Είμαστε μόνοι μας στο αχανές σύμπαν;

Η NASA μόλις αποκάλυψε 7 εξωπλανήτες που διαθέτουν αξιοπρόσεκτες ομοιότητες με τη Γη. Παρότι δεν υπάρχει ένδειξη για την ύπαρξη ζωής πάνω τους, έχουν ισχυρές πιθανότητες να μπορούν να την υποστηρίξουν. Η ανακάλυψη αυτή έρχεται να προστεθεί σε δεκαετίες αναζητήσεων για εξωγήινη ζωή και επαναφέρει πιεστικά το ερώτημα: έχουμε συγκατοίκους στο σύμπαν;
Χρόνος ανάγνωσης: 
20
'

«Δύο πιθανότητες υπάρχουν: είτε είμαστε μόνοι στο Σύμπαν, είτε όχι. Αμφότερες είναι εξίσου τρομακτικές», είχε πει κάποτε ο μετρ της λογοτεχνίας του φανταστικού, Άρθουρ Κλαρκ. Ο αφορισμός αυτός αποτελεί έναν φάρο, που σηματοδοτεί άτυπα την πλεύση της επιστημονικής έρευνας για την ανακάλυψη εξωγήινης ζωής στον συμπαντικό ωκεανό.

Σε αυτό το φαινομενικά ατελείωτο σύμπαν, υπολογίζεται ότι υπάρχουν επτάκις εκατομμύρια (1.000.000.000.000.000.000.000.000) πλανήτες και 100 δισ. γαλαξίες, στον καθέναν εκ των οποίων φιλοξενούνται δισεκατομμύρια αστέρια. Μόνο στον γαλαξία Milky Way, στον οποίο φιλοξενείται και η ταπεινότητά μας, συνυπάρχουν περίπου 1 τρισ. πλανήτες. Πρόσφατα ο Ντάνκαν Φόργκαν, ερευνητής του πανεπιστημίου St. Andrews, υπολόγισε τους νοήμονες πολιτισμούς που ενδέχεται να ζουν μόνο στον γαλαξία μας από 361 έως 38.000.

Ακόμη κι αν καταφέρουμε να συλλάβουμε το μέγεθος, τα ερωτήματα που γεννιούνται είναι πολλά, αναρίθμητα –μπορεί και επτάκις εκατομμύρια. Για να μην τα διατυπώσουμε όλα, θα σταθούμε στο βασικότερο: πώς γίνεται όλη αυτή η ασύλληπτων διαστάσεων έκταση να είναι ακατοίκητη; Πώς είναι δυνατόν από μια τεράστια αμμουδιά να εντοπίζεται ζωή μόνο σε έναν μικρό κόκκο άμμου; Ή πώς γίνεται μέσα σε μια πόλη σαν τη Νέα Υόρκη να κατοικείται μόνο ένα ημιυπόγειο διαμέρισμα; Για την ακρίβεια, ούτε καν ολόκληρο το διαμέρισμα, μόλις μια μικρή γωνία του.

Ούτε καν γωνία. Αφιερώστε 209 δευτερόλεπτα από τη ζωή σας για να δείτε τη συγκριτική απεικόνιση του μεγέθους του πλανήτη μας.

Άβολο, σωστά; Και συνάμα διδακτικό. Το συμπέρασμα, παρότι αυθαίρετο, προκύπτει αβίαστα: Δεν γίνεται να κατοικείται μόνο αυτή η γωνιά, αυτός ο κόκκος άμμου. Αποκλείεται να είμαστε μόνοι στο Σύμπαν.

Ελάτε όμως που τόσες δεκαετίες εντατικής επιστημονικής έρευνας δεν έχουν αποδώσει το παραμικρό. Θα ήταν φρόνιμο να πούμε «σχεδόν το παραμικρό», αλλά η πραγματικότητα είναι αρκούντως κυνική. Προς το παρόν δεν έχουμε ανακαλύψει τίποτα ουσιαστικό που να μας οδηγεί στο συμπέρασμα της ύπαρξης ζωής σε άλλον πλανήτη.

Πού βρίσκονται λοιπόν οι εξωγήινοι;

Η αυτονόητη απορία κρέμεται στα χείλη ειδικών και μη εδώ και δεκάδες χρόνια. Ως ξεκάθαρο ερώτημα διατυπώθηκε το 1950 από τον διάσημο Ιταλό φυσικό Ενρίκο Φέρμι. «Πού είναι λοιπόν όλοι;», φέρεται να αναρωτήθηκε σε μια διεπιστημονική συζήτηση, αν και αργότερα οι συνομιλητές του θεώρησαν ότι αναφερόταν σε κάτι άλλο.

Είτε λοιπόν διατυπώθηκε, είτε όχι από τα χείλη του Ιταλού φυσικού, το παράδοξο που πήρε το όνομά του (Fermi Paradox) παραμένει αδυσώπητο. Έκτοτε, η τεχνολογία προχώρησε αρκετά, η έρευνα ακόμη περισσότερο και η γνώση μας για το σύμπαν διευρύνθηκε σε εκθαμβωτικό βαθμό. Και πάλι όμως, απτές απαντήσεις δεν μπορούν να δοθούν.

Αρκετοί επιστήμονες βέβαια επιχείρησαν να απαντήσουν στο περιβόητο παράδοξο. Οι περισσότεροι συμπεραίνουν ότι εξωγήινοι πολιτισμοί ενδέχεται πράγματι να υπάρχουν, αλλά βρίσκονται τόσο μακριά, που το διαστρικό ταξίδι είναι (προς το παρόν) αδύνατο.

Διατυπώθηκαν βέβαια και πολλές ακόμη θεωρίες, οι οποίες ακροβατούν στην κλίμακα από το σοβαρό έως το παρεξηγήσιμα αστείο. Σταχυολογούμε τις πιο ενδιαφέρουσες:

  1. Ο ζωολογικός κήπος

Μια θεωρία που διατυπώθηκε το 1973 από τον ραδιοαστρονόμο Τζον Μπολ θέλει τον πλανήτη μας να αποτελεί μια μορφή διαστημικού κλουβιού. Τόσο το το κλουβί, όσα και τα όντα που ζουν μέσα σε αυτό αποτελούν αντικείμενο παρατήρησης από νοήμονα εξωγήινα όντα. Οι λόγοι που μας παρατηρούν ποικίλλουν: τους προκαλούμε την περιέργεια, μας φοβούνται ή απλώς τους διασκεδάζουμε. Υπάρχει βέβαια και η πιθανότητα να πειραματίζονται με εμάς και τον πλανήτη μας. Η θεωρία αναπτύχθηκε περαιτέρω τα επόμενα χρόνια, αλλά συνεχίζει να καταλήγει στο ανακουφιστικό συμπέρασμα ότι για να μας παρατηρούν επί τόσες χιλιάδες χρόνια χωρίς να μας καταστρέψουν, ενδέχεται να μην το πράξουν ποτέ.

  1. Η μυρμηγκοφωλιά

Προέκταση της προηγούμενης θεωρίας. Οι εξωγήινοι μας έχουν εντοπίσει, αλλά αδιαφορούν για μας, καθώς η Γη δεν αποτελεί στα μάτια τους (αν έχουν μάτια) παρά μια μυρμηγκοφωλιά. Εφόσον λοιπόν ούτε αποτελούμε κίνδυνο, ούτε διαθέτουμε κάτι πολύτιμο που θα ήθελαν να αποκτήσουν, επιλέγουν να μας προσπερνούν. Αρκεί να μην μας πατήσουν κατά λάθος.

  1. Η καραντίνα

Άλλοι επιστήμονες θεωρούν ότι οι εξωγήινοι πολιτισμοί μας παρατήρησαν κάποια στιγμή και αποφάσισαν να μας «αφήσουν στην ησυχία μας». Μια παραλλαγή της θεωρίας θέλει τους εξωγήινους να έχουν αυτοπεριοριστεί, προκειμένου να μην τραβήξουν το ενδιαφέρον άλλων πολιτισμών.

  1. Η ησυχία

Αναπτύσσοντας την προηγούμενη θεωρία, ορισμένοι επιστήμονες ισχυρίστηκαν ότι πράγματι οι εξωγήινοι πολιτισμοί λαμβάνουν τα σήματά μας, ενδεχομένως μας παρατηρούν και συστηματικά, αλλά έχουν επιλέξει να μην εκπέμπουν αντίστοιχα σήματα. Σε αυτό το πλαίσιο αρκετοί έχουν εισηγηθεί να σταματήσουμε την άκριτη μετάδοση σημάτων στο σύμπαν και να διδαχθούμε από τη “διακριτική” συμπεριφορά των (υποθετικών) άλλων.

  1. Οι αυτοκαταστροφικές τάσεις

Μια σαφώς πιο απαισιόδοξη ερμηνεία κάνει λόγο για τις αυτοκαταστροφικές τάσεις των ευφυών πολιτισμών. Σύμφωνα με ερευνητές, η έλλειψη επαφής μπορεί να οφείλεται όχι στην ανυπαρξία εξωγήινων πολιτισμών, αλλά στην τάση τους να αυτοκαταστρέφονται όταν φτάνουν σε ένα συγκεκριμένο (;) στάδιο εξέλιξης. Η ακόμα πιο δυσοίωνη προοπτική είναι να εκφράζουν τις καταστροφικές τους τάσεις σε βάρος των πολιτισμών που ανακαλύπτουν σε άλλους πλανήτες, μόλις αντιληφθούν ότι έχουν προοδεύσει τόσο ώστε να έρθουν σε επαφή μαζί τους. Μακριά από μας, που λένε.

  1. Η προσομοίωση (ή πλανητάριο)

Σύμφωνα με μια υπόθεση που κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος το τελευταίο διάστημα, ζούμε σε ένα περιβάλλον που αποτελεί προσομοίωση. Εφόσον λοιπόν ζούμε στο Matrix, αυτός που κινεί τα νήματα της προσομοίωσης δεν έχει προς το παρόν επιλέξει την προσθήκη εξωγήινων στο “σενάριο”. Τουλάχιστον όχι ακόμη. Ο Ίλον Μασκ δηλώνει βέβαιος.

  1. Η άγνοια

Υπάρχει και η προσέγγιση που θέλει τους εξωγήινους να στέλνουν μηνύματα, αλλά εμείς να αδυνατούμε να τα αναγνωρίσουμε λόγω περιορισμένης τεχνολογικής προόδου.

  1. Ο καθρέφτης

Η θεωρία δεν ονομάζεται έτσι, αλλά μας φάνηκε ενδιαφέρουσα η προσέγγιση (μήπως δηλαδή η απάντηση στο παράδοξο του Φέρμι κρύβεται στον καθρέφτη μας): Κι αν είμαστε εμείς οι εξωγήινοι; Αν είναι πρόγονοί μας που κατέλαβαν τη Γη και επέλεξαν να καταστρέψουν τον πολιτισμό που υπήρχε πριν την άφιξή τους, να εξαφανίσουν κάθε ίχνος του και να χτίσουν τον δικό τους (πλέον και δικό μας); Αν –χειρότερα– βρίσκονται ήδη ανάμεσά μας και απλώς δεν μπορούμε να τους αντιληφθούμε;

  1. Η έλλειψη τεχνολογίας

Μια συνδυαστική και ενδεχομένως η πιο λογική σκέψη που αναπτύχθηκε κατά καιρούς από αρκετούς επιστήμονες, όπως ο φυσικός Φρανκ Τίπλερ, ο οποίος το 1982 ισχυρίστηκε ότι ένας τεχνολογικά προηγμένος πολιτισμός θα ήταν σε θέση να κατασκευάσει αυτοαναπαραγόμενες μηχανές, με τις οποίες θα μπορούσε να πραγματοποιήσει διαγαλαξιακά ταξίδια. Το γεγονός ότι δεν τα έχει καταφέρει ως τώρα, συνεπάγεται ότι δεν υπάρχει ένας τέτοιος πολιτισμός.

Τη δική του ερμηνεία για το «Παράδοξο του Φέρμι» επιχείρησε να δώσει πρόσφατα ο Έντουαρντ Σνόουντεν, στον Nιλ ντεΓκρας Τάισον: «Αν παρατηρήσουμε τις κρυπτογραφημένες συνομιλίες, δεν υπάρχει τρόπος να αναγνωρίσουμε ότι διαφέρουν από μια κοινή συνομιλία, εφόσον βέβαια η κρυπτογράφηση έχει γίνει σωστά. Επομένως, στην περίπτωση που ένας εξωγήινος πολιτισμός προσπαθήσει να επικοινωνήσει ή να παρακολουθήσει άλλους πολιτισμούς, θα τα καταφέρει μόνο αν βρίσκονται σε σχετικά βασικό επίπεδο εξέλιξης όπου οι συνομιλίες και η κοινωνία δεν έχει αναπτύξει μηχανισμούς προστασίας». Πριν σκεφτείτε «ο καθένας με τον πόνο του», ο Σνόουντεν επεκτείνει τον συλλογισμό του: «Αν υποθέσουμε ότι τα σήματα που καταγράφουν οι δορυφόροι αντιστοιχούν σε κάποια εκπομπή ή κλήση εξωγήινου πολιτισμού, τότε αυτό που αντιλαμβανόμαστε δεν διαφέρει από τον κοσμικό θόρυβο, λόγω της κρυπτογράφησής τους».

Το φάσμα των πιθανοτήτων

Ο Τζον Μπολ, αστρονόμος του MIT, επιχείρησε να κωδικοποιήσει τις πιθανές απαντήσεις στο παράδοξο του Φέρμι, σε ένα διάσημο πλέον δεκάλογο:

Επιστήμη

Δημοφιλείς θεωρίες:

(1) Δεν υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί. Η Γη είναι είτε ο μοναδικός κατοικήσιμος πλανήτης, είτε η ανθρωπότητα είναι η κορυφαία σε επίπεδο ανάπτυξης.

(2) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί, αλλά είναι πολύ πρωτόγονοι. Δεν γνωρίζουν ότι είμαστε εδώ, αν και πιθανώς να ήθελαν να μάθουν.

Θεωρίες του Ινστιτούτου SETI:

(3) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί που βρίσκονται σε αντίστοιχο επίπεδο ανάπτυξης με τον δικό μας. Ενδεχομένως υποπτεύονται ότι μπορεί να είμαστε εδώ και ίσως να θέλουν να έρθουν σε επαφή μαζί μας.

(4) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί που γνωρίζουν ότι είμαστε εδώ και θα ήθελαν να έρθουν σε επαφή μαζί μας, αν τουλάχιστον κατάφερναν να προσελκύσουν την προσοχή μας.

Μη δημοφιλείς θεωρίες:

(5) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί που ξέρουν ότι είμαστε εδώ, αλλά αδιαφορούν, είτε γιατί δεν αποτελούμε απειλή, είτε γιατί δεν έχουμε τίποτα που να θέλουν.

(6) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί που μας παρατηρούν και ορισμένα μέλη τους μας μελετούν για επιστημονικούς λόγους.

(7) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί που μας μελετούν εντατικά, γιατί παρουσιάζουμε ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Φιλοσοφία & Θρησκεία

(8) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί που μας μελετούν και ορισμένες φορές παρεισφρύουν στις υποθέσεις μας (τα UFO ενδέχεται να είναι απεσταλμένοι τους).

(9) Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί και εμείς δεν είμαστε παρά ένα πείραμα στο διαγαλαξιακό εργαστήριό τους.

(10) Υφίσταται μια υπέρτατη ανώτερη δύναμη, ένας παντοδύναμος και παντογνώστης θεός.

Ο Έλληνας αστροφυσικός

Συζητήσαμε σχετικά με την αναζήτηση ευφυούς ζωής με τον Στράτο Θεοδοσίου, αναπληρωτή καθηγητή της Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Αστρονομίας και των Φυσικών Επιστημών του πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρο της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών.

is: Βάσει της πολυετούς εμπειρίας σας, ποιοι θεωρείτε ότι είναι οι βασικότεροι λόγοι που δεν έχουν αποδώσει οι προσπάθειες ανακάλυψης εξωγήινης ζωής;

Σ.Θ.: Πρώτος και κύριος λόγος είναι το γεγονός ότι η Αστροβιολογία ή Βιοαστρονομία έχει την ιδιαιτερότητα να ψάχνει για κάτι που δεν γνωρίζει πώς και τι ακριβώς είναι. Ωστόσο, μέσα σε ένα Σύμπαν διαρκών φυσικών εκπλήξεων, που ακόμα δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ούτε τη δομή ούτε τη φύση του, δεν μπορούμε να αρνηθούμε τη δυνατότητα ύπαρξης κάτι άλλου «έξω από την ύλη», που έχει τη δυνατότητα να τη δημιουργεί και να της δίνει την ιδιότητα της ζωής.

Άρα, δεύτερος λόγος είναι ότι η έρευνα για την εξωγήινη ζωή απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις και βεβαίως πολλά, πάρα πολλά χρήματα, που θα πρέπει να διαθέτει ένα κατά τεκμήριο ισχυρό και ευνομούμενο κράτος. Έτσι, η αποκλειστικότητα εξερεύνησης εξωγήινης ζωής περιορίστηκε στην τότε Σοβιετική Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες κυρίως, και στη συνέχεια μόνο στις Η.Π.Α. Αυτό οφειλόταν βεβαίως στη χαρισματική προσωπικότητα του εξωβιολόγου/αστρονόμου Καρλ Σέιγκαν, την πρόσβασή του σε τηλεοπτικά προγράμματα και τις γνωριμίες του με υψηλά ιστάμενους της κεντρικής διοίκησης. Μετά τον θάνατό του όμως το 1996, τα προγράμματα SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) και CETI (Communication with Extraterrestrial Intelligence) έχασαν τον μέντορά τους.

Τρίτος λόγος είναι ότι οι προσπάθειες των αστρονόμων δεν έχουν αποδώσει κάτι το χειροπιαστό.

Οι σημαντικότερες προσπάθειες για την ανεύρεση ζωής στο διάστημα
1960

Τον Απρίλιο του 1960 ο αστρονόμος Φρανκ Ντόναλντ Ντρέικ ξεκινά με το 85 ποδών ραδιοτηλεσκόπιό του στα Απαλάχια Όρη το Πρόγραμμα Ozma, την πρώτη σοβαρή προσπάθεια να “ακουστεί” κάποιο μήνυμα στο μήκος κύματος των 21-cm από τα αστέρια «ταυ Κήτους» και «έψιλον Ηριδανού», που απέχουν 11 έτη φωτός από τη Γη και κρίνονται ως τα πιο κατάλληλα για την εκτέλεση του προγράμματος. Επί 150 ώρες (τεράστιος τηλεσκοπικός χρόνος), οι ραδιοαστρονόμοι “άκουγαν”, προσπαθώντας να διακρίνουν κάποιο σήμα. Μάταια. Η ακρόαση δεν επεσήμανε τίποτα που να φανερώνει ύπαρξη ζωής σε αυτήν την περιοχή του ουρανού.

1961 Με πρωτοβουλία του αείμνηστου Καρλ Σέιγκαν, δημιουργούνται τα προγράμματα SETI (Search for Extra Terrestrial Intelligence) και CETI (Communication with Extraterrestial Intelligence).
1972

Το διαστημόπλοιο Pioneer 10 αρχίζει το ταξίδι του προς τον Δία, τον οποίον προσεγγίζει το Δεκέμβριο 1973. Μεταφέρει μια πλακέτα 15×22,5 εκ., όπου σημειώνονται συμβολικά τα στοιχεία του ηλιακού μας συστήματος.

1974

Από τo ραδιοτηλεσκόπιο των 305 μέτρων στο Ραδιοαστρονομικό Κέντρο του Αρεσίμπο του Πουέρτο Ρίκο στέλνεται το πιο ισχυρό έως τότε ραδιοσήμα στη συχνότητα του υδρογόνου. Το μήνυμα του Αρεσίμπο, διάρκειας τριών λεπτών, έχει στόχο το σφαιρωτό σμήνος Μ13 του Ηρακλέους, 24.000 έτη φωτός μακριά μας, κι είναι γραμμένο στο δυαδικό σύστημα. Οι πληροφορίες που μεταφέρει είναι οι 10 πρώτοι αριθμοί, τα χημικά σύμβολα των πλέον άφθονων στοιχείων στο Σύμπαν, η διπλή έλικα του DNA, ο πληθυσμός της Γης, το μέσο ύψος ενός γήινου, η θέση της Γης στο ηλιακό σύστημα. Δυστυχώς, ακόμη κι αν υπάρχει πολιτισμός στο σμήνος του Ηρακλή, δεν θα πρέπει να αναμένουμε απάντηση προτού περάσουν 48.000 γήινα χρόνια.

1977

Τα Voyager 1 και 2 μεταφέρουν δύο ίδιους χρυσούς δίσκους μακράς διαρκείας, που αναπαράγονται στις 16⅔ στροφές. Οι «Ήχοι της Γης» (Sounds of the Earth), περιέχουν 116 γήινους ήχους και χαιρετισμούς σε 55 γλώσσες του πλανήτη μας.

Tελικά, ούτε το Πρόγραμμα Οzma του Φρανκ Ντόναλντ Ντρέικ, ούτε οι εξαιρετικές προσπάθειες του Καρλ Σέιγκαν στέφθηκαν με επιτυχία. Για να ακριβολογούμε, πιο γνωστή περίπτωση ήταν το σήμα WOW, από το επιφώνημα που έγραψε αυθόρμητα ο ερευνητής Τζέρι Έχμαν στο περιθώριο των εκτυπωμένων μετρήσεων του ραδιοτηλεσκόπιου Big Ear τον Αύγουστο του 1977.

Η διάρκεια και η πρωτοφανής ένταση του σήματος συνηγορούσαν ότι “κάτι” ερχόταν από τον αστερισμό του Τοξότη. Ωστόσο, έκτοτε δεν εντοπίστηκε ξανά. Έτσι, πολλοί επιστήμονες και αστρονόμοι αντιμετωπίζουν το Ινστιτούτο SEΤΙ σαν μια πρωτοβουλία που κινείται στις παρυφές της επιστήμης. Γι’ αυτόν το λόγο έχει επικριθεί και από πολιτικούς, όπως ο γερουσιαστής Ρίτσαρντ Μπράιαν, που πρωτοστάτησε το 1993 στην απόφαση του Κογκρέσου, η οποία έκτοτε περιέκοψε κάθε οικονομική βοήθεια προς το Ινστιτούτο.

is: Μήπως ευθύνεται η επιστημονική μεθοδολογία που ακολουθείται ως σήμερα; Ή η αντίληψή μας για το τι συνιστά «μορφή ευφυούς ζωής»; Αν δηλαδή αντί να ψάχνουμε πράσινα ανθρωπάκια και να περιμένουμε να μας στείλουν ραδιοσήματα, μήπως πρέπει να σκεφτούμε πιο ανατρεπτικά;

Σ.Θ.: Στην αναζήτηση ευφυούς ή απλώς ζωής στο Σύμπαν, εξ αρχής, βεβαίως ανακύπτουν και κάποια βασικά ερωτήματα. Πρώτον, είναι η ζωή όμοια με αυτή που εμφανίζεται στη Γη; Και δεύτερον, γνωρίζουμε τι σημαίνει ζωή έστω και στο γήινο επίπεδο;

Σήμερα πιστεύουμε ότι: «Στη μοντέρνα γλώσσα των μη-γραμμικών συστημάτων η ζωή είναι μια ξαφνική εμφάνιση οργάνωσης (τάξης) μέσα στο χάος, ένα φαινόμενο πολύ συνηθισμένο στα αριθμητικά μοντέλα πολύπλοκων συστημάτων». Εξάλλου, οι σύγχρονες ανακαλύψεις της Κβαντομηχανικής έχουν αποκαλύψει ότι αυτό που ονομάζουμε «στοιχειώδη ύλη» δεν είναι παρά η έκφραση ενός στοιχειώδους πεδίου, που δημιουργείται από επιμέρους ενεργειακές συμπυκνώσεις, οι οποίες γίνονται αισθητές ως στοιχειώδη σωμάτια.

Η επικοινωνία, όμως, με τους τυχόν εξωγήινους πολιτισμούς πρέπει, ούτως ή άλλως, να υπακούει σε κάποιους νόμους. Κατ’ αρχήν, σύμφωνα με το σημερινό “κανάλι” σκέψης μας, μπορεί να γίνει μόνο με τα ραδιοσήματα που ταξιδεύουν στο Σύμπαν με την ασύλληπτη ταχύτητα του φωτός (300.000 Κm/sec).

Το πρόβλημα όμως ήταν ότι τα ραδιοτηλεσκόπια ρυθμίζονταν ώστε να μπορούν να συλλέγουν μόνο ένα ορισμένο μήκος κύματος. Ως εκ τούτου, αν ένα τυχόν εξωγήινο μήνυμα μεταδιδόταν σε κάποιο άλλο μήκος κύματος, δεν θα ήταν δυνατόν να καταγραφεί. Επειδή λοιπόν, είναι πρακτικά αδύνατο να κατασκευαστούν ραδιοτηλεσκόπια που να συλλέγουν συγχρόνως ακτινοβολίες κάθε δυνατού μήκους κύματος, οι αστρονόμοι έπρεπε να σκεφθούν σε ποια πιθανά μήκη κύματος θα έστελναν τα μηνύματά τους οι υποθετικοί εξωγήινοι πολιτισμοί, που τυχόν θα κατοικούν σε μακρινούς πλανήτες άλλων ηλιακών συστημάτων.

Προς το τέλος της δεκαετίας του 1950 οι φυσικοί Τζιουζέπε Κοκόνι και Φίλιπ Μόρισον ήταν εκείνοι που πρότειναν τη διαστρική επικοινωνία στο μήκος κύματος των 21cm. Όμως, οι προσπάθειες του Ντρέικ, όπως είδαμε, δεν απέδωσαν.

Ωστόσο, νέα ώθηση στην έρευνα εξωγήινης νοημοσύνης έδωσε, το 1985, το Πρόγραμμα ΜΕΤΑ (Megachannel Extra Terrestrial Array), ενώ τον Απρίλιο του 1992, το πρόγραμμα μετεξελίχθηκε σε MEGA SETI ή High Resolution Microwave Survey με χρηματοδότηση 100 εκ. δολαρίων σε ορίζοντα δεκαετίας. Το πρόγραμμα αυτό συνεχίζεται μέχρι σήμερα, παρότι η χρηματοδότηση δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Το πρόβλημα όμως για τον εντοπισμό εξωγήινης νοημοσύνης ήταν το πλήθος των δεδομένων που έπρεπε να αναλυθούν και η ασύλληπτη υπολογιστική ισχύς που απαιτείτο. Έτσι, το 1998 το Πανεπιστήμιο του Berkeley κάλεσε μέσω του [email protected] εθελοντές να προσφέρουν στο πρόγραμμα την ισχύ των υπολογιστών τους, όταν αυτοί δεν χρησιμοποιούνται. Πάντως, μέχρι σήμερα δεν έχουμε ανακαλύψει κάποια στοιχεία για εξωγήινες νοήμονες κοινωνίες. Αυτό που ουσιαστικά κάνουν όσοι ερευνούν είναι να ψάχνουν σε εκατομμύρια κανάλια γύρω από μία συγκεκριμένη περιοχή συχνοτήτων για σήματα με μεγάλη ένταση, που θα ξεχωρίζουν από τον λεγόμενο «θόρυβο», που προκαλείται από φυσικές ραδιοπηγές.

Όμως, ανακύπτει το ερώτημα: μήπως δεν ψάχνουμε σωστά; Μήπως έχουμε λάθος προσέγγιση; Σύμφωνα με τη γνώμη μου, έχουμε ενστερνιστεί μια οπτική παρωπίδων. Αναζητούμε, τόσο στους δικούς μας πλανήτες όσο και στους εξωπλανήτες, συνθήκες που θα επέτρεπαν την ανάπτυξη ζωής με όρους της δικής μας ζωής.

Με άλλα λόγια, η όλη μας αναζήτηση στρέφεται γύρω από την ύπαρξη νερού και οξυγόνου. Ελάχιστοι έχουμε διανοηθεί ότι ζωή μπορεί να έχει αναπτυχθεί σε συνθήκες πλήρους έλλειψης των δύο αυτών βασικών συστατικών της δικής μας ζωής.

Για παράδειγμα, ο Τιτάνας, ο μεγαλύτερος από τους φυσικούς δορυφόρους του πλανήτη Κρόνου, έχει άφθονο αιθάνιο και μεθάνιο σε υγρή μορφή. Η διαστημοσυσκευή Huygens έδειξε ότι στον Τιτάνα επιτελείται ένας εκπληκτικός πλήρης υγρός κύκλος, παρόμοιος με τον υδρολογικό κύκλο της Γης, βασισμένος όμως στα δύο παραπάνω υγροποιημένα αέρια.

Ο αστροβιολόγος του MIT, Γουίλιαμ Μπέινς, στο Συνέδριο της Royal Astronomical Society (2010) ανέφερε: «Η ζωή χρειάζεται ένα υγρό... Αλλά αν υπάρχει ζωή στον Τιτάνα, τότε το αίμα της πρέπει να βασίζεται σε υγρό μεθάνιο και όχι σε νερό. Αυτό σημαίνει ότι η όλη του χημεία είναι ριζικά διαφορετική από ό,τι γνωρίζουμε. Τα μόριά του μπορεί να είναι φτιαγμένα από στοιχεία, που και τα δικά μας χρησιμοποιούν, αλλά διατεταγμένα σε μικρότερα μόρια και με πολύ μεγαλύτερη χημική αντιδραστικότητα, καθόσον η διαλυτότητα των χημικών στο υγρό μεθάνιο είναι περιορισμένη...».

Ποτάμια, λίμνες, εξάτμιση, σύννεφα. Στον Τιτάνα, λοιπόν, υπάρχει βροχή υδρογονανθράκων που ξαναγεμίζει τις λίμνες και τα ποτάμια. Βεβαίως, λείπει το νερό, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι σύνθετοι υδρογονάνθρακες αποτελούν τα δομικά συστατικά της δικής μας ζωής. Το DNA και το RNA σχηματίζονται από συμπλέγματα που απαιτούν οξυγόνο και φωσφόρο και αξιοποιούν το νερό για το «δέσιμο των υλικών» και τη «μεταφορά της πληροφορίας».

is: Εφόσον δεχτούμε την κατηγοριοποίηση της κλίμακας Καρντάσεφ, υπάρχει η πιθανότητα να είμαστε ο πιο προηγμένος ή ακόμη και ο πρώτος πολιτισμός που έχει δημιουργηθεί ως σήμερα; Αν όχι, οι υπόλοιπες προοπτικές δεν είναι αρκούντως τρομακτικές για την ανθρωπότητα;

Η κλίμακα Καρντάσεφ, η οποία έχει προταθεί από τον Ρώσο αστρονόμο Νικολάι Καρντάσεφ το 1964, αποτελεί μια υποθετική μέθοδο που κατατάσσει έναν τεχνολογικά αναπτυγμένο πολιτισμό σύμφωνα με την ενέργεια που καταναλώνει. Η ενέργεια αντιστοιχεί ταυτοχρόνως στον βαθμό εξάπλωσής του στον διαστρικό χώρο, αφού μπορεί να την χρησιμοποιήσει για τις επικοινωνίες του. Η κλίμακα έχει τρεις διακριτές κατηγορίες ή ενεργειακές θέσεις:
Τύπος Ι Η ικανότητα πλήρους διαχείρισης των ενεργειακών πόρων ενός πλανήτη που κατοικείται.
Τύπος ΙΙ Η ικανότητα πλήρους διαχείρισης των ενεργειακών πόρων του άστρου του αντίστοιχου πλανητικού συστήματος (εν προκειμένου του Ήλιου).

Τύπος ΙΙΙ

Η ικανότητα πλήρους διαχείρισης των ενεργειακών πόρων του γαλαξία του (εν προκειμένω του Γαλαξία μας).

Με την επέκταση της κλίμακας Καρντάσεφ και πριν τη μονάδα (= 1) προκύπτει μέτρο αξιολόγησης και του ανθρώπινου πολιτισμού στην ιστορία του. Σήμερα, ο ανθρώπινος πολιτισμός βρίσκεται στο 0,72 της κλίμακας Καρντάσεφ, ενώ σύμφωνα με σχετικούς υπολογισμούς, πιθανώς να φτάσουμε στον Τύπο I σε 100 έως 200 χρόνια. Τον Τύπο II θα τον προσεγγίσουμε σε μερικές χιλιάδες χρόνια (κατά την εκτίμηση του θεωρητικού φυσικού Φρίμαν Ντάισον, με τη γνωστή σφαίρα Dyson, γύρω στο έτος 11.200) και τον Τύπο III σε 100.000 έως ένα εκατομμύριο χρόνια από σήμερα.

Αν αναλογιστούμε τα χρονικά όρια που θέτει η κλίμακα Καρντάσεφ, συμπεραίνουμε ότι κατά πάσα πιθανότητα είμαστε μόνοι σε ένα αφιλόξενο Σύμπαν και οι προοπτικές να συναντήσουμε κάποιους εξωγήινους πολιτισμούς είναι μάλλον αμελητέες. Πιθανότατα, τουλάχιστον εμείς δεν πρόκειται να συναντήσουμε ή να έρθουμε σε επαφή με εξωγήινους.

is: Ο Στίβεν Χόκινγκ έχει κατ’ επανάληψη προειδοποιήσει ότι αν υπάρχουν εξωγήινοι το πιθανότερο είναι ότι δεν θα έχουν φιλικές διαθέσεις απέναντί μας. Συνιστά μάλιστα να μην σκεφτούμε καν να απαντήσουμε σε ένα υποθετικό σήμα τους.

Σ.Θ.: Όχι μόνον ο Στίβεν Χόκινγκ. Tον Φεβρουάριο του 2008 στα Γραφεία του ΟΗΕ συζητήθηκε μια οικουμενική στρατηγική για το θέμα της εξωγήινης ζωής χωρίς να γνωρίζουμε τι ακριβώς αποφασίστηκε. Πάντως τον Νοέμβριο του 2009, το υπουργείο Άμυνας της Βρετανίας ανέστειλε το Πρόγραμμα ΜοD UFO Desk, όπου καταγράφονταν επίσημα οι μαρτυρίες για UFO, ανακοινώνοντας ότι εδώ και 50 χρόνια δεν έχει σημειωθεί κάτι που θα συνιστούσε απειλή για το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτή ήταν η απάντηση στις δικαιολογημένες ανησυχίες κάποιων επιστημόνων, ότι αν ερχόταν στη Γη κάποιος εξωγήινος πολιτισμός, που θα ήταν μετά βεβαιότητας πολύ πιο εξελιγμένος τεχνολογικά από εμάς, οι προοπτικές μιας “συμβίωσης” μαζί του δεν θα ήταν ευνοϊκές.

Το 2010, στην 50η επέτειο από την έναρξη του Προγράμματος Οzma, ο αστροφυσικός Πoλ Ντέιβις κυκλοφόρησε το βιβλίο The Eerie Silence: Renewing Our Search for Alien Intelligence (Απόκοσμη σιωπή: Η ανανέωση της έρευνάς μας για εξωγήινη νοημοσύνη), στο οποίο συνοψίζει τα 50 χρόνια αναζήτησης εξωγήινης ζωής.

Tο ίδιο έτος πραγματοποιήθηκε το Συνέδριο για τα 350 χρόνια τηςτης Royal Astronomical Society στη Βρετανία, όπου τέθηκαν αναπάντεχα ερωτήματα, όπως «Πώς θα είναι οι εξωγήινοι», «Θα έχουν φιλικές διαθέσεις ή θα θελήσουν να μας καταστρέψουν;». Ο καθηγητής Σάιμον Μόρις έδωσε τη σκοτεινή εκδοχή: «Όχι απλώς θα μας μοιάζουν, αλλά μπορεί να έχουν τα ίδια ελαττώματα με εμάς –απληστία, βία, τάση για εκμετάλλευση ξένων πλουτοπαραγωγικών πηγών, όπως μετάλλων, καυσίμων και νερού...».

is: Γιατί η επιστημονική κοινότητα έχει παραμελήσει ένα τόσο ουσιαστικό ζήτημα, κομβικό για το μέλλον της ανθρωπότητας, αφήνοντας μάλιστα πεδίο δράσης σε περιθωριακούς και τσαρλατάνους;

Σ.Θ.: Δεν νομίζω ότι είναι ακριβώς έτσι. Ήδη από το 1998, το Πρόγραμμα SETI συνεχίζεται ως [email protected], με τρία εκατομμύρια εθελοντές να προσφέρουν τον ελεύθερο χρόνο των υπολογιστών τους. Μάλιστα υπάρχουν και πολλοί χορηγοί από τους οποίους, τα τελευταία 18 χρόνια το SETI έχει συγκεντρώσει 55 εκατ. δολάρια.

Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 98 προγράμματα, στα οποία συμμετείχαν εκατοντάδες αστρονόμοι. Μόνο στο Ινστιτούτο SETI απασχολούνται σήμερα σε μόνιμη βάση 90 ερευνητές. Το Πανεπιστήμιο του Οχάιο είχε κατασκευάσει από τη δεκαετία του ’70 το ραδιοτηλεσκόπιο Big Ear, το οποίο λειτούργησε επιτυχώς και πλέον το χρησιμοποιούν οι ραδιαστρονόμοι του SETI.

Επίσης, από τον Σεπτέμβριο του 2009 λειτουργούν οι πρώτες 42 κεραίες ενός δικτύου, που θα αφουγκράζεται νυχθημερόν το Σύμπαν. Οι κεραίες αυτές (LNSD) αποτελούν το πρώτο στάδιο εγκατάστασης 350 δεκτών του λεγόμενου Δικτύου Allen (The Allen Telescope Array = ATA), από τον χορηγό του προγράμματος τον Πολ Άλεν, συνιδρυτή της Microsoft, ο οποίος χρηματοδοτεί το εγχείρημα με 30 εκατ. δολάρια. Από το 2016, ραδιοαστρονόμοι του SETI εκτελούν καθημερινά παρατηρήσεις για τον εντοπισμό κατάλληλων ραδιοσημάτων με τo ΑΤΑ. Ο Σεθ Σόστακ, επικεφαλής αστρονόμος του SETI, αισιοδοξεί και θεωρεί ότι το πρώτο επιβεβαιωμένο σήμα θα έρθει το αργότερο έως το 2030. Προσοχή, όμως! Το να εντοπίσουμε μια εξωγήινη μορφή ζωής από τα ραδιοκύματα που εκπέμπει, δεν σημαίνει πως αυτομάτως θα μπορούμε να καταλάβουμε και τι θέλει να μας πει.

Eν κατακλείδι: Επί μισό αιώνα οι επιστήμονες του SETI αφουγκράζονται το σύμπαν προσπαθώντας να εντοπίσουν σήματα πολιτισμών από άλλους πλανήτες. Σταγόνα στον ωκεανό του «χρόνου» του Σύμπαντος, λένε οι ίδιοι. Επιπλέον, θεωρούν ότι έχουν ψάξει έως τώρα μόλις έναν αμελητέο αριθμό αστεριών από το τεράστιο πλήθος των δισεκατομμυρίων αστεριών του Γαλαξία μας.

Μέχρι σήμερα, λοιπόν, δεν έχουμε ανακαλύψει κάποιο εξωγήινο σημάδι. Ωστόσο, οι διαστημικοί επιστήμονες δεν απογοητεύονται, αφού το δόγμα τους είναι ότι: «η απουσία απόδειξης δεν συνιστά και απόδειξη απουσίας».

Πέντε δισεκατομμύρια χρόνια είναι πολλά. Ίσως και απελπιστικά λίγα

Πρόσφατα κυκλοφόρησε και στη χώρα μας το ιδιαίτερα ενδιαφέρον βιβλίο Πέντε δισεκατομμύρια χρόνια μοναξιά του Λι Μπίλινγκς. Στις σελίδες του αποτυπώνεται με εκλαϊκευμένο, αλλά και απόλυτα τεκμηριωμένο επιστημονικά τρόπο, η συναρπαστική ιστορία της αναζήτησης του ανθρώπου για εξωγήινη ζωή. Ο άοκνος ερευνητής και έμπειρος δημοσιογράφος Λι Μπίλινγκς αναλύει τις αγωνιώδεις προσπάθειες, τις μεγάλες ελπίδες, τις συντριπτικές απογοητεύσεις όλων αυτών των ετών, συζητώντας με εμπλεκόμενους επιστήμονες και προσεγγίζοντας θεωρίες και πρακτικές.

Το Πέντε δισεκατομμύρια χρόνια μοναξιά καλεί τον αναγνώστη σε ένα διαστρικό ταξίδι, το οποίο συνοψίζει άψογα στην εισαγωγή του: «Είναι ένα πορτρέτο του πλανήτη μας, το οποίο αποκαλύπτει πώς ήρθε στη ζωή η Γη και ότι κάποια μέρα θα πεθάνει. Είναι ακόμα το χρονικό μιας αναπτυσσόμενης επιστημονικής επανάστασης, που επικεντρώνεται στη φλογερή αναζήτηση για άλλες Γαίες γύρω από άλλα αστέρια. Και πάνω απ’ όλα, είναι ένας στοχασμός πάνω στην αβέβαιη κληρονομιά της ανθρωπότητας».

Κυρίως όμως απαντά στο ρεαλιστικό πλέον ερώτημα: Γιατί συνεχίζουμε την αναζήτηση; «Μακροπρόθεσμα, λοιπόν, βρισκόμαστε απέναντι σε μια επιλογή, μια επιλογή ζωής ή θανάτου, μια επιλογή που υπερβαίνει την επιστήμη και αγγίζει το βασίλειο του πνευματικού. Όσο πολύτιμη κι αν είναι η Γη, μπορούμε είτε να αγκαλιάσουμε τη μοναξιά της και τη λήθη που μας περιμένει στο τέλος του κόσμου, είτε να επιδιώξουμε τη σωτηρία πέρα από αυτό το πλανητικό λίκνο, κάπου μακριά στους ουρανούς».

Οι συνεντεύξεις του συγγραφέα με τον θρυλικό Φρανκ Ντόναλντ Ντρέικ συνοψίζουν όλη την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην έρευνα και ταυτόχρονα την αβεβαιότητα ότι μπορεί να αποδειχθεί μάταιη. Αφενός αναδεικνύεται το, σχεδόν συγκινητικό, συμπέρασμα ότι τόσο λαμπροί επιστήμονες αφιέρωσαν την καριέρα και τη ζωή τους σε ένα αμφίβολης αποτελεσματικότητας επιστημονικό πεδίο. Αφετέρου δίνει μια πειστική απάντηση στα πιεστικά ερωτήματα της κοινότητας, όπως γιατί επιμένουμε να εκπέμπουμε και να αναζητούμε ραδιοσήματα.

«Ας πούμε ότι έχεις δυο αποικίες που απέχουν δέκα έτη φωτός –αυτή είναι συνήθως η απόσταση ανάμεσα σε κατοικήσιμους πλανήτες, υποθέτω», δηλώνει ο Ντρέικ. «Γεγονός είναι ότι δεν μπορούμε να πάμε πιο γρήγορα από το ένα δέκατο της ταχύτητας του φωτός. Σε υψηλότερες ταχύτητες, αν χτυπήσεις οποιοδήποτε υλικό αντικείμενο, η ενέργεια που απελευθερώνεται πλησιάζει αυτήν μιας πυρηνικής βόμβας. Έτσι περιορίζεσαι στο δέκα τοις εκατό, μια ταχύτητα που αυτή τη στιγμή δεν μπορούμε καν να την πλησιάσουμε, και αυτό σημαίνει ότι έχουμε μπροστά μας ένα ταξίδι που διαρκεί τουλάχιστον εκατό χρόνια. Οι αποστάσεις, οι χρόνοι και οι ταχύτητες είναι τρομαχτικά, αλλά το πιο τρομαχτικό απ’ όλα είναι το κόστος. Πάρτε κάτι στο μέγεθος ενός Boeing 737, που είναι το μικρότερο σκάφος που θα μπορούσε να κάνει μια λογική επανδρωμένη αποστολή, και στείλτε το με ταχύτητα του ενός δεκάτου της ταχύτητας του φωτός σε ένα κοντινό αστέρι, εντάξει; Υπολογίστε την κινητική ενέργεια που χρειάζεται. Θα ισοδυναμεί με τη συνολική ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στις σημερινές ΗΠΑ επί διακόσια χρόνια. Και αυτό αν υπολογίσουμε ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή, όπου δεν κόβεις ταχύτητα, ούτε μπαίνεις σε τροχιά στο άλλο άκρο του. Η εγγενής δυσκολία των διαστρικών ταξιδιών είναι ένας από τους βασικούς λόγους που βρίσκουμε τόσο ελκυστική την αναζήτηση ραδιοσημάτων».

Ακολουθεί ο διάλογος του πολύπειρου επιστήμονα με τον Λι Μπίλινγκς:

«Ώστε πιστεύετε ότι είμαστε καθηλωμένοι στο ηλιακό μας σύστημα», είπα, με τον νου μου στις μακρινές εκείνες μέρες που ο φουσκωμένος κόκκινος Ήλιος θα αφανίσει τη Γη. «Αυτό είναι;».

«Ναι, έτσι νομίζω», είπε σοβαρά ο Drake. «Πρέπει να παραδεχτείτε όμως, ότι όσο κρατάει είναι πολύ καλό».

«Αλλά σε όλο αυτό το αβέβαιο, γεμάτο ήλιους σύμπαν, είναι πιθανό να διακρίνουμε την επαγγελία σπουδαιότερων πραγμάτων, να φανταστούμε ότι η σπίθα μας ξεπερνάει τα δισεκατομμύρια χρόνια μοναξιάς πάνω σε έναν μεμονωμένο πλανήτη που κινείται γύρω από ένα μεμονωμένο αστέρι, αναλάμποντας στην άνοδο ανάμεσα στον πλανητικό και τον αστρικό χρόνο για να λάμψει στη βάση της ατελείωτης, αέναης γαλαξιακής έκτασης».

Ραντεβού σε έναν εξωπλανήτη

Η χθεσινή συνέντευξη Τύπου της NASA προσέθεσε ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ, που συνεχίζει να συμπληρώνει η επιστημονική κοινότητα εδώ και τουλάχιστον 20 χρόνια.

Η αναζήτηση των εξωπλανητών ή εξωηλιακών πλανητών (όσων δηλαδή δεν ανήκουν στο δικό μας ηλιακό σύστημα) συνεχίζεται εντατικά και οι επιστήμονες αισιοδοξούν ότι η έρευνα αυτή θα αποδώσει σύντομα απτά αποτελέσματα. Όχι ότι θα βρούμε πράσινα ανθρωπάκια να μας χαιρετούν, αλλά είναι πολύ πιθανό να εντοπίσουμε –όπως έχουμε ήδη κάνει– πλανήτες με παρόμοιες συνθήκες με τις αντίστοιχες της Γης.

Η νέα αποκάλυψη βέβαια είναι η πιο εντυπωσιακή μέχρι σήμερα, καθώς αφορά στην ανακάλυψη επτά μικρών εξωπλανητών, οι οποίοι παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με τον δικό μας πλανήτη, ενώ ορισμένοι εξ αυτών έχουν αντίστοιχες διαστάσεις. Κάποιοι βιάστηκαν να τους χαρακτηρίσουν «επτά αδελφές της Γης», εκπέμποντας την αισιοδοξία ότι επιτέλους θα λάβουμε απαντήσεις στο προαιώνιο ερώτημα της ανθρωπότητας αν υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες.

Οι πλανήτες ανακαλύφθηκαν στον Αστερισμό του Υδροχόου και ορισμένοι από αυτούς ενδέχεται να διαθέτουν ωκεανούς, βράχια και αέρια που ευνοούν την ανάπτυξη ζωής. Περιστρέφονται γύρω από το ψυχρό άστρο («ερυθρός νάνος») Trappist-1 (εκ του ρομποτικού τηλεσκοπίου που τον αποκάλυψε). Οι διαστάσεις του άστρου φτάνουν μόλις το 8% του δικού μας Ήλιου και η φωτεινότητά του στο 0,05% της αντίστοιχης του Ήλιου. Την επόμενη πενταετία αναμένεται να έχουμε πιο συγκεκριμένες απαντήσεις στα πολλά ερωτήματα (ατμόσφαιρα, σύσταση, θερμοκρασίες κ.λπ.). Η απόσταση των 12 παρσέκ από τη Γη είναι προφανώς απαγορευτική για όσους οραματίστηκαν ότι θα τους επισκεφθούμε, τουλάχιστον τις επόμενες δεκαετίες (σωστότερα, αιώνες).

Η NASA υποσχέθηκε πάντως ότι θα διαθέσει πολλές από τις δυνάμεις της και βέβαια τα τηλεσκόπιά της στην περαιτέρω διερεύνηση των εξωπλανητών αυτών. Το Hubble έχει ήδη στραφεί προς τα εκεί και οι επιστήμονες ελπίζουν ότι τα νέα τηλεσκόπια που θα χρηματοδοτηθούν θα συμβάλουν στην περαιτέρω διερεύνηση.

Είναι ενδεικτικό ότι στα μέσα της δεκαετίας του ’90 οι εξωπλανήτες μπορούσαν να μετρηθούν στα δάχτυλα του ενός χεριού, ενώ σήμερα είναι γνωστοί περισσότεροι από 3.500. Οι περισσότεροι βέβαια είναι κατά πολύ μεγαλύτεροι από τον δικό μας πλανήτη και κινούνται εγγύτερα στο δικό τους άστρο. Ως εκ τούτου δεν είναι ιδιαίτερα πιθανή η ανακάλυψη οιασδήποτε μορφής ζωής πάνω τους, αλλά δεν είναι και (στατιστικά) απίθανη.

Ρωτήσαμε σχετικά τον κ. Θεοδοσίου: Η ανακάλυψη εξωπλανητών με παρόμοιες συνθήκες ζωής με της Γης αποτελεί μια ελπιδοφόρα προοπτική ή ενδέχεται να αποπροσανατολίσει τις έρευνες; «Η αναζήτηση για ίχνη ζωής σε άλλους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος ή σε εξωπλανήτες δεν έχει δώσει ακόμα αποτελέσματα», μας απάντησε. «Δεν ισχύει όμως το ίδιο όσον αφορά τα συστατικά που θεωρούνται ότι αποτελούν τις πρώτες ύλες της. Το 2009 αυτά τα στοιχεία βρέθηκαν σε έναν ακόμα εξωηλιακό πλανήτη (τον HD 209458b ή Όσιρις), στον αστερισμό του Πήγασου, αλλά και στην ουρά του κομήτη Wild2, δημιουργώντας την αίσθηση ότι οι συνθήκες για τη ζωή, έτσι όπως τη γνωρίζουμε, είναι τελικά αρκετά διαδεδομένες».

Ο Λι Μπίλινγκς παραθέτει στο βιβλίο του την άποψη της αστρονόμου Σάρα Σιγκίρ: «Αυτό που πιστεύουμε εδώ, οι περισσότεροι από μας που δουλεύουμε στους εξωπλανήτες, είναι ότι εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια από σήμερα, όταν ο κόσμος θα σκέφτεται τη γενιά μας, θα μας θυμούνται ως τους πρώτους ανθρώπους που ανακάλυψαν κόσμους σαν τη Γη, και δεν εννοώ με το μέγεθος ή τη μάζα της Γης. Εννοώ σαν τη Γη».

Και η άποψη αυτή μοιάζει με πανίσχυρο κίνητρο για να συνεχίσει η ανθρωπότητα μια πιθανότατα μάταιη, αλλά ενδεχομένως σωτήρια αναζήτηση.

Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

Διαβάστε ακόμα

Σχόλια

Εικόνα Anonymous

Σας πείσαμε; Εμείς σας θέλουμε μαζί μας!
Χωρίς τους υποστηρικτές μας
δεν μπορούμε να υπάρχουμε.