Προοδευτική συμμαχία και ψήφος τακτικής στη Βρετανία

Στις πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές της 8ης Ιουνίου, η μόνη ελπίδα που προωθείται απέναντι στους Τόρηδες της Τερέζα Μέι είναι μια «προοδευτική συμμαχία». Γύρω από την ιδέα έχει ξεπηδήσει πληθώρα διαδικτυακών πρωτοβουλιών με στόχο το συντονισμό της λεγόμενης «ψήφου τακτικής». Πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι αυτή και τι θα φέρει η επόμενη μέρα των εκλογών για τον προοδευτικό χώρο στη Βρετανία;
Χρόνος ανάγνωσης: 
14
'
Διαδηλωτές ζητούν από την Τερέζα Μέι να μην θέσει σε νέα ψηφοφορία τον νόμο περί κυνηγιού αν εκλεγούν οι συντηρητικοί, Λονδίνο, 29 Μαΐου 2017. [JUSTIN TALLIS / AFP]

Το 2001 καθιερώθηκε από το βρετανικό κοινοβούλιο ο θεσμός του «επίσημου καλλιτέχνη των εκλογών». Φέτος η τιμή δόθηκε στην Κορνήλια Πάρκερ, γνωστή για έργα της στα οποία αποσυρναμολογεί αντικείμενα για να επαναφέρει με νέα μορφή: ένας αχυρώνας μεταμορφώθηκε στο σπίτι του «Ψυχώ», μια αποθήκη ανατινάχθηκε και εκτέθηκε στην Tate με τα θραύσματά της να αιωρούνται, η Magna Carta έγινε κέντημα δια χειρός Έντουαρντ Σνόουντεν και άλλων 200 ζωντανών συμβόλων. Όπως λέει, «ειδικεύομαι στο να ανασταίνω πράγματα που έχουν εξοντωθεί».

Δεν έχεις χρόνο να διαβάσεις; Πάτα εδώ!

Eνώ την ημέρα την προκήρυξης των εκλογών οι Συντηρητικοί ήταν 23 μονάδες μπροστά από τους Εργατικούς, η καμπάνια πόλωσης της Μέι, το τρομοκρατικό χτύπημα στο Μάντσεστερ και η αναδίπλωσή της σε καίρια ζητήματα όπως το ασφαλιστικό, έχουν μειώσει τη διαφορά στο 5%. Συγχρόνως, το σκληρά πλειοψηφικό σύστημα που αποτρέπει την ανάδειξη μικρότερων κομμάτων έχει δώσει εκκίνηση σε μια πληθώρα κινημάτων με στόχο να αναχαιτίσουν το «μπλε τσουνάμι» και το σκληρό Brexit μέσω της λεγόμενης ψήφου τακτικής. Οι καμπάνιες διεξάγονται στο ίντερνετ και τα σόσιαλ μίντια, όμως λίγοι πιστεύουν ότι η έκβαση θα είναι διαφορετική από παρόμοιες πρωτοβουλίες στο παρελθόν. Φαίνεται ότι ο λαός θα στραφεί και πάλι στα παραδοσιακά δύο κόμματα, είτε τους Συντηρητικούς (σύμφωνα με τα δεδομένα του Απριλίου) είτε τους Eργατικούς (πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις), ενώ προβλέπεται αφανισμός του UKIP.

Η επιλογή έχει ενδιαφέρον γιατί είναι σίγουρο ότι κάποια αναδιάταξη της πολιτικής «ύλης» θα συντελεστεί ως αποτέλεσμα της ψήφου στις 8 Ιουνίου –όχι τόσο από την πλευρά των νικητών που εκτός απροόπτου θα είναι οι Τόρηδες της Τερέζα Μέι, αλλά κυρίως από την πλευρά των ηττημένων, του ευρέως κεντροαριστερού τόξου.

Οι παίκτες

Η επέλαση των Συντηρητικών ξεκίνησε με την αιφνίδια νίκη τους στις βουλευτικές εκλογές του 2015, συνεχίστηκε με την επικράτηση του Brexit (παρά την εσωτερική διαταραχή που αυτή έφερε στο κόμμα) και επισφραγίστηκε με ευρεία επικράτηση στις δημοτικές εκλογές.

Την παραμονή της προκήρυξης των εκλογών, οι Τόρηδες περνούσαν τους Εργατικούς έως και 23% και προφανώς οι σχετικές δημοσκοπήσεις συνέβαλαν στην «επιφοίτηση» που είχε η Μέι στη διάρκεια ενός πασχαλινού περιπάτου να κηρύξει πρόωρες εκλογές. Στο προβάδισμα φαίνεται να έπαιζε ρόλο η προσωπική απήχηση της ίδιας, που υπερβαίνει τη δημοτικότητα του κόμματός της σε κρίσιμες περιφέρειες, αλλά και η απορρόφηση ψηφοφόρων από το ευρωσκεπτικιστικό UKIP στον απόηχο του Brexit.

Οι Εργατικοί, διχασμένοι ήδη από πριν το δημοψήφισμα εξαιτίας της εκλογής του αριστεριστή Τζέρεμι Κόρμπιν στην ηγεσία τους, πλέον μετά βίας διατηρούν την ενότητα τους. Πολλοί αρνούνται να συγχωρήσουν στον Κόρμπιν την αμφιλεγόμενη στάση που τήρησε στο δημοψήφισμα. Το κόμμα βρίσκει απήχηση κυρίως μέσα από τις κοινωνικές του πολιτικές, αλλά λίγοι μέχρι πρόσφατα πίστευαν ότι μπορεί να ανακτήσει το χαμένο έδαφος μέχρι τις εκλογές. Αν τελικά η ήττα αποδειχθεί καταστροφική, μετά τις εκλογές αναμένεται να αναζωπυρωθεί το θέμα της ηγεσίας και της ταυτότητας του κόμματος, με απρόβλεπτα αποτελέσματα, μια και ο Κόρμπιν έχει φανεί μέχρι στιγμής ανθεκτικός στις εσωτερικές προκλήσεις.

Τρίτο κόμμα σε έδρες στις εκλογές του 2015 αναδείχθηκαν για πρώτη φορά οι Σκωτσέζοι Εθνικιστές (SNP). Η αρχηγός του κόμματος Νίκολα Στέρτζον βασίζεται στη φιλοευρωπαϊκή στάση των Σκωτσέζων στο δημοψήφισμα του Brexit για να ξανανοίξει τη συζήτηση για δημοψήφισμα ανεξαρτησίας.

Οι μεγάλοι χαμένοι των προηγούμενων βουλευτικών εκλογών ήταν οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες (Liberal Democrats ή Lib Dems) που το 2015, αν και παρέμειναν τρίτοι σε ποσοστό ψήφων, έχασαν 49 από τις 57 έδρες τους. Το πείραμα της συγκυβέρνησης με τους Συντηρητικούς τους κόστισε ακριβά, καθώς αναγκάστηκαν να πάνε ενάντια σε πάγιες θέσεις τους. Στο δημοψήφισμα του Brexit ήταν από τα λίγα κόμματα που τάχθηκαν ευθέως ενάντια στην αποχώρηση από την ΕΕ. Τώρα ποντάρουν σε αυτή τους τη θέση για να ξαναχτίσουν τη βάση τους αντλώντας από το 48% που ψήφισε υπέρ του Bremain. Όμως οι δημοσκοπήσεις δείχνουν τα πράγματα αλλιώς.

Στη φιλοευρωπαϊκή ψήφο ποντάρουν και οι Πράσινοι, με μία μόνο έδρα στο κοινοβούλιο και 3,8% της ψήφου στις προηγούμενες εκλογές.

Πρόσφατη έρευνα της YouGov για τους Times δείχνει ότι το Brexit μάλλον δε θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα σε αυτή την αναμέτρηση. Σημαντικό ποσοστό από αυτούς που ψήφισαν υπέρ της παραμονής φαίνονται να έχουν αποδεχτεί το αποτέλεσμα και θέλουν να «τελειώνει η υπόθεση» της αποχώρησης με τον ομαλότερο δυνατό τρόπο –η ομάδα βαφτίστηκε «Re-Leavers» και θεωρείται ότι συρρικνώνει σημαντικά το πεδίο δράσης για τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα.

Όταν προκηρύχτηκαν οι εκλογές, η αντιπολίτευση φαινόταν να έχει εξανεμιστεί. Όμως το πολύνεκρο τρομοκρατικό χτύπημα στο Μάντσεστερ στις 22 Μαΐου συνέπεσε με αλυσιδωτές αναδιπλώσεις στην προεκλογική καμπάνια των Συντηρητικών, κάτι που φαίνεται να τους έχει κοστίσει μεγάλο μέρος από το ισχυρό προβάδισμα, που πλέον αποτυπώνεται στο μόλις 5%.

Μέσα σε αυτό το εξελισσόμενο σκηνικό, ενδιαφέρον έχουν μια σειρά από πρωτοβουλίες από το φιλοευρωπαϊκό και τον προοδευτικό χώρο, που υπόσχονται δημιουργική ανασυγκρότηση. Κάπως σαν μια εικαστική παρέμβαση της Πάρκερ, δηλαδή. Πόσο εφικτή είναι όμως αυτή;

Το “χαλασμένο” εκλογικό σύστημα

«Ξέρω ότι υπάρχει πολύς κόσμος που δε θέλει άλλη μια κυβέρνηση Τόρηδων,» εξήγησε πρόσφατα η Μπέκι Σνόουντεν, ιδρύτρια του Tactical2017.com, που σκοπό έχει την συνένωση όλων ενάντια στους Συντηρητικούς, «αλλά χάρη στο χαλασμένο μας εκλογικό σύστημα χρειάζονται μόλις το 36% της ψήφου για να πάρουν την πλειοψηφία των εδρών» (αυτό ακριβώς έγινε το 2015).

Τι εννοεί όταν χαρακτηρίζει «χαλασμένο» το εκλογικό σύστημα; Το βρετανικό κοινοβούλιο εκλέγεται με το σύστημα “first-past-the-post”, που μεταφράζεται ως «ο πρώτος που κόβει το νήμα κερδίζει». Κάθε εκλογική περιφέρεια εκλέγει έναν μόνο βουλευτή, άρα μόνο το πρώτο κόμμα σε κάθε περιφέρεια εκπροσωπείται στο κοινοβούλιο.

Όπως επισημαίνει η ομάδα πίεσης Electoral Reform Society που μάχεται υπέρ της αναθεώρησης του εκλογικού συστήματος, το σκληρά πλειοψηφικό σύστημα αποτρέπει την ανάδειξη μικρότερων κομμάτων σε εθνικό επίπεδο. Ευνοεί κόμματα με μεγάλη γεωγραφική συγκέντρωση ψηφοφόρων (όπως τοπικά κόμματα στην Σκωτία ή τη Βόρεια Ιρλανδία) ενώ αδικεί κόμματα με σημαντική εθνική απήχηση αλλά ομοιόμορφα κατανεμημένη εκλογική βάση. Ένα κόμμα όπως το UKIP με 3,88 εκατ. ψήφους (12,7%) στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2015 κέρδισε μόλις 1 έδρα (0,2% των 650 εδρών!), ενώ οι Βορειοϊρλανδοί Ενωτιστές (DUP) και οι Σκωτσέζοι Εθνικιστές (SNP), κόμματα με περιορισμένη γεωγραφικά βάση και ατζέντα, χρειάστηκαν 23.000 και 26.000 ψήφους αντίστοιχα για κάθε έδρα που κέρδισαν.

Από τα παραδοσιακά μεγάλα κόμματα, οι Συντηρητικοί πήραν μια έδρα ανά 34.000 ψήφους, οι Εργατικοί ανά 40.000 ενώ οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες για κάθε έδρα χρειάστηκαν 299.000 ψήφους (εμφανώς μεγάλη διαφορά για το τρίτο σε ψήφους κόμμα).

Το πρώτο κόμμα λοιπόν χρειάζεται σχετικά μικρό συνολικά ποσοστό ψήφων για να πιάσει πάνω από το 50% των εδρών στο κοινοβούλιο και να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Ως μέτρο σύγκρισης (αν και δύσκολα συγκρίνονται τα δύο συστήματα), στο ισχύον ελληνικό σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής το πρώτο κόμμα χρειάζεται μεταξύ 36% και 40% για αυτοδυναμία (ανάλογα με το ποσοστό της ψήφου που θα λάβουν τα κόμματα που μένουν εκτός Βουλής).

Το αίτημα της αναθεώρησης του εκλογικού συστήματος αναβιώνει κατά καιρούς στη Βρετανία, κυρίως όταν την κυβέρνηση στηρίζουν μικρότερα κόμματα που είναι οι φυσικοί υπέρμαχοι της αναλογικότητας. Το 2011 οι Συντηρητικοί ενέδωσαν στο αίτημα των Φιλελεύθερων Δημοκρατών με τους οποίους συγκυβερνούσαν, και διακήρυξαν δημοψήφισμα προσφέροντας ένα εναλλακτικό, πιο αναλογικό σύστημα. Μόνο ένας στους τρεις ψηφοφόρους στήριξε το εναλλακτικό σύστημα, κι έτσι το θέμα παραμερίστηκε.

Στην τωρινή συγκυρία στα μικρότερα κόμματα μένει η λύση των συμμαχιών και στους πολίτες η λύση της λεγόμενης «ψήφου τακτικής».

Η ψήφος τακτικής: Προοδευτική ανασυγκρότηση, ανάχωμα στο μπλε τσουνάμι ή «ρέκβιεμ για ηττημένους»;

Ψήφος τακτικής σημαίνει «αντί να ψηφίσω το κόμμα που υποστηρίζω ιδεολογικά, ψηφίζω κόμμα δεύτερης επιλογής που έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει την περιφέρεια μου». Χρησιμοποιείται κυρίως σε περιπτώσεις που ο ψηφοφόρος θέλει να αποτρέψει τη νίκη ενός τρίτου κόμματος. Με άλλα λόγια, βάζει σε πράξη «το μη χείρον βέλτιστον».

Όπως είναι λογικό, η πρακτική αυτή προωθείται από συγκροτημένα κόμματα όταν θέλουν να επιτύχουν έναν κοινό στόχο που δεν είναι εφικτός από κάθε ένα κόμμα μόνο του, όταν δηλαδή τα συμφέρει να αθροίσουν τις δυνάμεις τους απέναντι σε έναν «κοινό εχθρό». Δεν είναι όμως προνόμιο του οργανωμένου πολιτικού χώρου, και παρόμοιες πρωτοβουλίες μπορούν να προέλθουν και από την κοινωνία των πολιτών ή από οργανώσεις με συγκεκριμένες ατζέντες.

Η αυξημένη δημοσιότητα που αποκτά τα τελευταία χρόνια η ψήφος τακτικής μπορεί να αποδοθεί γενικά στην προοδευτικά αυξανόμενη δημοφιλία των μικρότερων κομμάτων και την εξασθένιση της κομματικής ταυτότητας ως μέσο πολιτικής έκφρασης (“the end of the party” όπως το χαρακτήρισε συντηρητικός σχολιαστής). To1900 το 99% των Bρετανών ψηφοφόρων επέλεγε ένα από τα τρία μεγάλα κόμματα, και το ποσοστό αυτό έμεινε σταθερό για πάνω από έναν αιώνα (95% το 2005). Η ρήξη ήρθε το 2015 όταν το ποσοστό έπεσε στο 77%, δηλαδή το 23% των ψηφοφόρων ψήφισαν μικρότερα κόμματα. Όταν τα παραδοσιακά κόμματα αρχίζουν να φαντάζουν σαν αναχρονιστικά ζόμπι ή παρουσιάζονται ρήγματα στο πολιτικό σκηνικό όπως αυτό του Brexit, η ψήφος τακτικής δίνει (θεωρητικά τουλάχιστον) δίοδο για την έκφραση πολιτικής βούλησης σε θέματα που καίνε τους πολίτες, ακόμα κι αν αυτοί δεν ταυτίζονται με συγκεκριμένους ιδεολογικούς χώρους ή μηχανισμούς.

Από τις επίσημες κομματικές πρωτοβουλίες είναι πλέον φανερό ότι δεν πρέπει να περιμένουμε πολλά. Ήδη από την επομένη της προκήρυξης των εκλογών, οι Εργατικοί και οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες απέρριψαν πρόταση των Πράσινων για δημιουργία προοδευτικής συμμαχίας ενάντια στους Συντηρητικούς. Από τα κόμματα της προτεινόμενης προοδευτικής συμμαχίας, μόνο οι Πράσινοι έχουν δείξει την απαιτούμενη “αυτοθυσία”, έχοντας αποσύρει μονομερώς τους υποψηφίους του από 31 εκλογικές περιφέρειες για να στηρίξουν προοδευτικούς υποψηφίους άλλων κομμάτων (την ίδια πρακτική έχει υιοθετήσει το UKIP ενάντια στους Συντηρητικούς). Σε αντίθεση, οι Εργατικοί και οι Φιλελεύθεροι έχουν φανεί πιο “ιδιοτελείς”, μη παραχωρώντας παρά ελάχιστες θέσεις.

Ενδεικτική είναι η θέση ανώνυμου εκπροσώπου των Lib Dems που δήλωσε σε ανύποπτο χρόνο πως είναι «καλοδεχούμενη η ψήφος τακτικής ενάντια στο σκληρό Brexit, γιατί αυτό σημαίνει ψήφο για τους Lib Dems». Mε άλλα λόγια, στηρίζουμε ψήφο τακτικής, αρκεί να μας ευνοεί κομματικά.

Σε κάποιες περιφέρειες τα τοπικά κομματικά στελέχη έχουν αντιδράσει στην άρνηση για συνεργασία που επιβάλλεται από την κορυφή, είτε απορρίπτοντας τους προτεινόμενους υποψηφίους, είτε αμφισβητώντας έμμεσα το κέντρο, και επικεντρώνουν τις προεκλογικές τους δυνάμεις αποκλειστικά στη υποστήριξη υποψηφίων που δεν αντιτάσσονται σε άλλους προοδευτικούς.

Οι καμπάνιες

Ήταν ζήτημα μερικών ωρών από τη διακήρυξη των πρόωρων εκλογών από την Τερέζα Μέι το πρωινό της 18ης Απριλίου, μέχρι να εμφανιστεί το πρώτο τουίτ. «Θέλεις να αποτρέψεις το σκληρό Brexit; Κάνε κλικ εδώ για να δεις ποιον να ψηφίσεις». Ή: «Δες ποιον να ψηφίσεις για να σταματήσεις τους Τόρις». Μια σειρά από παρόμοιες προτροπές συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Πίσω από αυτά τα μηνύματα βρίσκονται μια σειρά από πρωτοβουλίες, από τις οποίες μπορούμε να αναφέρουμε μερικές ενδεικτικά.

Η διακομματική φιλοευρωπαϊκή πλατφόρμα Open Britain, κληρονόμος της καμπάνιας του Remain, έχει την στήριξη ονομάτων όπως του Τόνι Μπλερ. Δηλωμένη αποστολή της είναι η εκδίωξη των βουλευτών που στήριξαν το Brexit, ανεξαρτήτου κόμματος. Έχουν καταρτίσει μια λίστα με έδρες-στόχους όπου ο εγκαθήμενος είναι υποστηρικτής του Brexit, και μια δεύτερη με περιφέρειες που αντιπροσωπεύονται από φιλοευρωπαίους. Στόχος τους είναι ένα όσο το δυνατόν πιο «φιλοευρωπαϊκό» κοινοβούλιο ώστε να μπορέσει να επηρεάσει τη διαπραγμάτευση για να αποτρέψει την άνευ συμφωνίας ρήξη με την ΕΕ (το λεγόμενο «σκληρό Brexit»). Καλούν τους ψηφοφόρους όχι μόνο να ψηφίσουν αναλόγως, αλλά και να στηρίξουν την καμπάνια σε γειτονικές περιφέρειες (στη Βρετανία υπάρχει ακόμα η παράδοση του “doorstepping” όπου απλά μέλη κομμάτων αλλά και οι ίδιοι οι υποψήφιοι γυρνάνε πόρτα-πόρτα στις γειτονιές για να προσεγγίσουν τους ψηφοφόρους σε πρώτο πρόσωπο). Η ενότητα της ομάδας λύγισε μπροστά στην κομματική ταυτότητα, όταν επιφανή Συντηρητικά μέλη αρνήθηκαν να υποστηρίξουν καμπάνια ενάντια σε κομματικούς συναδέλφους τους.

Αντίστοιχη καμπάνια εκτός κομματικών μηχανισμών έχει ξεκινήσει η Τζίνα Μίλερ, επιχειρηματίας που έγινε γνωστή όταν ανάγκασε την κυβέρνηση της Μέι μέσω δικαστικής προσφυγής να ζητήσει τη συναίνεση του κοινοβουλίου για να εκκινήσει τη διαδικασία της εξόδου από την ΕΕ. Η καμπάνια Best for Britain συγκεντρώνει χρήματα μέσω crowdfunding για την στήριξη επιλεγμένων φιλοευρωπαίων βουλευτών.

Άλλες καμπάνιες κινούνται στον άξονα συντηρητικοί-προοδευτικοί, όπως η Tactical 2017, που ξεκίνησε από ένα spreadsheet στο Google που δημοσιοποιήθηκε μέσω Twitter από την 28χρονη Μπέκι Σνόουντεν και έγινε ιστοσελίδα μέσω crowdsourcing χρόνου από προγραμματιστές. Πραγματικό παιδί των κοινωνικών δικτύων, το σάιτ καλεί το χρήστη να εισάγει τον ταχυδρομικό του κώδικα για να δεχτεί συμβουλή πώς να ψηφίσει στη συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια προκειμένου να «σταματήσει τους Τόρις».

Θα είναι τα πράγματα διαφορετικά αυτή τη φορά;

Απέναντι στους λάτρεις της τεχνολογίας, όμως, υπάρχουν οι σκεπτικιστές. Ο Ντέιβιντ Κάουλιγκ, βετεράνος πολιτικός αναλυτής του BBC, πρώην σύμβουλος των Εργατικών και ερευνητής στο Kings College του Λονδίνου, αποδίδει το θόρυβο στα ΜΜΕ γύρω από την ψήφο τακτικής σε «εμμονή των Λονδρέζων και των πιτσιρικάδων που αναλώνουν το χρόνο τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πόσοι όμως από αυτούς θα πάνε να ψηφίσουν; Σημασία στις εκλογές θα έχει η ψήφος στην κάλπη και όχι το like στο Facebook».

Ο Κάουλιγκ χαρακτηρίζει την ψήφο τακτικής ως «ρέκβιεμ για ηττημένους». Δεν υπάρχει γενική συναίνεση για το κατά πόσο επηρέασε ιστορικά η ψήφος τακτικής το εκλογικό αποτέλεσμα στη Βρετανία και πόσο θα αποδώσει σε αυτή την αναμέτρηση. Υπάρχουν αυτοί που της αποδίδουν σημαντικό ρόλο στην καθοριστική νίκη των Εργατικών του Τόνι Μπλερ το 1997, μέσω της προσέλκυσης ψήφων από τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες με τη σιωπηλή υπόσχεση μελλοντικής συμμαχίας. Άλλοι θεωρούν ότι με ελάχιστες εξαιρέσεις σε συγκεκριμένες έδρες οι ψηφοφόροι θέλησαν απλά να απαλλαγούν από τους Συντηρητικούς που είχαν φτάσει στο ναδίρ της δημοτικότητας τους ύστερα από 18 χρόνια διακυβέρνησης.

Παρόλα αυτά, έχουν μείνει στην ιστορία περιπτώσεις όπως η έδρα του Τάτον, όπου Εργατικοί και Φιλελεύθεροι υποχώρησαν για να στηρίξουν τον ανεξάρτητο πρώην ανταποκριτή του BBC Στίβεν Μπελ ενάντια στον τότε υπόδικο για δωροδοκία Συντηρητικό Νιλ Χάμιλτον. Ή του Συντηρητικού υπουργού Μάικλ Πορτίλο που έχασε προβάδισμα 15.000 ψήφων από τον νεαρό τότε Εργατικό βουλευτή Στίβεν Τουίγκ με την υποστήριξη Φιλελεύθερων ψηφοφόρων, ίσως η πιο εμβληματική στιγμή των εκλογών του 1997. Πιο πρόσφατα, στις εκλογές για την αναπλήρωση της έδρας του Ρίτσμοντ, οι Εργατικοί αποσύρθηκαν και παρότρυναν τους ψηφοφόρους τους να δώσουν την ψήφο τους στους Φιλελεύθερους προκειμένου να ηττηθεί ο «κοινός εχθρός», ο Συντηρητικός Ζακ Γκόλντσμιθ. Αυτές τις θεαματικές ανατροπές επικαλούνται οι υποστηρικτές της ψήφου τακτικής στις καμπάνιες τους.

Πράγματι, ίσως αυτή τη φορά το ενδιαφέρον για τέτοιες πρακτικές να έχει φτάσει σε νέο ζενίθ. Πρόσφατη δημοσκόπηση για λογαριασμό της εφημερίδας Independent βρήκε ότι ένας στους τρεις ψηφοφόρους είναι διατεθειμένος να ψηφίσει τακτικιστικά προκειμένου να φρενάρει την πιο σκληρή εκδοχή του Brexit που προωθούν οι Συντηρητικοί. Αν το ποσοστό αυτό επιβεβαιωθεί στις κάλπες θα είναι πρωτοφανές για τα Βρετανικά χρονικά. Η δημοσκόπηση British Election Study, η οποία διενεργείται μετά τις εκλογές εδώ και 50 χρόνια προκειμένου να αποτυπώσει το σκεπτικό των ψηφοφόρων, δείχνει ότι από το 1992 το ποσοστό των ψηφοφόρων που δηλώνει ότι ψήφισε τακτικιστικά παραμένει σταθερό στο περίπου 8%.

Όμως, πάλι λόγω του εκλογικού συστήματος, για να πιάσει τόπο η ψήφος τακτικής πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε περιφέρεια που μπορεί να ορίσει τον νικητή. Και εδώ οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Ο Κάουλιγκ υπενθυμίζει ότι μακροπρόθεσμα το 70% των εδρών στο βρετανικό κοινοβούλιο δεν αλλάζει κομματικά χέρια (οι λεγόμενες «ασφαλείς» έδρες). Άρα, η όποια ψήφος τακτικής μπορεί να επιδράσει δυνητικά μια μερίδα μόνο από το υπόλοιπο 30%.

Με βάση τα εκλογικά αποτελέσματα του 2015, η προοδευτική πλατφόρμα Compass εντόπισε 100 εκλογικές περιφέρειες όπου η το άθροισμα των προοδευτικών ψήφων υπερτερούν ή πλησιάζουν την ψήφο των συντηρητικών. Αν και ο στόχος αυτός φαίνεται εκ πρώτης όψεως εφικτός, πρόσφατη στοχευμένη έρευνα της YouGov προσγειώνει τις προσδοκίες. Και αυτό γιατί οι ομάδες με τη μεγαλύτερη ροπή προς την ψήφο τακτικής είτε βρίσκονται σε «ασφαλείς» έδρες, οπότε η ψήφος τους δε θα είναι καθοριστική, είτε ανήκουν σε ομάδες που παραδοσιακά έχουν μεγάλα ποσοστά αποχής, όπως για παράδειγμα οι νέοι.

Ο Δρ. Διονύσης Δημητρακόπουλος, επίκουρος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Birkbeck College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και ενεργός συμμέτοχος σε καμπάνιες doorstepping, εξηγεί: «Οι νέοι ψηφοφόροι έχουν λιγότερο αναπτυγμένη την κομματική ταυτότητα. Νιώθουν πιο άνετοι να διαχειρίζονται πολλαπλές ταυτότητες και δεν καθορίζονται εύκολα από «οπαδικές» ετικέτες. Αυτό όμως που βλέπω και άμεσα με τους φοιτητές μου (σπουδαστές πολιτικών επιστημών και άρα εξ ορισμού πιο πολιτικά συνειδητοποιημένοι από το μέσο όρο) είναι ότι δεν εκφράζονται απαραίτητα στην κάλπη».

Επιπλέον, πολλοί ψηφοφόροι 18-24 ετών δεν είναι καν εγγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους, καθώς χάρη σε μια πρόσφατη αλλαγή στην εκλογική νομοθεσία δεν εγγράφονται αυτόματα από την οικογένεια ή το εκπαιδευτικό ίδρυμα όπου φοιτούν, όπως γινόταν παλιότερα. Γι’ αυτό και τα κινήματα του προοδευτικού χώρου (και όχι μόνο) έχουν επιδοθεί σε κυνήγι νέων ψηφοφόρων ήδη από την καμπάνια του Brexit. Την εβδομάδα πριν κλείσει η προθεσμία για εγγραφή, μισό εκατομμύριο νέων συμπλήρωσαν την αίτηση. Οι καμπάνιες τώρα εστιάζονται στο να πείσουν την νεολαία να φτάσει στις κάλπες στις 8 Ιουνίου.

Oι διαδικτυακές τακτικιστικές καμπάνιες φαίνονται να έχουν περιορισμένη απήχηση ακόμα και με τα μέτρα και σταθμά των social media, παρά την κάλυψη που έχουν λάβει στα ΜΜΕ. Την 1η Ιουνίου, μία εβδομάδα πριν τις κάλπες, το Best for Britain είχε συγκεντρώσει από 12.655 δωρητές 405.850 στερλίνες, λίγο κάτω από τον στόχο των 425.000 στερλινών. Το Tactical 2017 είχε κοινοποιηθεί 193.000 φορές στο Facebook, ενώ είχε συγκεντρώσει μόλις 3.600 likes στο Facebook και 3.900 followers στο Twitter. Σε μέσα όπου οι χρήστες συνηθίζουν να μοιράζουν απλόχερα την εύνοιά τους, τα νούμερα αυτά μοιάζουν απογοητευτικά, πόσο μάλλον αν σκεφτούμε ότι από αυτά μια ακόμα μικρότερη μερίδα θα «μεταφραστεί» σε ψήφους. Η άμεση πρόσβαση στην πληροφορία που προσφέρει δυνητικά το Διαδίκτυο φαίνεται, λοιπόν, πως θα έχει λίγους αποδέκτες, κάτι που τείνει να επιβεβαιώσει τους σκεπτικιστές.

Aν επιβεβαιωθούν οι δημοσκοπήσεις, το συνολικό ποσοστό των παραδοσιακών κομμάτων αναμένεται επιστρέψει (έστω και πρόσκαιρα) στα ιστορικά επίπεδα (δηλαδή, τα προ 2015), με κύριους αποδέκτες είτε τους Συντηρητικούς (με τα δεδομένα του Απριλίου) είτε τους Eργατικούς (με τα πιο πρόσφατα δεδομένα) και μικρότερο μερίδιο για τα μικρότερα κόμματα, κυρίως μετά τον προβλεπόμενο αφανισμό του UKIP. Σίγουρα είναι πιθανό ότι στην ανάκαμψη των Εργατικών έχει παίξει κάποιον οριακό ρόλο το τακτικιστικό στοιχείο, όμως και σε αυτό το σενάριο οι μεγαλύτεροι υπέρμαχοι των συμμαχιών, δηλαδή τα μικρότερα κόμματα, θα βγουν χαμένοι.

Σίγουρα θα υπάρξουν κάποιες τοπικές εξαιρέσεις που θα τροφοδοτήσουν το «μύθο» της ψήφου τακτικής. Χαρακτηριστικο είναι το παράδειγμα της περιφέρειας που σήμερα εκπροσωπείται από τον υπουργό Υγείας Τζέρεμι Χαντ. Ο Χαντ, ως το δημόσιο πρόσωπο των περικοπών που έχουν επιβάλλει οι Συντηρητικοί στο εθνικό σύστημα υγείας, έχει μπει στο στόχαστρο μιας συγκροτημένης καμπάνιας από τους τοπικούς εκπροσώπους των προοδευτικών κομμάτων, που συντονίστηκαν για να αποσύρουν τους υποψηφίους τους και να στηρίξουν μια ανεξάρτητη ακτιβίστρια σε θέματα υγείας, την Δρ Λουίζ Έργουιν. Μια ανατροπή εδώ θα είχε τεράστιο συμβολικό χαρακτήρα, όχι όμως απαραίτητα αντίστοιχη ουσιαστική σημασία.

Σκόνη και θρύψαλα, νέα προοδευτική συσπείρωση ή «business as usual»;

Τι επιφυλάσσει το μέλλον για την εικαζόμενη «προοδευτική συμμαχία» στη Βρετανία; Πόσο πιθανή είναι μία δραματική ανασύνταξη της πολιτικής «ύλης», ανάλογη με τις εικαστικές παρεμβάσεις της Κορνίλια Πάρκερ; Δυστυχώς για τους εραστές του νέου, οι νόμοι της πολιτικής διαφέρουν από τους νόμους της φυσικής, και η «αδράνεια» του βρετανικού εκλογικού συστήματος δύσκολα θα νικηθεί και στη σημερινή συγκυρία.

Οι αναλυτές συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι η ιδέα της «προοδευτικής συμμαχίας» θα επιζήσει της αναμενόμενης εκλογικής ήττας και είναι εξίσου πιθανό οι φωνές γύρω από αυτή να δυναμώσουν. Όμως είναι δύσκολο να δει κανείς κάποια ριζική ανακατάταξη των πολιτικών δυνάμεων χωρίς αναθεώρηση του εκλογικού συστήματος. Νέα κόμματα με σημαντική επιρροή είναι μάλλον απίθανο να αναδυθούν με το ισχύον εκλογικό σύστημα. Και οι πιθανότητες μιας αναθεώρησης τείνουν προς το μηδέν με την επικράτηση των Συντηρητικών.

Από πού θα επέλθει λοιπόν η αλλαγή; Αν επιβεβαιωθούν οι τελευταίες δημοσκοπήσεις, τότε οι κύριοι αποδέκτες ψήφων που χάνονται από τους Τόρηδες είναι οι Εργατικοί, και άρα η κατεύθυνση που θα πάρουν αυτοί στον απόηχο των εκλογών θα είναι καθοριστική. «Για να μπορέσουν όμως οι Εργατικοί να ηγηθούν μιας προοδευτικής συμμαχίας, θα πρέπει να βρουν έναν ηγέτη κοινής αποδοχής», λέει ο Κάουλιγκ. «Μόνο έτσι θα μπορέσουν να βρεθούν σε θέση ισχύος για να επαναφέρουν το αίτημα της εκλογικής αναθεώρησης».

Κοιτάζοντας το σκηνικό πιο μακροπρόθεσμα, ο Δημητρακόπουλος βλέπει μεγαλύτερους μετασχηματισμούς. «Εδώ και χρόνια βλέπουμε να συντελείται στο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό μια τεκτονική αλλαγή, όπου αντί να καθορίζονται οι επιλογές από το παραδοσιακό δίπολο Αριστερά-Δεξιά έχουμε και τη διάσταση Λιγότερο Ευρώπη-Περισσότερο Ευρώπη. Η Βρετανία βιώνει αυτή τη στιγμή τη δική της εκδοχή, και με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αυτές οι εκλογές αυτές προωθούν την διαμόρφωση της νέας πραγματικότητας».

Μετά από το διδακτορικό στην προϊστορική αρχαιολογία, σπούδασε (σύχγρονες) πολιτικές επιστήμες και εργάστηκε για κάμποσα χρόνια σε hedge funds. Γράφει πάνω σε θέματα πολιτικής, πολιτισμού, κοινωνίας, τεχνολογίας. Μεταξύ Ελλάδας και Αγγλίας, γενετικά και γεωγραφικά.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
gplus
1

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.