Η ενδοοικογενειακή βία στην περίοδο της καραντίνας

Με αφορμή την 25η Νοεμβρίου, παγκόσμια ημέρα εξάλειψης της βίας κατά των γυναικών, βλέπουμε τι συνέβη στη διάρκεια της καραντίνας του Μαρτίου και μαθαίνουμε πώς αντιδρούμε όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την έμφυλη βία, προς εμάς ή τους άλλους.
Χρόνος ανάγνωσης: 
9
'

«Μένουμε σπίτι, αλλά δεν μένουμε σιωπηλές» ήταν το σύνθημα που προέβαλε η Γενική Γραμματεία Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων (ΓΓΟΠΙΦ) στην πρώτη καραντίνα, που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2020.

Δεν ήταν καθόλου λίγες οι γυναίκες που αναγκάστηκαν, λόγω των περιορισμών που τέθηκαν για την ανάσχεση της πανδημίας, να μείνουν στο σπίτι με κάποιο άτομο –συνήθως τον σύντροφό τους– που ασκούσε πάνω τους κάποιου είδους βία. Από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ανέφεραν ότι οι κλήσεις γυναικών που ζητούσαν βοήθεια επειδή δέχονταν βία από τον σύντροφό τους αυξήθηκαν περίπου κατά 60% τον Απρίλιο του 2020 σε σχέση με το 2019 σε κάποια από τα κράτη μέλη του. Παράλληλα, εκτιμήσεις τόνιζαν ότι εάν το lockdown συνέχιζε για παραπάνω από έξι μήνες, θα προστίθονταν 31 εκατομμύρια επιπλέον υποθέσεις έμφυλης βίας σε όλον τον κόσμο.

Τον Μάιο συνεδρίασε στην Βουλή η ειδική μόνιμη επιτροπή ισότητας, νεολαίας και δικαιωμάτων του ανθρώπου με θέμα την ενδοοικογενειακή βία στην εποχή του κορονοϊού, όπου οι γυναικείες οργανώσεις κατέθεσαν την εμπειρία τους. Η αύξηση των περιστατικών έμφυλης ενδοοικογενειακής βίας καταγράφηκε και στην χώρα μας.

Οι κλήσεις στο SOS 15900

Ήδη από το 2011 λειτουργεί η γραμμή SOS 15900 από την ΓΓΟΠΙΦ, που δίνει τη δυνατότητα σε γυναίκες θύματα βίας ή άλλα πρόσωπα να επικοινωνήσουν με ειδικούς για να λάβουν ενημέρωση ή συμβουλές. Η γραμμή στελεχώνεται από ψυχολόγους, κοινωνιολόγους και κοινωνικούς ανθρωπολόγους. Τα περιστατικά που φτάνουν στη γραμμή είναι από βιασμούς, ενδοοικογενειακή βία και σεξουαλική παρενόχληση, μέχρι και σωματεμπορία.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της γραμμής, το δίμηνο της πρώτης καραντίνας τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας που καταγράφηκαν εκτοξεύτηκαν. Στα διμηνιαία ενημερωτικά δελτία που δημοσίευσαν, οι κλήσεις που αφορούσαν περιστατικά βίας τον Μάρτιο του 2020 ανέρχονταν στις 325, ενώ τον Απρίλιο σχεδόν τριπλασιάστηκαν αγγίζοντας τις 1.064. Τους επόμενους δύο μήνες που σιγά σιγά αίρονταν τα περιοριστικά μέτρα, μειώθηκε ο αριθμός τους, αλλά εξακολούθησαν να είναι πολλές.

Συνολικά σε σχέση με πέρυσι, όπως δείχνουν τα μέχρι τώρα δεδομένα της ΓΓΟΠΙΦ, οι κλήσεις αυξήθηκαν σημαντικά και πρέπει να σημειωθεί ότι εξακολουθούμε να διανύουμε περίοδο καραντίνας. Ακόμη δεν έχουν ξεκινήσει οι καμπάνιες ενημέρωσης του κοινού για την νέα αυτή φαση του «εγκλεισμού», επομένως αναμένεται ότι οι αριθμοί για όλο το 2020 ίσως αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Στο διάστημα 1/1/2019 έως 18/11/2019 η γραμμή δέχθηκε 5.310 κλήσεις, εκ των οποίων οι 4.103 αφορούσαν καταγγελίες περιπτώσεων έμφυλης βίας και οι 2.519 προέρχονταν από τα ίδια τα θύματα. Κατά το ίδιο διάστημα για το 2020, οι συνολικές κλήσεις ανέρχονταν στις 8.044, εκ των οποίων οι 5.561 αφορούσαν καταγγελίες περιπτώσεων έμφυλης βίας και στις 3.369 κάλεσαν τα ίδια τα θύματα.

Μπορεί να φαίνονται μικροί οι αριθμοί σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας, αλλά δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να λησμονούμε ότι σε τέτοιες καταστάσεις πάντα υπάρχει ο σκοτεινός αριθμός – περιστατικά τα οποία μένουν για πάντα στην αφάνεια, διότι ποτέ κανείς δεν μιλά γι' αυτά. Επομένως οι πραγματικοί αριθμοί της ενδοοικογενειακής έμφυλης βίας στην χώρα είναι πολύ μεγαλύτεροι.

Περιστατικά που σημειώθηκαν στην καραντίνα

«Αύξηση παρατηρούμε κάθε φορά σε περιόδους κρίσης ή σε χρονικά διαστήματα που το ζευγάρι περνάει πιο πολύ χρόνο μαζί, όπως για παράδειγμα στις γιορτές: τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, το καλοκαίρι, πάντα βλέπαμε αυτήν τη διαφορά. Υπάρχει όλη αυτή η τριβή και η καθημερινότητα, οπότε οι κακοποιητικές συμπεριφορές έρχονται πιο εύκολα στην επιφάνεια και τα κρούσματα της βίας αυξάνονται», μας αναφέρει η ψυχολόγος και σύμβουλος της γραμμής 15900 Εύη Λεζγή. Επιπλέον μας εξηγεί ότι το φαινόμενο εντάθηκε λόγω και των οικονομικών προβλημάτων που έφεραν τα περιοριστικά μέτρα, καθώς πολλοί έχασαν τη δουλειά τους, κάτι που οξύνει τέτοιες καταστάσεις.

«Δεν είναι ότι αυξήθηκε το ποσοστό των βίαιων ανδρών, δεν είναι ότι οι άνδρες έγιναν πιο βίαιοι επειδή περιορίστηκαν. Αλλά ένας άνδρας ο οποίος ήδη ήταν βίαιος με τη σύντροφο ή τη σύζυγό του, τώρα του είναι πολύ πιο εύκολο να πυροδοτηθεί λόγω της καθημερινότητας και της τριβής και να έχει πιο πολλά ξεσπάσματα. Ο ήδη βίαιος, γίνεται πιο βίαιος», τονίζει. Για το γεγονός ότι οι χρόνια κακοποιητικοί σύντροφοι άσκησαν πιο έντονες και πιο συστηματικές μορφές βίας κατα τη διάρκεια της καραντίνας μας πληροφορεί και το Κέντρο Διοτίμα, που προσφέρει νομική βοήθεια, δικαστική εκπροσώπηση και στήριξη στις γυναίκες για να αποδράσουν από την έμφυλη βία. Όπως υπογραμμίζουν, αυτό που τους έκανε εντύπωση είναι ότι παρακολούθησαν πολλές περιπτώσεις όπου οι γυναίκες επέλεξαν να φύγουν από το σπίτι τους (να μετακινηθούν σε κάποιο συγγενικό ή φιλικό σπίτι) και όταν σταμάτησε η ισχύς των περιοριστικών μέτρων αμέσως κίνησαν τις απαραίτητες νομικές ενέργειες για να απομακρυνθούν από το βίαιο περιβάλλον. Με αφορμή την πανδημία, από τον Απρίλιο εώς τον Οκτώβριο το κέντρο Διοτίμα σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίών ενεργοποίσε ένα πρόγραμμα παροχής δωρεάν νομικής βοήθειας σε θύματα ενδοοικογενειακής βίας, που αναμένεται να ξεκινήσει εκ νέου για την δεύτερη φάση του.

Η κ. Λεζγή εργάζεται στην γραμμή από τότε που δημιουργήθηκε και έχει ακούσει για πάρα πολλά –ακόμη και ακραία– περιστατικά όλα αυτά τα χρόνια. «Εμείς έχουμε παρατηρήσει όλα αυτά τα χρόνια ότι η βία κορυφώνεται και ποιοτικά. Αυτά που μας περιγράφουν είναι όλο και πιο βίαια: να κόβουν μια γυναίκα με γυαλιά, να σιδερώνουν κάποια με σίδερα, έχουμε ακούσει ό,τι μπορείτε να φανταστείτε». Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι δεν είναι λίγες οι φορές που η έμφυλη βία φτάνει στη γυναικοκτονία. Η πιο πρόσφατη περίπτωση είναι αυτή στη Μάνη, όπου 44χρονος δολοφόνησε με κυνηγετικό όπλο τη σύζυγό του. Για το 2020 στην χώρα έχουν καταγραφεί 10 γυναικοκτονίες.

Βία σε όλες τις μορφές της

Δεν μιλάμε όμως πάντοτε για σωματική βία. Η πιο δύσκολη και σημαντική, όπως αναφέρει η κ. Λεζγή, είναι η ψυχολογική βία που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες. Αυτή μπορεί να είναι χρόνια και ξεκινά όταν αρχίζουν να φοβούνται τον σύντροφό τους, εκείνος αρχίζει να τις ελέγχει, προσπαθεί να ασκήσει εξουσία πάνω τους, τις υποτιμά και επηρεάζει την αυτοεκτίμησή τους. Στην προηγούμενη καραντίνα, όπως μας λέει, υπήρξε σωματική βία αλλά εντόπισαν πάρα πολλές περιπτώσεις ψυχολογικής και λεκτικής βίας.

Η ΓΓΟΠΙΦ διαθέτει ένα δίκτυο 42 συμβουλευτικών κέντρων σε όλη την Ελλάδα. Επιπλέον, υπάρχουν 20 ξενώνες φιλοξενίας στις μεγάλες πόλεις που διατίθενται για προσωρινή παραμονή τριων μηνών σε επιζήσασες έμφυλης βίας ή γυναίκες που κινδυνεύουν να υποστούν βία και στα ανήλικα παιδιά τους. Η διεύθυνσή τους είναι απόρρητη προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια των γυναικών. Λόγω της καραντίνας έχει ενεργοποιηθεί έκτακτη φιλοξενία σε συνεργαζόμενα ξενοδοχεία για να καλυφθούν οι ανάγκες.

Για την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αυτό που έκανε μεγάλη εντύπωση στην κ. Λεζγή ήταν ότι τηλεφώνησαν πολλά παιδιά και έφηβοι. «Τα παιδιά και οι έφηβοι επειδή δεν είχαν σχολείο, δεν είχαν άλλες δραστηριότητες, ακούγαν αυτά τα οποία συνέβαιναν, ήταν μάρτυρες και έπαιρναν τηλέφωνο στη γραμμή. Αυτό που μου έκανε εντύπωση μέσα στην καραντίνα από περιστατικά ήταν ένα με μια έφηβη που πήρε τηλέφωνο από άλλο δωμάτιο του σπιτιού, γιατί ο μπαμπάς χτυπούσε τη μαμά της στο διπλανό δωμάτιο. Πήρε πολύ έντρομη και συναισθηματικά φορτισμένη και επαναλάμβανε συνέχεια “θέλω να φύγει ο μπαμπάς από το σπίτι, θέλω να φύγει ο μπαμπάς από το σπίτι”, το οποίο ήταν πάρα πολύ έντονο και για εμένα που το άκουγα» μας αναφέρει.

Παράλληλα, παρατηρήθηκε ακόμη μια κατάσταση: «Μπορεί ένα ζευγάρι να ήταν χωρισμένοι ή σε διάσταση λόγω βίας, να είχε γίνει και μήνυση, να είχαν γίνει όλα και να μην μένανε μαζί, αλλά επειδή είχαν παιδιά να έπρεπε ο σύζυγος να τα δει με βάση τις δικαστικές αποφάσεις. Στην προσπάθεια αυτή να δει τα παιδιά μπορεί να πήγαινε στο σπίτι, πάλι να ήταν βίαιος ή να πήγαινε στο σπίτι και να έλεγε “εγώ τώρα δεν φεύγω λόγω της απαγόρευσης της κυκλοφορίας”. Είχαμε πολλά τέτοια περιστατικά. Γυναίκες που βρίσκονταν ήδη σε ένα σημείο διάστασης ή διαζυγίου, εξαιτίας αυτής της δυσκολίας της μετακίνησης μπαίνουν πάλι σε όλην αυτήν την κακοποιητική κατάσταση».

Τέλος, κάτι επίσης που παρατηρήθηκε στη διάρκεια του εγκλεισμού ήταν οι κλήσεις που προέρχονταν από τρίτους, όπως μας λέει η κ. Λεζγή. Πήραν πολλοί γείτονες που αντιλαμβάνονταν ότι κάτι συνέβαινε στο διπλανό διαμέρισμα, γονείς που ανησυχούσαν για τα παιδιά τους, αδέρφια, συγγενείς και φίλοι που ήθελα να μάθουν πώς μπορούσαν να βοηθήσουν κάποιον από το περιβάλλον τους, που γνώριζαν ότι ήταν θύμα βίας.

Οι καταγγελίες στην αστυνομία

Το γεγονός ότι μια γυναίκα αποφασίζει να λάβει ψυχολογική στήριξη ή να ενημερωθεί για τα δικαιώματά της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα προβεί σε επίσημη καταγγελία του περιστατικού στην αστυνομία. Άλλωστε η κ. Λεζγή μας εξηγεί ότι η γραμμή σέβεται τους ρυθμούς κάθε γυναίκας, κι ενώ πάντα προτρέπουν την καταγγελία της βίας, όμως η κάθε μία θα πρέπει να δράσει όταν εκείνη νιώθει έτοιμη και το θελήσει.

Εγκλήματα ενδοοικογενειακής βίας που κατέγραψε η Ελληνική Αστυνομία την τελευταία τριετία (αφορούν κάθε μορφή βίας και προς οποιοδήποτε μέλος της οικογένειας)

Έτος Αριθμός εγκλημάτων
2017 3.930
2018 4.722
2019 5.220

Η Ελληνική Αστυνομία μας ενημέρωσε ότι δεν παρατηρήθηκε αύξηση των καταγγελιών κατα την περίοδο της καραντίνας, αν και ακόμα είναι νωρίς για να βγάλουμε συμπεράσματα για τα δεδομένα που καταγράφηκαν. Αυτή η διαφοροποίηση από τα δεδομένα της γραμμής sos15900, όπως μας εξηγεί η Ιωάννα Ροτζιώκου, εκπρόσωπος τύπου της αστυνομίας, οφείλεται στο ότι «για ένα θύμα είναι ενδεχομένως πολύ πιο εύκολο να σηκώσει το τηλέφωνο να μιλήσει σε κάποιον τηλεφωνικά, ειδικά αν η διαδικασία είναι απρόσωπη και ανώνυμη, παρά να πάρει το θάρρος και να έρθει στο αστυνομικό τμήμα να καταγγείλει το περιστατικό, διότι για να έρθει κάποιος να το καταγγείλει θα πρέπει να είναι αποφασισμένος. Θα πρέπει να υπερνικήσει τον φόβο του, την ανασφάλειά του, την ντροπή του, θα πρέπει να υπερκεράσει τον δισταγμό που ενδεχομένως νιώθει ή τον φόβο για τον κοινωνικό στιγματισμό. Εμείς προτρέπουμε τα θύματα να έρθουν και να μιλήσουν μαζί μας. Θα βρούνε ανταπόκριση από εμάς διότι πλέον οι αστυνομικοί είναι εκπαιδευμένοι».

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε;

«Όταν πέσει στην αντίληψη κάποιου ότι διαδραματίζεται ένα συμβάν βίας, παίρνει εκείνη τη στιγμή το 100. Όχι εμάς, η δική μας η γραμμή δεν είναι καταγγελτική. Θα πρέπει να πάρει το 100, όπου δέχονται καταγγελίες και ανώνυμα και επώνυμα, να δώσει τη διεύθυνση και έρχεται ένα περιπολικό για να το διερευνήσει» λέει η κ. Λεζγή.

Αν μια γυναίκα δέχεται βία, η ψυχολόγος συμβουλεύει:

  • Να μην είναι καθόλου ανεκτική σε οποιαδήποτε μορφή βίας
  • Να αναζητήσει εξειδικευμένη βοήθεια
  • Να το επικοινωνήσει στο φιλικό και συγγενικό της περιβάλλον
  • Να μην το κρύβει

Συμβουλές έχει δημοσιοποιήσει και η Ελληνική Αστυνομία, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε μορφή βίας διώκεται από τον νόμο. Συγκεκριμένα η ενδοοικογενειακή καλύπτεται από τις διατάξεις του νόμου 3500/2006:

  • Καλέστε το 100
  • Αν δεν μπορείτε να μιλήσετε, στείλτε γραπτό μήνυμα (sms) στο 100, με: Ακριβή διεύθυνση, Ονοματεπώνυμο, Είδος επείγουσας ανάγκης (π.χ. «κινδυνεύει η ζωή μου», «δέχομαι βία από τον/τη σύζυγό μου»)
  • Εάν δεν μπορείτε εσείς να επικοινωνήσετε με το 100, ζητήστε από κάποιον άλλον να ειδοποιήσει τις Αρχές για εσάς (π.χ. από κάποιον οικείο ή τον γιατρό σας)
  • Αναζητήστε ιατρική περίθαλψη και πείτε στον γιατρό όλη την αλήθεια
  • Υποβάλλετε μήνυση στο πλησιέστερο Αστυνομικό Τμήμα
  • Για κατευθύνσεις και οδηγίες, τηλεφωνήστε ή στείλτε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail) στις Υπηρεσίες Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας της Ελληνικής Αστυνομίας, που βρίσκονται σε όλη την επικράτεια
  • Καλέστε τη γραμμή SOS 15900 της Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων, που απευθύνεται σε γυναίκες, για ψυχοκοινωνική στήριξη, νομική συμβουλευτική και φιλοξενία σε ξενώνες.
  • Αν δεν είναι εύκολο για μια γυναίκα που βρίσκεται σε ένα σπίτι με τον θύτη της να αναζητήσει βοήθεια καλώντας στη γραμμή, μπορεί να στείλει και email στο [email protected]

Επίσης, κατα το πρώτο κύμα της πανδημίας δημιουργήθηκε ο παγκόσμιος κωδικός «Μάσκα 19», που διακινήθηκε έντονα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σύμφωνα με τον κωδικό, για τον οποίον είναι ενήμεροι οι Έλληνες φαρμακοποιοί, μια γυναίκα-θύμα μπορεί να επισκεφθεί ένα φαρμακείο και να αναφέρει στον φαρμακοποιό της το «Μάσκα-19», ώστε εκείνος να βοηθήσει, είτε φέρνοντάς την σε επικοινωνία με έναν αρμόδιο φορέα είτε κρατώντας τα στοιχεία της, ώστε αρμόδιοι φορείς να επικοινωνήσουν μαζί της. Στην Ελλάδα από τη γραμμή 15900 καταγράφηκε μόνο ένα περιστατικό που προερχόταν από φαρμακοποιό.

Όπως εξηγεί η κ. Λεζγή, τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας στην Ελλάδα ήταν ανέκαθεν πολλά, επειδή η ελληνική είναι μια παραδοσιακή κοινωνία που εξακολουθεί να έχει βαθιά ριζωμένα μέσα της στερεότυπα που επεκτείνονται στους ρόλους των δύο φύλων. Το σημαντικό είναι όμως ότι ο κόσμος πλέον έχει ευαισθητοποιηθεί, όπως παρατηρούν, και πλέον αντιδρά, προσπαθεί να βοηθήσει και παρεμβαίνει, όπως μπορεί ο καθένας. Μάλιστα η κ. Λεζγή αναφέρει ότι ένα πολύ σημαντικό βήμα το οποίο αναγνωρίζουν από την πολιτεία είναι η δημιουργία μιας εξειδικευμένης υπηρεσίας στην Ελληνική Αστυνομία για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας. Μπορεί να συνέβη μόλις πέρυσι, όμως η ίδια το θεωρεί αναγκαίο, αφού οι δικές της εμπειρίες του παρελθόντος έδειξαν ότι δεν έλειπαν τα περιστατικά που οι ίδιοι οι αστυνομικοί αποθάρρυναν τις γυναίκες να καταγγείλουν τα περιστατικά. Τα τελευταία χρόνια όμως, η αντιμετώπισή τους έχει βελτιωθεί σημαντικά.

 

Φέτος η Παγκόσμια Ημέρα Εξάλειψης της Βίας κατά των Γυναικών των Ηνωμένων Εθνών έχει σύνθημα «Orange the World» και ξεκινά από σήμερα δράσεις για 16 μέρες. H έναρξη θα γίνει στις 5 μ.μ. στο YouΤube.

Εικόνα tsaliki
Γεννήθηκε στο Μπαρκισιμέτο της Βενεζουέλας το 1996. Είναι απόφοιτη του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στο ΕΚΠΑ όπου εισήχθη με την ελπίδα να μάθει τι εστί δημοσιογραφία. Ασχολείται κατά καιρούς με το βίντεο και την φωτογραφία.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.