Fast Fashion: Το αληθινό κόστος των φθηνών ρούχων

Το να αγοράσεις καινούρια ρούχα ποτέ δεν ήταν πιο εύκολο. Η «γρήγορη» μόδα όμως έχει πολύ μεγαλύτερα μειονεκτήματα από το χάος που δημιουργεί στις ντουλάπες μας.
Χρόνος ανάγνωσης: 
6
'

Η μόδα ήταν πάντοτε εφήμερη, όμως τελευταία η διάρκεια ζωής ενός ρούχου διαρκώς συρρικνώνεται. Το φαινόμενο της fast fashion ή «γρήγορης μόδας», συνίσταται στα φθηνά ρούχα που διατίθενται μαζικά στην αγορά και ανταποκρίνονται στις τελευταίες τάσεις μόλις αυτές κάνουν την εμφάνισή τους στις πασαρέλες των σχεδιαστών. Για πολλούς, οι εταιρείες-κολοσσοί του είδους «εκδημοκράτισαν» τη μόδα, κάνοντάς την προσιτή σε καταναλωτές που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν αποκλεισμένοι από αυτήν. Το επιχείρημα υπέρ των πολύ προσιτών ρούχων για όλους θέλει τη φθηνή παραγωγή να έχει επιτρέψει σε ανθρώπους κάθε κοινωνικής και οικονομικής θέσης τη συμμετοχή σε μια βιομηχανία που κάποτε είχε πολύ περιορισμένο κοινό. Η γρήγορη μόδα έσβησε τις διαχωριστικές γραμμές και όποιος θέλει πλέον, μπορεί να υιοθετήσει το στιλ που εμπνεύστηκε ο αγαπημένος του σχεδιαστής και φοράει ο αγαπημένος του σταρ – τα χρήματα δεν έχουν πια και τόση σημασία.

«Εκδημοκρατισμός» της μόδας ή απληστία;

Το στοιχείο του ελιτισμού που ανέκαθεν περιέβαλλε τις δημιουργίες των μεγάλων μετρ της πασαρέλας δεν είναι πια το ίδιο, χάρη σε αλυσίδες καταστημάτων όπως το Zara, το H&M, το Primark, η Bershka, η Benetton, το Forever 21 και αρκετές άλλες, που απαρτίζουν τον στόλο της γρήγορης μόδας. Το τρίπτυχο καπιταλισμός, βιομηχανική παραγωγή και πολλαπλασιασμός των καταστημάτων λιανικής έδωσε στη fast fashion τη σημερινή δυναμική της και κάπως έτσι η υψηλή μόδα καταλήγει στις ντουλάπες της μάζας. Με χειρότερα υφάσματα και άτσαλες ραφές, αλλά πολύ φθηνότερα. Πλέον μπορείς να δεις ένα ρούχο Chanel στη Vogue και την ίδια στιγμή να αγοράσεις ένα αντίγραφό του για ένα ψήγμα ψήγματος της τιμής του αυθεντικού. Το επιχείρημα του εκδημοκρατισμού της μόδας μέσω των φθηνών ρούχων σταματά κάπου εδώ και είναι προφανές ότι αφορά μόνο τον καταναλωτή και κανέναν άλλον.

Ενδεχομένως δε, να μην αφορά καν τον καταναλωτή. Η κουλτούρα της γρήγορης μόδας δεν προμοτάρει μόνο τα ρούχα, αλλά και την επιθυμία του καταναλωτή να ψωνίζει, συμβάλλοντας στον φαύλο κύκλο κατά τον οποίον όσο πιο πολλά αγοράζουμε, τόσο πιο πολλά θέλουμε και τελικά τόσο πιο πολλά πετάμε. Ο ετήσιος τζίρος της βιομηχανίας της μόδας είναι πάνω από 1 τρισ. δολάρια, εκ των οποίων τα 370 δισ. προέρχονται μόνο από τις ΗΠΑ, τα 63,3 δισ. (ευρώ) από τη Γερμανία που έχει την υψηλότερη θέση στην αγορά της Ευρώπης και περίπου τα 80 δισ. από την Ανατολική Ευρώπη. Περίπου 150 δισεκατομμύρια ρούχα παράγονται στα εργοστάσια της γρήγορης μόδας κάθε χρόνο και η ανάγκη και η χρηστικότητα προφανώς δεν είναι ο λόγος που καταναλώνουμε τα ρούχα με τόσο πρωτοφανή βουλιμία.

Η Ελίζαμπεθ Κλάιν στο βιβλίο της Overdressed: The Shockingly High Cost of Cheap Fashion γράφει ότι τα ρούχα στις κρεμάστρες της γρήγορης μόδας είναι τόσο φθηνά, ώστε να αγοράζουμε περισσότερα από όσα πραγματικά χρειαζόμαστε και πράγματι, όλοι έχουμε αγοράσει ρούχα που ίσως και να μην θέλαμε πραγματικά, επειδή ήταν σε τιμή ευκαιρίας και ενδεχομένως δεν φορέσαμε πάνω από μία φορά. Όπως αναφέρει η Κλάιν, το Zara κάνει παραλαβές νέου εμπορεύματος δυο φορές την εβδομάδα, το H&M και το Forever 21 κάθε μέρα και το Topshop στην ιστοσελίδα του έχει 400 νέα προϊόντα κάθε εβδομάδα. Ο καταιγισμός από άπειρες πολύ προσιτές επιλογές μας κάνει όλους άπληστους καταναλωτές, χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε και όχι πάντα προς μεγάλο στιλιστικό μας συμφέρον. Μπορεί να έχουμε περισσότερα ρούχα από παλιά, αλλά η έκπτωση σημαίνει σχεδόν πάντα ότι είναι κατώτερης ποιότητας, καταδικασμένα να ξεθωριάσουν, να ξεχειλώσουν και να πεταχτούν πολύ γρήγορα.

Το περιβαλλοντικό κόστος του εθισμού στη γρήγορη μόδα

Η υπερκατανάλωση των ρούχων έχει βαριές περιβαλλοντικές συνέπειες, αφού η βιομηχανία της μόδας είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή μόλυνσης παγκοσμίως μετά τα πετρελαιοειδή. Σύμφωνα με το ίδρυμα Ellen Mac Arthur, ευθύνεται για την εκπομπή περισσότερων από 1,2 δισ. τόνους αερίων του θερμοκηπίου (μεγαλύτερη ποσότητα από αυτήν που εκπέμπουν ναυτιλία και διεθνείς αερομεταφορές μαζί). Οι περισσότερες φίρμες γρήγορης μόδας έχουν εργοστάσια σε αναπτυσσόμενες χώρες, όπου τα εργατικά είναι φθηνά και όπου ακόμα χρησιμοποιείται άνθρακας για παραγωγή ενέργειας – και χρειάζεται μεγάλη ποσότητα για να παραχθούν 150 δισεκατομμύρια ρούχα. Σύμφωνα με το Forbes, η βιομηχανία ενδυμάτων ευθύνεται για το 10% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα παγκοσμίως.

Και δεν είναι μόνο η ατμοσφαιρική ρύπανση, αφού λόγω της ακόρεστης επιθυμίας μας για όλο και περισσότερα, όλο και φθηνότερα ρούχα, προκαλείται και χημική ρύπανση από την επεξεργασία και τη βαφή των υφασμάτων αλλά και τους τόνους μικροπλαστικών από τις μικροΐνες που καταλήγουν στις θάλασσες κατά το πλύσιμο των ρούχων στο πλυντήριο. Όχι τυχαία, η πλειοψηφία των ρούχων της γρήγορης μόδας κατασκευάζεται από πολυέστερ, το οποίο έχει αντικαταστήσει το βαμβάκι ως βασική υφαντική ύλη στα ρούχα μας. Αλλά και η βιομηχανία του βαμβακιού βλάπτει το περιβάλλον στην υπερβολή της, καθώς χρησιμοποιεί περισσότερα ζιζανιοκτόνα από κάθε άλλη καλλιέργεια, τα περισσότερα από τα οποία είναι καρκινογόνα.

Η ρύπανση δεν σταματά εκεί. Τα δισεκατομμύρια ρούχα που αγοράζουν οι καταναλωτές κάθε χρόνο, προφανώς αντικαθιστούν κάποια άλλα. Αυτή είναι η λογική της γρήγορης μόδας, αφού η ποιότητα των ρούχων σημαίνει ότι δεν προορίζονται να κρατήσουν για πολύ. Σύμφωνα με την ομάδα επικοινωνίας βιωσιμότητας Eco-Age, η διάρκεια ζωής της γρήγορης μόδας είναι ελάχιστη. Οι καταναλωτές την αντιμετωπίζουν ως σχεδόν μίας χρήσης, αφού φορούν τα ρούχα και τα αξεσουάρ που αγόρασαν στα fast fashion καταστήματα λιγότερες από πέντε φορές κατά μέσο όρο και τα κρατούν περί τις 35 ημέρες μέχρι να τα πετάξουν. Έτσι, τεράστιες ποσότητες συνθετικών ως επί το πλείστον ρούχων καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων, αφού μόνο το 25% καταλήγει σε εταιρείες ανακύκλωσης (όπως η Savanna Rags στο Νότινγχαμ). Εκτιμάται ότι σε όλον το πλανήτη, ένα φορτηγό γεμάτο ρούχα πετιέται στα σκουπίδια κάθε δευτερόλεπτο.

Οι απάνθρωπες συνθήκες εργασίας

Την ανήθικη πλευρά της κουλτούρας της γρήγορης μόδας συμπληρώνουν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονται οι άνθρωποι στα εργοστάσια στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας. Αν και το επιχείρημα ότι η βιομηχανία ενδυμάτων έχει δώσει δουλειές και εισόδημα σε χιλιάδες ανθρώπους που τα χρειάζονταν ισχύει σε κάποιο βαθμό, στην πραγματικότητα οι συνθήκες εργασίας τους είναι πολύ συχνά απάνθρωπες, τόσο που μέχρι και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χρησιμοποιήθηκε ο όρος «slave labour» (εργασία σκλάβων) για να περιγράψει την κατάσταση. Οι μισθοί, ακόμα και όταν είναι –νομίμως– οι κατώτατοι, συχνά είναι πέντε φορές χαμηλότεροι από ό,τι χρειάζεται κάποιος για να ζήσει σε χώρες όπως το Μπαγκλαντές. Τα ωράρια είναι εξοντωτικά, συχνά 14 με 16 ώρες την ημέρα, 7 ημέρες την εβδομάδα, για να βγει η παραγωγή. Οι εγκαταστάσεις επίσης δεν πληρούν πάντα τις προϋποθέσεις και τα ατυχήματα είναι πολύ συχνά, με τραγικότερο όλων εκείνο του Ράνα Πλάζα στη Ντάκα του Μπαγκλαντές, που κατέρρευσε το 2013 σκοτώνοντας 1.134 εργάτες και τραυματίζοντας 2.500. Το κτίριο περιλάμβανε εργοστάσια ρούχων, τράπεζα, διαμερίσματα και μαγαζιά. Όταν εμφανίστηκαν ρωγμές, εκκενώθηκαν αμέσως τα πάντα, εκτός από τα εργοστάσια που κατασκεύαζαν ρούχα για φίρμες όπως η Benetton, η Mango, το Accessorize, το Bonmarche και το Primark. Οι 3.122 εργάτες κλήθηκαν να επιστρέψουν στα πόστα τους παρά την ανησυχία, και βρίσκονταν όλοι στο κτίριο όταν κατέρρευσε.

Οι εργάτες στα εργοστάσια όπου κατασκευάζεται η γρήγορη μόδα συχνά εκτίθενται σε επικίνδυνα τοξικά, ενώ δεν υπάρχει πάντα εξαερισμός. Συχνά αναφέρονται περιστατικά κακοποίησης αλλά και παιδικής εργασίας, ενώ στα περισσότερα εργοστάσια απαγορεύεται ο συνδικαλισμός. Στο Μπαγκλαντές 5.000 εργάτες της βιομηχανίας του ενδύματος κατέβηκαν σε απεργία τον Ιανουάριο απαιτώντας καλύτερους μισθούς για τα 4 εκατομμύρια ανθρώπων που εργάζονται στα 4.500 εργοστάσια ρούχων της χώρας. Τελικά 1.200 από αυτούς (με μισθό από 95 δολάρια το μήνα) απολύθηκαν από ένα και μόνο εργοστάσιο.

Είναι στο χέρι μας

Μετά τα ατυχήματα, τις καταγγελίες και την κατακραυγή κυρίως στα social media, οι μεγάλες φίρμες της γρήγορης μόδας ορίζουν πλέον τις μίνιμουμ προϋποθέσεις συνεργασίας με εργοστάσια, ώστε να διασφαλίζονται οι εργάτες – αν και οι έλεγχοι πολλές φορές χαρακτηρίζονται ελλιπείς και η συμμόρφωση των ιδιοκτητών των εργοστασίων όχι και τόσο δεδομένη. Επιπλέον, έχουν δημιουργηθεί αρκετοί οργανισμοί εναντίον των sweatshops (των εργοστασίων με απάνθρωπες εργατικές συνθήκες), που ευαισθητοποιούν για το φαινόμενο και εργάζονται για την εξάλειψή του. Όσο για τη ρύπανση, κάποιες εταιρίες προσανατολίζονται και σε πιο οικολογική παραγωγή, όπως η H&M με τη σειρά Conscious.

Όμως σε τελική ανάλυση, η στροφή σε μόδα πιο βιώσιμη για τον πλανήτη –και τα δικαιώματα των εργατών– εξαρτάται από την καταναλωτική συμπεριφορά. Λιγότερες άχρηστες αγορές και προτίμηση σε ρούχα που αντέχουν περισσότερο, ενημέρωση για την προέλευση και τη σύσταση ενός ρούχου, ανακύκλωση και επιδιόρθωση, είναι πράγματα που μπορούμε να κάνουμε όλοι, αν αποφασίσουμε ότι η αισθητική οφείλει να ταιριάζει και με την κοινώς εννοούμενη ηθική. Αλλιώς, αν η ζήτηση για καινούρια φθηνά ρούχα συνεχίσει στον ίδιο ρυθμό, υπολογίζεται ότι μέχρι το 2050 οι πωλήσεις θα έχουν τριπλασιαστεί. Με όλα τα δυσάρεστα που αυτό θα σημαίνει για όλους.

Εργάζεται στα περιοδικά από το 1994 και σε ψηφιακά μέσα, websites και applications, τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ άλλων έχει υπογράψει άρθρα στο Nitro, Marie Claire και Cosmopolitan, στο οποίο υπήρξε διευθύντρια σύνταξης.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous
1

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.