφεις μια στήλη, δεν θα προσβάλλεις εσύ μια κοινωνία, το 99% της οποίας είναι Μουσουλμάνοι!» (2014, προς την ανταποκρίτρια του Economist στην Τουρκία Αμπερίν Ζαμάν, μουσουλμάνα από το Πακιστάν, που είχε ρωτήσει τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου σε μια εκπομπή εάν οποιαδήποτε μουσουλμανική κοινωνία είναι ικανή να αμφισβητήσει την εξουσία)

«Η Τουρκία δεν είναι μπανανία. Δεν μπορεί να την επηρεάζουν σκοτεινά κέντρα εξουσίας. Αυτοί που τους στηρίζουν τα ΜΜΕ και οι κάποιοι χρηματοδότες δεν μπορούν να αλλάξουν τη χώρα μας, να την βγάλουν από τον δρόμο της. Το τουρκικό έθνος δεν θα το επιτρέψει. Το AKP, που κυβερνά αυτό το έθνος, δεν θα το επιτρέψει». (2014)

Για τη γυναίκα και την οικογένεια

«Να κάνετε όλοι τουλάχιστον τρία παιδιά. Πρέπει να αυξήσουμε τον πληθυσμό μας. Όσο μεγαλύτερος είναι, τόσο ισχυρότεροι θα είμαστε». (2009)

«Τώρα αυτή, κοπέλα είναι, γυναίκα είναι (εννοεί: παρθένα ή μη), δεν το ξέρω». (2011, για διαδηλώτρια που σκαρφάλωσε σε τανκ)

«Εγώ δεν πιστεύω στην ισότητα των γυναικών με τους άνδρες. Προτιμώ να μιλώ για ισότητα ευκαιριών. Γυναίκες και άνδρες είναι διαφορετικοί, αλληλοσυμπληρώνονται». (2014)

«Ε βέβαια, εσύ, που δεν έχεις παιδιά, είναι φυσικό να είσαι τόσο ασεβής. Γιατί όποιος δεν ξέρει τι είναι οικογένεια, τι είναι τα παιδιά, τέτοιος είναι». (2015, προς τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί)

«Η γυναίκα που λέει πως παραιτείται από τη μητρότητα επειδή εργάζεται αρνείται τη θηλυκότητά της. Η γυναίκα που αρνειται τη μητρότητα, που αρνείται να γυροφέρει το σπίτι, όσο επιτυχής κι αν είναι στην εργασία της είναι ελλιπής, είναι μισή!». (2016)

«Πείτε το οικογενειακό προγραμματισμό, πείτε το αντισύλληψη, καμία μουσουλμανική οικογένεια δεν μπορεί να υιοθετήσει τέτοιες πρακτικές. Ό,τι ορίζει ο Κύριος, ό,τι είπε ο αγαπητός μας Προφήτης, εμείς αυτόν τον δρόμο θα ακολουθήσουμε». (2016)

Για τη θρησκεία

«Όποιος λέει “Δόξα στον Αλλάχ, είμαι Μουσουλμάνος”, θα πρέπει και να λέει “Δόξα στον Αλλάχ, θέλω τη σαρία!”» (1995)

«Λυσσάξανε πως χάνεται το κοσμικό κράτος, και καλά. Μα άμα θέλει ο λαός, φυσικά και να χαθεί». (2001)

«Ο Μουσουλμάνος δεν μπορεί να διαπράξει γενοκτονία. Δεν γίνεται». (2009, υπερασπιζόμενος τον δικτάτορα του Σουδάν Αλ Μπασίρ, που κατηγορείται για γενοκτονία)

«Θα αναθρέψουμε μια θρήσκα νεολαία. Τι περιμένουν από ένα κόμμα με ταυτότητα του συντηρητικού δημοκράτη, να αναθρέψει μια γενιά αθέων;». (2012)

«Εδώ και μια εβδομάδα απευθύνομαι στους αρθρογράφους. Θέλετε αυτή η γενιά να γίνουν ναρκομανείς; Θέλετε να επαναστατήσουν ενάντια στους μεγαλυτέρους τους; Αν ξεκόψουν από τις εθνικές και ηθικές αρχές, δεν θα βρουν τον δρόμο τους, αυτό θέλετε; Τότε δεν πρόκειται να συνεννοηθούμε». (2012)

«Η προσβολή των ιερών αξιών του Ισλάμ και του Προφήτη δεν μπορεί να αξιολογηθεί ως ελευθερία σκέψεως και συνειδήσεως». (2012)

«Ένα μονάχα πράγμα μας απασχολεί: το Ισλάμ, το Ισλάμ, το Ισλάμ!». (2015)

Για το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

«Αφού εγώ μπαίνω, μπείτε και σεις». (2008, σχετικά με την τότε απαγόρευση του ΥouΤube στην Τουρκία)

«Το Twitter είναι μεγάλος μπελάς. Αυτό που αποκαλούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι μεγάλη συμφορά. Αναμεταδίδουν τρομερά ψέμματα». (2013)

«Μέρα με τη μέρα μεγαλώνει η αντιπάθειά μου για το Διαδίκτυο». (2014)

Για το ποτό και τους περιορισμούς στην πώληση αλκοόλ

«Σας είναι σεβαστός ο νόμος που κατήρτισαν δύο μπεκρήδες (σ.σ. εννοεί ο Ατατούρκ και ο Ινονού), αλλά απαιτείτε να απορριφθεί ένας νόμος τον οποίον επιβάλλει η θρησκεία;». (2013)

«Όποιος καταναλώνει αλκοόλ είναι αλκοολικός. Έτσι ορίζεται. Καταναλώνει αλκοόλ και οδηγεί μεθυσμένος, και προκαλεί δυστύχημα στον απέναντι που δεν είναι αλκοολικός. Τι θα γίνει; Υπάρχουν και κάποιοι που πίνουν καμιά φορά, και μας ψηφίζουν. Δεν έχει σημασία. Αλκοολικοί είναι κι αυτοί». (2013)

Για την ιστορία

«Το βουνό που έδωσε το όνομά του στους Ολυμπιακούς αγώνες είναι ο Όλυμπος στην Αττάλεια, και η έμπνευση για τις δάδες είναι οι φωτιές που καίνε εκεί». (2013)

«Ισχυρίζονται πως η Αμερική ανακαλύφθηκε από τον Κολόμβο το 1492. Στην πραγματικότητα, 314 χρόνια πριν από εκείνον, την είχαν ανακαλύψει Μουσουλμάνοι ναυτικοί το 1178». (2014)

«Δεν ξέρουν την ιστορία της Πόλης, αν ήξεραν δεν θα ‘χαν μούτρα να μιλήσουν, δεν θα γύριζαν έτσι με μεγεθυντικό φακό ανά χείρας». (2014. Μόνο που με μεγεθυντικό φακό στο χέρι γύριζε ο Σέρλοκ Χολμς, o δε φιλόσοφος Διογένης στην Αθήνα με φανό, όσο για τον αυτοκράτορα Ρωμανό Διογένη, αυτός υπέστη πανωλεθρία στο Μαντζικέρτ από τον Αλπ Ασλάν, αλλά δεν κρατούσε –απ’ όσο τουλάχιστον ξέρουμε– τίποτα)

«Αν οι Γερμανοί έχουν τον Γκαίτε, οι Ισπανοί έχουν τον Σωκράτη». (2014, διότι τι Σωκράτης τι Θερβάντες...)

Για τους Αρμενίους και τους Έλληνες

«Έχουν πει φοβερά πράγματα για μένα. Βγήκε κάποιος, με είπαν Γεωργιανό. Με έχουν πει πολύ χειρότερα, μέχρι και Αρμένιο. Αλλά δεν έχουμε (=έχω) ούτε εβραϊκή, ούτε αρμενική, ούτε –με συγχωρείτε και που το λέω– ελληνική ρίζα». (2011)

Για τον εθνικισμό

«Στις 16 ψηφίζω ΝΑΙ για ένα έθνος, μία σημαία, μία πατρίδα, ένα κράτος». (2017, παράφραση συνθήματος των Γκρίζων Λύκων).

«Η ανάρτηση δεύτερης σημαίας στο δημαρχείο του Κερκούκ πλάι στην εθνική του Ιράκ είναι μεγάλο λάθος. Και να ξέρουν αυτοί που την έβαλαν ότι προκαλούν διχασμό. Απευθύνομαι στην αυτόνομη κουρδική διοίκηση του Ιράκ: επανορθώστε το λάθος αυτό το συντομότερο. [...] Γιατί εμείς ως Τουρκία δεν συμφωνούμε με τη σαχλαμάρα ότι το Κερκούκ ανήκει στους Κούρδους. Είναι πόλη τόσο των Τουρκμένων και των Αράβων όσο και των Κούρδων. Μην μπαίνετε σε τέτοια παιγνίδια γιατί θα τα πληρώσετε ακριβά». (2017)

Σπούδασε νομικά σε Αθήνα και Cambridge. Έζησε νομαδικά με βάση του την Πόλη (2003-2015). Εκεί έγραψε δύο βιβλία για την Κωνσταντινούπολη και ένα για την Μικρά Ασία, ενώ συνεργάσθηκε με ελληνικά και ξένα έντυπα. Σήμερα συνεχίζει την νομαδική του ύπαρξη, με βάση την Αθήνα.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.